TMK 267'ye göre mal ortaklığında bile her eş, yasal sınırlar içerisinde kendi kişisel mallarını yönetir ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunur; kişisel mallara giren gelirler varsa yönetim giderleri bu gelirlerden karşılanır. Bu yetki kuraldır; sınırlama ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde ve ölçülülük ilkesine uygun olarak yapılabilir (Yargıtay 2. HD, 2011/14806 E., 2012/8394 K., 05.04.2012).
- Kişisel mal
- Ortaklığa dâhil olmayan mal (TMK m. 260).
- Yasal sınırlar
- Kanunda öngörülen sınırlamalar (S. Sayısı 723, s. 103).
- Yönetim gideri
- Kişisel malın korunması ve işletilmesi için yapılan gider (TMK m. 267/2).
- Ölçülülük
- Sınırlamanın gerekli ve orantılı olması (Yargıtay 2. HD, 2012/8394 K.).
TMK 267 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki | Kendi kişisel malını yönetme ve tasarruf | TMK m. 267/1 |
| Dayanak | Eşlerin kişisel mallarının sahibi olması | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Sınır | Yasalarda öngörülen sınırlar | TMK m. 267/1 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 232 | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Giderler | Kişisel mal gelirlerinden karşılanır | TMK m. 267/2 |
| İstisna | Gelirler sözleşmeyle ortaklığa girdiyse oradan karşılanamaz | S. Sayısı 723, s. 103 |
| Sınırlama ölçüsü | Birlikten doğan malî yükümlülükler kadar | Yargıtay 2. HD, 2012/8394 K. |
| Aile konutu | Kişisel mal olsa da TMK 194 uygulanır | TMK m. 194 |
| Görev | Kişisel mal uyuşmazlığı aile mahkemesinde | Yargıtay 2. HD, 2008/1764 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 232. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe yetkinin dayanağını açıkça söyler: eşler kişisel mallarının sahibi olduklarından, her birinin kendi kişisel malları üzerinde yönetim ve tasarruf yetkisi vardır; bu yetkinin sınırı olarak da yasalarda öngörülen sınırlara yollama yapılmıştır. İkinci fıkra bakımından gerekçe önemli bir ayrıntı ekler: kişisel malların yönetim giderleri bu mallara dâhil gelirlerden karşılanır; ancak 258. madde çerçevesinde mal rejimi sözleşmesiyle bu gelirler de ortaklığa dâhil edilmişse, yönetim giderleri buradan karşılanamaz. Tasarının 267. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Gerekçenin 258. maddeye yaptığı gönderme uygulamada kolayca atlanır ama sonucu değiştirir. Edinilmiş mallarda ortaklık kurduysanız kişisel mallarınızın gelirleri ortaklığa girer (TMK m. 258/2); bu durumda kişisel mallarınızın vergisini, sigortasını ve bakım giderlerini artık o gelirlerden karşılayamazsınız, çünkü gelirler artık ortaklığa aittir. Genel mal ortaklığında ise kişisel mal gelirleri ortaklığa girmediğinden giderler doğrudan bu gelirlerden karşılanır. İkinci dikkat noktası, "yasal sınırlar" ifadesinin sanıldığı kadar geniş olmadığıdır: kişisel malınız üzerindeki tasarruf yetkisi ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde sınırlandırılabilir ve bu sınırlama ölçülü olmalıdır. Buna karşılık kişisel malınız aile konutu olarak kullanılıyorsa durum değişir: aile konutu hangi rejim geçerli olursa olsun TMK 194'e tabidir ve diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez ya da üzerinde hak sınırlandırılamaz.
Yönetim ve tasarruf yetkisi
- Kural: Eşlerden her biri yasal sınırlar içerisinde kendi kişisel mallarını yönetir ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunur (TMK m. 267/1).
- Dayanak: Gerekçeye göre eşler kişisel mallarının sahibidir (S. Sayısı 723, s. 103).
- Kapsam: Kullanma, yararlanma, kiraya verme, satma ve sınırlı ayni hak kurma.
- Ortaklıkla fark: Ortaklık mallarında birlikte yönetim ve rıza kuralı geçerlidir (TMK m. 262, TMK m. 263).
- İşlem serbestisi: Eşler birbirleriyle ve üçüncü kişilerle hukuki işlem yapabilir (TMK m. 193).
- Kişisel malın belirlenmesi: Kişisel mallar üç kaynaktan doğar (TMK m. 260).
Yasal sınırlar nelerdir?
- Ölçü: Tasarruf yetkisi ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde sınırlandırılabilir (Yargıtay 2. HD, 2011/14806 E., 2012/8394 K., 05.04.2012).
- Yükümlülükler: Birliğin giderlerine katılmak, çocukların bakım, eğitim ve gözetimini sağlamak, uygun konut edinmek.
- Ölçülülük: Ölçü belirlenmeden yapılan sınırlama ölçülülük ilkesine aykırıdır.
- Hâkim kararı: Sınırlama ancak hâkim kararıyla konulur (4721 s. K. m. 199).
- Aile konutu: Kişisel mal aile konutu ise açık rıza aranır (TMK m. 194).
- Rejim değişikliği: Ağır hâllerde mal ayrılığına geçiş istenebilir (TMK m. 206).
Kişisel malların gelirleri
- Genel mal ortaklığı: Kişisel malların gelirleri ortaklığa girmez (TMK m. 257).
- Edinilmiş mallarda ortaklık: Kişisel malların gelirleri ortaklığa dâhildir (TMK m. 258).
- Sözleşme: Eşler gelirlerin akıbetini sözleşmeyle belirleyebilir (TMK m. 259).
- Sonuç: Gelirin hangi kütleye ait olduğu, giderin nereden karşılanacağını belirler.
- Karine: Kişisel mal olduğu ispatlanmadıkça değerler ortaklık malı sayılır (TMK m. 261).
- İkame: Kişisel mal yerine geçen değerler de kişisel maldır (TMK m. 260).
Yönetim giderleri
- Kural: Kişisel mallara giren gelirler varsa yönetim giderleri bu gelirlerden karşılanır (TMK m. 267/2).
- Kapsam: Vergi, sigorta, bakım ve onarım gibi düzenli giderler.
- İstisna: Gelirler sözleşmeyle ortaklığa dâhil edilmişse giderler buradan karşılanamaz (S. Sayısı 723, s. 103).
- Ortaklık malları: Ortaklık mallarının yönetim giderleri ortaklık mallarından karşılanır (TMK m. 266).
- Denkleştirme: Yanlış kütleden yapılan ödemeler tasfiyede denkleştirilir (TMK m. 270).
- Belge: Giderlerin hangi kaynaktan ödendiği belgelenmelidir.
Kişisel mal ve borçlar
- Kişisel borçlar: Her eş diğer bütün borçlardan kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının yarı değeriyle sorumludur (TMK m. 269).
- Ortaklık borçları: Sayılan hâllerde kişisel mallar da sorumludur (TMK m. 268).
- Eşler arası borç: Mal rejimi borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m. 270).
- Süre isteme: Ödeme birliği tehlikeye düşürecekse borçlu eş süre isteyebilir.
- Güvence: Durum ve koşullar gerektiriyorsa hâkim güvence göstermeyi emredebilir.
- Zenginleşme: Ortaklığın zenginleşmesinden doğan istemler saklıdır (TMK m. 269/2).
Usul
- Görev: Kişisel mal istemine ilişkin dava aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 2. HD, 2007/651 E., 2008/1764 K., 18.02.2008).
- Kamu düzeni: Görev yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir.
- Dayanak: Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabından kaynaklanan davalar aile mahkemesinin görev alanındadır (4787 s. K. m. 4).
- İspat: Kişisel mal iddiasında bulunan taraf bunu kanıtlar (TMK m. 261).
- Deliller: Tapu kayıtları, edinme tarihleri ve banka hareketleri toplanır.
- Değerleme: Tasfiyede sürüm değeri esas alınır (TMK m. 275).
Mal ortaklığındaysanız kişisel mallarınız üzerindeki yetkiniz kural olarak tamdır: onları yönetebilir, kiraya verebilir, satabilir ve üzerinde sınırlı ayni hak kurabilirsiniz. Ancak üç noktaya dikkat edin. Birincisi, kişisel malınız aile konutu olarak kullanılıyorsa tek başınıza devredemez ya da ipotek kuramazsınız; eşinizin açık rızası gerekir. İkincisi, eşiniz ailenin ekonomik varlığının tehlikeye düştüğünü ileri sürerek hâkimden tasarruf yetkinizin sınırlandırılmasını isteyebilir; ancak bu sınırlama ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde ve ölçülü biçimde yapılabilir, aksi hâlde karar bozulur. Üçüncüsü, giderler konusunda hangi rejimde olduğunuzu bilin: edinilmiş mallarda ortaklık kurduysanız kişisel mallarınızın gelirleri ortaklığa girer ve artık giderlerinizi o gelirlerden karşılayamazsınız. Son olarak, kişisel malınıza ilişkin bir uyuşmazlıkta davayı asliye hukuk mahkemesinde açmayın; görevli mahkeme aile mahkemesidir ve aksi hâlde dava görev yönünden reddedilir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Bir eşin kişisel malları üzerindeki tasarruf yetkisi ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde sınırlandırılabilir
Eşlerden biri, diğerinin tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını istedi. Tapu kayıtlarına göre çoğu tarla niteliğindeki taşınmazlar bu eş adına kayıtlıydı ve edinme tarihlerine göre büyük bölümü kişisel maldı. Mahkeme, sekiz parça taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlandırdı.
“Davalının kişisel malları üzerindeki tasarrufları ancak evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin gerektirdiği ölçüde sınırlandırılabilir. Evlilik birliğinden doğan mali yükümlülükler; birliğin giderlerine katılmak (TMK. md. 186/3) çocukların bakım, eğitim ve gözetimini sağlamak, sosyal ve ekonomik durumlarına uygun beraberce yaşayacakları konut edinmek gibi yükümlülüklerdir. Bu yükümlülüklerin gerektirdiği ölçü belirlenmeden, davalıya ait "tarla" vasfındaki sekiz parça taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ölçülülük ilkesine uygun olmayıp bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Karar, TMK 267'deki "yasal sınırlar" ifadesinin nasıl okunacağını gösterir: kişisel mallar üzerinde yönetim ve tasarruf yetkisi kuraldır, sınırlama istisnadır ve ancak evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde yapılabilir. Daire bu yükümlülükleri de saymıştır: birliğin giderlerine katılmak (4721 s. K. m. 186/3), çocukların bakım, eğitim ve gözetimini sağlamak, sosyal ve ekonomik duruma uygun birlikte yaşanacak konut edinmek. Bu ölçü belirlenmeden yapılan sınırlama ölçülülük ilkesine aykırıdır.
Kişisel mal istemine ilişkin dava aile mahkemesinde görülür; görev kamu düzenindendir
Eşlerden biri, diğerine verdiği parayı geri isteyerek alacak davası açtı ve istemini kişisel mal hükümlerine dayandırdı. Dava asliye hukuk mahkemesinde görüldü ve mahkeme işin esasına girerek karar verdi.
“Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. Açıklanan nedenlerle dava dilekçesinin görev yönünden reddi gerekirken işin esasının incelenmesi ve yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire, oyçokluğuyla hükmü bozmuştur. 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabından kaynaklanan davalar aile mahkemesinde görülür; kişisel malın kapsamına ve yönetimine ilişkin istemler de bu kapsamdadır. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. Karar, mal ortaklığında kişisel mallar üzerindeki yönetim ve tasarruf yetkisinden doğan uyuşmazlıkların hangi mahkemede görüleceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Madde gerekçesi
Madde 267- Madde İsviçre Medenî Kanununun 232 nci maddesinden aynen alınmıştır. Eşler kişisel mallarının sahibi olduklarından, bu hükümle eşlerden her birinin kendi kişisel malları üzerinde yönetim ve tasarruf yetkisi olduğu kabul edilmiştir. Bu yetkinin sınırı olarak da yasalarda öngörülen sınırlara yollama yapılmıştır. Kişisel mallarla ilgili olarak bunlara dahil gelirlerin varlığı hâlinde, maddenin ikinci fıkrasında kişisel malların yönetim giderlerinin bu gelirlerden karşılanması kabul edilmiştir. Ancak, 258 inci madde çerçevesinde mal rejimi sözleşmesiyle bu gelirler de ortaklığa dahil edilmişse, yönetim giderleri buradan karşılanamaz.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 103Gerekçenin son cümlesi maddeyi tek başına okuyanın kaçıracağı bir bağlantı kurar. Kişisel malların yönetim giderleri kural olarak o malların gelirlerinden karşılanır; ancak eşler edinilmiş mallarda ortaklık kurmuşlarsa kişisel malların gelirleri ortaklığa dâhil olduğundan (TMK m. 258/2), yönetim giderleri artık bu gelirlerden karşılanamaz. Yani aynı maddenin ikinci fıkrası, seçilen ortaklık türüne göre farklı sonuç doğurur. Birinci fıkra bakımından gerekçe, yetkinin dayanağını mülkiyete bağlar: eşler kişisel mallarının sahibidir, dolayısıyla yönetim ve tasarruf yetkisi de onlarındır; sınır ise yasalarda öngörülen sınırlardır. Tasarının 267. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bugünkü kişisel malların karşılığı "mahfuz mallar"dı. Bunlar evlenme mukavelesi, kanun ya da üçüncü kişinin bağışlamadaki iradesiyle belirleniyor ve ortaklığın dışında kalıyordu (743 s. K. m. 182). Mahfuz malların hukuki rejimi ise ayrı bir maddeyle mal ayrılığı hükümlerine bağlanmıştı; mal ayrılığında her eş bütün mallarının mülkiyet, idare ve intifa haklarını koruduğundan (743 s. K. m. 186), sonuç bugünküne yakındı. Bugünkü metin bu dolaylı anlatımı bırakmış, yönetim ve tasarruf yetkisini doğrudan hükme bağlamıştır.
Mahfuz mallar, karının aile masraflarına iştiraki hususunda mal ayrılığı hükümlerine tabidir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 184 | 4721 sayılı Kanun m. 267 | |
|---|---|---|
| Adı | Mahfuz mallar | Kişisel mallar |
| Rejim | Mal ayrılığı hükümlerine yollama | Doğrudan yönetim ve tasarruf yetkisi |
| Kime | Yalnız karı bakımından düzenleme | Her iki eşe |
| Sınır | Aile masraflarına iştirak | Yasal sınırlar |
| Giderler | Ayrıca düzenlenmemiş | Kişisel mal gelirlerinden |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; kişisel mallarda yönetim ve tasarruf yetkisi doğrudan düzenlendi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 193: Eşlerin hukuki işlemleri.
- TMK m. 194: Aile konutu.
- TMK m. 206: Mal ayrılığına geçiş kararı.
- TMK m. 257: Genel mal ortaklığı.
- TMK m. 258: Edinilmiş mallarda ortaklık.
- TMK m. 259: Diğer mal ortaklıkları.
- TMK m. 260: Kişisel mallar.
- TMK m. 261: İspat.
- TMK m. 266: Sorumluluk ve yönetim giderleri.
- TMK m. 269: Kişisel borçlar.
- TMK m. 270: Eşler arasındaki borçlar.
Kişisel mallarınız üzerindeki yetkinizi ve eşinizin sınırlama istemini değerlendirmek için İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 267 ne diyor?
Eşlerden her biri yasal sınırlar içerisinde kendi kişisel mallarını yönetir ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunur; kişisel mallara giren gelirler varsa yönetim giderleri bu gelirlerden karşılanır.
Mal ortaklığındayım, kişisel malımı tek başıma satabilir miyim?
Kural olarak evet (TMK m. 267/1).
Bu yetkinin dayanağı nedir?
Gerekçeye göre eşlerin kişisel mallarının sahibi olmasıdır (S. Sayısı 723, s. 103).
"Yasal sınırlar" ne demek?
Kanunda öngörülen sınırlamalar; örneğin aile konutu ve tasarruf yetkisinin sınırlanması.
Aile konutum kişisel malım, yine de rıza gerekir mi?
Evet (TMK m. 194).
Eşim tasarruf yetkimi sınırlatabilir mi?
Ancak birlikten doğan malî yükümlülüklerin gerektirdiği ölçüde (Yargıtay 2. HD, 2011/14806 E., 2012/8394 K., 05.04.2012).
Bu yükümlülükler neler?
Birliğin giderlerine katılmak, çocukların bakım ve eğitimini sağlamak, uygun konut edinmek.
Ölçü belirlenmeden sınırlama yapılabilir mi?
Hayır; ölçülülük ilkesine aykırı olur.
Sınırlama kararını kim verir?
Hâkim (4721 s. K. m. 199).
Kişisel malımın geliri ortaklığa girer mi?
Genel mal ortaklığında hayır (TMK m. 257).
Edinilmiş mallarda ortaklıkta durum ne?
Kişisel malların gelirleri ortaklığa dâhildir (TMK m. 258).
Yönetim giderlerimi nereden karşılarım?
Kişisel mallara giren gelirlerden (TMK m. 267/2).
Gelirler ortaklığa dâhilse?
Yönetim giderleri buradan karşılanamaz (S. Sayısı 723, s. 103).
Ortaklık mallarının giderleri nereden karşılanır?
Ortaklık mallarından (TMK m. 266).
Yanlış kütleden ödeme yaptım, ne olur?
Tasfiyede denkleştirilir (TMK m. 270).
Eşimle aramızda hukuki işlem yapabilir miyim?
Evet (TMK m. 193).
Kişisel borçlarımdan ortaklık malları sorumlu mu?
Ortaklık mallarının değerinin yarısı kadar (TMK m. 269).
Kişisel malım olduğunu nasıl ispatlarım?
Tapu kayıtları, edinme tarihleri ve banka hareketleriyle (TMK m. 261).
Kişisel mal uyuşmazlığında hangi mahkeme görevli?
Aile mahkemesi (Yargıtay 2. HD, 2007/651 E., 2008/1764 K., 18.02.2008).
Görev itirazını ben ileri sürmezsem ne olur?
Görev kamu düzenindendir, mahkeme kendiliğinden gözetir.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; "mahfuz mallar" mal ayrılığı hükümlerine tabiydi (743 s. K. m. 184).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 186, 193, 194, 199, 206, 257, 258, 259, 260, 261, 266, 267, 268, 269, 270, 275
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 182, 184, 186
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 267 gerekçesi s. 103, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 2. HD, 2011/14806 E., 2012/8394 K., 05.04.2012
- Yargıtay 2. HD, 2007/651 E., 2008/1764 K., 18.02.2008