TMK 140'a göre evlenme koşullarının bulunmadığı anlaşılırsa veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçerse, evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz. TBMM gerekçesine göre bu yasak, evlenme izin belgesi verildikten sonra koşulların bulunmadığının anlaşılması hâlini de kapsar. Evlendirme Yönetmeliği'ne göre engelin bulunmadığı belgelerle ispatlanmadıkça evlenme yapılamaz (Yön. m. 23). Taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklayamayacak durumda olduğu davranışlarından açıkça anlaşılırsa memur evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29). Koşullar eksikken nikâh kıyan memur hakkında görevi kötüye kullanma iddiasıyla ceza davası açılabilir. Yargıtay bu davalarda 4483 sayılı Kanuna göre soruşturma izni alınmasını kovuşturma şartı saymıştır (Yargıtay 5. CD, 2014/6068 E., 2016/6054 K., 08.06.2016).
- Evlenme koşulları
- Evlenme ehliyetinin bulunması (TMK m. 124–128), evlenme engeli bulunmaması (m. 129–133) ve başvuru ile belgelerin usulüne uygun olması (m. 134–137).
- Altı aylık süre
- Evlenme izni belgesinin geçerlilik süresi; belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçince tören yapılamaz (TMK m. 139/2, 140). Evlenmeye esas dosya da evlenme ehliyet belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren altı ay geçerlidir (Yön. m. 42).
- Evlenmenin ertelenmesi
- Memurun töreni ileri bir tarihe bırakması: tören yeri evlenmenin mahiyetiyle bağdaşmıyorsa (Yön. m. 26) veya taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklayamayacağı açıkça anlaşılıyorsa (Yön. m. 29).
- Görevi kötüye kullanma
- Kamu görevlisinin, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olması ya da kişilere haksız menfaat sağlaması (TCK m. 257).
TMK 140 ne düzenler?
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru incelenirken engel veya ehliyetsizlik anlaşıldı | Başvuru reddedilir, evleneceklere yazıyla hemen bildirilir | TMK m. 137 |
| Gün ve saat bildirildikten veya izin belgesi verildikten sonra koşulların bulunmadığı anlaşıldı | Tören yapılamaz | TMK m. 140; TBMM gerekçesi |
| Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçti | Tören yapılamaz | TMK m. 140 |
| Dosya, evlenme ehliyet belgesinin düzenlenmesinden itibaren altı ay içinde kullanılmadı | Dosya işlemden kaldırılır ve iptal edilir | Yön. m. 42 |
| Taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklayamayacağı davranışlarından açıkça anlaşılıyor | Memur evlenmeyi erteleyebilir | Yön. m. 29 |
| Tören yeri evlenmenin mahiyetiyle bağdaşmıyor veya mabet | Resmî tören yapılamaz, memur evlenmeyi erteler | Yön. m. 26 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 106. maddesini karşılar. Yeni düzenleme, evlenme koşullarının bulunmadığının tespit edildiği hâllerle, belge verildikten sonra dahi koşulların bulunmadığının anlaşılması veya belgenin verilmesinden itibaren altı ayın geçmesi hâlinde memurun töreni yapamayacağını daha açık biçimde belirtir.
Tören günü ortaya çıkan engeller ve itirazlar
- İlgililer, evlenme dosyası hazırlanırken evlenme gününden önceki günün mesai saati bitimine kadar yazılı olarak itiraz edebilir; evlenme gününde yapılan itirazlar kabul edilmez (Yön. m. 24).
- Cumhuriyet savcısı, mutlak butlan sebeplerinden birinin varlığı sebebiyle evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir (Yön. m. 25).
- Engel tespit edilmişse, bulunmadığı belgelerle ispatlanmadıkça evlenme yapılamaz. Engel nüfus kütüklerindeki bir işlem eksikliğinden doğmuşsa, eksiklik tamamlanmadıkça evlenme yapılamaz (Yön. m. 23).
- Üçüncü kişinin itirazı kabul edilmese bile, memur tören sırasında koşulların bulunmadığını anlarsa töreni yapamaz (TMK m. 140).
Nikâh tarihini, izin belgesinin ve evlenme dosyasının altı aylık süreleri içinde kalacak şekilde belirleyin (TMK m. 139/2; Yön. m. 42). Önceki evliliğin sona erdiği veya nüfus kaydının düzeltildiği bir kararınız varsa, bunun nüfus kütüğüne tescil edildiğini nikâhtan önce kontrol edin. Nüfus kaydına göre evli görünen kişi, boşanma veya başka bir sebeple evlilik sona ermiş olsa bile bu durum aile kütüğüne tescil edilmedikçe yeniden evlenemez (Yön. m. 15/b).
Koşullar eksikken kıyılan nikâhın akıbeti
Memurun 140. maddeye aykırı olarak tören yapması, evliliği her zaman geçersiz kılmaz. Sonuç, eksik olan koşula göre değişir:
| Eksik koşul | Evliliğin akıbeti | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşlerden birinin evli olması | Mutlak butlan | TMK m. 145/1 |
| Sürekli sebeple ayırt etme gücü yokluğu | Mutlak butlan | TMK m. 145/2 |
| Evlenmeye engel akıl hastalığı | Mutlak butlan | TMK m. 145/3 |
| Evlenmeye engel derecede hısımlık | Mutlak butlan | TMK m. 145/4 |
| Küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin izni yok | İzni alınmayan yasal temsilci iptal davası açabilir; sonradan ergin olma, kısıtlılığın kalkması veya gebelik hâlinde iptal edilemez | TMK m. 153 |
| Kadın için bekleme süresi dolmamış | Butlanı gerektirmez | TMK m. 154 |
| Altı aylık sürenin geçmesi, belge eksikliği gibi diğer şekil kuralları | Yetkili memur önünde yapılmışsa butlan kararı verilemez | TMK m. 155 |
| Kurucu unsurlardan biri eksik (evlendirme memuru önünde yapılmamış, karşılıklı irade açıklanmamış) | Evlilik yok hükmündedir | Yargıtay 2. HD, 2024/5938 K. |
Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).
Memurun sorumluluğu
765 sayılı eski Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesinin ikinci fıkrası, yasal koşullara uymadan evlenme işlemlerini yapan memuru ayrıca cezalandırıyordu. Yargıtay CGK, 2004/6-94 E., 2004/132 K., 08.06.2004 kararında bu suçun, evlendirme memurunun kanunda ve yönetmelikte belirtilen koşullara uymadan evlenme işlemlerini tamamlaması ile oluştuğu belirtilmiş; taraflar hazır olmadan nikâh kıyılmış gibi belge düzenlenmesi ise resmî evrakta sahtecilik sayılmıştır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun aile düzenine karşı suçlar arasında evlendirme memuruna özgü bir suç tipi yer almaz (TCK m. 230–234). Yargıtay'ın incelediği yeni dosyalarda bu tür eylemler görevi kötüye kullanma suçu (TCK m. 257) kapsamında yargılanmıştır:
- 17 yaşını doldurmayan kişiyi mahkeme izni olmadan evlendirdiği ileri sürülen belediye evlendirme memuru hakkındaki mahkûmiyet, 4483 sayılı Kanuna göre soruşturma izni alınmadan dava açıldığı için bozulmuştur (Yargıtay 5. CD, 2014/6068 E., 2016/6054 K., 08.06.2016).
- Dayı ile yeğeni nüfus kayıt örneklerini almadan evlendirdiği ileri sürülen memur için de aynı sonuca varılmıştır (Yargıtay 5. CD, 2013/9705 E., 2015/12413 K., 12.06.2015).
- Kadın için bekleme süresine ilişkin Yönetmelik hükmüne aykırı evlendirme yaptığı ileri sürülen köy muhtarı hakkındaki hüküm de aynı gerekçeyle bozulmuştur (Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015).
- Belgeler tamamlanmadan nikâh kıyan köy muhtarı görevi kötüye kullanmadan mahkûm edilmiş, dava temyiz aşamasında zamanaşımı nedeniyle düşmüştür (Yargıtay 5. CD, 2021/7356 E., 2023/1696 K., 27.02.2023).
Engel bulunduğunu bilerek evlenme işlemi yaptırmak evlenecekler için de suç olabilir. Evliyken başkasıyla evlenme işlemi yaptırmak ve evli olduğunu bildiği biriyle evlenmek altı aydan iki yıla kadar, gerçek kimliğini saklayarak evlenmek üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir; zamanaşımı evlenmenin iptali kararının kesinleşmesinden itibaren işler (TCK m. 230). Evlendirme memurluğu bu durumları belgeleriyle Cumhuriyet savcılığına bildirir (Yön. m. 56).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâh tarihine kadar izin belgesinin altı ayı doldu | Memur töreni yapamaz; yeniden başvurmak gerekir | TMK m. 140; Yön. m. 42 |
| Tören günü eşlerden birinin hâlâ evli olduğu anlaşıldı | Tören yapılamaz; yapılırsa evlenme mutlak butlanla batıldır | TMK m. 140, 145/1 |
| Tören günü üçüncü bir kişi itiraz etti | Evlenme günü yapılan itiraz kabul edilmez; ancak memur engelin varlığını anlarsa töreni yapamaz | Yön. m. 24; TMK m. 140 |
| Eşlerden biri tören sırasında iradesini serbestçe açıklayamayacak durumda | Memur evlenmeyi erteleyebilir | Yön. m. 29 |
| Bekleme süresi dolmadan nikâh kıyıldı | Evlenme butlanı gerektirmez; memur hakkında ceza soruşturması gündeme gelebilir | TMK m. 154; Yargıtay 5. CD, 2015/17299 K. |
| Boşanma kararı kesinleşti ama nüfusa işlenmedi | Tescil edilmedikçe yeniden evlenme yapılamaz | Yön. m. 15/b |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mahkeme izni olmadan küçüğü evlendiren memur hakkında dava açılması için soruşturma izni şarttır
Bir belediyede evlendirme memuru olarak görev yapan sanığın, 17 yaşını doldurmamış ve ancak mahkeme izniyle evlenebilecek bir kişiyi bu izin olmadan evlendirerek görevini kötüye kullandığı ileri sürüldü. Sulh ceza mahkemesi sanığı icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçundan mahkûm etti. Daire, sanık hakkında 4483 sayılı Kanuna göre yetkili merciden soruşturma izni alındıktan sonra dava açılması gerektiğini ve bunun kovuşturma şartı olduğunu belirtti. Bu husus gözetilmeden hüküm kurulduğu için esası incelemeden hükmü bozdu.
“sanık hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca yetkili merciden soruşturma izni alındıktan sonra dava açılması gerektiği ve bu hususun kovuşturma şartı olduğu”
Ne anlama geliyor? 17 yaşını doldurmamış kişi, ancak 16 yaşını doldurmuşsa ve hâkim olağanüstü durumlarda pek önemli bir sebeple izin verirse evlenebilir (TMK m. 124/2). Memurun ceza sorumluluğunun incelenebilmesi için önce idari soruşturma izni gerekir.
Hısımlar arasında nikâh kıydığı ileri sürülen memur için de soruşturma izni kovuşturma şartıdır
Bir belediyede evlendirme memuru olan sanığın, aralarında dayı-yeğen hısımlığı bulunan iki kişiyi, bu durumu gösteren nüfus kayıt örneklerini temin etmeden evlendirerek görevini kötüye kullandığı ileri sürüldü. Sulh ceza mahkemesi hüküm kurdu. Daire, sanık hakkında 4483 sayılı Kanuna göre soruşturma izni alınmadan dava açıldığını, bunun kovuşturma şartı olduğunu belirterek esası incelemeden hükmü bozdu.
“dayı-yeğen olmaları nedeni ile evlenme yasaklarının olmasına rağmen, Evlendirme Yönetmeliği uyarınca bu hususu gösteren nüfus kayıt örneklerini temin etmeksizin evlilik akdini gerçekleştirmek suretiyle görevini kötüye kullandığı iddia edilmiş ise de”
Ne anlama geliyor? Amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır (TMK m. 129); bu yasağa aykırı evlenme mutlak butlanla batıldır (TMK m. 145/4). Memurun nüfus kayıt örneklerini incelemesi bu yüzden önemlidir.
Yönetmelikteki belgeler olmadan nikâh kıyan muhtar mahkûm edildi, dava zamanaşımıyla düştü
Köy muhtarı olan ve evlendirme memurluğu da yapan sanığın, Evlendirme Yönetmeliği'nin 20. maddesinde sayılan belgeler bulunmadan evlenme işlemini yaptığı ileri sürüldü. Asliye ceza mahkemesi sanığı icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçundan adli para cezasıyla cezalandırdı. Sanık, işlem sırasında evrakın tam olduğunu, eksikliğin muhtarlığı devrettikten sonra ortaya çıktığını ve kastının bulunmadığını ileri sürerek temyiz etti. Daire, suç tarihinden itibaren olağanüstü dava zamanaşımı süresinin dolduğunu belirterek hükmü bozdu ve kamu davasının düşmesine karar verdi.
“nikahlarının kıyılması için Evlendirme Yönetmeliği'nin 20 nci maddesinde belirtilen evrak olmamasına rağmen evlilik işlemini gerçekleştirmek suretiyle görevini kötüye kullandığı iddia edilmiştir”
Ne anlama geliyor? Karar esasa değil zamanaşımına dayanır. Ancak ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı, belgeler tamamlanmadan nikâh kıyılmasının memur için ceza riski taşıdığını gösterir. Dosyaya konulacak belgeler Yönetmelik'in 20. maddesinde sayılmıştır.
Koşullara uymadan evlendirme ayrı, taraflar hazır olmadan nikâh kıyılmış gibi belge düzenlemek ayrı suçtur
Bir köy muhtarı, evlenecekler hazır olmadığı hâlde huzurunda nikâh kıyılmış gibi evlenme evrakı düzenleyip evliliğin nüfusa tescilini sağladı. Evlenecek erkeğin yurt dışında olduğu, işlemleri onun yerine kardeşinin yaptırdığı, erkek adına kullanılan nüfus kaydının da gerçekte var olmayan bir kişiye ait olup sonradan terkin edildiği anlaşıldı. Yerel mahkeme eylemi, 765 sayılı eski TCK'nın 237/2. maddesindeki yasal koşullara uymadan evlenme işlemi yapma suçu olarak nitelendirdi ve bu kararda direndi. Genel Kurul, bu suçun esasen evlenmenin şekil koşullarına uyulmamasını yaptırıma bağladığını belirtti. Sanığın yalnız yasal koşullara uymamakla kalmayıp gerçeğe aykırı resmî belge düzenlediğini kabul ederek direnme hükmünü bozdu; karar oy çokluğuyla verildi.
“Örneğin, boşanmadan sonra bekleme süresine uymadan evlenme akdinin yapılması, evlenme akdini düzenleyip imzaların sonradan alınması hallerinde, yasal koşullara uyulmadığından anılan suç oluşacaktır.”
Ne anlama geliyor? Karar eski TCK dönemine aittir. Kurala aykırı evlendirme ile hiç yapılmamış bir nikâhın belgeye geçirilmesi arasındaki farkı gösterir. Tarafların memur önünde karşılıklı irade açıklamadığı durumda evliliğin kurucu unsuru da eksiktir (TMK m. 142).
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 106 ncı maddesini karşılamaktadır. Yapılan düzenlemede daha açık olarak, evlenme koşullarının bulunmadığının tespit edildiği hâllerle, evlendirme belgesi verilmesinden sonra dahi evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya evlenme belgesinin verilmesinden itibaren altı ayın geçmesi hâlinde evlendirme memurunun evlenme törenini yapamayacağı belirtilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 68743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Evlenmenin akdi için kendisine müracaat edilen belediye reisi yahut evlenme işlerine memur ettiği vekil veya ihtiyar heyeti, ilanın icrasına mani bir sebep görürse akdi icradan imtina ile mükelleftir. Üzerinden altı ay geçen ilanın hükmü kalmaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 106 | 4721 sayılı Kanun m. 140 | |
|---|---|---|
| Kime yönelik? | Belediye reisi, evlenme işlerine memur ettiği vekil veya ihtiyar heyeti | Evlendirme memuru |
| Yasak sebebi | İlanın yapılmasına engel bir sebebin görülmesi | Evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması |
| Süre | Üzerinden altı ay geçen ilanın hükmü kalmaz | Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçerse tören yapılamaz |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 137: Başvurunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 139: Evlenme izni belgesi ve altı aylık süre.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 153: Yasal temsilcinin dava hakkı.
- TMK m. 154: Bekleme süresine uymama.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymama.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 15, 23–26, 29, 42, 56.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 230, 257.
Nikâhınızın kıyılamaması, evliliğin geçerliliği ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 140 ne diyor?
TMK m. 140'a göre evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz.
Evlenme izin belgesinin süresi geçerse nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçince memur töreni yapamaz (TMK m. 140). Evlenme dosyası da evlenme ehliyet belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmazsa iptal edilir (Yön. m. 42); bu durumda yeniden başvurmak gerekir.
Nikâh günü bir engel ortaya çıkarsa ne olur?
Memur evlenme koşullarının bulunmadığını anlarsa töreni yapamaz (TMK m. 140). Engel tespit edilmişse, bulunmadığı belgelerle ispatlanmadıkça evlenme yapılamaz (Yön. m. 23). Ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir (TMK m. 138).
Nikâh günü yapılan itiraz dikkate alınır mı?
Üçüncü kişilerin itirazı, evlenme gününden önceki günün mesai saati bitimine kadar yazılı yapılmalıdır; evlenme günü yapılan itirazlar kabul edilmez (Yön. m. 24). Cumhuriyet savcısı ise mutlak butlan sebebine dayanarak evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir (Yön. m. 25).
Evlendirme memuru nikâhı erteleyebilir mi?
Evet. Taraflardan birinin iradesini serbestçe açıklayamayacak durumda olduğu davranışlarından açıkça anlaşılırsa memur evlenmeyi erteleyebilir (Yön. m. 29). Tören yeri evlenmenin mahiyetiyle bağdaşmıyorsa veya mabet ise de resmî tören yapılamaz ve memur evlenmeyi erteler (Yön. m. 26).
Koşullar eksikken kıyılan nikâh geçerli mi?
Eksik koşula göre değişir. Evli olma, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı ve yasak hısımlık mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145). Bekleme süresine uymama butlan gerektirmez (TMK m. 154). Yetkili memur önünde yapılmış evliliğin diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez (TMK m. 155).
Altı ay geçtikten sonra kıyılan nikâh geçersiz mi?
Altı aylık süreye uyulmaması bir usul ve şekil eksikliğidir. Yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez (TMK m. 155). Memurun sorumluluğu ise ayrıca doğabilir.
Koşullar eksikken nikâh kıyan memurun sorumluluğu nedir?
Görevi kötüye kullanma iddiasıyla ceza davası açılabilir (TCK m. 257). Yargıtay, bu davalarda 4483 sayılı Kanuna göre soruşturma izni alınmasını kovuşturma şartı saymıştır (Yargıtay 5. CD, 2014/6068 E., 2016/6054 K., 08.06.2016).
Bekleme süresi dolmadan kıyılan nikâh iptal edilir mi?
Hayır. Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez (TMK m. 154). Bekleme süresi ve kaldırılması için TMK m. 132 sayfasına bakabilirsiniz.
Evli olduğunu bildiği biriyle evlenen kişi suç işlemiş olur mu?
Evet. Kendisi evli olmasa da evli olduğunu bildiği bir kimseyle evlilik işlemi yaptıran kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 230/2). Evlendirme memurluğu bu durumu belgeleriyle Cumhuriyet savcılığına bildirir (Yön. m. 56).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 124–140, 145, 153–156
- Evlendirme Yönetmeliği m. 15, 20, 23–26, 29, 42, 56
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 230, 257
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 106 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 140 gerekçesi, s. 68
- Yargıtay 5. CD, 2014/6068 E., 2016/6054 K., 08.06.2016
- Yargıtay 5. CD, 2013/9705 E., 2015/12413 K., 12.06.2015
- Yargıtay 5. CD, 2013/13734 E., 2015/17299 K., 14.12.2015
- Yargıtay 5. CD, 2021/7356 E., 2023/1696 K., 27.02.2023
- Yargıtay CGK, 2004/6-94 E., 2004/132 K., 08.06.2004
- Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024