TMK 208: Mal Ayrılığına Geçişten Dönme

Kısaca

TMK 208'e göre eşler her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilir; mal ayrılığına geçişi gerektiren sebep ortadan kalkarsa hâkim de eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir. Gerekçeye göre sebebin ortadan kalkması kendiliğinden eski rejime dönüş sağlamaz; bunun için mutlaka istem üzerine verilmiş bir hâkim kararı gerekir. Sözleşme yolunun açık olması, haklı sebeple açılan mal ayrılığına geçiş davasındaki hukuki yararı ortadan kaldırmaz (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).

Mal rejimi sözleşmesi: Eşlerin kanunda sayılan rejimlerden birini seçtikleri, noterde yapılan sözleşme (TMK m. 205).
Eski rejime dönme kararı: Geçişi gerektiren sebep ortadan kalkınca hâkimin istem üzerine verdiği karar (TMK m. 208/2).
Kendiliğinden dönme yasağı: Sebep ortadan kalksa bile rejimin kendiliğinden değişmemesi (madde gerekçesi).
İleriye etkililik: Sözleşmenin yapıldığı tarihten sonrası için sonuç doğurması (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).

TMK 208 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Sözleşmeyle dönme	Eşler her zaman önceki veya başka bir rejimi kabul edebilir	TMK m. 208/1
Şekil	Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır	TMK m. 205
Etki	Sözleşme ileriye etkilidir	Yargıtay 8. HD, 2011/3497 K.
Hâkim kararı	Geçişi gerektiren sebep ortadan kalkarsa eski rejime dönülmesine karar verilebilir	TMK m. 208/2
İstem şartı	Kendiliğinden dönme yoktur; eşlerden birinin istemi gerekir	Madde gerekçesi
Takdir	Hâkim "karar verebilir"; bağlı yetki değildir	TMK m. 208/2
Sona erme anı	Mahkeme kararında dava tarihi, sözleşmede sözleşme tarihi	Yargıtay 8. HD, 2014/7833 K.
Mal ortaklığı	Alacaklı tatmin edilmişse ortaklığın yeniden kurulması istenebilir	TMK m. 211

TBMM gerekçesine göre maddenin birinci fıkrası eşlere her zaman için yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki ya da başka bir mal rejimi kabul etme olanağı sağlamakta, ikinci fıkra ise yürürlükten kaldırılan 743 sayılı Kanun'un 179. maddesinin ikinci fıkrasını karşılamaktadır. Gerekçe, mal ayrılığına geçişi gerektiren haklı sebeplerin ortadan kalkması hâlinde eşler arasında kendiliğinden eski rejime dönmenin söz konusu olmadığını, bunun için eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından karar verilmesinin zorunlu olduğunu açıkça belirtir. Tasarının 208. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).

Dikkat

Mal ayrılığına geçildikten sonra eski düzene dönmek istiyorsanız iki yolunuz var: noterde yeni bir mal rejimi sözleşmesi yapmak ya da geçişi gerektiren sebebin ortadan kalktığını göstererek hâkimden karar istemek. Borçlar ödenmiş, hacizler kalkmış olsa bile rejim kendiliğinden eski hâline dönmez; talepte bulunmazsanız mal ayrılığı devam eder. Sözleşme yolunu seçerseniz sözleşmenin noterde yapılması şarttır ve sözleşme geçmişe değil, ileriye etkili sonuç doğurur; sözleşmeden önceki dönemde edinilen mallar o dönemde geçerli olan rejime göre değerlendirilir.

Sözleşmeyle dönme: birinci fıkra

Her zaman mümkündür: Eşler, evlilik sürerken her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparak önceki rejimi veya kanunda düzenlenen başka bir rejimi kabul edebilirler (TMK m. 208/1). Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmiş olması bu olanağı ortadan kaldırmaz.
Hangi rejimler seçilebilir: Seçim, kanunda sayılan rejimlerle sınırlıdır: edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı (TMK m. 202, TMK m. 203).
Şekil: Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ve taraflarca imzalanır (TMK m. 205). Adi yazılı bir anlaşma geçerli bir mal rejimi sözleşmesi sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2010/1159 E., 2010/4951 K., 21.10.2010).
Ehliyet: Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı, sözleşmeye yasal temsilcisinin katılmasıyla taraf olabilir (TMK m. 204); vesayet altındaki kişide ayrıca vesayet makamının izni aranır (TMK m. 462).
İleriye etkilidir: Sonradan yapılan sözleşme geçmişe etkili uygulanamaz; sözleşmeden önceki dönemde edinilen mallar o dönemin rejimine göre değerlendirilir (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011). Geçmişe etkili tek istisna, 01.01.2002'den önce evlenenlere tanınan bir yıllık süreyle sınırlıydı (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).
Tescil veya ilan gerekmez: Mal rejimi sözleşmesi için sicile tescil öngörülmemiştir; üçüncü kişiler alacaklıların korunmasına ilişkin hükümle korunur (TMK m. 213).

Hâkim kararıyla dönme: ikinci fıkra

Koşul: Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkmış olması gerekir (TMK m. 208/2). Borcun ödenmesi, haczin kaldırılması, iflasın kapanması, ortaklık menfaatini tehlikeye düşüren durumun sona ermesi veya ayırt etme gücünün yeniden kazanılması başlıca örneklerdir.
İstem zorunludur: Gerekçeye göre sebebin ortadan kalkması hâlinde eşler arasında kendiliğinden eski rejime dönme söz konusu olmaz; bunun için eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından karar verilmesi zorunludur. Hâkim kendiliğinden karar veremez.
Takdir yetkisi: Madde "karar verebilir" demektedir; hâkim, sebebin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığını ve dönüşün eşlerin menfaatine olup olmadığını değerlendirir.
Hangi rejime dönülür: Gerekçenin ifadesiyle mal ayrılığına dönüşten önceki rejime dönülür. Eşler bundan farklı bir rejim istiyorlarsa yol, birinci fıkradaki sözleşmedir.
İspat: Sebebin ortadan kalktığını iddia eden taraf ispatlar; icra dosyalarının kapandığına ilişkin belgeler, haciz fekki yazıları, iflasın kapanması kararı, ödeme belgeleri ve sağlık kurulu raporu gibi deliller kullanılır.
Alacaklının konumu: Mal ortaklığı alacaklının istemiyle mal ayrılığına dönüşmüşse, alacaklı tamamen tatmin edildiği takdirde ortaklığın yeniden kurulmasına karar verilebilir (TMK m. 211). Bu hüküm, ikinci fıkranın mal ortaklığına özgü görünümüdür.

İki yol arasındaki fark neden önemli?

Rejimin sona erme anı: Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihi itibarıyla, sözleşmeyle başka bir rejim seçilmesi hâlinde ise sözleşmenin noterde yapıldığı tarih itibarıyla sona erer (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014); aynı ölçüt TMK m. 225'ten doğar.
Hukuki yarar: Eşlerin sözleşmeyle her zaman rejim değiştirebilecek olması, haklı sebep varsa açılan mal ayrılığına geçiş davasında davacının hukuki yararını ortadan kaldırmaz; davalının davayı kabul etmesi de davacı aleyhine yorumlanamaz (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).
Tasfiye: Rejim değiştiğinde önceki rejim kendi hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 212); edinilmiş mallara katılmada değer artış payı ve katılma alacağı hesaplanır (TMK m. 227, TMK m. 231).
Üçüncü kişiler: Rejimin değişmesi, eşlerin o tarihe kadar doğmuş borçlarından sorumluluğunu etkilemez (TMK m. 213).

Usul: görev, yetki ve harç

Görev: İstem aile mahkemesinde incelenir (4787 s. K. m. 4); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Yetki: Kanun eski rejime dönme istemi için ayrı bir yetki kuralı getirmemiştir; mal ayrılığına geçiş isteminde olduğu gibi eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 207) ve genel yetki kuralı (HMK m. 6) gündeme gelir.
Harç: Dönme istemi bağımsız bir taleptir ve ayrıca karar ve ilam harcına tabidir; harç eksikse tamamlanması için süre verilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2008/1395 E., 2009/3849 K., 05.03.2009).
Sözleşmeye itiraz: Yapılan mal rejimi sözleşmesinin iptali istenecekse bu da bağımsız bir asli taleptir ve harcı tamamlanmadan karara bağlanamaz (Yargıtay 2. HD, 2022/5215 E., 2023/4065 K., 20.09.2023).

Uygulamada

Eski rejime dönmek istiyorsanız önce hangi yolun size uygun olduğuna karar verin. Eşinizle anlaşabiliyorsanız en hızlı yol noterde yeni bir mal rejimi sözleşmesi yapmaktır; bu sözleşmenin ileriye etkili olduğunu ve sözleşme tarihine kadarki dönemin eski rejime göre tasfiye edileceğini bilerek hareket edin. Anlaşma yoksa veya sözleşme yapılmasını sağlayamıyorsanız, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalktığını belgeleyerek hâkimden eski rejime dönülmesine karar verilmesini isteyin: kapanan icra dosyaları, haczin kaldırılmasına ilişkin yazılar, ödeme belgeleri ve iflasın kapanması kararı en güçlü delillerdir. Dilekçenizde istemi ayrı bir talep olarak gösterip harcını yatırın ve dönüşün hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağını açıkça belirtin.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2013/11089 E. · 2014/7833 K.22.04.2014

Eşlerin her zaman sözleşmeyle rejim değiştirebilmesi, haklı sebeple açılan mal ayrılığına geçiş davasındaki hukuki yararı ortadan kaldırmaz

Evliliği süren eş, diğer eşin ortak olduğu şirketin işlerinin bozulduğunu, şirket borçları nedeniyle mallarının haczedildiğini ve borçların bir kısmının ödenemediğini ileri sürerek edinilmiş mallara katılma rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesini istedi. Davalı eş, aleyhine çok sayıda icra takibi bulunduğunu doğrulayarak davayı kabul etti. Mahkeme, eşler arasında çekişme kalmadığını ve eşlerin TMK m. 208 uyarınca her zaman sözleşmeyle mal ayrılığını kabul edebileceklerini belirterek davayı hukuki yarar yokluğundan reddetti.

“Her ne kadar davalının davayı kabulü sebebiyle taraflar arasında ihtilaf olmadığı ve TMK'nun 208.maddesine göre her zaman tarafların mal rejimi sözleşmesi yapabilecekleri gerekçe gösterilmiş ise de TMK'nun 206.maddesinde yazılı koşulların oluşması durumunda davalının yargılamanın devamı sırasında davayı kabul etmesi davacı aleyhine değerlendirilemez.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre mal ayrılığına mahkeme kararıyla geçilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihi itibarıyla, sözleşmeyle başka bir rejim seçilmesi hâlinde ise sözleşmenin noterde yapıldığı tarih itibarıyla sona erer; bu nedenle sözleşme yolunun açık olması davacının hukuki yararını ortadan kaldırmaz ve seçimlik hakkı elinden alınamaz. Sonuç olarak TMK m. 208'deki sözleşme olanağı, TMK m. 206 davasına alternatif değil, ondan farklı sonuçlar doğuran ayrı bir yoldur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2010/6262 E. · 2011/3497 K.16.06.2011

Sonradan yapılan mal rejimi sözleşmesi geçmişe etkili olarak uygulanamaz

1990 yılında evlenen eşler, 30.12.2002 tarihinde noterde düzenlenen sözleşmeyle evlendikleri tarihten itibaren geçerli olmak üzere mal ortaklığı rejimini kabul ettiler. Dava konusu taşınmaz ise 1999 yılında edinilip diğer eş adına tescil edilmişti. Mahkeme, taşınmazın edinildiği döneme de bu sözleşmeyi uygulayarak davayı kabul etti.

“Bu nedenle, taraflar arasında yapılan mal ortaklığı sözleşmesinin geçmişe etkili olarak uygulanması olanağı bulunmamaktadır.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı oybirliğiyle bozmuştur. Karara göre aile hukukunda sözleşme serbestisi sınırlıdır; eşlerin sonradan yaptıkları mal rejimi sözleşmesi ileriye etkili sonuç doğurur ve sözleşmeden önceki dönemde edinilen mallar o dönemde geçerli olan rejime göre değerlendirilir. TMK m. 208 uyarınca önceki veya başka bir rejime dönülmesi de aynı kurala tabidir: dönüş, sözleşme tarihinden sonrası için hüküm ifade eder.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Madde gerekçesi

Madde 208- Maddenin birinci fıkrası eşlere her zaman için yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki ya da başka bir mal rejimi kabul etme olanağı sağlamaktadır. İkinci fıkra, yürürlükteki Kanunun 179 uncu maddesinin ikinci fıkrasını karşılamaktadır. Buna göre, mal ayrılığına geçişi gerektiren haklı sebeplerin ortadan kalkması hâlinde, eşler arasında kendiliğinden eski rejime dönme söz konusu olmamaktadır. Bunun için eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından, mal ayrılığına dönüşten önceki rejime dönme kararı verilmesi zorunludur.

Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 84

Tasarıda madde, "Olağanüstü mal rejimi" başlığı altında "3. Mal ayrılığına geçişten dönme" alt başlığıyla yer almış ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçenin en önemli cümlesi, sebebin ortadan kalkmasının tek başına yetmediğini, dönüş için mutlaka istem ve hâkim kararı gerektiğini belirten cümledir.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Eski Kanun, mal ayrılığının sona ermesini yalnız iflas ve haciz hâlleri bakımından düzenliyor, sözleşmeyle rejim değiştirmeye ilişkin ayrı bir hüküm içermiyordu. Yeni düzenleme, sözleşme yolunu açıkça tanıyarak ve dönüş kararını bütün haklı sebepler için kabul ederek hükmü genişletmiştir.

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 179

İflas ile veya haciz halinde zarar dolayısiyle mal ayrılığı borçlu olan karı veya koca tarafından yalnız alacaklıların alakası kesilmekle nihayet bulmaz. Şukadarki hakim, karı kocadan birinin talebi üzerine kendilerinin tabi olduğu eski usulün iadesine karar verebilir. Ve bu karar tescil edilmek üzere katibi adle doğrudan doğruya tebliğ olunur.

743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr

	743 sayılı Kanun m. 179	4721 sayılı Kanun m. 208
Kapsam	Yalnız iflas ve hacizden doğan mal ayrılığı	Bütün geçiş sebepleri
Sözleşme yolu	Ayrıca düzenlenmemişti	Eşler her zaman sözleşmeyle dönebilir
Karar	Hâkim eski usulün iadesine karar verebilir	Hâkim eski rejime dönülmesine karar verebilir
İstem	Karı kocadan birinin talebi	Eşlerden birinin istemi
Tescil	Karar noterliğe tebliğ edilirdi	Tescil veya tebliğ öngörülmemiştir

Değişiklik geçmişi

Tarih	Gelişme	Dayanak
01.01.2002	Madde yürürlüğe girdi	4721 s. K.

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.

İlgili maddeler

TMK m. 202: Yasal mal rejimi ve seçimlik rejimler.
TMK m. 203: Mal rejimi sözleşmesinin zamanı ve sınırları.
TMK m. 204: Sözleşme ehliyeti.
TMK m. 205: Sözleşmenin şekli.
TMK m. 206: Haklı sebeple mal ayrılığına geçiş.
TMK m. 207: Mal ayrılığına geçişte yetki.
TMK m. 209: İflâsta mal ayrılığına dönüşme.
TMK m. 210: Hacizde alacaklının istemi.
TMK m. 211: Eski rejime dönme.
TMK m. 212: Önceki rejimin tasfiyesi.
TMK m. 225: Mal rejiminin sona ermesi.

Mal rejimi sözleşmesiyle eski rejime dönme, mal ayrılığından çıkış davası ve mal rejiminin tasfiyesi konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TMK 208 ne diyor?

TMK m. 208'e göre eşler her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler; mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir.

Borçlar ödenince rejim kendiliğinden eski hâline döner mi?

Hayır. Gerekçeye göre sebebin ortadan kalkması kendiliğinden dönüş sağlamaz; eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından karar verilmesi zorunludur.

Eşimle anlaşırsak mahkemeye gerek var mı?

Hayır. Anlaşabiliyorsanız noterde yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparak önceki veya başka bir rejimi kabul edebilirsiniz (TMK m. 208/1; TMK m. 205).

Sözleşmeyi aramızda yazıp imzalasak yeter mi?

Hayır. Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmalıdır; kanunun öngördüğü koşulları taşımayan anlaşma geçerli bir mal rejimi sözleşmesi sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2010/1159 E., 2010/4951 K., 21.10.2010).

Sözleşme geçmişe etkili olur mu?

Kural olarak hayır. Sonradan yapılan sözleşmenin geçmişe etkili uygulanması mümkün değildir (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011). 01.01.2002'den önce evlenenlere tanınan bir yıllık süre ise istisnaydı (Yargıtay 8. HD, 2012/11466 E., 2013/8552 K., 06.06.2013).

Rejim hangi tarihte değişmiş sayılır?

Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçildiyse dava tarihi, sözleşmeyle başka bir rejim seçildiyse sözleşmenin noterde yapıldığı tarih esas alınır (Yargıtay 8. HD, 2013/11089 E., 2014/7833 K., 22.04.2014).

Hangi rejime dönülür?

Hâkim kararıyla dönüşte, mal ayrılığına dönüşten önceki rejime dönülür. Farklı bir rejim istiyorsanız yol, noterde yapılacak sözleşmedir.

Hâkim istemi reddedebilir mi?

Evet. Madde "karar verebilir" dediğinden hâkimin takdir yetkisi vardır; sebebin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilir.

Neyi ispatlamam gerekir?

Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalktığını göstermelisiniz: kapanan icra dosyaları, haczin kaldırılmasına ilişkin belgeler, ödeme belgeleri, iflasın kapanması kararı gibi deliller kullanılır.

Alacaklının istemiyle mal ayrılığına geçilmişse ne olur?

Mal ortaklığında alacaklı tamamen tatmin edildiği takdirde, eşlerden birinin istemi üzerine ortaklığın yeniden kurulmasına karar verilebilir (TMK m. 211).

Eski rejime dönersek önceki dönem nasıl tasfiye edilir?

Önceki mal rejimi kendi hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 212); edinilmiş mallara katılmada değer artış payı ve katılma alacağı hesaplanır.

Dönüş üçüncü kişileri etkiler mi?

Rejimin değişmesi, eşlerin o tarihe kadar doğmuş borçlarından sorumluluğunu etkilemez (TMK m. 213).

Hangi mahkemeye başvurulur?

Aile mahkemesine (4787 s. K. m. 4). Yetki bakımından eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi ve genel yetki kuralı gündeme gelir (TMK m. 207; HMK m. 6).

İstem harca tabi midir?

Evet. Dönme istemi bağımsız bir taleptir ve ayrıca karar ve ilam harcına tabidir; harç eksikse tamamlanması için süre verilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2008/1395 E., 2009/3849 K., 05.03.2009).

Eski Kanun'da durum neydi?

Eski Kanun yalnız iflas ve hacizden doğan mal ayrılığında, karı kocadan birinin talebi üzerine eski usulün iadesine karar verilebileceğini düzenliyordu (743 s. K. m. 179). Yeni düzenleme hem sözleşme yolunu tanımış hem de dönüş kararını bütün geçiş sebepleri için kabul etmiştir.

Kaynaklar ve Mevzuat

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun metni yayın tarihindeki yürürlükteki metindir. Yayın: 23 Eylül 2026 · Son güncelleme: 26 Eylül 2026.

TMK Madde 208: Mal Ayrılığına Geçişten Dönme