TMK Madde 216: Eşlerin Mallarının Envanteri

Envanter

Eşlerden birinin mallarının resmî senetle listelenmesi (TMK m. 216/1).

Resmî senet

Noterce düzenlenen ve ispat gücü yüksek belge (TMK m. 216/1).

Bir yıllık karine

Malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılan envanterin doğru sayılması (TMK m. 216/2).

Katılma yükümlülüğü

İstemde bulunulan eşin resmî senedin düzenlenmesine katılma borcu (madde gerekçesi).

TMK 216 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 195. maddesi hükmünden alınmıştır. Gerekçe, birinci fıkranın eşlerden her birine diğerinden mallarının envanterinin resmî bir senetle tespit edilmesini isteme yetkisi tanıdığını ve istemde bulunulan eşin noterce resmî senedin düzenlenmesine katılmakla yükümlü olduğunu belirtir. İkinci fıkra bakımından gerekçe, envanterin malların getirilmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmış olması hâlinde karine olarak doğru kabul edileceğini, bu durumda ispat yükünün envanterin doğru olmadığını iddia eden eşe düşeceğini açıklar. Tasarının 216. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).

Envanter nasıl yapılır?

• Kim isteyebilir: Eşlerden her biri, diğerinden mallarının envanterinin yapılmasını isteyebilir (TMK m. 216/1). Hak karşılıklıdır ve rejim türünden bağımsızdır.
• Ne zaman: Her zaman istenebilir; evlenirken, evlilik sürerken veya malların getirilmesinden sonra. Kanun bir başvuru süresi öngörmemiştir.
• Şekil: Envanter resmî senetle yapılır; uygulamada noterde düzenlenir. Adi listeler bu hükmün sağladığı ispat gücünden yararlanmaz.
• Karşı tarafın yükümlülüğü: Gerekçeye göre istemde bulunulan eş, noterce resmî senedin düzenlenmesine katılmakla yükümlüdür.
• İçerik: Taşınmazlar, araçlar, banka ve yatırım hesapları, ziynet eşyası, ev eşyası, şirket payları ve değerli koleksiyonlar; her mal için edinme tarihi, edinme sebebi ve varsa değeri yazılır.
• Katılmama hâlinde: Eş envanterin düzenlenmesine katılmaktan kaçınırsa aile mahkemesine başvurulabilir; uygulamada eşler arasındaki envanter istemleri yargıya taşınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2009/4753 E., 2009/5788 K., 30.03.2009).

Bir yıllık karine ve ispat yükü

• Karine: Envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa aksi ispatlanmış olmadıkça doğru kabul edilir (TMK m. 216/2).
• İspat yükünün yer değiştirmesi: Gerekçeye göre bu durumda ispat yükü, envanterin doğru olmadığını iddia eden eşe düşer.
• Sürenin başlangıcı: Süre, malların evlilik birliğine getirildiği tarihten işlemeye başlar. Evlenirken getirilen mallarda evlenme tarihi, sonradan miras veya bağışla edinilen mallarda edinme tarihi esas alınır.
• Bir yıl geçtikten sonra: Envanter yine yapılabilir; ancak kanuni karineden yararlanamaz ve diğer deliller gibi takdir edilir.
• Aksi ispat: Karine kesin değildir; envanterin gerçeğe aykırı olduğu her türlü delille ileri sürülebilir.

Envanter neden önemli?

• Karineler: Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispatla yükümlüdür; ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal kabul edilir (Yargıtay 8. HD, 2016/4794 E., 2018/13992 K., 12.06.2018).
• Kişisel mallar: Evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilenler, manevi tazminat alacakları ve kişisel eşyalar kişisel maldır (TMK m. 220); envanter bu nitelemeyi baştan belgeler.
• Tasfiyedeki etkisi: Tasfiyede değer artış payı ve katılma alacağı hesabı, hangi malın kişisel hangi malın edinilmiş mal olduğuna göre yapılır (TMK m. 227, TMK m. 231).
• Ziynet ve ev eşyası: Düğünde takılan ziynet eşyası ve ev eşyası bakımından uyuşmazlıklar sık yaşanır; envanter, sonradan yaşanacak ispat sorunlarının önüne geçer.
• Yönetim ilişkisi: Mallarının yönetimini eşine bırakan kişi bakımından envanter, hesap verme ilişkisinin başlangıç tablosunu oluşturur (TMK m. 215).

Envanter dışındaki ispat araçları

• Belgeler: Tapu ve trafik kayıtları, banka dekontları ve hesap özetleri, faturalar, kredi sözleşmeleri, miras ve bağış belgeleri, çeyiz senedi ve sigorta poliçeleri.
• Kayıtlar: Sosyal güvenlik ve maaş kayıtları, vergi beyannameleri, şirket ortaklık kayıtları.
• Tanık: Malların ne zaman ve nasıl edinildiğine doğrudan tanık olan kişilerin beyanları; kulaktan dolma bilgiler yeterli sayılmaz.
• Görüntü ve yazışmalar: Düğün kayıtları, fotoğraflar ve yazışmalar özellikle ziynet uyuşmazlıklarında kullanılır.
• Bilirkişi: Değer tespiti ve hesaplama gerektiren konularda bilirkişi incelemesi yaptırılır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Madde gerekçesi

Tasarının 216. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin iki vurgusu uygulamada belirleyicidir: karşı eşin envantere katılma yükümlülüğü ve bir yıl içinde yapılan envanterin ispat yükünü ters çevirmesi.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Eski Kanun aynı kurumu "müfredat defteri" adıyla ve mal birliği usulü bakımından düzenlemişti. Süre altı ay olarak öngörülmüş, ayrıca deftere yazılan değerlerin tazminat hesabında esas alınacağı kabul edilmişti.

Değişiklik geçmişi

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.

İlgili maddeler

Evlilikte mal envanteri düzenlenmesi, kişisel malların ispatı ve mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular