TMK 138'e göre evleneceklerden her biri, evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır. Ancak ret kararı mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna dayanıyorsa, buna karşı açılan dava basit yargılama usulüyle görülür. Bu fıkradaki "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi 2011'de 6217 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Yargıtay, ret kararına itirazın reddine ilişkin mahkeme kararının kesin olduğunu ve temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013). Savcının katılımını kaldıran değişikliğin yalnız bu itiraz davası ile nüfus kaydı düzeltme davalarına özgü olduğunu da kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/19991 E., 2012/15531 K., 07.06.2012).
- Ret kararına itiraz
- Evlendirme memurunun evlenme başvurusunu reddetmesine karşı evleneceklerden birinin mahkemeye başvurması (TMK m. 138/1).
- Evrak üzerinde inceleme
- Duruşma yapılmadan, dosyadaki belgelere göre karar verilmesi (TMK m. 138/1).
- Kesin karar
- Kanun yoluna başvurulamayan karar (Yargıtay 2. HD, 2013/10091 K.).
- Basit yargılama usulü
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen, dilekçe aşaması kısa ve daha hızlı yargılama usulü; mutlak butlan sebebine dayanan ret kararlarına karşı açılan davalarda uygulanır (TMK m. 138/2).
TMK 138 ne düzenler?
| Ret kararının dayanağı | Nasıl itiraz edilir? | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Usule aykırı başvuru, ehliyetsizlik veya mutlak butlan dışındaki bir engel | Mahkemeye itiraz | Evrak üzerinde incelenir, kesin karara bağlanır | TMK m. 138/1 |
| Mutlak butlan sebeplerinden biri (evli olma, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı, yasak hısımlık) | Mahkemede dava | Basit yargılama usulüyle görülür | TMK m. 138/2, 145 |
"Evlendirme memurunun, evlenme başvurusunu ret kararına karşı yapılan itiraz", Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m. 382/2-b-3). Aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar (4787 sayılı Kanun m. 4/1).
TBMM gerekçesine göre bu itiraz çekişmeli bir dava olarak değil, evrak üzerinde incelenecek bir itiraz olarak düzenlenmiştir. Ret mutlak butlan sebebine dayanıyorsa, kamu düzeniyle ilgisi nedeniyle itirazın basit yargılama usulüyle görülen bir dava şeklinde açılması ve davada Cumhuriyet savcısının hazır bulunması öngörülmüştü.
2011 değişikliği: savcının hazır bulunma şartı
İkinci fıkradaki "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi, 31.03.2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanunun 31. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır (TMK m. 138/2, dipnot). Yargıtay bu değişikliği dar yorumlamaktadır:
- Değişiklik yalnız 138. maddedeki evlenme başvurusunun reddine itiraz davası ile Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesindeki nüfus kaydı düzeltme davalarıyla sınırlıdır; Cumhuriyet savcısının açtığı diğer hukuk davalarında savcı taraf olarak yer almak zorundadır (Yargıtay 2. HD, 2011/19991 E., 2012/15531 K., 07.06.2012).
- Savcının açtığı mutlak butlan davasında savcı duruşmaya çağrılmadan hüküm kurulması bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 2012/7489 E., 2013/7259 K., 18.03.2013).
Ret kararına itirazda verilen karar kesindir (Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013). İtiraz dilekçesine, ret sebebini ortadan kaldıran bütün belgeler ilk başvuruda eklenmelidir. Ret, nüfus kaydındaki bir hatadan doğmuşsa önce kaydın düzeltilmesi gerekebilir (Evlendirme Yönetmeliği m. 23).
Ret sebebine göre izlenecek yol
| Ret sebebi | İzlenecek yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Nüfusta yasak derecede hısım görünme | Kaydın düzeltilmesi veya itiraz | TMK m. 129; Yön. m. 23 |
| Önceki evlilik devam ediyor görünüyor; yurt dışında boşanılmış | Yabancı kararın tanınması veya nüfusa tescili | TMK m. 130 |
| 16 yaşında evlenme | Hâkim izni | TMK m. 124/2 |
| Küçük veya kısıtlı, yasal temsilci izin vermiyor | Mahkemeden izin | TMK m. 128 |
| Kadın için bekleme süresi dolmamış | Sürenin kaldırılması davası | TMK m. 132 |
| Akıl hastalığı | Resmî sağlık kurulu raporu | TMK m. 133 |
| Belgeler eksik | Eksikliğin tamamlanması | TMK m. 136, m. 137 |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Evlenme başvurusunun reddine itiraz üzerine verilen mahkeme kararı kesindir
Evlendirme memurunun evlenme başvurusunu reddetmesi üzerine mahkemeye itiraz edildi. Mahkeme itirazı reddetti ve karar temyiz edildi. Daire, 138. maddeye göre evleneceklerden her birinin ret kararına karşı mahkemeye başvurabileceğini, itirazın evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanacağını belirtti. İtirazın reddine ilişkin mahkeme kararının kesin olduğunu ve temyiz incelemesi yapılamayacağını kabul ederek temyiz dilekçesini reddetti.
“evlenme başvurusunu reddeden evlendirme memurunun ret kararına karşı yapılan, itirazın reddine ilişkin mahkemenin kararı kesin olup, temyiz incelemesi yasa gereği yapılamayacağından temyiz dilekçesinin REDDİNE”
Ne anlama geliyor? İtiraz aşaması tek derecelidir; bütün deliller mahkemeye ilk başvuruda sunulmalıdır.
Savcının katılımını kaldıran 6217 sayılı Kanun yalnız ret kararına itiraz ve nüfus kaydı düzeltme davalarına özgüdür
Uluslararası çocuk kaçırmaya ilişkin Lahey Sözleşmesi kapsamında merkezi makam adına Cumhuriyet Başsavcılığı davaname ile dava açtı. İlk hüküm bozulduktan sonra mahkeme, davanın tarafı olan Cumhuriyet Başsavcılığını duruşmaya usulünce davet etmeden yargılamaya devam ederek hüküm kurdu. Daire, Cumhuriyet savcısının açtığı davada taraf olarak yer almasının zorunlu olduğunu belirtti. 6217 sayılı Kanunla getirilen değişikliğin yalnız 138. maddedeki itiraz davası ile Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesindeki nüfus kaydı düzeltme davalarıyla sınırlı olduğunu kabul ederek kararı bozdu.
“Hukuk davalarıyla ilgili 6217 sayılı yasayla getirilen değişiklik, Türk Medeni Kanununun 138. maddesindeki "evlenme başvurusunun reddi kararına itiraz" davası ile 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesindeki "nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme" davalarıyla sınırlı olup, bunların dışındaki kanunda öngörülen diğer hukuk davalarında geçerli değildir.”
Ne anlama geliyor? 138. maddedeki itiraz davasında savcının hazır bulunması artık zorunlu değildir; savcının açtığı butlan davaları gibi diğer davalarda ise zorunludur.
Savcının açtığı mutlak butlan davasında savcı duruşmaya çağrılmadan hüküm kurulamaz
Cumhuriyet savcısı, kadının evlenme tarihinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastası olduğunu ileri sürerek evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptali için dava açtı. Mahkeme savcıyı duruşmaya çağırmadan yargılama yaparak hüküm kurdu. Daire, 6217 sayılı Kanunun Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinde ve TMK 138'de "Cumhuriyet savcısı" ibaresini kaldırdığını, bu değişikliğin yalnız bu maddelere dayanan davalar için geçerli olduğunu belirtti. Davalının kısıtlı olup olmadığının araştırılması gerektiğini, nüfus müdürlüğünün bu davada hasım olmadığını ve önceki bir davada alınan eski tarihli raporun sonraki evlenme için yeterli olmadığını da belirterek kararı bozdu.
“Düzenleme, sadece bu maddelere dayanan hukuk davaları için geçerlidir. Cumhuriyet savcısı tarafından açılan diğer hukuk davalarında 6217 sayılı Kanunla yapılan değişikliği uygulama olanağı yoktur.”
Ne anlama geliyor? Kararda ayrıca, iptal kararının nüfusa tescilinin kurucu değil bildirici etkili olduğu belirtilmiştir.
Madde gerekçesi
Maddede evlenme isteminin reddi kararına karşı taraflara mahkemeye itirazda bulunma olanağı tanınmıştır. Bu itiraz çekişmeli yargı davasıyla değil, evrak üzerinde incelenecek olan bir itiraz şeklinde hükme bağlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, evlendirme memurluğunun evlenme istemini ret kararının mutlak butlan sebeplerinden birine dayanmış olması hâlinde, buna itiraz davasının basit yargılama usulüyle görülen bir dava şeklinde açılması ve davada Cumhuriyet savcısının hazır bulunması öngörülmüştür. Böylece evlenmeye önemli bir engel oluşturan mutlak butlan hâllerinde -kamu düzeniyle ilgisi olması nedeniyle- davada Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasında zaruret görülmüştür.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 67743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
İtiraz sahibi itirazında israr ederse, ilan talebinin vakı olduğu mahal hakimi huzurunda evlenmenin menini dava edebilir. (...) İtiraz ve haksızlığını iddia hususlariyle, evlenmenin men'i davasının her birinin müddeti on gündür.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 99–104 | 4721 sayılı Kanun m. 138 | |
|---|---|---|
| Sistem | İlan süresinde itiraz; itiraz eden evlenmenin men'i davası açardı | Ret kararına karşı evlenecekler mahkemeye başvurur |
| Süre | İtiraz, haksızlık iddiası ve men davası için on gün | Kanunda süre öngörülmemiştir |
| İnceleme | Men davası | Kural olarak evrak üzerinde, kesin karar; mutlak butlan sebebinde basit yargılama |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
| 31.03.2011 | İkinci fıkradaki "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi yürürlükten kaldırıldı | 6217 s. K. m. 31 |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 137: Başvurunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 139: Ret kararı mahkemece kaldırılırsa evlenme izni.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- HMK m. 382: Çekişmesiz yargı işleri.
- 4787 sayılı Kanun m. 4: Aile mahkemelerinin görevi.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 23: Ret kararı.
Evlenme başvurusunun reddi, evlenme engelleri ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 138 ne diyor?
TMK m. 138'e göre evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır. Mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar ise basit yargılama usulüyle görülür.
Nikâh başvurum reddedildi; ne yapabilirim?
Ret kararına karşı mahkemeye başvurabilirsiniz (TMK m. 138). Ret sebebine göre kaydın düzeltilmesi, hâkim izni veya sürenin kaldırılması gibi başka yollar da gerekebilir.
İtiraz hangi mahkemeye yapılır?
Aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar (4787 sayılı Kanun m. 4/1). Ret kararına itiraz, çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m. 382/2-b-3).
İtiraz duruşmalı mı görülür?
Kural olarak hayır; itiraz evrak üzerinde incelenir. Ret kararı mutlak butlan sebebine dayanıyorsa açılan dava basit yargılama usulüyle görülür (TMK m. 138).
Mahkemenin kararına karşı istinaf veya temyiz yolu var mı?
İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Yargıtay, itirazın reddine ilişkin kararın temyiz edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013).
Cumhuriyet savcısı bu davada bulunur mu?
Maddedeki "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi 2011'de 6217 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Yargıtay'a göre bu değişiklik yalnız bu itiraz davası ile nüfus kaydı düzeltme davalarına özgüdür (Yargıtay 2. HD, 2011/19991 E., 2012/15531 K., 07.06.2012).
Mahkeme ret kararını kaldırırsa ne olur?
Evlendirme memuru evlenme gün ve saatini bildirir veya istenirse evlenme izni belgesini verir (TMK m. 139).
Ret kararı mutlak butlan sebebine dayanıyorsa ne değişir?
İtiraz evrak üzerinde değil, basit yargılama usulüyle görülen bir davayla incelenir (TMK m. 138/2). Mutlak butlan sebepleri; evli olma, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı ve yasak derecede hısımlıktır (TMK m. 145).
Nüfus kaydındaki hata yüzünden reddedildim; itiraz yeterli mi?
Engel nüfus kütüklerindeki bir işlem eksikliğinden doğmuşsa, bu eksiklik tamamlanmadıkça evlenme yapılamaz (Evlendirme Yönetmeliği m. 23). Kaydın düzeltilmesi için ayrıca dava gerekebilir.
İtiraz için süre var mı?
- maddede itiraz için bir süre öngörülmemiştir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 124, 128–133, 136–139, 145
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Evlendirme Yönetmeliği m. 23
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 99–104 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 138 gerekçesi, s. 67
- Yargıtay 2. HD, 2012/10857 E., 2013/10091 K., 10.04.2013
- Yargıtay 2. HD, 2012/7489 E., 2013/7259 K., 18.03.2013
- Yargıtay 2. HD, 2011/19991 E., 2012/15531 K., 07.06.2012