TMK 420, vasi atanıncaya kadar geçen süredeki korumayı düzenler. Kısıtlama davası sürerken vesayet işleri zorunlu kılıyorsa vesayet makamı re'sen gerekli önlemleri alır. Kanun iki önlemi özellikle sayar: kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve ona bir temsilci atanması. Vesayet makamının bu kararı ilân olunur; Yargıtay, ilân edildiğine dair belge bulunmayan böyle bir ara karara dayanılarak icra satış ilanının atanan vasiye tebliğ edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025). Gerekçeye göre madde eski Kanun'un 370. maddesini karşılar ve iki fıkra hâline getirilmiştir.
- Geçici önlem
- Vasi atanmadan önce vesayet makamının kısıtlanması istenen kişiyi korumak için aldığı karar.
- Fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması
- Kısıtlama kararı verilinceye kadar kişinin kendi işlemleriyle hak edinme ve borç altına girme ehliyetinin geçici olarak ortadan kaldırılması.
- Temsilci
- Geçici önlem kararıyla kısıtlanması istenen kişiye atanan ve onu temsil eden kişi.
- İlân
- Vesayet makamının geçici önlem kararının duyurulması (TMK m. 420).
- Re'sen
- Bir istem beklenmeksizin mahkemenin kendiliğinden harekete geçmesi.
TMK 420 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Koşul | Vesayet işlerinin zorunlu kılması | TMK m. 420 |
| Zaman | Vasinin atanmasından önce | TMK m. 420 |
| Başlatma | Vesayet makamı re'sen karar verir | TMK m. 420 |
| Örnek önlemler | Fiil ehliyetinin geçici kaldırılması ve temsilci atanması | TMK m. 420 |
| İlân | Vesayet makamının kararı ilân olunur | TMK m. 420 |
| Asıl yükümlülük | Vesayet makamı gecikmeksizin vasi atar | TMK m. 419 |
| Kaynak | 743 m. 370 | Gerekçe, s. 142 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 370. maddesini karşılamaktadır; ancak ondan farklı olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. İsviçre Medeni Kanunu'nun bu maddeyi karşılayan 386. maddesi üç fıkradan oluşuyordu; kaynağın ilk iki fıkrası tek fıkra hâline getirilmiş, vesayet makamının kararının ilân edilmesi iki hâli de kapsadığından ayrı bir fıkrada düzenlenmiştir. Tasarının 420. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 462).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, geçici önlemlerin vasi atanmadan önce ve ancak vesayet işleri zorunlu kıldığında alınmasıdır. İkinci nokta, kanunun "özellikle" ifadesini kullanması, fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve temsilci atanmasının örnek olarak sayılmasıdır. Üçüncü nokta, kararın ilân edilmesidir; ilân edildiği belgelenmeyen ara karara dayanılarak icra satış ilanının atanan vasiye tebliğ edilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025).
Geçici önlemlerin koşulları
- Zorunluluk: Vesayet işlerinin önlem alınmasını zorunlu kılması gerekir.
- Zaman: Önlem, vasinin atanmasından önce alınır.
- Re'sen: Vesayet makamı istem beklemeden karar verir.
Vesayet makamı gecikmeksizin vasi atamakla yükümlüdür (TMK m. 419). Ancak vasinin atanması; vesayeti gerektiren durumun tespiti, vasi adayının belirlenmesi, adayda vasiliğe engel bir durum bulunup bulunmadığının araştırılması ve raporların alınması gibi işlemler nedeniyle zaman alabilir. 420. madde bu süre içinde vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamına re'sen gerekli önlemleri alma görevi verir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, vasi tayininin gecikmeksizin yapılması gereken işlerden olmasına karşın uygulamada zaman alabildiğini, bu süreçte acele işlerin görülmesi gerekiyorsa hâkimin 420. maddeye göre gerekli önlemleri re'sen alabileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2020/465 E., 2022/1416 K., 02.11.2022). Aynı kararda, kısıtlanması istenen kişi adına açılan davada kanuni temsil eksikliğinin yargılama sırasında tamamlanabilecek bir dava şartı olduğu ve vesayet davasının sonucunun beklenmesi gerektiği de kabul edilmiştir.
Fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve temsilci atanması
- Önlem: Kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyeti geçici olarak kaldırılabilir.
- Temsilci: Kişiye bir temsilci atanabilir.
- Süre: Önlem kısıtlama hakkında karar verilinceye kadar sürer.
Kanunun özellikle saydığı önlem, kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve ona bir temsilci atanmasıdır. Bu önlem kişi hakkında kısıtlama kararı verilmeden önce alınır ve yargılama süresince kişinin menfaatlerini korumaya yöneliktir. Eski Kanun aynı önlemi, kısıtlanacak kişinin medeni haklarını kullanmaktan geçici olarak men edilmesi ve ona bir temsilci atanması biçiminde düzenliyordu.
Uygulamada vesayet makamının, kısıtlama istemi üzerine verdiği ara kararla kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırıp kendisine vasi atadığı görülmektedir. Yargıtay, böyle bir ara kararın ilân edildiğine dair belge bulunmayan bir dosyada, icra satış ilanının bu ara karar gereğince vasiye tebliğinin mümkün olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025).
Diğer önlemler
- Sınırlı sayı değildir: Kanun "özellikle" ifadesini kullanır.
- Örnekler: Geçici vasi heyeti oluşturulması, malvarlığına tedbir konulması.
- Nitelik: Önlemler yargılama sürerken verilen ara kararlardır.
Kanun "özellikle" ifadesini kullandığından vesayet makamının alabileceği önlemler fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve temsilci atanmasıyla sınırlı değildir. Bir dosyada vesayet makamının ara kararla geçici vasi heyeti oluşturduğu ve kısıtlanması istenen kişinin malvarlığına tedbir koyduğu, bu ara karara karşı yapılan istinaf başvurularının usulden reddedildiği görülmektedir; Yargıtay, bölge adliye mahkemesinin temyiz istemlerini reddeden ek kararlarını onamıştır (Yargıtay 8. HD, 2020/1635 E., 2020/5586 K., 30.09.2020).
Kararın ilânı
- Zorunluluk: Vesayet makamının kararı ilân olunur.
- Gerekçe: İlân her iki hâli de kapsadığından ayrı fıkrada düzenlenmiştir.
- Kesin karar: Kısıtlama ve vasi atanması kararı da ilân olunur.
Vesayet makamının geçici önlem kararı ilân olunur. Gerekçeye göre ilânın ayrı bir fıkrada düzenlenmesinin sebebi, ilânın her iki hâli de kapsamasıdır. Kısıtlamaya ve vasi atanmasına ilişkin karar da kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur (TMK m. 421). İlân edildiği belgelenmeyen geçici önlem kararına dayanılarak icra satış ilanının atanan vasiye tebliğ edilemeyeceğinin kabul edilmesi, ilânın üçüncü kişilerle ilgili işlemlerdeki önemini göstermektedir.
Bir yakınınızın kısıtlanması için dava açtıysanız ve yargılama sürerken malvarlığının zarar görmesinden endişe ediyorsanız, vesayet makamından fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılmasını ve bir temsilci atanmasını isteyebilirsiniz; mahkeme bu önlemleri kendiliğinden de alabilir (TMK m. 420). Geçici önlem kararı verildiyse, kararın ilân edildiğinden emin olun. Kısıtlama kararı verildiğinde vasi atanır ve karar ilân olunur (TMK m. 419, 421).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 420. maddeyi geçici önlemlerin koşulları, türleri ve ilânı yönünden uygulayan kararlardan seçilmiştir. Maddeyi doğrudan uygulayan yayımlanmış kararların sayısı sınırlıdır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Fiil ehliyetini geçici olarak kaldıran ve vasi atayan ara karar ilân edilmedikçe, icra satış ilanı bu vasiye tebliğ edilemez
Paydaşlardan biri hakkında 408. madde uyarınca kısıtlama istendi; vesayet makamı ara kararla bu kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırdı ve kendisine vasi atadı. Paydaşı olduğu taşınmazın icra yoluyla satışında satış ilanı kişinin kendisine tebliğ edildi; vasi ihalenin feshini istedi. Bölge adliye mahkemesi, ilanın vasiye tebliğ edilmesi gerektiği gerekçesiyle ihaleyi feshetti.
“bu kararın ilan edildiğine dair bir dosyada bir belge ve iddia bulunmamaktadır. Bu durumda, bu ara karar gereğince satış ilanının vasiye tebliği mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 420. maddenin ikinci fıkrasındaki ilânın uygulamadaki önemini gösterir. Daire, fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılmasına ve vasi atanmasına ilişkin ara kararın ilân edildiğine dair dosyada bir belge bulunmadığını, bu nedenle satış ilanının bu ara karar gereğince vasiye tebliğinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Tebliğden sonra verilen kısıtlama kararının da sonuca etkisi bulunmadığından bölge adliye mahkemesinin gerekçesi isabetsiz bulunmuş; asile yapılan tebliğin usulsüz olduğu iddiasının incelenmesi için karar bozulmuştur (TMK m. 421).
Vasi tayini zaman alabileceğinden bu süreçte acele işler için hâkim re'sen önlem alabilir; kısıtlanması istenen kişi adına açılan davada vesayet davasının sonucu beklenmelidir
Davacılar, hukuki işlem ehliyeti bulunmadığını ileri sürdükleri babalarının taşınmazlarını davalılara devrettiğini belirterek babaları adına tapu iptali ve tescil davası açtı; babaları için vasi tayini de istediler. Dava tarihinde babaya henüz vasi atanmamıştı. Mahkeme davacıların sıfatı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetti, Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi; direnme kararından sonra baba öldü ve vesayet davasında karar verilmesine yer olmadığına karar verildi.
“Vasi ataması TMK'nın 419/1. maddesi gereğince gecikmeksizin yapılmalıdır. Gerek bu hüküm gerekse HMK'nın 30. maddesinde düzenlenen usul ekonomisi ilkesinin bir sonucu olarak vasi tayini gecikmeksizin yapılması gereken işlerden olsa da pratikte; vasi tayinini gerektirecek hâlin tespiti, vasi olarak atanacak kişi veya kişilerin belirlenmesi, bunların vasiliğe engel bir durum içinde olup olmadığının araştırılması, bir kısım resmi makamlardan istenen evrakların gelmesi ya da doktor raporlarının alınması gibi işlemler sonucunda vasi tayini gerçekleştiğinden uzun zaman alabilmektedir. İşte bu süreç içerisinde eğer TMK'nın 420/1. maddesine göre bazı acele işlerin görülmesi gerekiyorsa hâkim, gerekli önlemleri re'sen alabilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 419 ve 420. maddelerin birlikte işlevini Hukuk Genel Kurulu düzeyinde açıklar. Genel Kurul, vasi atamasının gecikmeksizin yapılması gerektiğini, ancak uygulamada durumun tespiti, vasi adayının belirlenmesi ve raporların alınması gibi işlemler nedeniyle zaman alabildiğini, bu süreçte acele işlerin görülmesi gerekiyorsa hâkimin 420. maddeye göre gerekli önlemleri re'sen alabileceğini belirtmiştir. Kısıtlanması istenen kişi adına açılan davada kanuni temsil eksikliğinin yargılama sırasında tamamlanabilecek bir dava şartı olduğu, vesayet davasının sonucunun beklenmesi gerektiği kabul edilmiş; kişinin ölümüyle bu imkân ortadan kalktığından ret kararı değişik gerekçeyle onanmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir (TMK m. 419).
Geçici vasi heyeti oluşturulmasına ve malvarlığına tedbir konulmasına ilişkin ara karara karşı istinaf başvurusunun usulden reddine dair karar onanmıştır
Vesayet davasında sulh hukuk mahkemesi, ara kararla geçici vasi heyeti oluşturulmasına ve kısıtlanması istenen kişinin malvarlığına tedbir konulmasına karar verdi. Kısıtlanması istenen kişi ile davacının istinaf başvuruları usulden reddedildi; temyiz istemleri de bölge adliye mahkemesinin ek kararlarıyla reddedildi ve bu ek kararlar temyiz edildi.
“Mahkeme ara kararına karşı kısıtlanması istenilen vekili ile davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi (35.) Hukuk Dairesince istinaf başvurularının usulden reddine kesin olarak karar verilmiş, kısıtlı vekili ile davacı vekilinin temyiz istemi üzerine ise Bölge Adliye Mahkemesince temyiz istemlerinin ek karar ile reddine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 420. madde kapsamındaki önlemlerin uygulamadaki çeşitliliğini ve niteliğini gösterir. Vesayet makamı, kanunda örnek olarak sayılan önlemlerin yanında geçici vasi heyeti oluşturmuş ve kısıtlanması istenen kişinin malvarlığına tedbir koymuştur. Bu ara karara karşı yapılan istinaf başvuruları usulden reddedilmiş; Daire, temyiz istemlerinin reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi ek kararlarını usul ve kanuna uygun bularak onamıştır. Geçici önlem kararı, kısıtlama davasında nihai karar verilinceye kadar kişiyi korumaya yöneliktir (TMK m. 419).
Madde gerekçesi
Madde 420- Yürürlükteki Kanunun 370 inci maddesini karşılamaktadır. Ancak ondan farklı olarak madde iki fıkra hâline getirilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun bu maddeyi karşılayan 386 ncı maddesi üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Mehazın ilk iki fıkrası tek fıkra hâline getirilmiş, vesayet makamının kararının ilân edilmesi iki hâli de kapsadığından ayrı fıkra hâline getirilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 142Tasarının 420. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 462).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 370. maddeydi.
Vasinin tayininden evvel bazı işlerin görülmesi zaruri ise, sulh mahkemesi, lazımgelen tedbirleri yapar. Hususiyle hacredilecek kimseyi medeni haklarını kullanmaktan muvakkaten men ve ona bir mümessil tayin edebilir; bu karar ilan olunur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 370 | 4721 sayılı Kanun m. 420 | |
|---|---|---|
| Koşul | Vasinin tayininden önce bazı işlerin görülmesinin zorunlu olması | Vesayet işlerinin zorunlu kılması |
| Makam | Sulh mahkemesi | Vesayet makamı |
| Önlem | Gerekli tedbirler; özellikle medeni hakları kullanmaktan geçici men ve temsilci tayini | Re'sen gerekli önlemler; özellikle fiil ehliyetinin geçici kaldırılması ve temsilci atanması |
| İlân | Karar ilân olunur | Karar ilân olunur; ayrı fıkrada düzenlenmiştir |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 420. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 419: Vasinin atanması.
- TMK m. 421: Tebliğ ve ilân.
- TMK m. 403: Vasi ve kayyım.
- TMK m. 405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama.
- TMK m. 408: İsteğe bağlı kısıtlama.
- TMK m. 426: Temsil kayyımı.
Bir yakınınızın kısıtlanması, kısıtlama davasında geçici önlemler, boşanma davasında vasilik veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 420 ne diyor?
Vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamının vasinin atanmasından önce de re'sen gerekli önlemleri alacağını, özellikle kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabileceğini ve ona bir temsilci atayabileceğini, bu kararın ilân olunacağını düzenler.
Geçici önlem ne zaman alınır?
Vasi atanmadan önce, vesayet işleri önlem alınmasını zorunlu kıldığında.
Geçici önlem için ayrıca başvuru gerekir mi?
Vesayet makamı önlemleri kendiliğinden alır; ilgililerin bu yönde istemde bulunması da mümkündür.
Fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ne demektir?
Kısıtlama hakkında karar verilinceye kadar kişinin fiil ehliyetinin geçici olarak kaldırılması ve kendisine bir temsilci atanmasıdır.
Geçici önlemler bunlarla sınırlı mı?
Hayır; kanun "özellikle" ifadesini kullanır. Uygulamada geçici vasi heyeti oluşturulması ve malvarlığına tedbir konulması gibi önlemlere de başvurulmaktadır (Yargıtay 8. HD, 2020/1635 E., 2020/5586 K., 30.09.2020).
Geçici önlem kararı ilân edilir mi?
Evet; vesayet makamının kararı ilân olunur.
Karar ilân edilmezse ne olur?
Yargıtay, ilân edildiğine dair belge bulunmayan ara karara dayanılarak icra satış ilanının atanan vasiye tebliğ edilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025).
Kısıtlama davası sürerken kişi adına dava açılabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kanuni temsil eksikliğinin yargılama sırasında tamamlanabileceğini ve vesayet davasının sonucunun beklenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2020/465 E., 2022/1416 K., 02.11.2022).
Vasi atanması ne kadar sürede yapılmalıdır?
Vesayet makamı gecikmeksizin vasi atamakla yükümlüdür (TMK m. 419).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 370. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 403, 405, 408, 419, 420, 421, 426
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 370 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 420 gerekçesi s. 142, Tasarı ve Komisyon metni s. 462
- Yargıtay HGK, 2020/465 E., 2022/1416 K., 02.11.2022
- Yargıtay 8. HD, 2020/1635 E., 2020/5586 K., 30.09.2020
- Yargıtay 12. HD, 2025/3338 E., 2025/4675 K., 19.06.2025