Eş Ölünce Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? 2026 Katılma Alacağı, Miras Payı ve Aile Konutu

"Eşim vefat etti, çocuklar evin satılmasını istiyor; bana yalnız dörtte bir mi düşüyor?" Bu soruyu, eşini kaybettikten sonra miras paylaşımıyla karşılaşan eşlerden duyarım. Mirasçılar ise sağ kalan eşin neden miras payından fazlasını istediğini sorar.

Meslek hayatım boyunca ölümden sonraki paylaşımlarda kaybın, mal rejimi ile mirasın birbirine karıştırılmasından doğduğunu gördüm. Sağ kalan eş yalnız miras payını düşünürse, edinilmiş mallardaki yarı payını hiç istemeyebilir. Mirasçılar ise bu alacağı miras payının içinde sanır. Bu rehberde iki hesabı birbirinden ayırıyor, sırasını gösteriyor ve kararlarda nasıl uygulandığını anlatıyorum.

Eş ölünce mal paylaşımı: kısa cevap

Eşlerden biri ölünce mal rejimi ne olur?

Mal rejimi boşanmada dava tarihinde, ölümde ise ölüm tarihinde sona erer. Sözleşmeyle başka bir rejim seçilmemişse 01.01.2002'den sonraki edinimlerde edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Kanun, rejimin ölümle sona ermesini şöyle düzenler.

Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.

Bu cümle mal rejiminin sona erme anını düzenleyen maddenin ilk fıkrasıdır (mal rejiminin sona ermesi). Hangi malların tasfiyeye gireceği ölüm tarihine göre belirlenir. Bu malların değeri ise tasfiye anına, yani karar tarihine en yakın tarihe göre hesaplanır (değerlendirme anı).

Gelir İdaresi de bir özelgesinde aynı sırayı esas aldı. Mal rejiminin tasfiyesi mirasın tasfiyesinden önce gelir ve sağ eşin mal rejiminden doğan hakları mirasçılık sıfatından ayrıdır (Gelir İdaresi özelgesi, 10.04.2026). Önce sağ eşin alacağı ayrılır; ölen eşe kalan malvarlığı mirasa konu olur.

Sağ kalan eş neleri alır?

Sağ kalan eşin iki ayrı hakkı vardır. Birincisi mal rejiminden doğan katılma alacağıdır. Kanun bu alacağı şöyle tanımlar.

Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.

Bu cümleler kanuna göre katılma alacağını düzenleyen maddenin ilk fıkrasıdır (katılma alacağı). İkinci hak miras payıdır. Sağ eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu kişilere göre değişir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 499).

Kişisel mallar katılma alacağına girmez. Evlenmeden önce edinilen mallar ile miras ya da bağışla gelen mallar doğrudan terekeye girer (kişisel mallar). 01.01.2002'den önce edinilen mallar için ise katkı payı alacağı ayrıca değerlendirilir; bunu katkı payı alacağı rehberinde anlattım.

Katılma alacağı miras payından nasıl ayrılır?

Varsayımsal bir örnekle hesaplayalım. Erkek, evlilik içinde 2002'den sonra alınan ve kendi adına kayıtlı 4.000.000 TL değerindeki borçsuz bir evi bırakarak öldü. Geriye eşi ve iki çocuğu kaldı. Önce katılma alacağı ayrılır. Artık değerin yarısı olan 2.000.000 TL sağ eşe aittir.

Kalan 2.000.000 TL tereke olarak paylaşılır. Bunun dörtte biri olan 500.000 TL eşin miras payıdır; her çocuğa 750.000 TL düşer. Sağ eşin toplam payı böylece 2.500.000 TL olur. Katılma alacağı hesaba katılmasaydı eş evin yalnız dörtte birini, yani 1.000.000 TL'yi alırdı.

Sağ eşin de kendi adına edinilmiş malları varsa hesap iki yönlüdür. Ölen eşin mirasçıları, ölen eş adına sağ eşin edinilmiş mallarındaki yarı payı isteyebilir. Karşılıklı alacaklar takas edilir ve fark ödenir. Edinilmiş malların hangileri olduğunu ve hesap yöntemini boşanmada mal paylaşımı rehberinde ayrıntılı anlattım.

Katılma alacağı kimden ve nasıl istenir?

Katılma alacağı terekenin borcudur. Sağ eş bu alacağı diğer mirasçılara karşı açacağı mal rejimi davasıyla ister. Ancak sağ eş de mirasçı olduğu için alacaklı ve borçlu sıfatı onun kişisinde kısmen birleşir. Bu yüzden alacağın kendi miras payına düşen kısmı düşülür; kalanı diğer mirasçılardan payları oranında istenir.

Dava, ölen eşin son yerleşim yeri mahkemesinde açılır (mal rejimi davalarında yetki). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; çünkü mal rejimi davaları Medeni Kanun'un aile hukuku kitabından doğar (4787 sayılı Kanun m. 4). Davadan önce mirasçılar, sulh mahkemesinden ya da noterden mirasçılık belgesi alır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 598).

Katılma alacağı, mal rejiminin sona erdiği ölüm tarihinde muaccel olur. Borçlar Kanunu'na göre her alacak, kanunda aksine hüküm yoksa on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146, 149). Bu yüzden davayı ölümden sonra geciktirmeyin.

Mirasçılar da ölen eşin katılma alacağını sağ eşten isteyebilir. Kayseri'deki bir dosyada ölen erkeğin önceki evliliğinden çocukları, babalarının parasıyla alınıp kadının adına tescil edilen tarla için alacak istedi. Çocukların önceki bir davada babalarının taşınmazı eşine bağışlamak istediğini anlatmaları nedeniyle taşınmaz bağışla kazanılmış kişisel mal sayıldı ve ret kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 2022/6174 E., 2023/6037 K., 07.12.2023).

Aile konutunda sağ eşin hakları nelerdir?

Sağ eşin aklındaki ilk sorulardan biri, birlikte oturdukları evde kalıp kalamayacağıdır. Kanun bu konuda mal rejimi hükümleri içinde özel bir hak tanır.

Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.

Bu cümle aile konutu ve ev eşyasını düzenleyen maddenin ilk fıkrasıdır (aile konutu ve ev eşyası). Aynı maddeye göre sağ eş, ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı da isteyebilir. Haklı sebep varsa intifa ya da oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir. Katılma alacağı konutun değerine yetmezse sağ eş aradaki farkı bedel olarak ekler.

Konutun aile konutu olduğunu ispat etmek ise sağ eşe düşer. Bunun için ölen eşe ait olması ve eşlerin orada birlikte yaşamış olması gerekir. Nüfus adres kayıtları, faturalar ve tanık beyanları bu ispatta kullanılır.

Miras paylaşımında da benzer bir hak vardır. Sağ eş, terekedeki aile konutu ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı isteyebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 652). İki hak birbirine karıştırılmamalıdır. Biri katılma alacağına, diğeri miras payına mahsup edilir ve farklı mahkemelerde görülür.

Mirastan feragat sözleşmesi imzalamış bir eş de konutun aile konutu olarak kullanıldığının tespitini isteyebildi. Bir dosyada feragatin ve katılma alacağının sonuçlarının ayrı davalarda tartışılabileceği belirtildi ve konutun ölüm tarihinde aile konutu olduğuna ilişkin tespit kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/5189 E., 2024/2600 K., 18.04.2024). Aile konutu şerhi hakkında bilmeniz gerekenleri aile konutu şerhi rehberinde anlattım.

Tapu ve vergi işlemlerinde ne değişir?

Veraset ve intikal vergisinde de mal rejimi ile miras ayrılır. Bir özelgede, 2002'den sonra edinilen şirket hisselerinin tasfiyeden sonra ölen eşe ait olduğu belirlenen kısmının terekeye dahil edilerek beyan edileceği açıklandı. Aynı özelgede tasfiyenin avukatların düzenlediği uzlaşma tutanağıyla yapılmasına hukuki bir engel bulunmadığı da belirtildi (Gelir İdaresi özelgesi, 10.04.2026).

Aile konutu üzerinde mahkeme kararıyla sağ eşe mülkiyet tanınırsa tapuda harç ödenir. Bir özelgede katılma alacağına karşılık gelen kısım için kayıt düzeltmesine ilişkin maktu harç, kalan kısım için ise binde 20 oranında harç aranacağı açıklandı (Gelir İdaresi özelgesi, 01.04.2021). 2026'da bu maktu harç 2.371,80 TL'dir. Dava ve tapu masraflarını mal paylaşımı davası masrafları rehberinde anlattım.

Boşanma davası sürerken eş ölürse ne olur?

Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse boşanma kararı verilemez. Ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusurunu ispatlarsa, sağ eş mirasçı olamaz (miras hakları). Bu davada yalnız sağ kalan eşin kusuru incelenir.

Bir dosyada erkek, boşanma davası istinaf aşamasındayken öldü. Davanın mirasçıların kusur tespiti talebine dönüştüğü belirtildi. Ölen eşin kusuru tartışılamazdı ve kadının boşanmayı gerektirecek kusuru bulunmadığı için karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/5597 E., 2024/4526 K., 11.06.2024). Anlaşmalı boşanma davasında davacının ölümüyle davanın konusuz kaldığına ilişkin karar da onandı (Yargıtay 2. HD, 2023/3824 E., 2024/301 K., 17.01.2024). Çocukların miras hakkını boşanma sonrası çocuğun miras hakkı rehberinde anlattım.

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

Yazıda dayandığım kararlarda ölümle sona eren mal rejimi şöyle değerlendirildi.

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Önce mirasçılık belgesi alın. Noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden mirasçıları gösteren belgeyi çıkarın.
2. Malları ayırın. Ölen eşin mallarını edinme tarihine ve kaynağına göre edinilmiş ve kişisel mal olarak listeleyin.
3. Önce tasfiyeyi isteyin. Miras paylaşımına geçmeden mal rejiminin tasfiyesi için aile mahkemesinde dava açın.
4. Alacağı doğru isteyin. Katılma alacağını kendi miras payınız düşülerek, her mirasçıdan payı oranında talep edin.
5. Aile konutunu ispatlayın. Birlikte oturduğunuzu adres kaydı, fatura ve tanıkla gösterin.
6. Hangi hakkı istediğinizi yazın. Katılma alacağına mahsuben hak aile mahkemesinde, miras payına mahsuben hak sulh hukuk mahkemesinde istenir.
7. Süreyi kaçırmayın. On yıllık zamanaşımı ölüm tarihinden itibaren işler.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Eşlerden biri ölünce mal rejimi ölüm tarihinde sona erer ve miras paylaşılmadan önce tasfiye edilir. Sağ kalan eş, ölen eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak alır. Kalan terekeden de miras payını, çocuklarla birlikte dörtte birini alır. Alacağın kendi miras payına düşen kısmı düşülür ve kalanı diğer mirasçılardan payları oranında istenir.

Birlikte oturduğunuz ev için katılma alacağınıza mahsuben intifa ya da oturma hakkı, haklı sebep varsa mülkiyet hakkı isteyebilirsiniz. Bu talep aile mahkemesinde, miras payına dayanan özgüleme ise sulh hukuk mahkemesinde görülür. Konutta birlikte yaşadığınızı ispat yükü sizdedir. Malları edinme tarihine göre ayırmak ve davayı on yıllık süre içinde açmak sonucu belirler.

Eşinizin ölümünden sonra mal paylaşımı ve aile konutu haklarınızı belgelerinizle değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.