TMK 443, vesayet altındaki kişinin malvarlığında bir işletme bulunması hâlini düzenler. Malvarlığı içinde ticarî, sınaî veya benzeri bir işletme varsa, vesayet makamı, bunların işletilmesinin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimatı verir. İşletmenin devamı ya da tasfiyesi konusunda karar vesayet makamına aittir; bir işletmenin devralınması veya tasfiyesi için ayrıca denetim makamının izni gerekir (TMK m. 463). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 387. maddesini karşılar, İsviçre Medeni Kanunu'nun 403. maddesi göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır ve hüküm değişikliği yoktur. Maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır.
- Ticarî işletme
- Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletme (TTK m. 11).
- Sınaî işletme
- Üretim veya imalat faaliyeti yürüten işletme.
- Talimat
- Vesayet makamının işletmenin devamı veya tasfiyesi için vasiye verdiği yönerge.
- Tasfiye
- İşletmenin faaliyetine son verilerek varlıklarının paraya çevrilmesi ve borçlarının ödenmesi.
- Denetim makamı
- Asliye hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
TMK 443 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Ticarî, sınaî veya benzeri işletme | TMK m. 443 |
| Karar veren | Vesayet makamı | TMK m. 397, 443 |
| Kararın içeriği | İşletilmesinin devamı veya tasfiyesi için talimat | TMK m. 443 |
| Devralma ve tasfiye izni | Vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni | TMK m. 463 |
| Meslek veya sanat | Vesayet makamının izni; olağan işlemlerde yetki ve sorumluluk | TMK m. 453 |
| Yönetim | Vasi malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetir | TMK m. 454 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 387 | Gerekçe, s. 147 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 387. maddesini karşılar ve kaynak Kanunun 403. maddesi göz önünde tutularak yeniden kaleme alınmıştır; hüküm değişikliği yoktur, yalnız maddedeki "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır (S. Sayısı 723, s. 147). Tasarının 443. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 468).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, işletmenin devam ettirilmesi ya da tasfiyesi konusunda vasinin değil vesayet makamının talimat vermesidir. İkinci nokta, bir işletmenin devralınması veya tasfiyesi, kişisel sorumluluk gerektiren bir ortaklığa girilmesi veya önemli bir sermaye ile bir şirkete ortak olunması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izninin de gerekmesidir (TMK m. 463). Üçüncü nokta, vesayet makamının bu konudaki kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilmesidir (TMK m. 488).
Kapsam: ticarî, sınaî veya benzeri işletme
- Ticarî işletme: Gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız yürütüldüğü işletme.
- Sınaî işletme: Üretim veya imalat yapan işletme.
- Benzeri işletmeler: Madde sayımı ticarî ve sınaî işletmelerle sınırlamaz.
443. madde, vesayet altındaki kişinin malvarlığı içinde ticarî, sınaî veya benzeri bir işletme bulunması hâlinde uygulanır. Ticarî işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir (TTK m. 11). Madde, ticarî ve sınaî işletmelerin yanında benzeri işletmeleri de kapsar. Eski Kanun aynı kuralı "sınai ve ticari ve sair teşebbüsler" için öngörüyordu (743 s. K. m. 387).
Vesayet makamının talimatı: devam veya tasfiye
- Karar veren: Vesayet makamı.
- İçerik: İşletmenin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimat.
- Vasi: Talimata göre hareket eder, yönetimle ilgili hesap tutar.
Vesayet makamı, işletmenin işletilmesinin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimatı verir. Vasi bu talimat doğrultusunda hareket eder; vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek, yönetimle ilgili hesap tutmak ve hesabı vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa onun incelemesine sunmakla yükümlüdür (TMK m. 454). Vesayet makamı vasinin rapor ve hesaplarını inceler, gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır (TMK m. 464).
Vasiliğe atanma kararı kesinleşince yönetilecek malvarlığının defteri vakit geçirmeden tutulur; işletme de bu malvarlığının bir parçasıdır (TMK m. 438).
Denetim makamının izni ve olağan yönetim sınırı
- Denetim makamı izni: İşletmenin devralınması veya tasfiyesi, kişisel sorumluluk gerektiren ortaklığa girilmesi, önemli bir sermayeyle şirkete ortak olunması.
- Vesayet makamı izni: Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışındaki taşınır, hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi.
Bir işletmenin devralınması veya tasfiyesi, kişisel sorumluluğu gerektiren bir ortaklığa girilmesi veya önemli bir sermaye ile bir şirkete ortak olunması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gereklidir (TMK m. 463). Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi ise vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462). Kanunen gerektiği hâlde izin alınmadan yapılan işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (TMK m. 465).
Meslek veya sanat izni
- İzin: Vesayet makamı vesayet altındaki kişiye bir meslek veya sanatın yürütülmesi için izin verebilir.
- Sonuç: Kişi bununla ilgili olağan işlemleri yapabilir ve bütün malvarlığıyla sorumlu olur.
443. madde işletmenin vasi tarafından yönetilmesini ele alır. Vesayet altındaki kişiye vesayet makamı tarafından bir meslek veya sanatın yürütülmesi için izin verilmişse, o kişi bununla ilgili her türlü olağan işlemi yapmaya yetkilidir ve bu işlemlerden dolayı bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 453). Vesayet altındaki kişinin bir sanat veya meslekle uğraşması da vesayet makamının iznine bağlı işler arasında sayılmıştır (TMK m. 462).
Sorumluluk ve itiraz yolu
- Özen: Vesayet organları iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni gösterir.
- Sorumluluk: Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur.
- İtiraz: Vesayet makamının kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına.
Vesayet organları görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür (TMK m. 466); vasi, kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). İlgililer vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Yargıtay, malvarlığının yönetimine ilişkin kararların vesayetin idaresine yönelik olduğunu ve denetim makamının itiraz üzerine verdiği kararın temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010; Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018).
Vesayet altındaki yakınınızın bir işletmesi varsa, vasi olarak işletmenin durumunu defterde gösterip devam veya tasfiye için vesayet makamından talimat isteyin (TMK m. 438, 443). İşletmenin devri veya tasfiyesi söz konusuysa, vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 463). Vesayet makamının talimatına karşı, tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirsiniz (TMK m. 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar 443. maddeyi doğrudan uygulamaz; maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış bir karara bu sayfa hazırlanırken rastlanmamıştır. Kararlar, vesayet makamının malvarlığının yönetimine ilişkin kararlarının niteliğini ve bunlara karşı izlenecek yolu gösterdikleri için seçilmiştir ve başka maddelerin sayfalarında da yer alır. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet makamının malvarlığının yönetimine ilişkin kararlarına karşı yol temyiz değil, denetim makamına itirazdır
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlının malik olduğu aracın satışına izin verilmesini istedi; sulh hukuk mahkemesi istemi reddetti. Karar temyiz edildi.
“Türk Medeni Kanunu'nun 396. maddesinde, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlar, 397. maddesinde de kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceği, vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesi olduğu hükme bağlanmış olup; kanun koyucu kamu vesayetinde vesayet organı vasiler ile vesayet daireleri sulh ve asliye mahkemesi arasında 461. maddede bir hiyerarşi kurarak, vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesi'nin vasinin eylem ve işlemlerine karşı, denetim makamı Asliye Hukuk Mahkemesinin de Sulh Hukuk Mahkemesi'nin kararlarına karşı şikayet ve itiraz merci olduğu belirlenmiş; 488. maddesinde ise, ilgililerin vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebileceği, denetim makamının gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağı, bu bakımdan vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararların temyizi kabil kararlardan olmadığı anlaşıldığından, istem konusunda denetim makamınca bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar 443. maddeyi doğrudan uygulamaz; vesayet makamının malvarlığının yönetimine ilişkin kararlarına karşı izlenecek yolu gösterdiği için seçilmiştir. Daire, vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine karşı, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu, vesayetin idaresiyle ilgili kararlara karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirtmiştir. 488. madde ilgililere vesayet makamının kararlarına karşı itiraz hakkı tanıdığından, işletmeye ilişkin talimatlara karşı da bu yola başvurulabilir (TMK m. 488).
Kısıtlının malvarlığının yönetimine ilişkin işlemler vesayetin idaresine yöneliktir; denetim makamının itiraz üzerine verdiği karar kesindir
Vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin kararı üzerine denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi karar verdi. Bu karar vasi adayı tarafından temyiz edildi.
“Kısıtlının mal varlığının yönetimi ve defter tutulmasına ilişkin işlemler vesayetin idaresine yöneliktir. (TMK.md.438) Vesayet makamının, vesayetin yürütülmesiyle ilgili almış olduğu kararlar, itirazı kabil kararlardan olup, itirazı inceleme görevi denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesine aittir. Türk Medeni Kanununun 488. maddesi, ilgililerin vesayet makamlarının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içerisinde denetim makamına itiraz edebileceğini, denetim makamının bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağını hükme bağlamıştır. Bu halde, denetim makamınca verilen kararın kesin olduğu ve temyiz yoluna gidilemeyeceği anlaşıldığından, temyiz talebinin reddine karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar 443. maddeyi doğrudan uygulamaz; malvarlığının yönetimine ilişkin kararların niteliğini ve kesinliğini gösterdiği için seçilmiştir. Daire, kısıtlının malvarlığının yönetimine ilişkin işlemlerin vesayetin idaresine yönelik olduğunu, vesayet makamının bu konudaki kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve denetim makamının itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirterek temyiz talebini reddetmiştir (TMK m. 461).
Madde gerekçesi
Madde 443- Yürürlükteki Kanunun 387 nci maddesini karşılamaktadır. Kaynak Kanunun 403 üncü madde göz önünde tutulmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur. Sadece maddedeki “sulh mahkemesi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 147Tasarının 443. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 468).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 387. maddeydi; madde "Mali ve ticari teşebbüsler" kenar başlığını taşıyordu.
Vesayet altındaki kimsenin malları, sınai ve ticari ve sair teşebbüsleri de ihtiva ediyorsa; sulh mahkemesi, bunların tasfiyesi veya idamesi için lazımgelen talimatı ita eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 387 | 4721 sayılı Kanun m. 443 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Sınai, ticari ve diğer teşebbüsler | Ticarî, sınaî veya benzeri işletmeler |
| Karar veren | Sulh mahkemesi | Vesayet makamı |
| Kararın içeriği | Tasfiye veya devam için gereken talimat | İşletilmesinin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimat |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 443. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 438: Defter tutma.
- TMK m. 453: Meslek veya sanat.
- TMK m. 454: Yönetim ve hesap tutma yükümlülüğü.
- TMK m. 462: Vesayet makamının izni.
- TMK m. 463: Denetim makamının izni.
- TMK m. 464: Rapor ve hesapların incelenmesi.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
Bir yakınınız için vasi atanması, vesayet altındaki kişinin işletmesinin yönetimi, boşanma davasında vesayet veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 443 ne diyor?
Vesayet altındaki kişinin malvarlığında ticarî, sınaî veya benzeri bir işletme varsa vesayet makamının işletilmesinin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimatı vereceğini düzenler.
İşletmenin devam edip etmeyeceğine kim karar verir?
Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
Vasi işletmeyi kendi başına kapatabilir mi?
Madde, devam veya tasfiye için talimatı vesayet makamına bırakmıştır; bir işletmenin tasfiyesi için ayrıca denetim makamının izni de gerekir (TMK m. 463).
İşletme devralınacaksa ne gerekir?
Vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni (TMK m. 463).
Vesayet altındaki kişi kendisi bir meslek yürütebilir mi?
Vesayet makamı izin verirse; kişi bununla ilgili olağan işlemleri yapabilir ve bütün malvarlığıyla sorumlu olur (TMK m. 453).
Vasi işletmeyi kötü yönetirse ne olur?
Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467).
Vesayet makamının talimatına itiraz edilebilir mi?
Evet; tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilir ve denetim makamının kararı kesindir (TMK m. 488).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 387. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 397, 438, 443, 453, 454, 461, 462, 463, 464, 465, 466, 467, 488
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 11
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 387 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 443 gerekçesi s. 147, Tasarı ve Komisyon metni s. 468
- Yargıtay 2. HD, 2009/20418 E., 2010/8946 K., 05.05.2010
- Yargıtay 8. HD, 2017/8297 E., 2018/1014 K., 22.01.2018