TMK 202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre mal rejimleri yasal ve seçimlik olmak üzere ikiye ayrılır ve sözleşmeyle seçim yapılmamışsa kanunun belirlediği yasal rejim uygulanır (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
- Yasal mal rejimi
- Eşler sözleşmeyle başka bir rejim seçmedikçe kendiliğinden uygulanan rejim; 4721 sayılı Kanun'da edinilmiş mallara katılmadır (TMK m. 202/1).
- Edinilmiş mallara katılma
- Eşlerin edinilmiş malları ile kişisel mallarını kapsayan ve rejim sona erdiğinde edinilmiş malların paylaşımını öngören yasal rejim (TMK m. 218).
- Seçimlik mal rejimi
- Mal rejimi sözleşmesiyle seçilebilen mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimleri (TMK m. 202/2).
- Geçiş kuralı
- 01.01.2002'den önce evlenen eşlerin o tarihe kadar tâbi oldukları rejimin devam etmesi, bir yıl içinde başka rejim seçilmezse bu tarihten itibaren yasal rejimin uygulanması (4722 sayılı Kanun m. 10).
TMK 202 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yasal rejim | Edinilmiş mallara katılma | TMK m. 202/1 |
| Seçim | Sözleşmeyle diğer rejimlerden biri kabul edilebilir | TMK m. 202/2 |
| Sözleşme | Evlenmeden önce veya sonra yapılabilir | TMK m. 203 |
| Şekil | Noterde düzenleme veya onaylama; evlenme başvurusunda yazılı bildirim | TMK m. 205 |
| 2002 öncesi | Yasal rejim mal ayrılığıydı | Yargıtay 2. HD, 2024/5366 K. |
| Geçiş | 01.01.2002'den itibaren yasal rejim uygulanır | Yargıtay HGK, 2023/1238 K. |
| Dönemler | Aynı evlilikte birden çok rejim dönemi olabilir | Yargıtay 2. HD, 2025/12022 K. |
| Tasfiye | Eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır | TMK m. 179 |
| Görev | Aile mahkemesi | Yargıtay 2. HD, 2025/6585 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükten kaldırılan 743 sayılı Kanun'un 170. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, eski Kanun'da yasal rejimin mal ayrılığı olduğunu; bu rejimin evlilik sona erdiğinde eşler arasında büyük haksızlıklara yol açtığını, özellikle meslek sahibi kocanın lehine işlediğini, ev işlerini yapan ve kocasına mesleğinin icrasında yardımcı olan kadının durumunu hiç dikkate almadığını ve ağır eleştirilere uğradığını belirtir. Bu nedenle "edinilmiş mallara katılma" başlığı altında yeni bir mal rejimi düzenlenmiş; birinci fıkrada yasal rejim, ikinci fıkrada ise eşlerin sözleşmeyle kanunda belirtilen diğer rejimlerden birini seçebilmesi öngörülmüştür. Tasarının 202. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir.
Evlilik tarihiniz 1 Ocak 2002'den önceyse malvarlığınız tek bir rejime değil, iki ayrı döneme tabidir: o tarihe kadar mal ayrılığı, sonrasında ise edinilmiş mallara katılma. Bu nedenle her malın hangi tarihte ve hangi parayla edinildiği belirleyicidir; tapu, ruhsat, banka ve kredi kayıtlarını tarihleriyle birlikte toplayın. Noterde mal rejimi sözleşmesi yaptıysanız sözleşme tarihinden sonrası için seçtiğiniz rejim geçerli olur. Tasfiye istemleri boşanma davasından ayrı bir dava olup aile mahkemesinde görülür.
Yasal mal rejimi: edinilmiş mallara katılma
- Kural: Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır (TMK m. 202/1). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre mal rejimi, eşlerin evlenmeden önce sahip oldukları ve evlilik sürerken edindikleri mallar üzerindeki hakları, sorumlulukları ve birlik sona erdiğinde bu malların paylaştırılmasına ilişkin kurallar bütünüdür (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
- Kapsam: Edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar (TMK m. 218). Edinilmiş mal, her eşin bu rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219); kişisel mallar ise kanundan (TMK m. 220) veya sözleşmeden (TMK m. 221) doğar.
- Ayrımın önemi: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, malların kişisel mal veya edinilmiş mal olarak ayrılmasının esasen rejim sona erdikten sonra önem taşıdığını; rejim sürerken bu ayrımın kural olarak önem taşımadığını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
- Tasfiye davaları: Rejim sona erdiğinde eşler veya mirasçılar değer artış payı (TMK m. 227) ve artık değere katılma (TMK m. 231) alacaklarını isteyebilir. Tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 179).
Seçimlik rejimler ve mal rejimi sözleşmesi
- Seçim hakkı: Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir (TMK m. 202/2). Seçilebilecek rejimler mal ayrılığı (TMK m. 242), paylaşmalı mal ayrılığı (TMK m. 244) ve mal ortaklığıdır (TMK m. 256).
- Sözleşmenin zamanı ve içeriği: Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; taraflar istedikleri rejimi ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m. 203).
- Ehliyet ve şekil: Sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip olanlarca yapılabilir; küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m. 204). Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi rejimi seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir (TMK m. 205).
- Sözleşmenin etkisi: Yargıtay, eşlerin sözleşmeyle rejimlerini mal ayrılığına çevirdiği dosyada, sözleşme tarihinden boşanma dava tarihine kadar seçilen rejimin geçerli olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/10455 E., 2025/12022 K., 25.12.2025). Mal rejimi, başka bir rejimin kabulüyle sona erer (TMK m. 225/1).
1 Ocak 2002 geçişi
- Eski dönem: Yargıtay'a göre 01.01.2002'den önce 743 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönemde eşler arasında yasal mal ayrılığı rejimi geçerliydi ve bu Kanun'da tasfiyeye ilişkin düzenleme bulunmadığından uyuşmazlıklar Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde katkı payı alacağı kurallarına göre çözülür (Yargıtay 2. HD, 2023/4622 E., 2024/5366 K., 04.07.2024).
- Geçiş kuralı: 4721 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş eşler arasında bu tarihe kadar tâbi oldukları rejim devam eder; eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmezlerse bu tarihten geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayılırlar (4722 sayılı Kanun m. 10). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 01.01.2002'de evli olan eşlerin önceki dönemde edindikleri malların tasfiyesinin eski Kanun'a, sonraki dönemde edindiklerinin tasfiyesinin ise yeni Kanun'a göre yapılacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023).
- Geriye etkili seçim: Eşler, bu bir yıllık süre içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejimin evlenme tarihinden geçerli olacağını da kabul edebilirlerdi (4722 sayılı Kanun m. 10/3).
- Birden çok dönem: Yargıtay, aynı evlilikte evlilik tarihinden 01.01.2002'ye kadar mal ayrılığının, bu tarihten sözleşme tarihine kadar edinilmiş mallara katılmanın, sözleşmeden sonra ise seçilen rejimin geçerli olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/10455 E., 2025/12022 K., 25.12.2025). Bu nedenle her mal, edinildiği dönemin kurallarına göre değerlendirilir.
Rejimin başlangıcı ve sona ermesi
- Başlangıç: Yasal rejim, sözleşmeyle başka bir rejim seçilmedikçe evlenme tarihinde başlar; 01.01.2002'den önce evlenenlerde ise geçiş kuralı uygulanır.
- Sona erme: Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer; mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225).
- Tasfiyenin ön koşulu: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre tasfiye davasının görülebilmesi için mal rejiminin sona ermiş olması gerekir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
- Olağanüstü rejim: Haklı sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemiyle mal ayrılığına geçilmesine karar verebilir (TMK m. 206); bu karar da rejimi sona erdirir.
Usul: görev, taraflar ve deliller
- Görevli mahkeme: Yargıtay'a göre mal rejiminin tasfiyesine ilişkin istemler aile mahkemesinin görevine girer ve görev dava şartıdır (Yargıtay 2. HD, 2025/1039 E., 2025/6585 K., 26.06.2025).
- Taraflar: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, katkı sebebiyle alacağın ancak kendisine katkı verilen eşe karşı ileri sürülebileceğini; üçüncü kişi adına kayıtlı mal bakımından istemin bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
- Deliller: Tapu, trafik ve ticaret sicili kayıtları, banka hesap hareketleri, kredi ve ödeme belgeleri, ziynet ve düğün kayıtları ile tanık anlatımları başlıca delillerdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, düğünde takılan ziynetlerin taşınmaz alımında kullanıldığının dosya kapsamıyla anlaşıldığı olayda katkı payı alacağının hesaplanması gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023).
- Boşanma davasıyla ilişkisi: Tasfiye istemleri boşanma davasından ayrı bir davanın konusudur; boşanma davası devam ederken açılan tasfiye davasında, boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir.
2002 öncesi dönemin tasfiyesi ve zamanaşımı
- Katkı payı yöntemi: 01.01.2002'den önce yasal rejim mal ayrılığıydı ve eski Kanun'da tasfiyeye ilişkin düzenleme bulunmadığından, bu dönemde edinilen malların tasfiyesi Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine dayanan katkı payı alacağı kurallarına göre yapılır (Yargıtay HGK, 2018/657 E., 2021/1617 K., 07.12.2021).
- Bağış savunması: Aynı kararda, evliliğin ömür boyu süreceği inancıyla ve karşılıklı güvene dayanarak yapılan kazandırmaların bağış sayılamayacağı; bağış iradesinin duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulması gerektiği belirtilmiştir.
- Zamanaşımı: Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davalarında on yıllık zamanaşımı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar (Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022).
- Islah ve fazlaya ilişkin haklar: Aynı karara göre dava açılmakla yalnız talep edilen miktar bakımından zamanaşımı kesilir; "şimdilik" kaydıyla istenmeyen kısım için süre işlemeye devam ettiğinden ıslahla artırılan bölüm zamanaşımına uğrayabilir.
- Uygulama sonucu: Uzun süren yargılamalarda alacağın tamamının erken talep edilmesi ya da ıslahın zamanaşımı süresi dolmadan yapılması önem taşır.
Önce takvimi çıkarın: evlenme tarihi, varsa mal rejimi sözleşmesinin tarihi, boşanma davasının açıldığı tarih ve kesinleşme tarihi. Sonra her malvarlığı değeri için edinme tarihini ve ödemenin kaynağını belgeleyin; tapu ve ruhsat kayıtlarını, satış sözleşmelerini, kredi ödeme planlarını ve banka hareketlerini tarih sırasıyla dosyalayın. 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallar için katkınızı ayrıca ispatlamanız gerektiğini, sonraki dönem için ise edinilmiş mal karinesinin işlediğini unutmayın. Dava açarken görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğuna ve fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tutmaya dikkat edin.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mal rejimleri yasal ve seçimlik olmak üzere ikiye ayrılır; sözleşmeyle seçim yapılmamışsa kanunun belirlediği yasal rejim uygulanır
2010 yılında evlenen eşlerden kadın, tapuda kayınvalidesi adına tescil edilen taşınmazın gerçekte eşler tarafından edinildiğini ileri sürerek mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan katkı payı alacağı istedi. Boşanma davası 2014'te açılmış, hüküm 2015'te kesinleşmişti. Eşler arasında sözleşmeyle başka bir mal rejiminin seçildiği ileri sürülmemişti.
“Mal rejimi; eşlerin evlenmeden önce sahip oldukları ve evlilik birliği devam ettiği sürece edindikleri mallar üzerindeki hakları, birbirlerine ve üçüncü kişilere karşı sorumlulukları ile evlilik birliği sona erdiğinde bu malların paylaştırılması yönündeki kurallar bütününü ifade etmektedir. Mal rejimleri, yasal ve seçimlik mal rejimleri olarak iki gruba ayrılmıştır. Eşlerin mal varlıklarının yönetimi hususunda sözleşme ile mal rejimini tayin etme imkânı bulunmakla birlikte, bu seçimin gerçekleşmemesi ihtimali gözetilerek kanun gereği eşlerin tabi olacakları yasal mal rejimi belirlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, mal rejimi kavramını ve yasal rejimin uygulanma koşullarını bu şekilde açıklamıştır. Karara göre sözleşmeyle başka bir rejim seçilmediğinden evlilik tarihinden mal rejiminin sona erdiği boşanma dava tarihine kadar TMK 202/1'de düzenlenen edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir; tasfiye davası açılabilmesi için rejimin sona ermiş olması gerekir (TMK m. 225). Kurul ayrıca, üçüncü kişi adına kayıtlı mal bakımından katkı sebebiyle alacağın ancak kendisine katkı verilen eşe karşı ileri sürülebileceğini belirtmiştir.
01.01.2002'de evli olan eşlerin önceki dönemde edindiği malların tasfiyesi eski Kanun'a, sonraki dönemde edindiklerinin tasfiyesi yeni Kanun'a göre yapılır
1982 yılında evlenen eşlerin boşanmasına 2013 yılında karar verildi ve hüküm aynı yıl kesinleşti. Kadın, düğünde takılan ziynet eşyalarının koca adına kayıtlı bağımsız bölümün edinilmesinde kullanıldığını ileri sürerek mal rejiminden kaynaklanan katkı payı alacağı istedi. Mahkeme katkının ispatlanamadığı gerekçesiyle istemi reddetti; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı bozdu, mahkeme direndi.
“Bilindiği üzere Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un (4722 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine göre; 4721 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş olan eşler arasında bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder. Eşler, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimini seçmiş sayılırlar.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, mal rejimi bakımından uygulanacak hukuku bu ölçüye göre belirlemiştir. Karara göre 4721 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş eşler o tarihe kadar tâbi oldukları rejime devam eder; bir yıl içinde başka bir rejim seçilmezse 01.01.2002'den geçerli olmak üzere edinilmiş mallara katılma rejimi seçilmiş sayılır (4722 sayılı Kanun m. 10). Tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 179).
Eşler arasında birden çok dönem söz konusu olabilir: evlilikten 2002'ye kadar mal ayrılığı, sonra edinilmiş mallara katılma, sözleşme yapılmışsa seçilen rejim
1999 yılında evlenen eşler, 2012 yılında yaptıkları mal rejimi sözleşmesiyle rejimlerini mal ayrılığına çevirdi. 2013'te açılan boşanma davasının kabulüne ilişkin hüküm 2014'te kesinleşti. Tasfiyeye konu araçlar, eşlerin seçtiği mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu dönemde erkek adına tescil edilmişti; mahkeme bu araçlar yönünden davayı reddetti.
“Evlilik tarihinden TMK'nin yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (743 sayılı Kanun md. 170), bu tarihten mal rejimi sözleşmesinin yapıldığı tarihe (04.05.2012) edinilmiş mallara katılma rejimi (4722 sayılı Kanun md. 10, TMK md. 202/1, 225/1); mal rejimi sözleşmesinin yapıldığı tarihten (04.05.2012) boşanma dava tarihine kadar da seçimlik mal rejimi olan mal ayrılığı rejimi geçerlidir (TMK md. 225/1,2).”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karar, aynı evlilikte farklı dönemlerde farklı mal rejimlerinin geçerli olabileceğini ve her malın hangi dönemde edinildiğine göre değerlendirilmesi gerektiğini gösterir; mal rejimi başka bir rejimin kabulüyle sona erer (TMK m. 225/1) ve tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 179). Daire, seçimlik rejim döneminde tescil edilen araçlar bakımından da edinilmiş mallara katılma dönemine ilişkin araştırmanın eksik yapıldığını belirtmiştir.
01.01.2002 öncesinde yasal rejim mal ayrılığıydı; bu dönemde edinilen mallar katkı payı alacağı kurallarına göre tasfiye edilir
Eşlerden biri, 743 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönemde diğer eş adına edinilen malvarlığına katkıda bulunduğunu ileri sürerek alacak istedi. Uyuşmazlık, o dönemde edinilen malların hangi kurallara göre tasfiye edileceği noktasında toplanıyordu.
“01.01.2002 tarihinden önce 743 sayılı Kanun'un yürürlükte olduğu dönemde, eşler arasında yasal mal ayrılığı rejimi geçerliydi (743 sayılı Kanun md. 170). 743 sayılı Kanun'da mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenleme mevcut olmadığından, eşlerin bu dönemde edindikleri mal varlığının tasfiyesine ilişkin uyuşmazlık, aynı kanunun 5 inci maddesi yollamasıyla Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri göz önünde bulundurularak "katkı payı alacağı" hesaplama yöntemi kurallarına göre çözüme kavuşturulmalıdır.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre 743 sayılı Kanun döneminde yasal rejim mal ayrılığıydı ve bu Kanun'da mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir düzenleme bulunmadığından, o dönemde edinilen malvarlığına ilişkin uyuşmazlıklar Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde katkı payı alacağı kurallarına göre çözülür. Bu nedenle 2002 öncesi ve sonrası dönemler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan davalar aile mahkemesinde görülür; görev dava şartıdır
Erkek eş, eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesine dayanarak tapu iptali ve tescil istemiyle asliye hukuk mahkemesinde dava açtı. Mahkeme işin esasına girerek karar verdi; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Tüm bu açıklamalar kapsamında İlk Derece Mahkemesince davacı vekilinin talebinin eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesine yönelik olduğu ve görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğu gözetilip görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esasına girilerek yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Daire'ye göre mal rejiminin tasfiyesine ilişkin istemler aile hukukundan doğduğundan aile mahkemesinin görevine girer (4787 sayılı Kanun m. 4) ve mahkemenin görevli olması dava şartıdır (HMK m. 114/1-c); asliye hukuk mahkemesi işin esasına giremez, görevsizlik kararı vermelidir.
01.01.2002 öncesi dönemde yasal rejim mal ayrılığıydı; bu dönemin tasfiyesi Borçlar Kanunu genel hükümlerine dayanan katkı payı alacağı kurallarına göre yapılır
Erkek, evlilik birliği devam ederken bedelini kendisinin ödediği taşınmazın tapuda eşi adına tescil edilmesinin bağış olmadığını ileri sürerek katkı payı alacağı istedi. Kadın, devrin bağış olduğunu savundu; yerel mahkeme bu savunmayı benimseyerek verdiği kararda direndi.
“01.01.2002 tarihinden önce 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin (TKM) yürürlükte olduğu dönemde, eşler arasında yasal mal ayrılığı rejimi geçerliydi (TKM 170 m). TKM'de, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenleme mevcut olmadığından, eşlerin bu dönemde edindikleri malvarlığının tasfiyesine ilişkin uyuşmazlık, aynı kanunun 5.maddesi yollamasıyla Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri göz önünde bulundurularak "katkı payı alacağı" hesaplama yöntemi kurallarına göre çözüme kavuşturulacaktır.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını bozmuştur. Karara göre eski Kanun'da mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenleme bulunmadığından, 2002 öncesi dönemde edinilen malların tasfiyesi Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine dayanan katkı payı alacağı yöntemiyle çözülür. Aynı kararda, evliliğin ömür boyu süreceği inancıyla ve karşılıklı güvene dayanarak yapılan kazandırmaların bağış sayılamayacağı da vurgulanmıştır.
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davalarında on yıllık zamanaşımı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar
1985 yılında evlenen eşler, 2002 yılında açılan boşanma davasıyla ayrıldı ve hüküm aynı yıl kesinleşti. Kadın, 2008 yılında fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak 10.000 TL katkı payı alacağı istedi; 2015 yılındaki ıslah dilekçesiyle talebini 117.250,66 TL'ye yükseltti. Davalı, ıslahla artırılan kısım yönünden zamanaşımı def'inde bulundu.
“Medeni Kanun'da katkı payı ve buna uygulanacak zamanaşımı konusunda bir hüküm bulunmadığından Borçlar Kanunu genel hükümleri uygulanması gerektiği dikkate alındığında buradan varılacak sonuç; bir alacak davası olan mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda on yıllık zamanaşımı süresinin tarafların boşanmasına ilişkin kararın kesinleştiği tarihte işlemeye başlayacağıdır.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, ıslahla artırılan kısım bakımından zamanaşımının dolduğunu kabul etmiştir. Karara göre dava açılmakla yalnız talep edilen miktar bakımından zamanaşımı kesilir; "şimdilik" denilerek istenmeyen kısım için süre işlemeye devam eder. Bu nedenle tasfiye davalarında talebi erken artırmak veya alacağın tamamını dava etmek önem taşır.
Katılma alacağında zamanaşımı boşanmanın eki niteliğindeki bir yıllık süreye değil, genel hükümlere tabidir
1984 yılında evlenen eşler, 2006 yılında açılan ve 2009 yılında kesinleşen boşanma davasıyla ayrıldı. Kadın, 2002 sonrasında edinilen mallar nedeniyle katılma alacağı istedi ve talebini 2011 yılında ıslahla artırdı. Uyuşmazlık, ıslahla artırılan kısmın bir yıllık süreye mi yoksa genel zamanaşımına mı tabi olduğunda toplandı.
“Şu halde katılma alacağında zamanaşımı süresinin TMK'nun 178. Maddesi uyarınca belirlenmesine imkân bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağının kanundan doğan parasal bir alacak hakkı olduğunu belirterek TMK m. 5 yollamasıyla Borçlar Kanunu genel hükümlerinin uygulanacağını ve zamanaşımı süresinin on yıl olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle ıslahla artırılan kısım da on yıllık süre içinde kaldığından direnme kararı uygun bulunmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 202- Yürürlükteki Kanunun 170 inci maddesini karşılamaktadır. Madde 1984 tarihli öntasarıdan alınarak dil açısından sadeleştirilmiştir. Yürürlükteki Kanunda eşler arasındaki yasal mal rejiminin "mal ayrılığı" olduğu belirtilmiştir. Evlilik birliği sona erdiğinde, mal ayrılığı rejiminin eşler arasında büyük haksızlıklara yol açtığı, özellikle meslek sahibi kocanın lehine işlediği, ev işlerini yapan ve hatta kocasına mesleğinin icrasında yardımcı olan kadının durumunu hiç nazara almadığı, meslek çevrelerinde ve kamuoyunda ağır eleştirilere uğramıştır. Bu nedenle, "edinilmiş mallara katılma" başlığı altında yeni bir mal rejimi düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, eşler arasındaki yasal mal rejiminin "edinilmiş mallara katılma" olduğu belirtilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasına göre, eşler mal rejimi sözleşmesi yaparak kanunda belirtilen diğer mal rejimlerinden birisini seçebileceklerdir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 83Tasarıda madde, "Eşler arasındaki mal rejimi" bölümünün "Genel hükümler" ayırımında "A. Yasal mal rejimi" başlığı altında yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 410).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da yasal rejim mal ayrılığıydı: eşler evlenme sözleşmesiyle başka bir usul kabul etmedikçe aralarında mal ayrılığı geçerliydi ve rejimin tasfiyesine ilişkin bir düzenleme bulunmuyordu.
Karı koca, evlenme mukavelenamesi ile kanunda muayyen diğer usullerden birini kabul etmedikleri takdirde veya kabul edipte kanunda gösterilen sebeplerden birinin hüdusu halinde, aralarında mal ayrılığı cereyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 170 | 4721 sayılı Kanun m. 202 | |
|---|---|---|
| Yasal rejim | Mal ayrılığı | Edinilmiş mallara katılma |
| Paylaşım | Rejimin tasfiyesi düzenlenmemişti | Rejim sona erince edinilmiş mallar paylaşılır |
| Ev emeği | Dikkate alınmıyordu | Katılma alacağıyla korunur |
| Seçim | Evlenme sözleşmesiyle diğer usuller | Mal rejimi sözleşmesiyle diğer rejimler |
| Geçiş | — | 01.01.2002'den itibaren yasal rejim (4722 s. K. m. 10) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; yasal rejim edinilmiş mallara katılma oldu | 4721 s. K. |
| 01.01.2003 | 01.01.2002'den önce evlenenler için bir yıllık seçim süresi doldu | 4722 s. K. m. 10 |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 203: Mal rejimi sözleşmesinin içeriği.
- TMK m. 205: Mal rejimi sözleşmesinin şekli.
- TMK m. 206: Olağanüstü mal rejimi.
- TMK m. 218: Edinilmiş mallara katılma rejiminin kapsamı.
- TMK m. 219: Edinilmiş mallar.
- TMK m. 220: Kişisel mallar.
- TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.
- TMK m. 179: Boşanmada mal rejiminin tasfiyesi.
Boşanmada mal paylaşımı, katılma alacağı ve 1 Ocak 2002 öncesi döneme ilişkin katkı payı istemleri konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 202 ne diyor?
TMK m. 202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.
Sözleşme yapmadıysak hangi rejim uygulanır?
Yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre eşlerin sözleşmeyle rejim seçme imkânı bulunmakla birlikte, bu seçimin yapılmaması ihtimali gözetilerek kanun gereği uygulanacak yasal rejim belirlenmiştir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022).
2002'den önce evlendik; hangi kurallar uygulanır?
İki dönem ayrı ayrı değerlendirilir. Yargıtay'a göre 01.01.2002'den önce yasal rejim mal ayrılığıydı ve o dönemde edinilen mallar katkı payı alacağı kurallarına göre tasfiye edilir (Yargıtay 2. HD, 2023/4622 E., 2024/5366 K., 04.07.2024). Bu tarihten sonra edinilenler ise yeni Kanun'a göre tasfiye edilir (Yargıtay HGK, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023).
Bir evlilikte birden fazla mal rejimi geçerli olabilir mi?
Evet. Yargıtay, evlilik tarihinden 01.01.2002'ye kadar mal ayrılığının, sonrasında edinilmiş mallara katılmanın, sözleşme yapılmışsa sözleşme tarihinden sonra seçilen rejimin geçerli olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/10455 E., 2025/12022 K., 25.12.2025).
Hangi rejimleri seçebiliriz?
Mal ayrılığı (TMK m. 242), paylaşmalı mal ayrılığı (TMK m. 244) ve mal ortaklığı (TMK m. 256) rejimlerinden birini seçebilirsiniz.
Mal rejimi sözleşmesi nasıl yapılır?
Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203) ve noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiği yazılı olarak da bildirilebilir (TMK m. 205).
Evlendikten sonra rejimi değiştirebilir miyiz?
Evet. Taraflar kanunda yazılı sınırlar içinde rejimi seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m. 203); yeni rejimin kabulüyle önceki rejim sona erer (TMK m. 225/1).
Edinilmiş mal ile kişisel mal nasıl ayrılır?
Edinilmiş mal, rejim süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir (TMK m. 219); miras veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilenler ile kişisel kullanım eşyası gibi değerler kişisel maldır (TMK m. 220). Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m. 222/3).
Mal rejimi ne zaman sona erer?
Eşlerden birinin ölümü, başka bir rejimin kabulü, evliliğin iptali veya boşanma ya da mal ayrılığına geçiş kararıyla sona erer; boşanmada rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225).
Tasfiye davasını ne zaman açabilirim?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre tasfiye davasının görülebilmesi için mal rejiminin sona ermiş olması gerekir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022). Uygulamada boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir.
Mal tapuda eşimin annesi adına; ne yapabilirim?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, katkı sebebiyle alacağın ancak kendisine katkı verilen eşe karşı ileri sürülebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022). Muvazaa iddiası varsa bu, ayrı bir davanın konusudur.
Düğünde takılan takılar dikkate alınır mı?
Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, düğünde takılan ziynetlerin taşınmaz alımında kullanıldığı anlaşılan dosyada katkı payı alacağının hesaplanması gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023).
Hangi mahkemede dava açılır?
Aile mahkemesinde. Yargıtay, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin istemin aile mahkemesinin görevine girdiğini ve görevin dava şartı olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2025/1039 E., 2025/6585 K., 26.06.2025).
Eski Kanun'da durum neydi?
Eski Kanun'a göre eşler evlenme sözleşmesiyle başka bir usul kabul etmedikçe aralarında mal ayrılığı geçerliydi (743 s. K. m. 170). Gerekçeye göre bu rejim, ev işlerini yapan ve eşine yardımcı olan kadının durumunu dikkate almadığı için eleştirilmiş ve edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiştir.
Mal rejimi alacağı için süre var mı?
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davalarında on yıllık zamanaşımı, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar (Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022).
Davayı "fazlaya ilişkin haklar saklı" diye açarsam ne olur?
Dava açılmakla yalnız talep edilen miktar bakımından zamanaşımı kesilir; istenmeyen kısım için süre işlemeye devam eder ve ıslahla artırılan bölüm zamanaşımına uğrayabilir (Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022).
2002 öncesi dönemde edinilen mallar nasıl paylaşılır?
Bu dönem mal ayrılığına tabidir ve tasfiye, Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine dayanan katkı payı alacağı kurallarına göre yapılır (Yargıtay HGK, 2018/657 E., 2021/1617 K., 07.12.2021).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 179, 202, 203, 204, 205, 206, 218, 219, 220, 221, 222, 225, 227, 231, 242, 244, 256
- 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 10
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 202 gerekçesi s. 83, Komisyon metni s. 410
- Yargıtay HGK, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023
- Yargıtay HGK, 2019/238 E., 2022/319 K., 15.03.2022
- Yargıtay HGK, 2019/805 E., 2022/123 K., 15.02.2022
- Yargıtay HGK, 2018/657 E., 2021/1617 K., 07.12.2021
- Yargıtay HGK, 2016/1061 E., 2016/959 K., 05.10.2016
- Yargıtay 2. HD, 2024/10455 E., 2025/12022 K., 25.12.2025
- Yargıtay 2. HD, 2025/1039 E., 2025/6585 K., 26.06.2025
- Yargıtay 2. HD, 2023/4622 E., 2024/5366 K., 04.07.2024