TMK 358, mirasbırakana çocuğun saklı payının yönetimi konusunda söz hakkı tanır. Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarruf yoluyla çocuğun saklı payını ana ve babanın yönetimi dışında bırakabilir. Yönetimi bir üçüncü kişiye bırakmışsa, tasarrufunda bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini de öngörebilir. Gerekçeye göre bu, çocuk için koruyucu bir hükümdür ve böylece saklı pay da serbest mallar arasında yer alabilir. Kararlarda mirasbırakanın kazandırma yapmaksızın ana ve babanın yönetimine ancak çocuğun saklı payı ölçüsünde müdahale edebileceği belirtilmiş (Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011), ölüme bağlı tasarrufla edinilen malların velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallar arasında yer alabileceği kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/5760 E., 2012/10061 K., 16.04.2012).
- Saklı pay
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla dokunamayacağı, kanunen korunan miras payı.
- Ölüme bağlı tasarruf
- Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan tasarruf.
- Yönetimin dışlanması
- Saklı payın ana ve babanın yönetimi dışında tutulması.
- Üçüncü kişi yöneticisi
- Mirasbırakanın saklı payın yönetimini bıraktığı ana ve baba dışındaki kişi.
TMK 358 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Saklı pay | Ölüme bağlı tasarrufla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir | TMK m. 358/1 |
| Üçüncü kişi | Mirasbırakan yönetimi üçüncü kişiye bırakabilir | TMK m. 358/2 |
| Hesap | Üçüncü kişinin sulh hâkimine belirli zamanlarda hesap vermesi öngörülebilir | TMK m. 358/2 |
| Nitelik | Çocuk için koruyucu hüküm; saklı pay serbest mal olabilir | Gerekçe, s. 131 |
| Yönetime müdahale | Kazandırma olmaksızın ancak saklı pay ölçüsünde | Yargıtay 3. HD, 2011/5837 K. |
| Ölüme bağlı tasarrufla edinilen mallar | Velinin yönetmediği serbest mallar arasında yer alabilir | Yargıtay 3. HD, 2012/10061 K. |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 322 | Gerekçe, s. 131 |
TBMM gerekçesine göre madde, birinci fıkra itibarıyla aynen ve ikinci fıkra itibarıyla kısmen İsviçre Medenî Kanunu'nun 322. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, maddede çocuk için koruyucu bir hüküm getirildiğini, çocuğun mirasbırakanının malvarlığı üzerindeki saklı payının ölüme bağlı tasarrufla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabileceğini ve böylece bu payın da serbest mallar arasında yer alabileceğini belirtir. Tasarının 358. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 448).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yönetimin dışlanmasının ancak ölüme bağlı tasarrufla mümkün olmasıdır; mirasbırakan bu iradesini vasiyetname veya miras sözleşmesinde açıkça ortaya koymalıdır. İkinci nokta, kuralın saklı payla ilgili olmasıdır; kazandırma yapılmaksızın ana ve babanın yönetimine ancak çocuğun saklı payı ölçüsünde müdahale edilebileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011). Üçüncü nokta, yönetimin bırakıldığı üçüncü kişinin denetimsiz olmamasıdır; mirasbırakan onun belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini öngörebilir, çocuğun yönetimi ana ve babaya ait olmayan malları tehlikeye düşerse hâkim de önlem alabilir (TMK m. 361).
Birinci fıkra: saklı payın ana ve babanın yönetimi dışında bırakılması
- Araç: Ölüme bağlı tasarruf, yani vasiyetname veya miras sözleşmesi.
- Konu: Çocuğun mirasbırakanın malvarlığı üzerindeki saklı payı.
- Sonuç: Saklı pay serbest mallar arasında yer alır.
Kural olarak çocuğa miras yoluyla geçen mallar da velâyet süresince ana ve babanın yönetimindedir (TMK m. 352). Birinci fıkra bu kurala önemli bir istisna getirir: mirasbırakan, ölüme bağlı tasarruf yoluyla çocuğun saklı payını ana ve babanın yönetimi dışında bırakabilir. Gerekçe bunu çocuk için koruyucu bir hüküm olarak niteler; mirasbırakan, örneğin çocuğun velâyet sahibi ebeveyninin malları iyi yönetemeyeceğini düşünüyorsa, çocuğun saklı payını onun yönetiminden çıkarabilir. Böylece saklı pay da serbest mallar arasında yer alır.
Kural, kazandırmalara ilişkin 357. maddeyle birlikte değerlendirilmelidir. Mirasbırakan çocuğa saklı payının ötesinde bir kazandırma yapıyorsa, 357. maddenin ikinci fıkrası uyarınca kazandırma sırasında yönetimi ana ve babanın dışında bırakabilir (TMK m. 357). Kazandırma yapılmaksızın ise mirasbırakanın ana ve babanın velâyet hakkından doğan yönetim yetkisine ancak çocuğun saklı payı ölçüsünde müdahale edebileceği belirtilmiş ve mahkemenin çocukların saklı payını belirleyerek karar vermesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011). Ölüme bağlı tasarrufla edinilen malların velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallar arasında yer alabileceği de kararlarda belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/5760 E., 2012/10061 K., 16.04.2012).
İkinci fıkra: yönetimin üçüncü kişiye bırakılması ve hesap
- Üçüncü kişi: Mirasbırakan saklı payın yönetimini ana ve baba dışındaki bir kişiye bırakabilir.
- Hesap: Ölüme bağlı tasarrufta bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesi öngörülebilir.
- Denetim: Mallar tehlikeye düşerse hâkim önlem alabilir.
İkinci fıkra, yönetimin bir üçüncü kişiye bırakıldığı hâli düzenler. Mirasbırakan bu durumda ölüme bağlı tasarrufunda, yöneticinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini de öngörebilir. Gerekçe bu olanağı ikinci fıkranın işlevi olarak açıkça belirtir; fıkra İsviçre Medenî Kanunu'nun 322. maddesinden kısmen alınmıştır. Hesap verme yükümlülüğü, mirasbırakanın tasarrufunda öngörülmesine bağlıdır; ana ve baba ise kural olarak hesap ve güvence vermez (TMK m. 352).
Yönetimi ana ve babaya ait olmayan mallar da hâkimin koruması altındadır: çocuğun bu malları tehlikeye düştüğünde hâkim, 361. maddenin birinci fıkrasındaki önlemlerin, yani yönetimin kayyıma devredilmesinin, bu mallar için de alınmasını kararlaştırabilir (TMK m. 361). Velâyet veya yönetim hakkı sona erdiğinde çocuğun mallarının hesabıyla birlikte ergin çocuğa, vasisine veya kayyıma devredilmesi ise 362. maddede düzenlenmiştir (TMK m. 362).
Serbest mallar arasındaki yeri
- 357: Kazandırmalar.
- 358: Ölüme bağlı tasarrufla yönetim dışında bırakılan saklı pay.
- 359: Meslek veya sanat için verilen mal ve çocuğun kişisel kazancı.
358. madde, Kanun'un çocuğun serbest mallarını düzenleyen üç maddesinin ikincisidir. Anayasa Mahkemesi de 357 ila 359. maddelerin çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenlediğini belirtmiştir (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025). Maddeye özgü içtihat sınırlıdır: bu sayfa hazırlanırken yapılan taramada 358. maddeyi açıkça anan karar olarak Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011 bulunmuştur. Aşağıdaki kartlarda bu kararın yanında ölüme bağlı tasarrufla edinilen malları ve serbest malları ele alan iki karar yer almaktadır.
Vasiyetname düzenleyecekseniz ve çocuğunuzun ya da torununuzun saklı payının velâyet sahibi ebeveyn tarafından yönetilmesini istemiyorsanız, bunu vasiyetnamede açıkça belirtin ve yönetimi bırakacağınız kişiyi gösterin; bu kişinin belirli aralıklarla sulh hâkimine hesap vermesini de öngörebilirsiniz. Saklı payın ötesinde bir kazandırma yapıyorsanız, yönetime ilişkin iradenizi kazandırma sırasında açıkça ortaya koyun. Velâyet sahibiyseniz ve böyle bir vasiyetname varsa, saklı pay bakımından yönetim yetkinizin sınırlanmış olabileceğini ve iptal isteminin saklı payla sınırlı olarak değerlendirilebileceğini göz önünde bulundurun.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Kazandırma yapılmaksızın ana ve babanın yönetim hakkına ancak çocuğun saklı payı ölçüsünde müdahale edilebilir; mahkeme saklı payı belirleyerek karar vermelidir
Eşinin ölümünden sonra çocukların velâyeti kendisinde kalan davacı, eşinin vasiyetnamesinde çocukların 23 yaşını doldurmasına kadar terekenin yönetiminin başkalarına bırakıldığını ve bunun velâyet hakkını sınırladığını ileri sürerek vasiyetnamenin iptalini istedi. Mahkeme, vasiyetnamenin çocukların ergin olduktan sonraki dönemine ilişkin kısımlarını hükümsüz saydı, tümden iptal istemini reddetti.
“Ne var ki vasiyet yolu ile kazandırma yapılmaksızın malların yönetilmesi ile ilgili velayet hakkından doğan tasarrufları MK 358 hükmü uyarınca ancak çocuğun saklı payı dışında sınırlanabilir ve ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir. Sonuç olarak ancak, vasiyet yolu ile kazandırmalarda ana babanın çocuğun serbest mallarında velayet hakkı sınırlandırılabilmek de buna karşılık kazandırma yapılmaksızın ana babanın velayet hakkına çocuğun saklı payı ile sınırlı olarak müdahale edilebilmektedir. O halde mahkemece çocukların saklı payı belirlenmeli, vasiyetnamenin saklı payı ile sınırlı olarak iptal edilebileceği gözetilerek hüküm kurulmalıdır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 358. maddeyi açıkça anarak mirasbırakanın kazandırma yapmaksızın ana ve babanın yönetim hakkına hangi ölçüde müdahale edebileceğini ele alır. Daire önce, kazandırmada bulunan kişi açıkça aksini öngörmedikçe ana ve babanın kazandırılan mallar üzerinde yönetim hakkına sahip olduğunu ve vasiyet yoluyla yapılan kazandırmalarda velâyet hakkının sınırlanabileceğini belirtmiştir (TMK m. 357). Kazandırma yapılmaksızın ise Daireye göre ana ve babanın velâyet hakkına ancak çocuğun saklı payı ile sınırlı olarak müdahale edilebilir. Bu nedenle mahkemenin çocukların saklı payını belirlemesi ve vasiyetnamenin saklı payla sınırlı olarak iptal edilebileceğini gözeterek hüküm kurması gerektiği kabul edilmiş ve karar bozulmuştur.
Ölüme bağlı tasarrufla edinilen mallar, velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallara örnek gösterilmiştir; mirasbırakanın açık iradesine uyulmalıdır
Mirasbırakan, düzenleme şeklindeki vasiyetnamesinde malvarlığının gelirinin bir kısmının anneleri hayatta olmayan torunlarının geçim ve eğitim giderlerine harcanmasını, torunlarının velisi olan babalarının bu geliri kendisine verilmesini isteyemeyeceğini ve harcamanın şeklinin başka bir mirasçının takdirine bırakıldığını öngördü. Vasiyetnamenin tenfizi istendi; mahkeme bu kısım yönünden istemi reddetti.
“Ama çocuklara ait olup velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest malları da vardır. Örn. Boşanma halinde bağlanan nafaka vs; ölüme bağlı tasarruf ile edinilen mallar da olduğu gibi.”
Ne anlama geliyor? Karar, ölüme bağlı tasarrufun ana ve babanın yönetim yetkisini sınırlayabileceğini gösterir. Velâyet sahibi baba çocuklarının yasal temsilcisidir ve kural olarak onların mallarını yönetir (TMK m. 352); Daire ise velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallara örnek olarak ölüme bağlı tasarrufla edinilen malları da göstermiştir. Mirasbırakan çocuklara bağladığı gelir üzerinde velâyet sahibi babanın tasarruf etmemesini açıkça öngördüğünden, babanın bu gelir üzerinde velâyet hakkına dayanan bir tasarruf yetkisi bulunmadığı kabul edilmiş ve vasiyetnamenin bu yönden de tenfizi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur. Uyuşmazlık bir gelir kazandırmasına ilişkin olduğundan karar 357. maddeyle de bağlantılıdır (TMK m. 357).
Anayasa Mahkemesi, 357 ila 359. maddeleri çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenleyen hükümler olarak nitelemiştir
Çocuk mallarının korunması davasına bakan aile mahkemesi, 352. maddenin birinci fıkrası ile 353 ve 354. maddelerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurdu. Anayasa Mahkemesi, itiraz konusu kuralların anlam ve kapsamını açıklarken Kanun'un çocuk mallarına ilişkin hükümlerini sırasıyla özetledi.
“357 ila 359. maddelerde çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest malları düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 358. maddenin sistem içindeki yerini gösterir. Anayasa Mahkemesi, çocuk mallarına ilişkin hükümlerin anlam ve kapsamını açıklarken 357 ila 359. maddeleri çocuğun ana ve babanın yönetimi dışına bırakılabilecek serbest mallarını düzenleyen hükümler olarak bir arada ele almıştır. 358. madde kararda itiraz konusu değildir; esastan incelenen kurallar 352. maddenin birinci fıkrasının yönetim hakkına ilişkin bölümü ile 353 ve 354. maddelerdir ve Mahkeme bunların Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle karar vermiştir (TMK m. 352, TMK m. 353, TMK m. 354). Karar 14.01.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Madde gerekçesi
Madde 358- Madde birinci fıkra itibarıyla aynen ve ikinci fıkra itibarıyla kısmen İsviçre Medenî Kanununun 322 nci maddesinden alınmıştır. Maddede çocuk için koruyucu bir hüküm getirilmekte ve çocuğun kendi mirasbırakanının malvarlığı üzerinde sahip olduğu saklı payının, ölüme bağlı tasarruf yoluyla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabileceği ve böylece bu saklı payın da serbest mallar arasında yer alabileceği hükme bağlanmaktadır. İkinci fıkrada ise, mirasbırakanın çocuğun saklı payının yönetimini bir üçüncü kişiye bırakması hâlinde, ölüme bağlı tasarrufunda, bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini de öngörebileceği belirtilmektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 131Gerekçe maddenin iki fıkrasının işlevini açıkça ayırır: birinci fıkra saklı payın ana ve babanın yönetimi dışında bırakılmasına imkân tanıyan koruyucu bir hükümdür, ikinci fıkra ise yönetimin bırakıldığı üçüncü kişinin sulh hâkimine hesap vermesini öngörme olanağını düzenler. Gerekçe eski Kanun'da bir karşılık göstermez; madde İsviçre Medenî Kanunu'ndan alınmıştır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da bu maddenin doğrudan karşılığı yoktu. 743 sayılı Kanun belirli şartlarla çocuğa bağışlanan malları düzenliyor ve bu malların yönetiminin, bağışlayan aksini şart koşmadıkça ana ve babadan alınamayacağını öngörüyordu; çocuğun saklı payının ölüme bağlı tasarrufla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılmasına ilişkin ayrı bir hüküm içermiyordu. En yakın eski hüküm 282. maddedir:
İntifa hakkı, faize verilmek veya tasarruf sandıklarından biriktirilmek yahut ana baba intifa edememek şartiyle çocuğa hibe edilen mallara şamil olmaz. Bu kabil malların idaresi, vahip tarafından hini hibede hilafı şart edilmedikçe; ana babadan alınamaz.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 358 | |
|---|---|---|
| Saklı payın yönetimi | Ayrıca düzenlenmemişti | Ölüme bağlı tasarrufla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir |
| Üçüncü kişi yönetici | Ayrıca düzenlenmemişti | Mirasbırakan yönetimi üçüncü kişiye bırakabilir |
| Hesap | Öngörülmemişti | Sulh hâkimine belirli zamanlarda hesap verilmesi öngörülebilir |
| Kaynak | Yok | İsviçre Medenî Kanunu m. 322 |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 358. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır; Anayasa Mahkemesinin çocuk mallarına ilişkin kararı maddeyi yalnızca serbest mallar arasında anmaktadır (AYM, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025).
İlgili maddeler
- TMK m. 352: Çocuk mallarının yönetimi.
- TMK m. 357: Kazandırmalar.
- TMK m. 359: Meslek veya sanat için verilen mal ve kişisel kazanç.
- TMK m. 361: Yönetimin kayyıma devri.
- TMK m. 362: Velâyet sona erince malların devri.
- TMK m. 363: Ana ve babanın sorumluluğu.
Çocuğun saklı payı, vasiyetnamelerde yönetime ilişkin kayıtlar veya çocuk mallarının yönetimi konusundaki sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 358 ne diyor?
Ölüme bağlı tasarruf yoluyla çocuğun saklı payının ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabileceğini; mirasbırakan yönetimi bir üçüncü kişiye bırakmışsa bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini öngörebileceğini söyler.
Vasiyetnameyle çocuğun mirasını velinin yönetmesi engellenebilir mi?
Evet; çocuğun saklı payı ölüme bağlı tasarrufla ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir.
Bunun için ne yapmak gerekir?
İrade vasiyetname veya miras sözleşmesiyle açıkça ortaya konmalı ve yönetimin kime bırakıldığı belirtilmelidir.
Yönetimi üstlenen kişi denetlenir mi?
Mirasbırakan onun belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini öngörebilir; mallar tehlikeye düşerse hâkim önlem de alabilir (TMK m. 361).
Vasiyetname velâyet hakkını tümüyle ortadan kaldırabilir mi?
Kazandırma yapılmaksızın ana ve babanın yönetimine ancak çocuğun saklı payı ölçüsünde müdahale edilebileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011).
Saklı pay dışındaki kazandırmalarda ne olur?
Kazandıran, kazandırma sırasında yönetimin ana ve babanın dışında kalmasını açıkça öngörebilir (TMK m. 357).
Ölüme bağlı tasarrufla edinilen mallar serbest mal mıdır?
Velinin yönetme hakkına sahip olmadığı serbest mallar arasında yer alabileceği belirtilmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/5760 E., 2012/10061 K., 16.04.2012).
Eski Kanun'da bu hüküm var mıydı?
Hayır; madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 322. maddesinden alınmıştır.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 352, 357, 358, 359, 361, 362, 363
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 282 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 358 gerekçesi s. 131, Tasarı ve Komisyon metni s. 448
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/44, K. 2025/218, 06.11.2025
- Yargıtay 3. HD, 2012/5760 E., 2012/10061 K., 16.04.2012
- Yargıtay 3. HD, 2010/21201 E., 2011/5837 K., 07.04.2011