TMK 256: Mal Ortaklığı Nedir, Neleri Kapsar?

Kısaca

TMK 256'ya göre mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar. Ortaklık mallarında eşler arasında elbirliği mülkiyeti geçerlidir ve eşler ortaklığa koydukları miktardan bağımsız olarak yarı paya sahip olurlar (Yargıtay 8. HD, 2016/13151 E., 2017/7920 K., 30.05.2017).

Ortaklık malları: Eşlerin elbirliğiyle malik oldukları, bölünmemiş bir bütün oluşturan mallar (TMK m. 257).
Kişisel mallar: Sözleşme, üçüncü kişinin karşılıksız kazandırması ya da kanunla belirlenen mallar (TMK m. 260).
Elbirliği mülkiyeti: Malın paylara bölünmeksizin birlikte malik olunması (Yargıtay 8. HD, 2017/7920 K.).
Genel mal ortaklığı: Kişisel mal sayılanlar dışındaki bütün malları kapsayan ortaklık (TMK m. 257).

TMK 256 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Kapsam	Ortaklık malları ve kişisel mallar	TMK m. 256
Kuruluş	Mal rejimi sözleşmesiyle	TMK m. 202, 205
Mülkiyet	Ortaklık mallarında elbirliği	Yargıtay 8. HD, 2017/7920 K.
Pay	Konulan miktardan bağımsız yarı pay	Yargıtay 8. HD, 2017/7920 K.
Tasarruf	Tek başına tasarruf yok	TMK m. 257
Türleri	Genel ve sınırlı mal ortaklığı	TMK m. 257, 258, 259
Geriye etki	Sözleşme geçmişe etkili yapılamaz	Yargıtay 2. HD, 2024/6099 K.
Tasfiyede ayın	İstenebilir	Yargıtay 2. HD, 2024/6099 K.
Ölümde	Ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe	Yargıtay 8. HD, 2017/7920 K.

TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 221. maddesinden aynen alınmıştır ve maddeye göre mal ortaklığı rejimi eşlerin ortaklığa giren malları ile her birinin kişisel mallarından oluşmaktadır. Gerekçe kısa olmakla birlikte rejimin iki kütleli yapısını ortaya koyar: bir yanda eşlerin elbirliğiyle malik oldukları ortaklık malları, diğer yanda her eşin kendisine ait kalan kişisel malları. Tasarının 256. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).

Dikkat

Mal ortaklığı, Türk hukukundaki dört mal rejiminin en az kullanılanıdır ve kendiliğinden uygulanmaz; yalnız noterde düzenleme ya da onaylama biçiminde yapılan bir mal rejimi sözleşmesiyle seçilirse geçerli olur. Rejimi seçerken üç noktayı bilin. Birincisi, ortaklık mallarında elbirliği mülkiyeti doğar: mallar paylara bölünmez, hiçbir eş kendi payı üzerinde tek başına tasarruf edemez ve eşler, ortaklığa ne kadar mal koyduklarından bağımsız olarak yarı yarıya hak sahibi olur. İkincisi, sözleşme geçmişe etkili yapılamaz: evlenme tarihinden itibaren mal ortaklığı seçtiğinizi yazsanız bile bu hüküm geçersizdir ve rejim ancak sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren işler; önceki dönem için o dönemde geçerli olan rejimin kuralları uygulanır. Üçüncüsü, tasfiyede bu rejim diğerlerinden ayrılır: edinilmiş mallara katılmada kural olarak yalnız para alacağı istenebilirken, mal ortaklığında elbirliği mülkiyeti bulunduğu için ayın olarak tasfiye mümkündür.

Rejimin iki kütlesi

Kural: Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar (TMK m. 256).
Ortaklık malları: Eşlerin elbirliğiyle malik oldukları, bölünmemiş bir bütün oluşturan mallardır (TMK m. 257).
Kişisel mallar: Mal rejimi sözleşmesi, üçüncü kişinin karşılıksız kazandırması ya da kanunla belirlenir (TMK m. 260).
Kanundan doğanlar: Yalnız kişisel kullanıma ayrılmış eşya ile manevi tazminat alacakları kanundan dolayı kişisel maldır.
Gerekçedeki tanım: Gerekçe, rejimin eşlerin ortaklığa giren malları ile her birinin kişisel mallarından oluştuğunu belirtir (S. Sayısı 723, s. 100).
Sonuç: Her tasfiyede önce malların hangi kütleye girdiği belirlenir.

Ortaklık mallarındaki mülkiyet

Elbirliği: Ortaklık mallarında eşler arasında elbirliği mülkiyeti esası geçerlidir (Yargıtay 8. HD, 2016/13151 E., 2017/7920 K., 30.05.2017).
Yarı pay: Eşler, ortaklığa koydukları malların miktarı ne olursa olsun ortaklık malları üzerinde yarı paya sahip olur.
Bağımsız mülkiyetin sona ermesi: Genel mal ortaklığında eşlerin ortaklığa koydukları mallar üzerindeki bağımsız mülkiyet hakları ortadan kalkar.
Tasarruf yasağı: Hiçbir eş ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf hakkına sahip değildir (TMK m. 257).
Farklı paylaşım: Yasal kural yarı yarıya paylaşım olmakla birlikte eşler sözleşmeyle başka bir paylaşım yöntemi kabul edebilir.
Ölüm hâlinde: Ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe, kalan yarısı miras hakkı saklı kalmak üzere ölenin mirasçılarına geçer.

Rejim nasıl kurulur?

Seçimlik rejim: Mal ortaklığı ancak mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilirse uygulanır (TMK m. 202).
Şekil: Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama biçiminde yapılır; evlenme başvurusunda yazılı bildirim de mümkündür (TMK m. 205).
Zaman: Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203).
Sınır: Taraflar istedikleri rejimi ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir.
Türleri: Genel mal ortaklığı yanında edinilmiş mallarda ortaklık ve diğer sınırlı ortaklıklar kurulabilir (TMK m. 258, TMK m. 259).
Uygulama sıklığı: Rejim uygulamada seyrek görülür (Yargıtay 8. HD, 2016/13151 E., 2017/7920 K., 30.05.2017).

Geçmişe etkili sözleşme yapılamaz

Kural: Eşler mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde düzenleyebileceğinden mal ortaklığı sözleşmesi geçmişe etkili yapılamaz (Yargıtay 2. HD, 2023/626 E., 2024/6099 K., 19.09.2024).
Sonuç: Sözleşmenin geçmişe etkili maddeleri geçersizdir; sözleşme yapıldığı tarihten itibaren geçerlidir.
Kamu düzeni: Bu sınırlama kamu düzenine ilişkindir ve sözleşme serbestisiyle aşılamaz (Yargıtay 8. HD, 2015/19691 E., 2016/1703 K., 01.02.2016).
İstisna: Geriye etki yalnız yasal rejim için ve bir yıllık süre içinde yapılan sözleşmeyle mümkündür (4722 s. K. m. 10).
Önceki dönem: Sözleşmeden önce edinilen mallar için o dönemde geçerli olan rejimin kuralları uygulanır.
Uygulamadaki sonuç: Bu nedenle sözleşme tarihi, tasfiyede belirlenmesi gereken ilk tarihtir.

Tasfiyede ayın istenebilir mi?

Kural: Mal ortaklığında eşler ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olduğundan tasfiye ayın olarak yapılabilir (Yargıtay 2. HD, 2023/626 E., 2024/6099 K., 19.09.2024).
Karşılaştırma: Edinilmiş mallara katılmada tasfiyeyi isteyen eşin hakkı kural olarak kişisel alacak hakkıdır; ayni talepte bulunulamaz.
İstisnalar: O rejimde ayni talep yalnız paylı malda üstün yarar ile aile konutu ve ev eşyası hâllerinde mümkündür (TMK m. 226, TMK m. 240).
Sözleşmenin rolü: Hangi malların ortaklığa gireceği ve nasıl paylaşılacağı sözleşmeyle belirlenebilir (Yargıtay 8. HD, 2015/11337 E., 2017/5037 K., 04.04.2017).
Konut: Sözleşmede aile konutunun ortaklık malı olduğu belirtilmişse bu irade bağlayıcıdır.
Değerleme: Tasfiyede malların tasfiye tarihindeki sürüm değerleri esas alınır (TMK m. 276).

Usul

Sona erme: Rejim ölüm, başka bir rejimin kabulü, iptal, boşanma ya da mal ayrılığına geçişle sona erer (TMK m. 271).
Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür.
Belirleme sırası: Önce evlenme tarihi, sonra sözleşme tarihi, sonra rejimin sona erdiği tarih belirlenir.
Kütle ayrımı: Ardından her mal için ortaklık malı mı kişisel mal mı olduğu saptanır.
İspat: Belirli bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden bunu ispatla yükümlüdür (TMK m. 263).
Sözleşme örneği: Noterden alınacak onaylı sözleşme örneği dosyanın temel belgesidir.

Uygulamada

Mal ortaklığı dosyalarında işe üç tarihi belirleyerek başlayın: evlenme tarihi, mal rejimi sözleşmesinin noterde yapıldığı tarih ve rejimin sona erdiği tarih. Sözleşmede "evlenme tarihinden itibaren geçerlidir" yazsa bile buna güvenmeyin; geçmişe etkili hükümler geçersizdir ve rejim sözleşme tarihinden itibaren işler. Sözleşmeden önce edinilen mallar için o dönemde geçerli olan rejimin kuralları uygulanır; bu nedenle mal listenizi sözleşme tarihine göre ikiye ayırın. İkinci adım sözleşmeyi madde madde okumaktır: hangi malların ortaklığa gireceği, hangilerinin kişisel mal kalacağı ve paylaşımın yarı yarıya mı yoksa başka bir oranda mı yapılacağı orada yazar; özellikle aile konutu ve ev eşyasına ilişkin maddeleri işaretleyin. Üçüncü adım talebinizi doğru kurmaktır: mal ortaklığında elbirliği mülkiyeti bulunduğundan tapu iptali ve tescil gibi ayni talepler mümkündür; bu, edinilmiş mallara katılmadan en önemli farktır ve talebinizi baştan buna göre yazın. Son olarak noterden sözleşmenin onaylı örneğini ve tapu, trafik, banka kayıtlarını sözleşme tarihine göre çıkartarak dosyaya koyun.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2016/13151 E. · 2017/7920 K.30.05.2017

Mal ortaklığında eşler ortaklık mallarına elbirliğiyle ve yarı yarıya maliktir; ölümde ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe geçer

Eşler 1959'da evlenmiş, 25.12.2002'de noterde düzenleme şeklinde mal ortaklığı sözleşmesi yapmışlardı. Eşin 2004'te ölümü üzerine sağ kalan eş, ortaklık mallarının tasfiyesini ve birlikte yaşadıkları dairenin payına mahsuben kendisine verilmesini istedi.

“Mal Ortaklığı Rejimi, seyrek uygulanabilen bir mal rejimi türüdür. Bu rejimde, eşlerin kişisel malları birleşerek müşterek (ortak) bir mallar grubu haline gelmektedir. Ortaklık mallarında eşler arasında elbirliği mülkiyet esası geçerli olmaktadır. Eşlerin her biri ortaklığa koydukları malların miktarı ne olursa olsun, ortaklık malları üzerinde yarı paya sahip olurlar. Böylece genel mal ortaklığında eşlerin ortaklığa koydukları mallar üzerindeki bağımsız mülkiyet hakları ortadan kalkar. Artık eşler, ortaklık mallarında yarı yarıya elbirliği mülkiyet halinde malik olurlar. (743 sayılı TKM. m.629, TMK. m.701) Mal ortaklığı rejiminde yasal kural, yarı yarıya paylaşım olmakla birlikte bunun yerine sözleşmeyle başka bir paylaşım yöntemini de kabul edebilirler. Ölüm halinde tasfiye yapılırken kural olarak, ortaklık malların yarısı sağ eşe, kalan yarısı da sağ kalan eşin miras hakkı saklı kalmak üzere ölenin mirasçılarına geçer”

Ne anlama geliyor? Daire, rejimin yapısını dört cümlede özetlemiştir: eşlerin kişisel malları birleşerek ortak bir mallar grubu oluşturur, bu mallarda elbirliği mülkiyeti geçerlidir, eşler ortaklığa koydukları miktardan bağımsız olarak yarı paya sahiptir ve ölüm hâlinde ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe, kalan yarısı mirasçılara geçer. Bu yapı, rejimi hem edinilmiş mallara katılmadan hem de mal ayrılığından kesin biçimde ayırır.