TMK 217'ye göre mal rejimi, eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez; bir borcun yerine getirilmesi borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacaksa bu eş ödeme için süre isteyebilir ve hâkim, durum ve koşullar gerektiriyorsa istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar. Bu maddeye dayanan alacak davası için evliliğin sona ermiş olması aranmaz; aile mahkemesi genel hükümlere göre işin esasına girmelidir (Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019).
- Muacceliyet
- Borcun ifasının istenebilir hâle gelmesi (TMK m. 217/1).
- Önemli güçlük
- Ödemenin borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek ölçüde zorlaması (TMK m. 217/2).
- Süre istemi
- Borçlu eşin ödeme için hâkimden süre istemesi (TMK m. 217/2).
- Güvence
- Hâkimin, süre isteyen eşi teminat göstermekle yükümlü tutması (TMK m. 217/3).
TMK 217 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Mal rejimi borçların muaccel olmasını önlemez | TMK m. 217/1 |
| İstisna | Önemli güçlük hâlinde ödeme için süre istenebilir | TMK m. 217/2 |
| Ölçüt | Güçlüğün evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede olması | TMK m. 217/2 |
| İstem | Süre kendiliğinden verilmez, borçlu eş istemelidir | TMK m. 217/2 |
| Güvence | Hâkim istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutabilir | TMK m. 217/3 |
| Dava şartı | Evliliğin sona ermiş olması aranmaz | Yargıtay 8. HD, 2019/7216 K. |
| İnceleme | Genel hükümlere göre yapılır | Yargıtay 8. HD, 2019/7216 K. |
| Zamanaşımı | Evlilik sürdüğü sürece işlemez | TBK m. 153/3 |
TBMM gerekçesine göre madde, 1984 tarihli Öntasarı'nın 176. maddesinden alınmıştır ve yürürlükten kaldırılan Kanun'da bu maddeyi karşılayan bir hüküm bulunmamaktadır. Gerekçe, maddeyle eşler arasındaki borç ilişkilerine açıklık getirildiğini ve kabul edilen mal rejiminin eşler arasındaki borçların muaccel olmasını engelleyemeyeceğinin belirtildiğini açıklar. Eşlerin herhangi iki insan değil, evlilik birliğini sürdürmekle görevli ve bu birliğe karşı yükümleri olan kişiler olduğu ve evlilik kurumunu koruma gerektiği düşüncesiyle ödemede güçlükle karşılaşacak eşe süre tanınması kabul edilmiş; alacaklı eşin yararlarını korumak açısından da hâkime gerekirse borçluyu güvence vermekle yükümlü tutma yetkisi tanınarak yararlar dengelenmeye çalışılmıştır. Tasarının 217. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).
Evli olmanız, eşinize verdiğiniz borcu isteyemeyeceğiniz anlamına gelmez: mal rejimi borcun muaccel olmasını engellemez ve alacağınız için icra takibi yapabilir, dava açabilirsiniz. Bunun için boşanmayı beklemeniz de gerekmez. Borçlu eş iseniz ve ödeme sizi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek ölçüde zorlayacaksa hâkimden süre isteyebilirsiniz; ancak bu süre kendiliğinden verilmez, açıkça talep etmeniz ve güçlüğü somut olarak ortaya koymanız gerekir. Hâkim size süre verirken güvence göstermenizi de isteyebilir. Evlilik sürdüğü sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez.
Eşler arasında borç ilişkisi kurulabilir mi?
- Kural: Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir (TMK m. 193). Eşler arasında satım, ödünç, kira veya kefalet ilişkisi kurulabilir.
- Kaynaklar: Borç sözleşmeden doğabileceği gibi haksız fiil veya sebepsiz zenginleşmeden de doğabilir; eşler arasındaki para alacakları uygulamada en sık görülen türdür.
- Mal rejimiyle ilişkisi: Mal rejimi, bu borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m. 217/1). Borç, mal rejiminin tasfiyesini beklemeden istenebilir.
- Tasfiye alacağından farkı: Mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı ve değer artış payı, rejimin sona ermesine bağlıdır (TMK m. 225, TMK m. 236); TMK m. 217'ye dayanan alacak ise evlilik sürerken de istenebilir.
- Uygulama: TMK m. 217'ye dayanılarak açılan dava bir alacak davasıdır ve evliliğin sona ermemiş olması dava şartı eksikliği sayılamaz (Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019).
Ödeme için süre istemi
- Koşul: Borcun yerine getirilmesi, borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokmalıdır (TMK m. 217/2). Sıradan bir ödeme zorluğu yeterli değildir.
- İstem şartı: Süre kendiliğinden verilmez; borçlu eşin talepte bulunması gerekir.
- Değerlendirme: Hâkim, borcun miktarını, borçlu eşin gelir ve malvarlığını, ailenin geçim düzenini, çocukların durumunu ve ödemenin birliğe etkisini birlikte değerlendirir.
- Delil: Gelir belgeleri, banka ve kredi kayıtları, icra dosyaları, sağlık ve eğitim giderleri ile ailenin zorunlu harcamalarını gösteren belgeler kullanılır.
- Güvence: Durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim, istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar (TMK m. 217/3). Gerekçeye göre bu yetki, alacaklı eşin yararlarını korumak için öngörülmüştür.
- Sonuç: Süre verilmesi borcu ortadan kaldırmaz; yalnız ifa zamanını erteler.
Zamanaşımı ve faiz
- Zamanaşımının durması: Evlilik devam ettiği sürece eşlerin diğerinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez; işlemeye başlamışsa durur (TBK m. 153/3).
- Sürenin işlemesi: Evliliğin sona ermesiyle zamanaşımı işlemeye başlar veya kaldığı yerden devam eder.
- Genel süre: Kanunda aksi öngörülmedikçe alacaklar on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m. 146).
- Temerrüt ve faiz: Borç muaccel olduktan sonra ihtar veya takip ile temerrüt gerçekleşir; faiz genel hükümlere göre istenir (TBK m. 117 vd.).
- Süre verilmesinin etkisi: Hâkimin verdiği süre boyunca borçlunun temerrüdünden söz edilemez; bu husus faiz istemlerinde önem taşır.
Görev, usul ve takip
- Görev: Eşler arasındaki bu tür istemlerde aile mahkemesi görevlidir; asliye hukuk mahkemesinin görevsizlik kararı oyçokluğuyla onanmıştır (Yargıtay 8. HD, 2015/5677 E., 2015/11779 K., 27.05.2015).
- İnceleme ölçütü: Görevli mahkeme, genel hükümler çerçevesinde tarafların delillerini değerlendirerek sonuca varmalıdır (Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019).
- Nitelendirme: Davanın hukuki nitelendirmesini yapmak hâkime aittir (HMK m. 33); talebin katkı alacağı mı yoksa TMK m. 217'ye dayanan alacak mı olduğu dilekçedeki açıklamalara göre belirlenir.
- İcra takibi: Alacaklı eş doğrudan icra takibi başlatabilir; itiraz üzerine itirazın iptali veya menfi tespit davaları gündeme gelir (İİK m. 67, 72).
- Tasfiyeye etkisi: Eşler arasındaki borçlar, tasfiyede ilgili kütlelere borç olarak kaydedilir ve hesaplamada dikkate alınır (TMK m. 231).
Eşinize borç para verirken veya bir malın bedelini onun adına öderken yazılı bir belge düzenleyin: tarih, tutar, ödeme şekli ve geri ödeme koşulu yazılı olsun; banka üzerinden yapılan ödemelerde açıklama kısmını doldurun. Alacağınızı isterken boşanmayı beklemeniz gerekmediğini, evlilik sürdüğü sürece zamanaşımının işlemediğini unutmayın. Borçlu taraf sizseniz ve ödeme aile düzeninizi ciddi biçimde sarsacaksa süre istemini açıkça dile getirin ve güçlüğü gelir, gider ve borç belgeleriyle ortaya koyun; hâkimin size güvence gösterme yükümlülüğü getirebileceğini hesaba katın. Dilekçenizde talebinizin hukuki dayanağını net yazın; talebin mal rejiminin tasfiyesi mi yoksa eşler arasındaki borç mu olduğu, davanın görüleceği çerçeveyi belirler.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
TMK 217'ye dayanan alacak davası, boşanma bulunmadığı gerekçesiyle dava şartı yokluğundan reddedilemez; aile mahkemesi genel hükümlere göre işin esasına girmelidir
Evliliği süren eş, yatırım amacıyla alınan kooperatif dairesinin bedelini kendisinin ödediğini, dairenin ileride kendisine devredilmek üzere diğer eş adına kaydedildiğini ileri sürerek bedelin tahsili için icra takibi başlattı. Takibe itiraz edilmesi üzerine itirazın iptali davası açıldı. Mahkeme, davayı katkı alacağı olarak nitelendirip boşanma bulunmadığı gerekçesiyle dava şartı yokluğundan reddetti.
“Davacı vekilinin, dava dilekçesi ve davacının dosya kapsamındaki beyanlarına göre, dava, TMK'nin 217. maddesine dayanılarak açılan alacak davasıdır. Buna göre, görevli olduğu kesinleşen Aile Mahkemesince, genel hükümler çerçevesinde taraf delilleri değerlendirilerek sonuca varılması gerekirken, yazılı şekilde davanın usulden reddine karar verilmesi isabetsiz olup kararın bu yönden bozulması gerekirken, onanması nedeniyle, karar düzeltme talebinin kabulüne karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire, önceki onama kararını kaldırıp yerel mahkeme hükmünü oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre davanın nitelendirilmesi mahkemeye aittir ve dava, TMK m. 217'ye dayanan bir alacak davasıdır; mal rejiminin tasfiyesinden farklı olarak bu dava için evliliğin sona ermiş olması aranmaz. Aile mahkemesi, genel hükümler çerçevesinde tarafların delillerini değerlendirerek işin esası hakkında karar vermelidir.
Madde gerekçesi
Madde 217- Madde, 1984 tarihli Öntasarının 176 ncı maddesinden alınmıştır. Yürürlükteki Kanunda da bu maddeyi karşılayan bir hüküm mevcut değildir. Maddeyle eşler arasındaki borç ilişkilerine açıklık getirilmiş ve kabul edilen mal rejiminin eşler arasındaki borçların muaccel olmasını engelleyemeyeceği belirtilmiştir. Ancak eşlerin herhangi iki insan değil, evlilik birliğini sürdürmekle görevli ve bu birliğe karşı yükümleri olan kişiler olduğu ve evlilik kurumunu koruma gerektiği düşüncesiyle, ödemede güçlükle karşılaşacak eşe süre tanınması kabul edilmiştir. Bununla beraber, alacaklı eşin yararlarını korumak açısından da hâkime gerekirse borçluyu güvence vermekle yükümlü tutma yetkisi tanınması suretiyle, yararlar durumu dengelenmeye çalışılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 86-87Tasarının 217. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin kurduğu denge açıktır: borç muaccel olmaya devam eder, ancak evlilik birliğinin korunması için borçlu eşe süre tanınabilir; buna karşılık alacaklı eş güvence ile korunur.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki durum
Gerekçenin belirttiği gibi, yürürlükten kaldırılan Kanun'da bu maddeyi karşılayan bir hüküm yoktu. Eski Kanun eşler arasındaki hukuki işlemleri sınırlayan ve bazı işlemleri sulh hâkiminin onayına bağlayan bir sistem benimsemişti; borçların muacceliyeti ise genel hükümlere bırakılmıştı.
Karı koca arasında her nevi hukuki tasarruf caizdir. Karının şahsi mallarına veya mal ortaklığı usulüne tabi mallara dair karı koca arasındaki hukuki tasarruflar, sulh hakimi tarafından tasdik olunmadıkça muteber olmaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun | 4721 sayılı Kanun m. 217 | |
|---|---|---|
| Özel hüküm | Yoktu | Eşler arasındaki borçlar ayrıca düzenlendi |
| Muacceliyet | Genel hükümlere göre | Mal rejimi muacceliyeti önlemez |
| Süre | Öngörülmemişti | Önemli güçlük hâlinde süre istenebilir |
| Güvence | Öngörülmemişti | Hâkim güvence isteyebilir |
| İşlem serbestisi | Bazı tasarruflar sulh hâkiminin onayına tabiydi | Kural olarak serbesttir (TMK m. 193) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 193: Eşlerin hukuki işlem serbestisi.
- TMK m. 202: Yasal mal rejimi.
- TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
- TMK m. 215: Malların diğer eş tarafından yönetimi.
- TMK m. 216: Envanter.
- TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.
- TMK m. 231: Artık değer.
- TMK m. 236: Katılma alacağı.
Eşinizden olan alacağınızın tahsili, eşler arasındaki borç ilişkileri ve mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 217 ne diyor?
TMK m. 217'ye göre mal rejimi, eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez; borcun yerine getirilmesi borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacaksa bu eş ödeme için süre isteyebilir ve hâkim, durum ve koşullar gerektiriyorsa istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar.
Eşimden alacağımı boşanmadan isteyebilir miyim?
Evet. Mal rejimi borcun muaccel olmasını engellemez; bu maddeye dayanan alacak davası için evliliğin sona ermiş olması aranmaz (Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019).
Eşime icra takibi yapabilir miyim?
Evet. Alacak muaccel olduğunda takip başlatabilirsiniz; itiraz üzerine itirazın iptali veya menfi tespit davaları gündeme gelir (İİK m. 67, 72).
Ödeme için nasıl süre istenir?
Borçlu eş, ödemenin kendisini evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacağını ileri sürerek hâkimden süre ister (TMK m. 217/2); süre kendiliğinden verilmez.
"Önemli güçlük" nasıl ispatlanır?
Gelir belgeleri, banka ve kredi kayıtları, icra dosyaları, zorunlu giderleri gösteren belgeler ve ailenin geçim düzenine ilişkin deliller sunulur.
Hâkim süre verirken teminat isteyebilir mi?
Evet. Durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim, istemde bulunan eşi güvence göstermekle yükümlü tutar (TMK m. 217/3). Gerekçeye göre bu yetki alacaklı eşin yararlarını korumak içindir.
Süre verilmesi borcu ortadan kaldırır mı?
Hayır. Yalnız ifa zamanını erteler; borç varlığını sürdürür.
Evlilik sürerken zamanaşımı işler mi?
Hayır. Evlilik devam ettiği sürece eşlerin diğerinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez, işlemeye başlamışsa durur (TBK m. 153/3).
Alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kanunda aksi öngörülmedikçe alacaklar on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m. 146); süre evliliğin sona ermesiyle işlemeye başlar veya kaldığı yerden devam eder.
Bu alacak mal rejiminin tasfiyesinden farklı mı?
Evet. Katılma alacağı ve değer artış payı rejimin sona ermesine bağlıdır (TMK m. 236); TMK m. 217'ye dayanan alacak evlilik sürerken de istenebilir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Aile mahkemesi; asliye hukuk mahkemesinin görevsizlik kararı oyçokluğuyla onanmıştır (Yargıtay 8. HD, 2015/5677 E., 2015/11779 K., 27.05.2015).
Mahkeme davayı nasıl inceler?
Genel hükümler çerçevesinde tarafların delillerini değerlendirerek (Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019).
Eşime borç verirken ne yapmalıyım?
Yazılı belge düzenleyin; tarih, tutar, ödeme şekli ve geri ödeme koşulunu yazın, ödemeyi banka üzerinden açıklamalı olarak yapın.
Eşler birbiriyle sözleşme yapabilir mi?
Evet. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir (TMK m. 193).
Eski Kanun'da durum neydi?
Eski Kanun'da bu maddeyi karşılayan bir hüküm yoktu; ayrıca karının şahsi mallarına veya mal ortaklığına tabi mallara ilişkin eşler arasındaki tasarruflar sulh hâkiminin onayına bağlıydı (743 s. K. m. 169).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 193, 202, 213, 215, 216, 217, 225, 231, 236
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 117, 146, 153
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 67, 72
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 33
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 169
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 217 gerekçesi s. 86-87, Komisyon metni s. 411
- Yargıtay 8. HD, 2019/3745 E., 2019/7216 K., 09.09.2019
- Yargıtay 8. HD, 2015/5677 E., 2015/11779 K., 27.05.2015