TMK 359, çocuğun iki tür malını ana ve babanın yönetim ve kullanma hakkının dışında tutar. Bunlar, bir meslek veya sanat ile uğraşması için ana ve baba tarafından çocuğa kendi malından verilen kısım ile çocuğun kişisel kazancıdır. Bu malların yönetimi ve bunlardan yararlanma hakkı çocuğa aittir. Çocuk evde ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa, ana ve baba ondan kendi bakımı için uygun bir katkıda bulunmasını isteyebilir. Gerekçeye göre eski Kanun'daki, küçüğün kazancının ana ve babanın yanında yaşadığı sürece onlara ait olduğu kurala yer verilmemiş, onun yerine katkı esası getirilmiştir. Anayasa Mahkemesi de 357 ila 359. maddeleri çocuğun serbest mallarını düzenleyen hükümler olarak nitelemiştir (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025).
- Kişisel kazanç
- Çocuğun kendi çalışmasıyla elde ettiği kazanç.
- Meslek veya sanat için verilen mal
- Çocuğun bir meslek veya sanat ile uğraşabilmesi için ana ve baba tarafından ona kendi malından verilen kısım.
- Yararlanma hakkı
- Malın kullanılması ve gelirlerinin alınması yetkisi.
- Uygun katkı
- Evde ana ve babasıyla yaşayan çocuktan kendi bakımı için istenebilecek ölçülü katkı.
TMK 359 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Meslek veya sanat için verilen mal | Yönetimi ve yararlanma hakkı çocuğa ait | TMK m. 359/1 |
| Kişisel kazanç | Yönetimi ve yararlanma hakkı çocuğa ait | TMK m. 359/1 |
| Birlikte yaşama | Ana ve baba bakım için uygun katkı isteyebilir | TMK m. 359/2 |
| Eski kural | Küçüğün kazancının ana ve babaya ait olduğu kural alınmadı | Gerekçe, s. 131 |
| Nitelik | Çocuğun serbest malları | AYM, K. 2025/218 |
| Nafaka ile ilişki | Nafaka belirlenirken çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur | TMK m. 330 |
| Kaynak | 1984 tarihli Öntasarı m. 274; İsviçre Medenî Kanunu m. 323 | Gerekçe, s. 131 |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'un 283 ve 284. maddelerini karşılamaktadır ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 323. maddesinden esinlenen 1984 tarihli Öntasarının 274. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, maddede küçüğün kazancının yanlarında yaşadığı sürece ana ve babaya ait olduğuna ilişkin hükme yer verilmediğini, bunun yerine ana ve baba ile birlikte yaşayan çocuğun kendi bakımı için uygun bir katkıda bulunması esasının getirildiğini belirtir. Tasarının 359. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 448).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, çocuğun kişisel kazancının ana ve babanın yönetim ve kullanma hakkına girmemesidir; kazancın yönetimi ve ondan yararlanma hakkı doğrudan kanun gereği çocuğa aittir. İkinci nokta, evde ana ve babasıyla birlikte yaşayan çocuktan istenebilecek olanın kazancın tamamı değil, bakımı için uygun bir katkı olmasıdır. Üçüncü nokta, çocuğun kendi kazancının nafaka yönünden de önem taşıyabilmesidir; nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m. 330).
Birinci fıkra: meslek veya sanat için verilen mal ve kişisel kazanç
- Meslek veya sanat için verilen mal: Çocuğun bir meslek veya sanat ile uğraşabilmesi için ana ve baba tarafından ona kendi malından verilen kısım.
- Kişisel kazanç: Çocuğun kendi çalışmasıyla elde ettiği kazanç.
- Sonuç: Yönetim ve yararlanma hakkı çocuğa aittir.
Kural olarak ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdür (TMK m. 352); kusurları sebebiyle velâyetleri kaldırılmadıkça çocuğun mallarını kullanabilirler (TMK m. 354). Birinci fıkra bu iki kurala iki mal grubu için istisna getirir. İlk grup, ana ve baba tarafından bir meslek veya sanat ile uğraşması için çocuğa kendi malından verilen kısımdır. İkinci grup, çocuğun kişisel kazancıdır. Bu malların yönetimi ve bunlardan yararlanma hakkı çocuğa aittir; ana ve babanın bu mallar üzerindeki yönetim ve kullanma yetkisi kanun gereği yoktur.
Kişisel kazanç bakımından madde, eski Kanun'dan önemli ölçüde ayrılır. 743 sayılı Kanun'a göre küçüğün kazancı, ana ve babanın yanında yaşadıkça onlara aitti; yalnız ana ve babanın rızasıyla aile dışında yaşayan çocuk, onlara karşı borçlarına halel gelmemek üzere kazancında dilediği gibi tasarruf edebilirdi. Gerekçe, bu hükme yeni maddede yer verilmediğini açıkça belirtir. Bugün çocuğun kazancı, ana ve babayla birlikte yaşayıp yaşamadığına bakılmaksızın çocuğun yönetimindedir.
Ayırt etme gücüne sahip küçüklerin yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremeyeceğine ilişkin genel kural Kanun'un 16. maddesinde yer alır; çocuğun bu mallarla ilgili yapacağı işlemlerde ehliyet kuralları ayrıca göz önünde tutulmalıdır.
İkinci fıkra: evde birlikte yaşayan çocuğun katkısı
- Şart: Çocuğun evde ana ve babasıyla birlikte yaşaması.
- Hak: Ana ve baba, çocuktan kendi bakımı için katkı isteyebilir.
- Ölçü: Katkı uygun olmalıdır.
İkinci fıkra, birinci fıkradaki kuralı aile içindeki yaşamla dengeler. Çocuk evde ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa, ana ve baba ondan kendisinin bakımı için uygun bir katkıda bulunmasını isteyebilir. Kanun katkının oranını belirlememiştir; ölçü "uygun" katkıdır ve katkı çocuğun kendi bakımına yöneliktir. Gerekçe bu fıkrayı, küçüğün kazancının ana ve babaya ait olduğu eski kuralın yerine getirilen esas olarak açıklar. Ana, baba ve çocuk, ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmekle de yükümlüdür (TMK m. 322).
Kişisel kazanç ve nafaka
- Bakım borcu: Çocuğun bakım giderleri ana ve baba tarafından karşılanır.
- Nafaka miktarı: Çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.
- Değişiklik: Durum değişirse nafaka yeniden belirlenebilir.
Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327). Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir ve bu belirlemede çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m. 330). Çocuğun kişisel kazancı da bu gelirler arasında yer alabilir; ancak kazancın varlığı nafakanın kendiliğinden azalacağı anlamına gelmez. Ortak çocuklardan birinin okulu bırakarak gündelik işlerde çalıştığı bir davada, nafaka yükümlüsünün durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmadığı ve çocukların ihtiyaçlarının arttığı gerekçesiyle iştirak nafakasının indirilmesi doğru bulunmamıştır (Yargıtay 3. HD, 2015/3954 E., 2015/12100 K., 01.07.2015).
Serbest mallar arasındaki yeri
- 357: Kazandırmalar.
- 358: Ölüme bağlı tasarrufla yönetim dışında bırakılan saklı pay.
- 359: Meslek veya sanat için verilen mal ve çocuğun kişisel kazancı.
359. madde, Kanun'un çocuğun serbest mallarını düzenleyen üç maddesinin sonuncusudur. 357 ve 358. maddelerde yönetimin ana ve babanın dışında kalması kazandıranın veya mirasbırakanın iradesine bağlıyken, 359. maddede sonuç doğrudan kanundan doğar. Anayasa Mahkemesi de 357 ila 359. maddelerin çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenlediğini belirtmiştir (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025). Maddeye özgü uygulama sınırlıdır: bu sayfa hazırlanırken yapılan taramada 359. maddeyi açıkça anan bir karara rastlanmamıştır. Aşağıdaki kartlar maddenin sistem içindeki yerini, serbest mallar kavramını ve çocuğun çalışmasının nafaka davasında gündeme geldiği bir kararı gösterir.
Çalışan bir çocuğun ana veya babasıysanız, çocuğun kazancının yönetiminin ve bu kazançtan yararlanma hakkının ona ait olduğunu, evde sizinle yaşıyorsa ondan ancak bakımı için uygun bir katkı isteyebileceğinizi göz önünde bulundurun. Çocuğunuzun bir meslek veya sanat ile uğraşması için onun malından bir kısmı ona bırakıyorsanız, bu kısmın artık çocuğun yönetiminde olacağını bilin. Nafaka davasında çocuğun çalıştığını ileri sürecekseniz, çocuğun gelirinin nafaka takdirinde dikkate alınabileceğini, ancak tek başına indirme sonucunu doğurmayabileceğini hesaba katın ve çocuğun gerçek gelirini belgelerle ortaya koyun.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Anayasa Mahkemesi, 357 ila 359. maddeleri çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenleyen hükümler olarak nitelemiştir
Çocuk mallarının korunması davasına bakan aile mahkemesi, 352. maddenin birinci fıkrası ile 353 ve 354. maddelerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurdu. Anayasa Mahkemesi, itiraz konusu kuralların anlam ve kapsamını açıklarken Kanun'un çocuk mallarına ilişkin hükümlerini sırasıyla özetledi.
“357 ila 359. maddelerde çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest malları düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 359. maddenin sistem içindeki yerini gösterir. Anayasa Mahkemesi, çocuk mallarına ilişkin hükümlerin anlam ve kapsamını açıklarken 357 ila 359. maddeleri çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenleyen hükümler olarak bir arada ele almıştır. 359. madde kararda itiraz konusu değildir; esastan incelenen kurallar 352. maddenin birinci fıkrasının yönetim hakkına ilişkin bölümü ile 353 ve 354. maddelerdir ve Mahkeme bunların Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle karar vermiştir (TMK m. 352, TMK m. 354). Karar 14.01.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Çocuklara ait olup velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallar da vardır
Mirasbırakan, düzenleme şeklindeki vasiyetnamesinde malvarlığının gelirinin bir kısmının anneleri hayatta olmayan torunlarının geçim ve eğitim giderlerine harcanmasını, torunlarının velisi olan babalarının bu geliri kendisine verilmesini isteyemeyeceğini ve harcamanın şeklinin başka bir mirasçının takdirine bırakıldığını öngördü. Vasiyetnamenin tenfizi istendi; mahkeme bu kısım yönünden istemi reddetti.
“Ama çocuklara ait olup velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest malları da vardır. Örn. Boşanma halinde bağlanan nafaka vs; ölüme bağlı tasarruf ile edinilen mallar da olduğu gibi.”
Ne anlama geliyor? Karar 359. maddeyi uygulamaz; çocuğun serbest mallarının niteliğini açıklaması bakımından önemlidir. Velâyet sahibi baba çocuklarının yasal temsilcisidir ve kural olarak onların mallarını yönetir (TMK m. 352); Daire ise çocuklara ait olup velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallar da bulunduğunu belirtmiş ve bunlara ölüme bağlı tasarrufla edinilen malları örnek göstermiştir (TMK m. 358). Mirasbırakan çocuklara bağladığı gelir üzerinde velinin tasarruf etmemesini açıkça öngördüğünden karar bozulmuştur. 359. maddedeki meslek veya sanat için verilen mal ile çocuğun kişisel kazancı da Kanun'un düzenlediği serbest mallar arasındadır; bunların yönetimi ve bunlardan yararlanma hakkı doğrudan kanun gereği çocuğa aittir.
Ortak çocuklardan birinin gündelik işlerde çalıştığı tespit edilse de, nafaka yükümlüsünün durumunda olağanüstü bir değişiklik yoksa protokolle kabul edilen iştirak nafakasının indirilmesi doğru bulunmamıştır
Anlaşmalı boşanmada ortak çocuklar için iştirak nafakası ödemeyi kabul eden baba, işsiz kaldığını ve ortak çocuklardan birinin okulu bırakarak gelir elde etmeye başladığını ileri sürerek nafakanın indirilmesini istedi. Mahkeme, çocuğun gündelik işlerde çalıştığını da belirterek iştirak nafakasını indirdi.
“O halde, boşanma ile hükmolunan iştirak nafakasının kesinleştiği 11.04.2012 tarihi ile dava tarihi arasında yaklaşık iki(2) yıl süre geçmiş olduğu, bilgi ve belgelerden davacının sosyal ve ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik olmadığı anlaşılmaktadır. Tam tersine boşanma sırasında küçük olan müşterek çocuklar büyümüş ve ihtiyaçları artmıştır. Boşanma davası sırasında boşanmanın temini amacı ile protokol hükümleri gereğince ödemeyi kabul eden babanın şimdi böyle bir dava açarak iştirak nafakasının indirilmesini istemesi usul ve yasaya aykırıdır. Açıklanan nedenlerle mahkemece, iştirak nafakasının indirilmesi isteminin reddine karar verilmesi gerekirken talebin kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, çocuğun kişisel kazancının nafaka davasında gündeme geldiği bir örnektir. Ortak çocuklardan birinin okulu bırakarak gündelik işlerde çalıştığı tespit edilmiş olmasına rağmen Daire, nafaka yükümlüsü babanın sosyal ve ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmadığını, aksine çocukların büyüdüğünü ve ihtiyaçlarının arttığını belirtmiş; boşanma protokolüyle kabul edilen iştirak nafakasının indirilmesini doğru bulmayarak kararı bozmuştur. Kararda çocuğun kazancı ayrı bir indirme sebebi olarak tartışılmamıştır. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirlerinin de göz önünde bulundurulacağı 330. maddede düzenlenmiştir (TMK m. 330).
Madde gerekçesi
Madde 359- Yürürlükteki Kanunun 283 ve 284 üncü maddelerini karşılamaktadır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 323 üncü maddesinden esinlenen 1984 tarihli Öntasarının 274 üncü maddesinden alınmıştır. Maddede, küçüğün kazancının, yanlarında yaşadığı sürece ana ve babaya ait olduğuna ilişkin hükme yer verilmemiş, ancak ana ve baba ile birlikte yaşayan çocuğun kendi bakımı için uygun bir katkıda bulunması esası getirilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 131Gerekçe, maddenin eski Kanun'dan ayrıldığı noktayı açıkça gösterir: küçüğün kazancının ana ve babanın yanında yaşadığı sürece onlara ait olduğu kural alınmamış, onun yerine birlikte yaşayan çocuğun kendi bakımı için uygun bir katkıda bulunması esası getirilmiştir. Meslek veya sanat için verilen mala ilişkin kural ise eski Kanun'un 284. maddesinin devamı niteliğindedir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı iki ayrı hükümdü: 283. madde küçüğün kazancını, 284. madde meslek ve sanat için verilen malı düzenliyordu.
Madde 283 – Küçüğün kazancı, yanlarında yaşadıkça, ana babaya aittir. Ananın babanın rızası ile aile haricinde yaşayan çocuk, onlara karşı olan borçlarına halel gelmemek üzere, kazancında dilediği veçhile tasarruf edebilir. Madde 284 – Bir meslek veya sanat için, ana baba tarafından çocuğa, malından verilen kısmın idaresi ve ondan istifade hakkı, çocuğundur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 283 ve 284 | 4721 sayılı Kanun m. 359 | |
|---|---|---|
| Kişisel kazanç | Çocuk ana ve babanın yanında yaşadıkça onlara aitti | Yönetimi ve yararlanma hakkı çocuğa ait |
| Aile dışında yaşayan çocuk | Ana ve babanın rızasıyla aile dışında yaşıyorsa, onlara karşı borçlarına halel gelmemek üzere kazancında tasarruf edebilirdi | Ayrım yok; kazanç her durumda çocuğun yönetiminde |
| Birlikte yaşayan çocuk | Kazanç ana ve babaya aitti | Ana ve baba bakım için uygun bir katkı isteyebilir |
| Meslek veya sanat için verilen mal | İdare ve istifade hakkı çocuğa aitti | Yönetimi ve yararlanma hakkı çocuğa ait |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 359. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır; Anayasa Mahkemesinin çocuk mallarına ilişkin kararı maddeyi serbest mallar arasında anmaktadır (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025).
İlgili maddeler
- TMK m. 322: Ana, baba ve çocuğun karşılıklı yükümlülükleri.
- TMK m. 330: Nafaka miktarının takdiri.
- TMK m. 352: Çocuk mallarının yönetimi.
- TMK m. 354: Kullanma hakkı.
- TMK m. 357: Kazandırmalar.
- TMK m. 358: Saklı pay.
- TMK m. 360: Çocuk mallarının korunması için önlemler.
Çocuğun kişisel kazancı, çocuk malları veya nafaka konusundaki sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 359 ne diyor?
Meslek veya sanat için çocuğa kendi malından verilen kısmın ve çocuğun kişisel kazancının yönetimi ile bunlardan yararlanma hakkının çocuğa ait olduğunu; evde birlikte yaşayan çocuktan ana ve babanın bakımı için uygun bir katkı isteyebileceğini söyler.
Çalışan çocuğun maaşı ana ve babaya mı aittir?
Hayır; kişisel kazancın yönetimi ve ondan yararlanma hakkı çocuğa aittir.
Ana ve baba çocuğun kazancından pay isteyebilir mi?
Çocuk evde onlarla birlikte yaşıyorsa, kendi bakımı için uygun bir katkıda bulunmasını isteyebilirler.
Katkının miktarı belli mi?
Hayır; Kanun yalnızca katkının uygun olmasını arar.
Eski Kanun'da kural neydi?
Küçüğün kazancı, ana ve babanın yanında yaşadıkça onlara aitti; yeni Kanun bu kuralı almamıştır.
Meslek için çocuğa verilen malı kim yönetir?
Bir meslek veya sanat ile uğraşması için ana ve baba tarafından çocuğa kendi malından verilen kısmı çocuk yönetir ve ondan yararlanır.
Çocuğun çalışması iştirak nafakasını etkiler mi?
Nafaka miktarı belirlenirken çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m. 330); ancak ortak çocuklardan birinin gündelik işlerde çalıştığı bir davada, nafaka yükümlüsünün durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmadığından iştirak nafakasının indirilmesi doğru bulunmamıştır (Yargıtay 3. HD, 2015/3954 E., 2015/12100 K., 01.07.2015).
Bu mallar serbest mal mıdır?
Evet; Anayasa Mahkemesi 357 ila 359. maddeleri serbest malları düzenleyen hükümler olarak nitelemiştir (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025).
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 16, 322, 327, 330, 352, 354, 357, 358, 359, 360
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 283, 284 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 359 gerekçesi s. 131, Tasarı ve Komisyon metni s. 448
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025
- Yargıtay 3. HD, 2015/3954 E., 2015/12100 K., 01.07.2015
- Yargıtay 3. HD, 2012/5760 E., 2012/10061 K., 16.04.2012