Üvey Evlat Edinme: Eşimin Çocuğunu Nasıl Evlat Edinirim? Şartlar ve Dava 2026

"Oğlum üç yaşındayken eşimle evlendik. Babası yıllardır aramıyor, nafaka da ödemiyor. Oğlum eşime 'baba' diyor; okulda soyadı yüzünden soru soruyorlar." Bu cümleyle gelen danışanlarım, biyolojik babanın izni olmadan hiçbir şey yapılamayacağını düşünür. Oysa kanun, çocuğuyla ilgilenmeyen bir ebeveynin onayını aramadan evlat edinmeye imkân tanır.

Bu davalarda sonucu iki şey belirler: Çocuk bu aileyi gerçekten kendi ailesi olarak görüyor mu? Biyolojik anne ya da babanın ilgisizliği belgelerle gösterilebiliyor mu?

Eşimin çocuğunu evlat edinebilir miyim?

Evet. Kanun, evli kişilerin kural olarak ancak birlikte evlat edinebileceğini söyler. Eşin çocuğunu evlat edinmeyi ise ayrıca düzenler (birlikte evlat edinme). Buna göre eşinizle en az iki yıldır evliyseniz ya da siz otuz yaşını doldurduysanız eşinizin çocuğunu evlat edinebilirsiniz.

İki şarttan birinin bulunması yeter. Evliliğiniz henüz iki yılı doldurmadıysa ama siz otuz yaşından büyükseniz başvurabilirsiniz. Eşin çocuğunu evlat edinmek de kanunun gözünde birlikte evlat edinme sayılır (Yargıtay 2. HD, 2024/2353 E., 2024/2936 K., 29.04.2024).

Bunun yanında her çocuk için aranan genel şartlar da bulunmalıdır.

Çocukla aynı evde yaşıyorsanız, bir yıllık bakım şartı evliliğinizle birlikte zaten gerçekleşmiş olabilir. Mahkeme bunu yine de tanıkla, okul kaydıyla ve sosyal inceleme raporuyla araştırır. Sosyal inceleme raporu, bir uzmanın evinizi ve çocuğu görerek hazırladığı rapordur. Eşinizle aynı evde yaşadığınızı ve çocuğun bakımını üstlendiğinizi belgeleyin.

Biyolojik babanın onayı gerekir mi?

Kural olarak gerekir. Kanun bunu kısaca söyler: "Evlât edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir" (rızanın şekli). Kanunda onay için kullanılan kelime "rıza"dır.

Onay bir dilekçeyle ya da noter belgesiyle verilmez. Anne ya da baba, kendisinin ya da çocuğun oturduğu yerdeki mahkemeye gider ve onayını sözlü ya da yazılı olarak bildirir. Mahkeme bunu tutanağa geçirir. Verilen onay, tutanağa geçirildiği günden başlayarak altı hafta içinde aynı yolla geri alınabilir (rızanın zamanı).

Bazı durumlarda ise anne ya da babanın onayı aranmaz (rızanın aranmaması):

• Kim olduğu bilinmiyorsa ya da uzun zamandır nerede yaşadığı bilinmiyorsa,
• Olup biteni sürekli olarak anlayamayacak durumdaysa,
• Çocuğuna karşı ilgi ve bakım görevini yeterince yerine getirmiyorsa.

Üvey evlat edinme davalarında asıl tartışılan son durumdur. Kanunun dilinde buna "özen yükümlülüğü" denir. Çocuğunu aramayan, nafakasını ödemeyen, onunla bağ kurmayan anne ya da baba bu görevi yerine getirmiyor sayılabilir. Mahkeme bu sebeple onayı aramazsa, bu karar o kişiye yazılı olarak bildirilir (rızanın aranmaması kararı).

Bu davada mahkeme bir noktayı da not etti: Evlat edinme, çocuğun biyolojik babasını tanımasını engellemez. Evlat edinme çocuğu biyolojik ailesinden tamamen koparmaz; aşağıda anlattığım gibi o aileye mirasçılığı da sürer.

Biyolojik babanın söyledikleri de dikkate alınır. Baba, çocuğu kendisine gösterilmediği için onu göremediğini söylerse mahkeme bunu da araştırır. Bu yüzden çocuğu görme düzenine uyduğunuzu ve görüşmeleri engellemediğinizi gösteren kayıtları saklayın. Bu görme düzeninin nasıl kurulduğunu çocuğu görme hakkı rehberinde anlattım.

Mahkeme neyi araştırır ve dava nasıl açılır?

Evlat edinme bir dilekçeyle başlar. Ama mahkeme kararını ancak ayrıntılı bir araştırmadan sonra verir (araştırma). Bu araştırmada sizin ve çocuğun kişiliğine ve sağlığına, aranızdaki ilişkiye, ekonomik durumunuza ve çocuğu yetiştirme gücünüze bakılır. Sizi evlat edinmeye yönelten sebepler de sorulur. Sizin başka çocuklarınız varsa, onların bu konudaki tutumu ve düşünceleri de değerlendirilir. Mahkeme sizi ve çocuğu dinler; gerekirse uzman görüşü alır.

Kararı, evlat edinecek kişinin oturduğu yerdeki mahkeme verir ve evlat edinme bu kararla kurulur (evlat edinme kararı). Davaya aile mahkemesi bakar. Hangi davaların aile mahkemesinde görüldüğünü aile mahkemesi hangi davalara bakar rehberinde anlattım.

Başvurduktan sonra evlat edinecek kişinin ölmesi, diğer şartlar yerindeyse evlat edinmeye engel olmaz (evlat edinme kararı). Ama mahkemenin onu dinlemiş olması şarttır. Bu şart bir davanın sonucunu belirledi.

Ergin üvey çocuğu evlat edinmek mümkün mü?

Mümkündür; ama şartlar küçük çocuklardan farklıdır. Ergin, on sekiz yaşını doldurmuş kişidir. Sizin kendi çocuklarınız varsa, onların buna açıkça onay vermesi gerekir. Ayrıca aşağıdaki durumlardan biri bulunmalıdır (erginlerin evlat edinilmesi).

Evli bir yetişkin ancak kendi eşinin onayıyla evlat edinilebilir. Yukarıdaki davada da evlat edinilmek istenen kızın eşi onay vermişti. Üvey çocuğunuzu küçükken en az beş yıl büyüttüyseniz, o reşit olduktan sonra da başvurabilirsiniz. Ama davayı uzun süre ertelemeyin.

Evlat edinme nüfusa, soyadına ve velayete nasıl yansır?

Evlat edinmenin sonuçları kanunda tek tek sayılır (evlat edinmenin hükümleri). Bunların başında şu gelir: Anne ve babanın çocuk üzerindeki hakları ve görevleri evlat edinene geçer.

Küçük yaştaki evlatlık sizin soyadınızı alır. İsterseniz çocuğa yeni bir ad da verebilirsiniz. Reşit olan evlatlık ise dilerse sizin soyadınızı alabilir. Boşanmadan sonra çocuğun soyadının nasıl değiştiğini boşanmadan sonra çocuğun soyadı rehberinde anlattım.

Nüfus kaydına yazılacak anne ve baba adı da kanunda düzenlenir. Bu kural 2024'te yeniden yazıldı. Buna göre olup biteni anlayamayacak yaştaki çocukların nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede anne ve baba olarak evlat edinen eşlerin adları yazılır (evlat edinmenin hükümleri).

Evlat edinmeyle ilgili kayıtlar ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça ya da evlatlık istemedikçe kimseye açıklanamaz (evlat edinmenin hükümleri). Bu kural çocuğun özel hayatını korur.

Anne ve babanın hakları ve görevleri size geçtiği için velayet ve bakım görevi de bundan etkilenir. Velayetin genel kurallarını velayet değişikliği davası rehberinde anlattım.

Biyolojik anne ve babayla görüşme konusunda ölçü çocuğun yararıdır. Bir davada, iki günlükken evlat edinilmek üzere başka bir ailenin yanına verilen çocuk on yıldır o aileyle yaşıyor ve onları kendi ailesi biliyordu. Bu çocuk için biyolojik anne ve babayla görüşme düzeni kurulması doğru bulunmadı; çocuğun huzurunun bozulacağı belirtilerek karar bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2022/10450 E., 2024/1471 K., 05.03.2024).

Evlatlık kimin mirasçısı olur?

Evlatlık iki aileye de bağlı kalır (Türk Medeni Kanunu'nun 500. maddesi). Evlat edindiğiniz çocuk ve onun çocukları size kendi çocuğunuz gibi mirasçı olur. Çocuğun biyolojik ailesine mirasçılığı da devam eder. Ama siz ve akrabalarınız ona mirasçı olmazsınız.

Kısacası evlat edindiğiniz çocuk hem size hem biyolojik babasına mirasçı olur; siz ise ona mirasçı olmazsınız.

Bu sonuç ailenizdeki diğer çocuklar için de önemlidir. Kanun, evlat edinmenin sizin başka çocuklarınızın yararını haksız biçimde zedelememesini şart koşar (genel koşullar). Ortak çocuklarınız ya da önceki evliliğinizden çocuklarınız varsa mahkeme onların durumuna da bakar. Boşanmadan sonra çocuğun mirasçılığını boşanma sonrası çocuğun miras hakkı rehberinde anlattım.

Eşimden boşanırsam evlat edinme ne olur?

Boşanma evlat edinmeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kanunda, sizin çocuğun annesinden ya da babasından boşanmanızı evlatlık ilişkisini bitiren bir sebep sayan bir kural yoktur. Boşanırsanız çocuğun velayeti, görüşme düzeni ve nafaka ayrıca belirlenir. Velayetin nasıl belirlendiğini boşanmada çocuk kime verilir rehberinde anlattım.

Evlatlık ilişkisi ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplerle kaldırılabilir:

• Onayı gerektiği hâlde alınmayan kişi, ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir. Ama çocuğun menfaati bu yüzden ağır biçimde zarar görecekse ilişki kaldırılmaz (rızanın bulunmaması).
• Evlat edinmede başka önemli bir eksiklik varsa, savcı ya da bundan etkilenen herkes aynı istekte bulunabilir (diğer noksanlıklar).
• Bu dava, kaldırma sebebinin öğrenildiği günden başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır (hak düşürücü süre).

Bu yüzden mahkemenin onayı aramama kararını biyolojik anne ya da babaya yazılı olarak bildirmesi önemlidir. Bu bildirim, sonradan çıkabilecek tartışmaları da sınırlar.

Ne yapmalısınız?

1. Şartları kontrol edin. Evliliğinizin iki yılı doldurduğunu ya da otuz yaşınızı geçtiğinizi ve çocukla aranızdaki on sekiz yaş farkını nüfus kaydıyla gösterin.
2. Bakımı belgeleyin. Çocuğa en az bir yıl baktığınızı okul, sağlık ve adres kayıtlarıyla kanıtlayın.
3. Eşinizin onayını mahkemede verin. Çocuğun annesi ya da babası olan eşiniz, onayını mahkemede tutanağa geçirtsin.
4. Biyolojik anne ya da babanın durumunu araştırın. Onay verecekse bunu mahkemede söylemesini sağlayın; vermeyecekse ilgisizliğini belgelerle gösterin.
5. Çocuğun görüşüne hazırlıklı olun. Olup biteni anlayabilecek yaştaki çocuğun onayı şarttır; onu süreç hakkında yaşına uygun biçimde bilgilendirin.
6. Uzman incelemesine katılın. Sosyal inceleme ve psikolog görüşmelerine eksiksiz katılın.
7. Davayı geciktirmeyin. Mahkemenin sizi dinlemesi şarttır; ilk duruşmada dinlenmeyi isteyin.

Sonuç

Eşinizin çocuğunu evlat edinebilirsiniz. Bunun için en az iki yıldır evli olmanız ya da otuz yaşını doldurmuş olmanız, çocuğun sizden en az on sekiz yaş küçük olması ve ona bir yıl bakmış olmanız gerekir. Kural olarak çocuğun anne ve babasının onayı aranır. Ama çocuğuyla ilgilenmeyen biyolojik anne ya da babanın onayı aranmayabilir. Olup biteni anlayabilecek yaştaki çocuğun kendi onayı ise her durumda şarttır.

Mahkeme sizi ve çocuğu dinlemeden, ayrıntılı bir araştırma yapmadan karar veremez. Evlat edinmeyle çocuk sizin soyadınızı alır, anne ve babanın hakları ve görevleri size geçer ve nüfus kaydı buna göre düzenlenir. Çocuk hem size hem biyolojik ailesine mirasçı olur. Biyolojik ebeveynin ilgisizliğini belgelerle, çocuğun ailenize bağlılığını uzman raporuyla gösterirseniz süreç sağlam ilerler.

Eşinizin çocuğunu evlat edinme sürecini birlikte değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.