TMK 159'a göre evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar ancak açılmış olan davayı sürdürebilir. Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da kaybeder. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre dava hakkının mirasçılara geçmeyeceği kuralı mutlak butlanda uygulanmaz; mirasçılar ilgili sıfatıyla kendi dava haklarına dayanarak dava açabilir (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011). Nispi butlan sebebiyle dava hakkı ise yalnız eşlere aittir (Yargıtay 2. HD, 2023/9119 E., 2024/2638 K., 18.04.2024).
- Mirasçıların kendi dava hakkı
- Mutlak butlanda mirasçıların, ölen eşin hakkına değil ilgili sıfatıyla kendi haklarına dayanarak dava açabilmesi (TMK m. 146, 147).
- Davanın sürdürülmesi
- Eşin açtığı butlan davasına, eşin ölümünden sonra mirasçılarının devam etmesi.
- Sağ kalan eş
- Ölen eşin, butlanı ileri sürülen evlilikteki eşi.
- Ölüme bağlı tasarruf
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi, ölümden sonra hüküm doğuran tasarruflar.
TMK 159 ne düzenler?
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nispi butlan; eş dava açmadan öldü | Dava hakkı mirasçılara geçmez | Yargıtay 2. HD, 2024/2638 K. |
| Nispi butlan; eş dava açtıktan sonra öldü | Mirasçılar davayı sürdürebilir; dava sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığının tespiti davası sayılır | Yargıtay HGK, 2011/673 K. |
| Mutlak butlan; eş öldü | Mirasçılar ilgili sıfatıyla kendi haklarına dayanarak dava açabilir | TMK m. 146, 147; Yargıtay HGK, 2011/673 K. |
| Evlilik ölümle sona ermiş | Butlanın karar altına alınması istenir | Yargıtay 2. HD, 2024/3219 K. |
| Sağ kalan eş evlenirken iyiniyetli değil | Yasal mirasçı olamaz; ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybeder | TMK m. 159 |
| Ölümden sonra butlan davası açılmamış | Sağ kalan eş iyiniyetli sayılır | Yargıtay HGK, 2011/673 K. |
| Kayıttaki evlilik yok hükmünde | Mirasçılık doğmaz | Yargıtay 8. HD, 2013/18670 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 127. maddesini karşılar; sadeleştirilerek yeniden kaleme alınmış ve "fesih" sözcüğü yerine mutlak ve nispi butlanı kapsayan "butlan" sözcüğüne yer verilmiştir. Eski Kanun'da bulunmayan, sağ kalan eşin iyiniyetine ilişkin son cümle Hükümet tasarısında yer alıyordu ve Adalet Komisyonunca aynen kabul edildi (TBMM S. Sayısı: 723, s. 399). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre bu cümleyle, butlan kararı kesinleşmeden eşlerden biri ölürse sağ kalan eşin iyiniyetine bakılmaksızın mirasçı olacağı yönündeki eski dönem tartışmalarına son verilmiştir (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011).
Yargıtay kararları arasında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. 7. Hukuk Dairesi, ölüm 4721 sayılı Kanun döneminde gerçekleşmişse 743 sayılı Kanun dönemine ait 1994 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına dayanılamayacağını belirterek iyiniyetli olmayan eşi mirasçı saymamıştır (Yargıtay 7. HD, 2012/4874 E., 2012/7155 K., 17.10.2012). 2. Hukuk Dairesi ise 2013'te verdiği bir karar düzeltme kararında aynı 1994 tarihli karara dayanarak, eş karar kesinleşmeden öldüğü için sağ kalan eşin iyiniyetine bakılmaksızın mirasçı olacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/14828 E., 2013/25475 K., 06.11.2013).
İyiniyet nasıl değerlendirilir?
- Evlenme anı esas alınır: Yargıtay'a göre evlenme sırasında iyiniyetin varlığı yeterlidir; evlilik kurulduktan sonraki olaylar iyiniyet değerlendirmesinde değil, ancak boşanma davasında önem taşır (Yargıtay 2. HD, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024).
- İspat yükü: Aynı karara göre sağ kalan eşin iyiniyetli olması asıldır; kötüniyeti, mutlak butlan davasını açan ilgililer ispatlamalıdır (TMK m. 3).
- Hayatın olağan akışı: Yargıtay, on beş yıldır evinin temizliğini yapan kişiyle mirasbırakanın ayırt etme gücünü yitirdiği dönemde yapılan evlilikte sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığını kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6580 E., 2023/4294 K., 28.09.2023).
- Kesinleşmiş tespit: Aile mahkemesinin butlan kararında sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığı kesinleşmişse, mirasçılık belgesi davasında bu eş mirasçı sayılmaz (Yargıtay 7. HD, 2011/4602 E., 2011/6916 K., 17.11.2011).
Mirasçılık belgesi davasıyla ilişkisi
- Butlan davası beklenir: Yargıtay, sağ kalan eşin mirasçılığı tartışılan mirasçılık belgesi davasında, diğer mirasçıların açtığı mutlak butlan davasının sonucunun beklenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 7. HD, 2012/4537 E., 2012/7156 K., 17.10.2012).
- İyiniyet belirlenmemişse: Butlan kararında iyiniyet belirlenmemişse mirasçılık belgesi davasına bakan mahkeme sağ kalan eşin iyiniyetini araştırmalıdır (Yargıtay 14. HD, 2020/846 E., 2020/8807 K., 24.12.2020).
- Butlan davası yoksa: Yargıtay, butlan davası açılmadan yalnız mirasçılık belgesi davasında evliliğin geçersizliği ileri sürülen dosyada, evli olarak ölen mirasbırakanın eşini mirasçı kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 7. HD, 2025/1561 E., 2025/5369 K., 12.12.2025).
Mirasçılar evliliğin geçersiz olduğunu düşünüyorsa ayrı bir mutlak butlan davası açmalı ve sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli olmadığının tespitini de açıkça istemelidir. İyiniyetsizlik evlenme anına ilişkin somut delillerle kanıtlanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Mirasçılar mutlak butlanı kendi haklarıyla dava edebilir; iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş mirasçı olamaz
Mirasbırakan, eşinden anlaşmalı olarak boşandıktan altı gün sonra eski eşinin kızıyla evlendi ve on gün sonra öldü. Mirasbırakanın evlatlığı, ölümden sonra açtığı mutlak butlan davasında evliliğin iptalini sağladı ve sağ kalan eşe pay veren mirasçılık belgesinin iptalini istedi. Sulh hukuk mahkemesi davayı reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi. Hukuk Genel Kurulu, mutlak butlanda mirasçıların ölen eşin değil kendi dava haklarına dayandığını ve 159. madde ile eski dönemdeki tartışmaların sona erdirildiğini belirtti. Sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli olmadığını kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.
“Bu açık düzenleme karşısında artık, butlan davası devam ettiği sırada eşlerden birinin ölmesi üzerine onun mirasçıları tarafından devam ettirilen dava sonunda sağ kalan eşin iyi niyetli olmadığı anlaşılırsa, onun mirasçı olmayacağı hükme bağlanmıştır.”
Ne anlama geliyor? Aynı kararda, ölümden sonra ilgililer tarafından mutlak butlan davası açılmamışsa sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli sayılacağı belirtilmiştir. Eş nispi butlan davasını açtıktan sonra ölmüşse, mirasçıların sürdürdüğü dava sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığının tespiti davası sayılır.
Ölüm 4721 sayılı Kanun döneminde ise 159. madde uygulanır; iyiniyetli olmayan sağ kalan eş mirasçı olamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra diğer mirasçılardan birinin açtığı davada evlilik, evlenme tarihinde alzheimer hastası olan mirasbırakanın fiil ehliyetine sahip olmadığı gerekçesiyle mutlak butlan sebebiyle iptal edildi. Aynı mirasçı, sağ kalan eşe pay veren mirasçılık belgesinin iptalini istedi. Mahkeme, Dairenin 1994 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına dayanan önceki bozma kararına uyarak davayı reddetti. Daire, önceki bozma kararının maddi yanılgıya dayandığını, 1994 tarihli kararın 743 sayılı Kanun dönemine ait olduğunu ve 2005'teki ölüm tarihinde yürürlükte olan 4721 sayılı Kanun'a göre karar verilmesi gerektiğini belirtti. Sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Muris ile evlenmeden önce murisin yanında 5 yıl boyunca yatılı yardımcısı olarak çalışan davalının, evlilik tarihinde 91 yaşında olan murisin alzheimer hastası olduğunu bilmemesi hayatın olağan akışına aykırı olup, iyiniyetli olmadığının kabulü gerekir.”
Ne anlama geliyor? Uygulanacak kanun ölüm tarihine göre belirlenir. 4721 sayılı Kanun döneminde, butlan davası sonucunda iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş mirasçı olamaz.
Ölümle sona eren evlilikte butlan karar altına alınır; sağ kalan eşin kötüniyetini davacılar ispatlamalıdır
Mirasçılar, mirasbırakanın 2006'da yaptığı evlilik sırasında akıl sağlığının yerinde olmadığını ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini ve sağ kalan eşin evlenirken iyiniyetli olmadığının tespitini istedi. Sağ kalan eş de sonradan öldüğünden dava onun mirasçılarına karşı görüldü. İlk derece mahkemesi evliliği iptal etti, iyiniyetsizliğin tespiti isteğini reddetti. Bölge adliye mahkemesi ise sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığını tespit etti. Daire, evlilik ölümle sona erdiği için iptal yerine butlanın karar altına alınması gerektiğini belirtti. Evlilik kurulduktan sonraki olaylara ilişkin tanık beyanlarının iyiniyetsizliği ispata yetmediğini kabul ederek kararı bozdu.
“Diğer anlatımla sağ kalan eşin iyi niyetli olması asıldır. Aksini iddia eden iddiasını (sağ kalan eşin kötü niyetli olduğu iddiasını) kanıtlamakla yükümlüdür.”
Ne anlama geliyor? İyiniyet evlenme anına göre değerlendirilir. Evlilik süresince yaşananlar kötüniyeti göstermez; bunlar ancak boşanma davasında önem taşır.
Mirasbırakanın ayırt etme gücünü yitirdiği dönemde yapılan evlilikte sağ kalan eş iyiniyetli sayılmadı
Ölen erkeğin oğlu, babasının kanser hastalığının beynine yayılması nedeniyle bilincini kaybettiği dönemde evlendiğini ileri sürerek evliliğin mutlak butlanla iptalini istedi. Mirasbırakan evlilikten on gün sonra ölmüştü. İlk derece mahkemesi, sağlık raporlarına dayanarak evlilik tarihinde sürekli ayırt etme gücü yokluğu bulunduğunu kabul etti; evliliği iptal etti ve sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığını tespit etti. Bölge adliye mahkemesi, sağ kalan kadının yaklaşık on beş yıldır mirasbırakanın temizlik işlerini yaptığını, uzun süre yapılmayan evliliğin ehliyetin kaybedildiği dönemde gerçekleştiğini belirterek istinafı reddetti. Daire kararı onadı.
“15 yıldır yapılmayan evliliğin müteveffanın ehliyetini kaybettiği zamanda 07.04.2014 tarihinde gerçekleştiği, buna göre davalının iyiniyetli olmadığına ilişkin Mahkemenin kabulünde de bir yanlışlık görülmediği”
Ne anlama geliyor? Alıntı, Yargıtay'ın onadığı bölge adliye mahkemesi gerekçesindendir. Evlenmenin zamanlaması ve taraflar arasındaki ilişkinin geçmişi, iyiniyet karinesini çürütecek nitelikte olabilir.
Farklı yaklaşım: eş karar kesinleşmeden ölünce sağ kalan eş iyiniyetine bakılmaksızın mirasçı sayıldı
Davacı, kardeşinin doğuştan ağır derecede akıl hastası olduğunu ileri sürerek kardeşinin evliliğinin iptalini istedi. Mahkeme 2010'da evliliği 145/3. madde uyarınca iptal etti ve diğer eşin kişisel durumunun korunmasına karar verdi. Daire ilk incelemesinde diğer eşin iyiniyetli olmadığını kabul ederek kararı bu yönden bozmuştu. Karar düzeltme incelemesinde ise hasta eşin karar kesinleşmeden önce 2011'de öldüğünü, evliliğin ölümle sona erdiğini belirterek bozma kararını kaldırdı ve hükmü oy çokluğuyla onadı. Aynı sağ kalan eşin mirasçı gösterilmesi gerektiği daha sonra mirasçılık belgesi davasında da kabul edildi (Yargıtay 14. HD, 2016/17571 E., 2017/2384 K., 27.03.2017).
“iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın mirasçı olacağı ve kişisel durumunu koruyacağının kabulü gerekir”
Ne anlama geliyor? Daire bu sonuca 743 sayılı Kanun döneminde verilmiş 1994 tarihli bir Hukuk Genel Kurulu kararına dayanarak ulaşmıştır. Hukuk Genel Kurulu'nun 2011 tarihli kararı ise bu yaklaşımın 159. maddeyle terk edildiğini belirtmektedir.
Butlan kararı olmadıkça evli olarak ölen kişinin eşi mirasçıdır
Mirasbırakan evlendikten elli altı gün sonra öldü ve sulh hukuk mahkemesinin verdiği mirasçılık belgesinde eşi mirasçı olarak gösterilmedi. Eş, belgenin iptalini ve yeni belge verilmesini istedi. İlk derece mahkemesi, sağ kalan eşin mirasçı olduğunu belirterek davayı kabul etti. Diğer mirasçılar, evliliğin geçersiz olduğunu ve mirasbırakanın sağlık durumunun araştırılması gerektiğini ileri sürdü. Bölge adliye mahkemesi, ölümden önce açılmış bir butlan davası bulunmadığını belirterek istinafı reddetti. Daire kararı onadı.
“murisin ölümünden önce açılmış evliliğin butlanı davası bulunmadığından, Türk Medeni Kanunu'nun 158. maddesinin irdelenmesine yer olmadığı”
Ne anlama geliyor? Alıntı, Yargıtay'ın onadığı bölge adliye mahkemesi gerekçesindendir. Evlilik butlan kararıyla ortadan kaldırılmadıkça geçerlidir (TMK m. 156); geçersizlik iddiası mirasçılık belgesi davasında değil, butlan davasında ileri sürülmelidir.
Madde gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 127 nci maddesini karşılamaktadır. Madde sadeleştirilmek suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede, yürürlükteki metinde yer alan "fesih" sözcüğü yerine, mutlak butlan ve nisbî butlan hâllerini kapsamak üzere "butlan" sözcüğüne yer verilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 71743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Evlenmedeki fesih davası mirasçılara intikal etmez. Ancak ikame edilmiş davaya mirasçılar devam edebilirler.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 127 | 4721 sayılı Kanun m. 159 | |
|---|---|---|
| Dava hakkı | Mirasçılara geçmez | Mirasçılara geçmez |
| Açılmış dava | Mirasçılar devam edebilir | Mirasçılar sürdürebilir |
| Sağ kalan eşin iyiniyeti | Düzenleme yok | İyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybeder |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 146: Mutlak butlan davasını açma görevi ve hakkı.
- TMK m. 147: Sona ermiş evlilikte mutlak butlan.
- TMK m. 148: Nispi butlan sebepleri.
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- TMK m. 158: Butlanın eşler yönünden sonuçları.
- TMK m. 160: Yetki ve yargılama usulü.
- TMK m. 499: Sağ kalan eşin mirasçılığı.
Evliliğin iptali, miras ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 159 ne diyor?
TMK m. 159'a göre evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilir. Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder.
Eş öldükten sonra mirasçılar evliliğin iptalini isteyebilir mi?
Mutlak butlan sebebi varsa evet; mirasçılar ilgili sıfatıyla kendi haklarına dayanarak dava açabilir (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011). Nispi butlan sebebine ise yalnız eş dayanabilir (Yargıtay 2. HD, 2023/9119 E., 2024/2638 K., 18.04.2024).
Eş iptal davasını açtıktan sonra ölürse ne olur?
Mirasçılar davayı sürdürebilir (TMK m. 159). Yargıtay, yargılama sırasında davacının ölmesi üzerine mirasçısının sürdürdüğü nispi butlan davasını esastan incelemiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023).
İyiniyetli olmayan sağ kalan eş mirasçı olabilir mi?
Hayır. Butlan davası sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011).
Sağ kalan eşin kötüniyetini kim ispatlar?
Davayı açan ilgililer. Yargıtay'a göre sağ kalan eşin iyiniyetli olması asıldır; aksini iddia eden kanıtlamakla yükümlüdür (Yargıtay 2. HD, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024).
İyiniyet hangi ana göre değerlendirilir?
Evlenme anına göre. Evlilik kurulduktan sonraki olaylar iyiniyet değerlendirmesini etkilemez (Yargıtay 2. HD, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024).
Butlan davası açılmazsa sağ kalan eş mirasçı olur mu?
Evet. Ölümden sonra mutlak butlan davası açılmamışsa sağ kalan eş iyiniyetli sayılır (Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011). Yargıtay, butlan davası bulunmayan dosyada evli olarak ölen kişinin eşini mirasçı kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 7. HD, 2025/1561 E., 2025/5369 K., 12.12.2025).
Mirasçılık belgesi davasında evliliğin geçersizliği ileri sürülebilir mi?
Geçersizlik butlan davasında ileri sürülmelidir. Yargıtay, açılmış bir mutlak butlan davası varsa mirasçılık belgesi davasında bu davanın sonucunun beklenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 7. HD, 2012/4537 E., 2012/7156 K., 17.10.2012).
Vasiyetle sağ kalan eşe bırakılan haklar ne olur?
Butlan davası sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş, daha önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder (TMK m. 159).
Kayıttaki evlilik yok hükmündeyse eş mirasçı olur mu?
Hayır. Yargıtay, yok hükmündeki bir evlenme sebebiyle mirasçılık söz konusu olamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 2013/13380 E., 2013/18670 K., 10.12.2013).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 3, 146, 147, 156, 158, 159, 499
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 127 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 159 gerekçesi s. 71, tasarı ve komisyon metni s. 399
- Yargıtay HGK, 2011/7-695 E., 2011/673 K., 02.11.2011
- Yargıtay 7. HD, 2012/4874 E., 2012/7155 K., 17.10.2012
- Yargıtay 7. HD, 2012/4537 E., 2012/7156 K., 17.10.2012
- Yargıtay 7. HD, 2011/4602 E., 2011/6916 K., 17.11.2011
- Yargıtay 7. HD, 2025/1561 E., 2025/5369 K., 12.12.2025
- Yargıtay 2. HD, 2023/7502 E., 2024/3219 K., 07.05.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/6580 E., 2023/4294 K., 28.09.2023
- Yargıtay 2. HD, 2023/9119 E., 2024/2638 K., 18.04.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/3550 E., 2023/5469 K., 21.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2013/14828 E., 2013/25475 K., 06.11.2013
- Yargıtay 14. HD, 2016/17571 E., 2017/2384 K., 27.03.2017
- Yargıtay 14. HD, 2020/846 E., 2020/8807 K., 24.12.2020
- Yargıtay 8. HD, 2013/13380 E., 2013/18670 K., 10.12.2013