TMK 225'e göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer; mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Boşanma davası açılmakla rejim askıya alınır ve ancak karar kesinleşirse dava tarihinden geçerli olmak üzere geçmişe etkili biçimde sona erer; dava reddedilirse rejim sona ermez (Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013).
- Sona erme anı
- Tasfiyeye esas alınacak tarih (TMK m. 225).
- Ölüm hâli
- Rejimin ölüm tarihinde sona ermesi (TMK m. 225/1).
- Dava tarihi kuralı
- İptal, boşanma veya mal ayrılığı kararlarında rejimin dava tarihinden sona ermesi (TMK m. 225/2).
- Askıda olma
- Boşanma davası süresince rejimin sonucunun kararın kesinleşmesine bağlı olması (Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013).
TMK 225 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölüm | Rejim ölüm tarihinde sona erer | TMK m. 225/1 |
| Başka rejim | Sözleşmenin yapıldığı tarihte sona erer | TMK m. 225/1 |
| Boşanma ve iptal | Rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer | TMK m. 225/2 |
| Mal ayrılığına geçiş | Dava tarihi esas alınır | TMK m. 225/2 |
| Davanın reddi | Rejim sona ermez | Yargıtay 8. HD, 2013/352 K. |
| Fiilî ayrılık | Sona erme sebebi değildir | Yargıtay 8. HD, 2014/12279 K. |
| Yurt dışı dava | O davanın açıldığı tarih esas alınır | Yargıtay 8. HD, 2017/7562 K. |
| Amaç | Yargılamanın uzatılmasıyla pay artışının önlenmesi | Madde gerekçesi |
TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 204. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, birinci fıkrada rejimin sona erme hâli olarak eşlerden birinin ölümü veya başka rejimin kabul edilmesinin öngörüldüğünü; ikinci fıkrada evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine mahkemece karar verilmesi hâllerinde rejimin son bulmasının kabul edildiğini belirtir. Gerekçeye göre burada mahkemenin kararının kesinleşmesinden itibaren değil, dava tarihinden itibaren mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye edilmesi söz konusu olacaktır. Gerekçe bu tercihin amacını da açıklar: mal rejiminin tasfiyesinde malların tasfiye anındaki değerleri göz önüne alındığından, bu düzenlemeyle eşlerden birinin davayı olabildiğince uzatarak diğer eşin edinilmiş mallarındaki artıştan ve bu artış dolayısıyla kendi payını artırmasından kaynaklanan sakınca önlenmiştir. Tasarının 225. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Tasfiyede en kritik tarih, boşanma kararının kesinleştiği gün değil boşanma davasının açıldığı gündür. Bu tarihten sonra eşinizin edindiği mallar kural olarak hesaba girmez; aynı şekilde bu tarihten sonra sizin edindikleriniz de eşinizin alacağına konu olmaz. Ayrı yaşamaya başlamış olmanız rejimi sona erdirmez; kanun fiilî ayrılığı sona erme sebebi saymamıştır. Boşanma davanız reddedilirse rejim kaldığı yerden devam eder ve sonraki dava tarihi esas alınır. Eşinizin ölümü hâlinde ise rejim ölüm tarihinde sona erer ve tasfiye mirasçılarla birlikte yürütülür.
Sona erme hâlleri
- Ölüm: Eşlerden birinin ölümüyle rejim ölüm tarihinde sona erer (TMK m. 225/1); tasfiye sağ kalan eş ile mirasçılar arasında yürütülür ve yetkili mahkeme ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 214).
- Başka rejimin kabulü: Eşler noterde yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparsa rejim sözleşme tarihinde sona erer (TMK m. 205; Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).
- Boşanma ve iptal: Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilirse rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2).
- Mal ayrılığına geçiş: Hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilmesinde de dava tarihi esas alınır (TMK m. 206).
- Gaiplik ve evliliğin feshi: Rejim, evliliğin sona ermesine ilişkin genel kurallara göre değerlendirilir; her hâlde tasfiyede esas alınacak tarihin belirlenmesi gerekir.
Dava tarihi kuralı ve askıda olma
- Askıda olma: Boşanma davası açılmakla rejim askıya alınır; rejim ancak boşanma kararı verilip kesinleşirse dava tarihinden geçerli olmak üzere geçmişe etkili biçimde sona erer (Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013).
- Davanın reddi: Aynı karara göre boşanma davasının reddiyle sonuçlanması hâlinde taraflar arasındaki mal rejimi sona ermez; rejim kaldığı yerden devam eder.
- Sonraki dava: Ret kararından sonra açılan ve kabul edilen davanın tarihi, rejimin sona erdiği tarih olur.
- Fiilî ayrılık: Eşlerin ayrı yaşaması veya fiilî ayrılık, kanunda sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır (Yargıtay 8. HD, 2013/13037 E., 2014/12279 K., 12.06.2014).
- Gerekçedeki amaç: Gerekçeye göre dava tarihi kuralı, yargılamayı uzatarak diğer eşin mallarındaki artıştan pay alma girişimini önlemek için benimsenmiştir.
Uygulamada belirleyici ayrıntılar
- Yurt dışındaki dava: Yabancı mahkemede açılan boşanma davasında da rejim o davanın açıldığı tarihte sona erer; tanıma kararının kesinleşme tarihi esas alınmaz (Yargıtay 8. HD, 2016/18019 E., 2017/7562 K., 20.06.2017).
- Dava tarihinin belirlenmesi: Dava tarihi, dilekçenin verildiği tarihtir; eksik harcın tamamlandığı gün dava tarihi sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2011/7110 E., 2012/302 K., 24.01.2012).
- Sonraki edinimler: Sona erme tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez; bu tarihten sonraki devirler ise ayrıca değerlendirilir (TMK m. 229).
- Sona ermeden kısa süre önce elden çıkarılan mal: Boşanma davasından kısa süre önce üçüncü kişiye devredilen taşınmaz, TMK m. 229 ve 235/2 uyarınca elden çıkarıldığı tarihteki değeri belirlenerek hesaba katılır ve bu değerin yarısı katılma alacağı olarak hükmedilir (Yargıtay 8. HD, 2013/13037 E., 2014/12279 K., 12.06.2014).
- İnceleme sırası: Rejim sona erdiğine göre tasfiyeye ilişkin istemler incelenebilir hâle gelir (Yargıtay 2. HD, 2010/3091 E., 2010/4419 K., 09.03.2010).
Sona ermenin sonuçları
- Malların kapsamı: Rejimin sona erdiği sırada mevcut olan mallar tasfiyeye tabi tutulur (TMK m. 235).
- Değerleme: Mallar bu tarihteki durumlarına göre, ancak tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 232; Yargıtay 8. HD, 2016/7333 E., 2018/14610 K., 28.06.2018).
- Eklenecek değerler: Sona ermeden önceki bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar ile alacağı azaltmak kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir (TMK m. 229).
- Zamanaşımı: Tasfiyeden doğan alacak davalarında on yıllık zamanaşımı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar (Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022).
- Önceki rejimin tasfiyesi: Başka bir rejime geçilmişse önceki rejim kendi hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 212).
Tasfiye dosyanızı hazırlarken önce üç tarihi netleştirin: evlenme tarihi, mal rejiminin sona erdiği tarih ve tasfiye (karar) tarihi. Boşanmada sona erme tarihi dava dilekçesinin verildiği gündür; dilekçe tarihini ve dosya esas numarasını belgeleyin. Bu tarihten sonra yapılan alım ve satışları ayrı bir listede toplayın; hesaba girmeyecek olsalar bile eklenecek değerler bakımından önem taşıyabilirler. Boşanma davanız reddedilmiş ve yeniden dava açılmışsa hangi davanın tarihinin esas alınacağını baştan belirleyin. Yurt dışında açılmış bir boşanma davası varsa o davanın açılış tarihini gösteren belgeyi ve tanıma kararını birlikte sunun.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mal rejimi boşanma davası süresince askıdadır; dava reddedilirse rejim sona ermez
Eşler arasında açılan ilk boşanma davası reddedilerek 2005 yılında kesinleşti. Aradan geçen sürede ortak hayat yeniden kurulamadığından 2008 yılında ikinci boşanma davası açıldı ve bu dava kabul edildi. Katılma alacağı davasında hangi dava tarihinin mal rejimini sona erdirdiği tartışıldı.
“Yasanın bu düzenlemesi ile kanun koyucu, eşler arasında boşanma davası ile birlikte eşlerin ayrı yaşama hakkı bulunduğundan mal rejiminin boşanma davasının devamı süresince askıda kalacağını ve ancak boşanma kararı verilmesi ve bu kararın kesinleşmesi halinde geçmişe etkili olarak sona ereceğini öngörmüştür. Kural olarak eşler arasındaki boşanma davasının red ile sonuçlanması halinde taraflar arasındaki mal rejimi sona ermez.”
Ne anlama geliyor? Daire, mal rejiminin sona erme anını bu şekilde açıklamıştır. Boşanma davası açılmakla rejim askıya alınır; yalnız boşanma kararı verilip kesinleşirse dava tarihinden geçerli olmak üzere geçmişe etkili biçimde sona erer. Reddedilen boşanma davası rejimi sona erdirmez; bu durumda rejim, sonradan açılan ve kabul edilen davanın tarihine kadar devam eder.
Fiilî ayrılık ve eşlerin ayrı yaşaması mal rejimini sona erdiren sebepler arasında sayılmamıştır
Tasfiyeye konu taşınmaz 2004 yılında 36 ay vadeli kredi kullanılarak edinilmiş, kredi ödemeleri boşanma davasının açıldığı 2006 tarihinden önce tamamlanmıştı. Mahkeme, taşınmaz üzerindeki katılma alacağı istemini reddetti.
“TMK'nun 225. maddesinde mal rejiminin ne şekilde sona ereceği ve sona erme tarihi yazılı olup, boşanma sebebi ile evliliğin sona ermesi durumunda mal rejimi boşanma dava tarihi itibariyle sona erecektir. Bu maddede fiili ayrılık veya eşlerin ayrı yaşamaları mal rejiminin sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre boşanma sebebiyle evliliğin sona ermesi hâlinde rejim boşanma dava tarihi itibarıyla sona erer; eşlerin fiilen ayrı yaşaması bu sonucu değiştirmez. Satın alma tarihine göre edinilmiş mal sayılan taşınmazın aksi, bu iddiayı ileri süren tarafça ispatlanmalıdır. Kararda ayrıca, boşanma davasından kısa süre önce elden çıkarılan taşınmazın TMK m. 229 ve 235/2 uyarınca elden çıkarıldığı tarihteki değeri üzerinden hesaba katılacağı belirtilmiştir.
Mal rejimi sona erdiğine göre taşınmaza ilişkin tasfiye istemi dinlenebilir hâle gelir
Eşler arasındaki evlilik, 2008 yılında kesinleşen boşanma kararıyla sona erdi. Eşlerden biri taşınmazla ilgili istemde bulundu; mahkeme istemi bu aşamada değerlendirmeden karar verdi.
“Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hallerinde, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. (TMK.md.225/2) Mal rejimi sona erdiğine göre davacının taşınmazla ilgili davası dinlenebilir hale gelmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karar, TMK m. 225/2'nin pratik sonucunu gösterir: rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erdiğinden, boşanmanın kesinleşmesiyle birlikte tasfiyeye ilişkin istemler incelenebilir hâle gelir ve deliller bu çerçevede değerlendirilir.
Yurt dışında açılan boşanma davasında da mal rejimi o davanın açıldığı tarih itibarıyla sona erer
1983 yılında evlenen eşler hakkında yurt dışında boşanma davası açıldı; karar 2008 yılında kesinleşti ve yabancı mahkeme ilamının tanınmasına ilişkin karar 2009 yılında kesinleşti. Tasfiye davasında hangi tarihin esas alınacağı önem taşıdı.
“Mal rejimi yurt dışında boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir”
Ne anlama geliyor? Daire, yabancı mahkemede açılan boşanma davasında da sona erme anının o davanın açıldığı tarih olduğunu kabul etmiştir. Tanıma kararının kesinleşme tarihi rejimi sona erdiren an değildir; bu ayrım, yurt dışında yaşayan eşlerin tasfiye hesabında belirleyici olur.
Madde gerekçesi
Madde 225- Madde İsviçre Medenî Kanununun 204 üncü maddesini karşılamaktadır. Birinci fıkrada edinilmiş mallara katılma rejiminin sona erme hâli olarak, eşlerden birinin ölümü veya başka rejiminin kabul edilmesi öngörülmüştür. İkinci fıkrada evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine mahkemece karar verilmesi hâllerinde, edinilmiş mallara katılma rejiminin son bulması öngörülmüştür. Burada mahkemenin buna ilişkin kararının kesinleşmesinden itibaren değil, dava tarihinden itibaren mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye edilmesi söz konusu olacaktır. Mal rejiminin tasfiyesinde, malların tasfiye anındaki değerleri göz önüne alındığından, bu düzenlemeyle birinin davayı olabildiğince uzatarak diğer eşin edinilmiş mallarındaki artışa ve bu artış dolayısıyla kendi payını arttırmasına engel olunmuştur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 89-90Tasarının 225. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin son cümlesi, uygulamada "neden kesinleşme değil de dava tarihi" sorusunun cevabıdır: yargılamanın uzamasından doğacak değer artışının pay hesabını bozması engellenmiştir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki durum
Eski Kanun'da yasal rejim mal ayrılığı olduğundan bugünkü anlamda bir "sona erme anı" düzenlemesi bulunmuyordu. Boşanma hâlinde malların tasfiyesi ayrı bir maddede ele alınmış, her eşin kendi malını geri alacağı belirtilmişti.
Karı koca, mallarının idaresi hakkında hangi usulü kabul etmiş olursa olsun boşanma vukuunda her biri kendi şahsi emvalini geri alır. Husule gelmiş olan ziyade, kabul ettikleri usulün hükümlerine tevfikan aralarında taksim olunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 225 | |
|---|---|---|
| Sona erme anı | Ayrıca düzenlenmemişti | Ölüm, sözleşme veya dava tarihi |
| Boşanma | Boşanmanın gerçekleşmesi | Dava tarihi esas alınır |
| Amaç | — | Yargılamanın uzatılmasının önlenmesi |
| Tasfiye | Herkes kendi malını geri alırdı | Artık değere katılma esası |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 205: Mal rejimi sözleşmesinin şekli.
- TMK m. 206: Haklı sebeple mal ayrılığına geçiş.
- TMK m. 212: Önceki rejimin tasfiyesi.
- TMK m. 214: Tasfiye davalarında yetki.
- TMK m. 229: Eklenecek değerler.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 232: Sürüm değeri.
- TMK m. 235: Değerlendirme anı.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
Boşanmada mal rejiminin sona erme tarihi, tasfiye hesabı ve katılma alacağı konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 225 ne diyor?
TMK m. 225'e göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer; evliliğin iptali, boşanma veya mal ayrılığına geçiş kararlarında ise rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Boşanmada hangi tarih esas alınır?
Boşanma davasının açıldığı tarih. Karar kesinleştiğinde sonuç dava tarihine geri yürür.
Boşanma davası sürerken rejim devam eder mi?
Rejim askıdadır; ancak boşanma kararı verilip kesinleşirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013).
Boşanma davam reddedilirse ne olur?
Mal rejimi sona ermez; rejim kaldığı yerden devam eder ve sonradan açılıp kabul edilen davanın tarihi esas alınır (Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013).
Yıllardır ayrı yaşıyoruz, rejim sona erdi mi?
Hayır. Fiilî ayrılık ve eşlerin ayrı yaşaması sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır (Yargıtay 8. HD, 2013/13037 E., 2014/12279 K., 12.06.2014).
Eşimin ölümüyle rejim ne zaman sona erer?
Ölüm tarihinde (TMK m. 225/1); tasfiye mirasçılarla birlikte yürütülür ve yetkili mahkeme ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 214).
Noterde yeni sözleşme yaparsak hangi tarih esas alınır?
Sözleşmenin noterde yapıldığı tarih (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).
Dava tarihi nasıl belirlenir?
Dava dilekçesinin verildiği tarihe göre; eksik harcın tamamlandığı gün dava tarihi sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2011/7110 E., 2012/302 K., 24.01.2012).
Yurt dışında boşandık, hangi tarih geçerli?
Yabancı mahkemede açılan boşanma davasının açıldığı tarih; tanıma kararının kesinleşme tarihi değil (Yargıtay 8. HD, 2016/18019 E., 2017/7562 K., 20.06.2017).
Dava tarihinden sonra aldığım mallar paylaşıma girer mi?
Kural olarak hayır; tasfiyeye rejimin sona erdiği sırada mevcut olan mallar konu olur (TMK m. 235).
Eşim boşanmadan kısa süre önce malı sattıysa ne olur?
Elden çıkarılan taşınmazın elden çıkarıldığı tarihteki değeri belirlenerek hesaba katılır ve bu değerin yarısı katılma alacağı olarak hükmedilir (Yargıtay 8. HD, 2013/13037 E., 2014/12279 K., 12.06.2014).
Dava tarihinden önceki devirler hesaba katılır mı?
Sona ermeden önceki bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar ile alacağı azaltmak kastıyla yapılan devirler eklenir (TMK m. 229).
Mallar hangi tarihteki değeriyle hesaplanır?
Rejimin sona erdiği tarihteki durumlarına göre, tasfiye anındaki sürüm değerleriyle (TMK m. 232; Yargıtay 8. HD, 2016/7333 E., 2018/14610 K., 28.06.2018).
Alacak için süre ne zaman işlemeye başlar?
On yıllık zamanaşımı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar (Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022).
Neden kesinleşme tarihi değil de dava tarihi?
Gerekçeye göre yargılamayı uzatarak diğer eşin mallarındaki artıştan pay alma girişimini önlemek için.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 205, 206, 212, 214, 225, 229, 231, 232, 235, 236
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 146
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 225 gerekçesi s. 89-90, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022
- Yargıtay 2. HD, 2010/3091 E., 2010/4419 K., 09.03.2010
- Yargıtay 8. HD, 2016/7333 E., 2018/14610 K., 28.06.2018
- Yargıtay 8. HD, 2016/18019 E., 2017/7562 K., 20.06.2017
- Yargıtay 8. HD, 2013/13037 E., 2014/12279 K., 12.06.2014
- Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014
- Yargıtay 8. HD, 2012/5100 E., 2013/352 K., 17.01.2013
- Yargıtay 8. HD, 2011/7110 E., 2012/302 K., 24.01.2012