TMK 142'ye göre evlendirme memuru, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar; evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur. Memur ardından evlenmenin karşılıklı rızayla ve kanuna uygun olarak yapıldığını açıklar. Yargıtay'a göre evlenme kütüğüne imza atılması evlilik için kurucu unsur değildir; akit olumlu sözlü cevaplarla tamamlanır (Yargıtay 2. HD, 2024/8887 E., 2025/6229 K., 19.06.2025). Evlenme bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27). Kurucu unsurlardan biri eksikse evlilik yok hükmündedir ve bu durum herhangi bir süreye bağlı olmadan ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013).
- Evliliğin kurulma anı
- Tarafların, memurun sorusuna olumlu sözlü cevap verdikleri an (TMK m. 142/2).
- Kurucu unsurlar
- Evlenmenin ayrı cinsten kişiler arasında, yetkili evlendirme memuru önünde ve tarafların karşılıklı sözlü irade açıklamasıyla yapılması (Yargıtay 2. HD, 2024/5938 K.).
- Evliliğin yokluğu
- Kurucu unsurlardan biri eksik olan evliliğin hiç kurulmamış sayılması; herhangi bir süreye bağlı olmadan ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2013/13594 K.).
- Evlenme kütüğü
- Yapılan evlenmelerin geçirildiği, eşler, şahitler ve memur tarafından imzalanan kayıt. Usulüne göre tasdik edilmiş kütük, evlenmenin yapıldığına karine oluşturur (Yön. m. 35).
TMK 142 ne düzenler?
| Adım | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Memur, önceden belirlenen yer ve zamanda, tarafların ve şahitlerin önünde her birine ayrı ayrı birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar | TMK m. 142/1; Yön. m. 27 |
| 2 | Taraflar olumlu sözlü cevap verir; evlilik bu anda kurulur | TMK m. 142/2 |
| 3 | Cevapların iki şahit tarafından duyulduğu doğrulanır | Yön. m. 27 |
| 4 | Memur, evlenmenin karşılıklı rızayla ve kanuna uygun yapıldığını yüksek sesle açıklar | TMK m. 142/3; Yön. m. 27 |
| 5 | Evlenme kütüğü taraflara ve şahitlere imzalatılır; memur tarih ve saat koyarak imzalar | Yön. m. 27, 35 |
| 6 | Eşlere aile cüzdanı verilir | TMK m. 143 |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı eski Kanun'un 109. maddesinden sadeleştirilerek aynen alınmıştır. Kanuna göre evlilik tarafların olumlu cevaplarıyla kurulur; memurun açıklaması ve kütüğün imzalanması bundan sonra gelir.
Sözlü cevap verilemeyen durumlar
- İşitme ve konuşma engelli kişiler işaretle cevap verebilir. Memur gerekirse işaretlerden anlayan bir aracının önceden bulunmasını isteyebilir; bu durumda taraflar aracı bulundurmak zorundadır. Okuma yazma biliyorlarsa beyanları yazılı olarak kabul edilir (Yön. m. 27).
- Türkçe bilmeyen yabancılar için memur, Türk devletince tanınmış devletlerin birinci resmî dilini bilen bir tercüman kullanabilir. Tercüman, taraflarca önceden tören yerinde bulundurulur (Yön. m. 27).
Evliliğin kurucu unsurları ve yokluk
Yargıtay 2. HD, 2014/1490 E., 2014/2584 K., 12.02.2014 kararında, Yargıtay'ın 14.06.1965 tarihli ve 3/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı'na atıfla, evlenmenin yetkili evlendirme memuru ve iki tanık önünde evleneceklerden her birinin bu amaca uygun iradesini sözlü olarak açıklamasıyla vücut bulduğu belirtilmiştir. Evliliğin kurucu unsurları şunlardır:
| Kurucu unsur | Eksikse | Dayanak |
|---|---|---|
| Ayrı cinsten iki kişi | Evlilik yok hükmündedir | Yargıtay 2. HD, 2024/5938 K. |
| Yetkili evlendirme memuru önünde yapılma | Evlilik yok hükmündedir | TMK m. 134, 142 |
| Tarafların karşılıklı ve sözlü evlenme iradesi | Evlilik yok hükmündedir | TMK m. 142/2 |
Yokluk ile butlan birbirinden farklıdır:
| Yokluk | Butlan | |
|---|---|---|
| Sebep | Kurucu unsurlardan biri eksik | Kanunda sayılan mutlak veya nispi butlan sebepleri (TMK m. 145–153) |
| Sonuç | Evlilik hiç kurulmamıştır; mahkemeden bu durumun tespiti istenir | Batıl evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; karara kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur (TMK m. 156) |
| Süre | Herhangi bir süreye bağlı değildir | Nispi butlanda hak düşürücü süreler vardır (TMK m. 152) |
Yokluk iddiası da dürüstlük kuralıyla sınırlıdır. Yargıtay 2. HD, 2024/7587 E., 2025/9307 K., 03.11.2025 kararında, on altı yıl evli olarak yaşayan, iki çocuğu olan ve evliliğin haklarından yararlanan eşin, karşı tarafın boşanma davası açması üzerine nikâhtan haberi olmadığını ileri sürmesi hakkın açıkça kötüye kullanılması sayılmıştır (TMK m. 2).
Başkasının kimliğiyle yapılan bir nikâhta mesele çoğu zaman yanılma değil yokluktur. Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013 kararında, nüfusta eşi görünen kişinin törende bulunmadığı ve irade açıklamadığı iddiasının yokluk iddiası olduğu, yokluğun herhangi bir süreye bağlı olmadan her zaman ileri sürülebileceği belirtilmiş; davanın yanılma sebebiyle iptal davası sayılıp hak düşürücü süre gerekçesiyle reddedilmesi bozulmuştur.
İmza ve evlenme kütüğü
Yönetmeliğe göre yapılan evlenmeler evlenme kütüğüne geçirilir ve eşler, şahitler ve memur tarafından imzalanır; usulüne göre tasdik edilmiş kütükler evlenmenin yapıldığına karine oluşturur (Yön. m. 35). Ancak imza, evliliğin kurulması için şart değildir:
- Evlenme defterinin imzalanması zorunlu olsa da akdin geçerliliği için kurucu unsur değildir; akit, iradenin sözlü olarak açıklanmasıyla tamamlanır (Yargıtay 2. HD, 2014/1490 E., 2014/2584 K., 12.02.2014).
- Evlenme kütüğüne imza atılması evlilik sözleşmesi için kurucu unsur değildir (Yargıtay 2. HD, 2024/8887 E., 2025/6229 K., 19.06.2025).
- Memurun mühür ve imzasını taşıyan kütük resmî belgedir; gıyapta nikâh kıyıldığını ileri süren, iddiasını ispatlamak zorundadır (Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023).
- Nikâhta irade sorulmadığını ileri süren eşin davası, iddiasını ispatlayamadığı için reddedilmiş ve karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6945 E., 2024/3174 K., 06.05.2024).
Vekâletle evlenme
Evlenme bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27). Başvuru ise özel vekâletnameyle vekil eliyle yapılabilir (Yön. m. 17). Yargıtay 2. HD, 2007/8597 E., 2006/1173 K., 07.02.2008 kararında, yurt dışında erkeğin bizzat hazır bulunmadan vekâletnameyle temsil edilerek yaptığı evlenmenin Türk hukuku açısından yoklukla malul olduğu kabul edilmiştir.
Memurun sorumluluğu
Tören yapılmadan evlenme yapılmış gibi kayıt düzenlemek ağır bir sorumluluk doğurur. Yargıtay 5. CD, 2013/2562 E., 2014/6607 K., 12.06.2014 ve Yargıtay 5. CD, 2014/1042 E., 2016/2778 K., 16.03.2016 kararlarında, evlenme işlemini tamamlamayan çiftler için evlenme bildirimi düzenleyip nüfusa gönderen memurun eyleminin kamu görevlisinin resmî belgede sahteciliği suçunu oluşturabileceği ve davaya ağır ceza mahkemesinin bakması gerektiği belirtilmiştir (TCK m. 204/2).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Evlilik olumlu sözlü cevaplarla kurulur; kütüğe imza atmak kurucu unsur değildir
Silivri Aile Mahkemesinde başlayan ve bölge adliye mahkemesince karara bağlanan davada, davanın reddi yönünden davacılar temyiz yoluna başvurdu. Daire, 142. maddeye göre evlendirme memurunun evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorduğunu ve evlenme akdinin tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda tamamlandığını belirtti. Tarafların evlenme kütüğüne imza atmasının evlilik sözleşmesi için kurucu unsur olmadığını kabul ederek davanın reddine ilişkin kararı onadı.
“evlenme akdinin tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda tamamlandığının, tarafların evlenme kütüğü defterine imza atma işleminin evlilik sözleşmesi için kurucu unsur olmadığının”
Ne anlama geliyor? Kütükteki imzanın eksik olması veya başkasına ait olması, tek başına evliliği yok hükmünde kılmaz. Belirleyici olan, tarafların memur önünde olumlu sözlü cevap verip vermediğidir.
Defterdeki imza eşe ait olmasa da memur ve tanıklar önünde irade açıklanmışsa evlilik kurulmuştur
Davacı, evliliğin yokluğunun tespitini istedi; davalı ise birleştirilen dosyada boşanma davası açmıştı. Mahkeme yokluk davasını kabul etti; defterdeki imzanın davacının eli ürünü olduğu tespit edilememişti. Daire, evlenmenin yetkili memur ve iki tanık önünde tarafların iradelerini sözlü olarak açıklamasıyla vücut bulduğunu belirtti. Davacının memur ve tanıklar önünde evlenme iradesi açıkladığının anlaşıldığını, ceza mahkemesinin de evlenmenin memur ve iki tanık huzurunda gerçekleştiğini kabul ettiğini vurguladı. Yokluk davasının reddedilmesi ve boşanma davasının incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
“Evlenme defteri veya kütüğünün, evlenenler, irade açıklamasına tanık olanlar ve evlendirme memuru tarafından imzalanması zorunlu ise de, bu husus aktin geçerliliği için kurucu bir unsur değildir.”
Ne anlama geliyor? Yokluk iddiasında imza incelemesinden çok, törende irade açıklanıp açıklanmadığı önemlidir. Bu davada ceza soruşturmasında ve ceza mahkemesinde tespit edilen olgulara itibar edilmiştir.
Başkasının kimliğiyle yapılan nikâhta dava yokluk davasıdır ve süreye bağlı değildir
Davacı, gerçekte bir kişiyle evlendiği hâlde, o kişinin nikâhta kardeşinin nüfus kayıtlarını kullanması nedeniyle kayıtlarda kardeşiyle evli göründüğünü belirterek evliliğin iptalini istedi. Mahkeme davayı şahısta yanılma sebebiyle iptal davası olarak nitelendirdi ve hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle reddetti. Daire, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu, nüfusta eş görünen kişinin memur önünde bulunmadığı ve irade açıklamadığı iddiasının o kişiyle evliliğin yokluğunun tespiti istemi olduğunu belirtti. Yokluğun süreye bağlı olmadığını kabul ederek kararı bozdu.
“Evlenmenin yokluğu herhangi bir süreye tabi olmaksızın her zaman ileri sürülebilir.”
Ne anlama geliyor? Yanılma sebebiyle iptal davası altı ay ve beş yıllık sürelere tabidir (TMK m. 149, 152); yokluk iddiası ise değildir. Davanın doğru nitelendirilmesi sonucu değiştirir.
On altı yıl sonra boşanma davasına karşılık ileri sürülen yokluk iddiası hakkın kötüye kullanılmasıdır
Davacı eş, resmî nikâhta memur önünde bulunmadığını, imza atmadığını ve evlenme iradesi açıklamadığını ileri sürerek evliliğin yokluğunun tespitini istedi. İlk derece mahkemesi, davacının memur önünde bulunmadığı ve defteri onun yerine başkasının imzaladığı gerekçesiyle davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. Daire, tarafların 2003'te evlenip düğün yaptığını, iki ortak çocukları olduğunu, on altı yıl birlikte yaşadıklarını ve davacının resmî kayıtlarda evli görünmenin bütün haklarından yararlandığını belirtti. Davanın, kadının boşanma davası açmasından hemen sonra açıldığını vurgulayarak hakkın açıkça kötüye kullanıldığını kabul etti ve kararı bozdu.
“eşinin boşanma davası açması üzerine resmi nikaha ilişkin bilgisinin olmadığı yönündeki beyanına itibar edilmesi hukuken mümkün olmayıp açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğindedir”
Ne anlama geliyor? Yokluk süreye bağlı olmasa da dürüstlük kuralı (TMK m. 2) yokluk iddiasını da sınırlar. Uzun süre evliliğin sonuçlarından yararlanan eşin bu iddiası dinlenmeyebilir.
Vekâletnameyle yapılan evlenme Türk hukuku açısından yoklukla maluldür
Taraflar arasındaki evlenme yurt dışında yapılmıştı. Erkek törende bizzat hazır bulunmamış, vekâletnameyle temsil edilmişti. Aile mahkemesi bu yönü değerlendirmeden karar verdi. Daire, 142. maddeye göre evlendirme memurunun evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorduğunu ve evlenmenin tarafların olumlu sözlü cevaplarıyla oluştuğunu hatırlattı. Vekâletnameyle yapılan evlenmenin Türk hukuku açısından yoklukla malul olduğunu belirterek kararı bozdu.
“Vekaletname ile yapılan evlenme Türk Hukuku açısından yoklukla malül evlenmedir.”
Ne anlama geliyor? Evlenmenin şekli, yapıldığı ülkenin hukukuna tabidir (5718 s. MÖHUK m. 13/2). Bu kararda ise tarafların bizzat irade açıklaması, Türk hukuku bakımından vazgeçilmez kabul edilmiştir. Yurt dışında vekâletle evlenmeden önce hukuki görüş alınmalıdır.
Tören yapılmadan evlenme bildirimi düzenleyen memurun eylemi resmî belgede sahtecilik olabilir
Evlendirme memuru olan sanığın, başvurup belgelerini teslim eden ancak belirlenen günde gelmedikleri için evlenme akdini imzalamayan bir çift hakkında, evlenme gerçekleşmiş gibi evlenme bildirimini onaylayıp nüfus müdürlüğüne gönderdiği ileri sürüldü. Asliye ceza mahkemesi görevi kötüye kullanma suçundan hüküm kurdu. Daire, eylemin sübutu hâlinde kamu görevlisinin resmî belgede sahteciliği suçunu oluşturabileceğini, bu suçla ilgili yargılama görevinin ağır ceza mahkemesine ait olduğunu belirterek hükmü bozdu.
“hakkında evlenme akdi gerçekleşmiş gibi evlenme bildirimini onaylayarak nüfus müdürlüğüne göndermesi şeklinde gerçekleştiği iddia edilen olayda sanığın eyleminin sübutu halinde kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği suçunu oluşturabileceği”
Ne anlama geliyor? Taraflar memur önünde irade açıklamamışsa evlilik kurulmamıştır. Böyle bir evlilik nüfusa tescil edilmişse, kaydın dayanağı olmadığı yokluk davasıyla tespit ettirilebilir.
Madde gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 109 uncu maddesinden sadeleştirilerek aynen alınmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 68743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Evlendirmeye memur olanlar evleneceklerden her birine, birbirleriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar; muvafakat cevapları üzerine evlenmenin her ikisinin rızasiyle kanunen akdedilmiş olduğunu beyan eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 109 | 4721 sayılı Kanun m. 142 | |
|---|---|---|
| Soru | Evlendirmeye memur olanlar her birine evlenmek isteyip istemediklerini sorar | Evlendirme memuru her birine evlenmek isteyip istemediklerini sorar |
| Kuruluş anı | Kanunda ayrıca belirtilmemiştir | Tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri an |
| Memurun açıklaması | Evlenmenin iki tarafın rızasıyla kanunen yapıldığını beyan eder | Evlenmenin karşılıklı rızayla ve kanuna uygun yapıldığını açıklar |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişiklik | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir değişiklik veya Anayasa Mahkemesi iptal notu yer almamaktadır.
İlgili maddeler
- TMK m. 134: Evlendirme memuru.
- TMK m. 141: Tören yeri, tanıklar ve açıklık.
- TMK m. 143: Aile cüzdanı ve dinî tören.
- TMK m. 145: Mutlak butlan sebepleri.
- TMK m. 149: Yanılma.
- TMK m. 155: Şekil kurallarına uymama.
- TMK m. 156: Butlan kararı.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 17, 27, 35: Vekil eliyle başvuru, törenin yapılışı, evlenme kütüğü.
Evliliğin yokluğu, butlanı ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 142 ne diyor?
TMK m. 142'ye göre evlendirme memuru, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar. Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur. Memur, evlenmenin karşılıklı rızayla ve kanuna uygun olarak yapıldığını açıklar.
Evlilik hangi anda kurulur?
Tarafların memurun sorusuna olumlu sözlü cevap verdikleri anda (TMK m. 142/2). Memurun açıklaması ve kütüğün imzalanması bundan sonra gelir.
Nikâh defterini imzalamazsam evlilik geçersiz olur mu?
Hayır. Yargıtay'a göre evlenme kütüğüne imza atılması evlilik için kurucu unsur değildir; akit olumlu sözlü cevaplarla tamamlanır (Yargıtay 2. HD, 2024/8887 E., 2025/6229 K., 19.06.2025).
Vekâletle nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Evlenme bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27). Yargıtay, yurt dışında vekâletnameyle yapılan bir evlenmeyi Türk hukuku açısından yoklukla malul saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2007/8597 E., 2006/1173 K., 07.02.2008).
Konuşamayan veya işitemeyen kişi nasıl evlenir?
İşaretle cevap verebilir; memur gerekirse işaretlerden anlayan bir aracı isteyebilir. Okuma yazma biliyorsa beyanı yazılı olarak kabul edilir (Yön. m. 27).
Türkçe bilmeyen yabancı nikâhta nasıl cevap verir?
Memur, Türk devletince tanınmış devletlerin birinci resmî dilini bilen bir tercüman kullanabilir; tercüman taraflarca önceden tören yerinde bulundurulur (Yön. m. 27).
Evliliğin yokluğu nedir, butlandan farkı ne?
Yokluk, kurucu unsurlardan biri eksik olduğu için evliliğin hiç kurulmamış sayılmasıdır. Butlan ise kanunda sayılan sebeplerle kurulmuş bir evliliğin hâkim kararıyla sona erdirilmesidir; batıl evlilik karara kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).
Yokluk davası için süre var mı?
Hayır. Evlenmenin yokluğu herhangi bir süreye bağlı olmadan her zaman ileri sürülebilir (Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013). Ancak iddia dürüstlük kuralıyla sınırlıdır (Yargıtay 2. HD, 2024/7587 E., 2025/9307 K., 03.11.2025).
Başkasının kimliğiyle kıyılan nikâhta ne yapılabilir?
Nüfusta eş görünen kişi törende bulunmamış ve irade açıklamamışsa, o kişiyle evliliğin yokluğunun tespiti istenebilir. Yargıtay bu davayı yanılma sebebiyle iptal davası saymamış ve süreye bağlı tutmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013).
Memurun "evlendiğinizi ilan ediyorum" demesi şart mı?
Kanuna göre evlenme, olumlu sözlü cevaplar verildiği anda oluşur; memurun açıklaması bundan sonra yapılan bir tören adımıdır (TMK m. 142).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2, 6, 134, 141–156
- Evlendirme Yönetmeliği m. 17, 27, 35
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 13
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 204
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 109 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 142 gerekçesi, s. 68
- Yargıtay 2. HD, 2024/8887 E., 2025/6229 K., 19.06.2025
- Yargıtay 2. HD, 2014/1490 E., 2014/2584 K., 12.02.2014
- Yargıtay 2. HD, 2012/15541 E., 2013/13594 K., 14.05.2013
- Yargıtay 2. HD, 2024/7587 E., 2025/9307 K., 03.11.2025
- Yargıtay 2. HD, 2007/8597 E., 2006/1173 K., 07.02.2008
- Yargıtay 2. HD, 2023/6945 E., 2024/3174 K., 06.05.2024
- Yargıtay 2. HD, 2022/7824 E., 2023/5440 K., 21.11.2023
- Yargıtay 2. HD, 2023/9264 E., 2024/5938 K., 17.09.2024
- Yargıtay 5. CD, 2013/2562 E., 2014/6607 K., 12.06.2014
- Yargıtay 5. CD, 2014/1042 E., 2016/2778 K., 16.03.2016