Evliliğin İptali Davası: Mutlak ve Nispi Butlan, Süre ve Sonuçları 2026

"Evlendiğim kişi bambaşka biriymiş; bu evlilik hiç olmamış sayılabilir mi?" Evlenmeden önce aldatıldığını düşünen danışanlarım bunu sorar. Kimi eşinin önceki evliliğini, kimi ciddi bir hastalığını, kimi de kimliğini evlendikten sonra öğrenmiştir.

Meslek hayatım boyunca bu dosyalarda sonucu, doğru davanın doğru zamanda açılıp açılmadığının belirlediğini gördüm. Bu rehberde iptal ile boşanmanın farkını, mutlak ve nispi butlan sebeplerini ve süreleri anlatıyorum. Terditli davayı, davayı kimin açabileceğini ve iptalin çocuklara ve mallara etkisini de sade bir dille ele alıyorum.

Evliliğin iptali davası: kısa cevap

Evliliğin iptali boşanmadan nasıl ayrılır?

Boşanmada evlilik geçerli kurulmuştur ama sonradan sarsılmıştır. İptalde ise evlenme anında bir sakatlık vardır. Yine de iptal edilecek bir evlilik, karar verilene kadar ayaktadır. Medeni Kanun'un 156. maddesi şöyle der.

Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.

Bu yüzden iptal davasına yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma hükümleri uygulanır (yetki ve yargılama usulü).

Mutlak butlan sebepleri nelerdir?

Medeni Kanun'un 145. maddesine göre şu hâllerde evlenme mutlak butlanla batıldır:

1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, 2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması, 3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması, 4. Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması.

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılır; ilgisi olan herkes de açabilir (dava açma hakkı). Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı ise savcı tarafından re'sen dava edilemez. Ayırt etme gücünü sonradan kazanan ya da akıl hastalığı iyileşen eşin evliliğinde davayı yalnız o eş açabilir. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci eşi iyiniyetliyse, bu evlenmenin butlanına karar verilemez (dava hakkının sınırlanması).

Nispi butlan sebepleri nelerdir?

Bu sebepleri geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma ve yasal temsilcinin dava hakkı şerhlerinde ayrıntılı anlattım. Süre kuralı hak düşürücü süre şerhinde yer alıyor.

Her kural dışı durum butlan değildir

Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez (bekleme süresi). Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, kanunun diğer şekil kurallarına uyulmadığı gerekçesiyle butlanına da karar verilemez (şekil kuralları).

Yokluk ile butlan farkı

Evlenmenin yokluğu kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. Kararda aynı cinsten kişilerin evlenmesi, evlendirme memuru olmayan birinin önünde evlenilmesi ve tarafların memur önünde bizzat ve aynı anda evlenme iradesini açıklamaması yokluk hâlleri olarak sayıldı. Yok hükmündeki bir evlenme için iptal davası gerekmediği ve bunun her davada kendiliğinden dikkate alınacağı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2025/5548 E., 2026/4435 K., 21.04.2026).

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

Boşanma davasında butlan kendiliğinden gözetilmez

Evlilik öncesi gizleme boşanmada kusur sayılmadı

İncelediğim diğer kararlarda da evlilik öncesi gizlemeler şöyle değerlendirildi:

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor. Evlilik öncesi gizlemelerin boşanma davasındaki yerini evlilik öncesi olaylar boşanma sebebi mi rehberinde ayrıca anlattım.

Süre ve vatandaşlık için evlenme iddiası

İptal için somut delil gerekir

Kadının açtığı boşanma davasına karşı erkek, eşinin evlenmeden önce ceza aldığını bilseydi evlenmeyeceğini ileri sürüp önce iptali istedi. Gülşehir Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi, irade sakatlığı hâllerinin yanılma, aldatma ve korkutma başlıkları altında sınırlı olarak sayıldığını belirtti. Taraflar evlenmeden önce de birlikte yaşamıştı ve aralarında akrabalık vardı; doğrudan bilgi sahibi tanıklara göre erkek ceza davasından haberdardı. Sübjektif değerlendirme iptal için yetmedi ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/5185 E., 2024/8038 K., 31.10.2024).

Terditli dava: önce iptal, olmazsa boşanma

İptal ve boşanma aynı dilekçede istenebilir: iptal asıl, boşanma ise onun reddi hâline bağlı fer'î taleptir. Mahkeme asıl talebi esastan reddetmedikçe fer'î talebi inceleyemez (HMK m. 111/2).

Antalya 3. Aile Mahkemesi evliliği iptal etmişti. İstinaf incelemesinde kadının fiil ve dava ehliyetine sahip olduğu ve yanılma ile aldatma koşullarının bulunmadığı belirtilerek iptal talebi reddedildi. Bu ret onandı; ama erkeğin terditli boşanma talebi hakkında olumlu ya da olumsuz karar verilmesi gerektiği için karar bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2025/4287 E., 2025/11382 K., 17.12.2025).

Davayı kim açar, kim sürdürür?

Butlanı dava etme hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar ancak açılmış davayı sürdürebilir. Dava sonunda evlenirken iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder (mirasçıların dava hakkı).

Mutlak butlan davasını açabilecek "ilgili" kavramı mirasçı kavramından geniş kabul edilse de, hukuki yarar aranır. Ölümle sona eren ve mirasçıları bulunan bir evlilikte davacının maddi ve manevi hukuki yararı kalmadığı gerekçesiyle davanın reddi onandı (Yargıtay 2. HD, 2025/3364 E., 2025/9832 K., 18.11.2025).

İptalin sonuçları nelerdir?

Bu sonuçları çocuklar yönünden sonuçlar ve eşler yönünden sonuçlar şerhlerinde ayrıntılı anlattım. Nafaka ve tazminatta da boşanma kuralları geçerli olduğundan süresiz nafakaya ilişkin gelişmeyi hatırlatayım.

Evliyken başkasıyla dinî nikâh kıyılmasının boşanmaya etkisini eşim imam nikâhıyla evlendi, yabancı eşle evliliklerde uygulanacak hukuku yabancı uyruklu eşten boşanma rehberinde anlattım.

Ne yapmalısınız?

1. Sebebi belirleyin. Durumunuzun kanunda sayılan butlan sebeplerinden birine girip girmediğini değerlendirin.
2. Tarihi not edin. İptal sebebini öğrendiğiniz ya da korkunun etkisinin ortadan kalktığı günü kaydedin; altı aylık süre bu tarihten başlar.
3. Delilleri toplayın. Yanıldığınızı ya da aldatıldığınızı gösteren belgeleri ve olayı bizzat bilen tanıkları hazırlayın.
4. Terditli dava açın. İptal talebinizin yanında, reddi hâlinde boşanmayı da isteyin.
5. Butlanı ayrıca isteyin. Boşanma davasında hâkimin butlan sebebini kendiliğinden gözetmeyeceğini bilin.
6. Sonuçları planlayın. Çocuk, mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafakada boşanma hükümlerinin uygulanacağını hesaba katın.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Evliliğin iptali, evlenme anındaki bir sakatlık için açılan ve boşanmadan ayrı bir davadır. Mutlak butlanda dava süresizdir ve savcı da açar; nispi butlanda ise öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl içinde dava açılmalıdır. Evlilik öncesi gizlemeler boşanma davasında kusur sayılmadı; bunlar için süresinde iptal davası düşünülmelidir. Hâkim butlanı kendiliğinden gözetmez; iptali, gerekirse terditli olarak boşanmayla birlikte isteyin. İptal edilse de çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır ve mallarda boşanma hükümleri uygulanır.

Evliliğinizin iptal davasıyla mı yoksa boşanmayla mı sona ermesi gerektiğini ve süreleri değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.