Eşinizin cezaevinde olması boşanma davası açmanıza engel değildir. Küçük düşürücü bir suç nedeniyle onunla birlikte yaşamanız beklenemiyorsa TMK m. 163'e göre süre sınırı olmadan dava açabilirsiniz; evlilik birliği temelinden sarsılmışsa TMK m. 166/1 de uygulanır. Dava dilekçesinin tebliğini eşinizin bulunduğu kurumun müdürü sağlar (Tebligat Yönetmeliği m. 28/1); mahkeme, eşinizin duruşmaya ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden katılmasına karar verebilir (HMK m. 149). Eşinizin tutuklu veya hükümlü olması yoksulluk nafakasından sorumlu tutulmasını engellemez (Yargıtay 2. HD, 2021/6633 E., 2021/8179 K., 04.11.2021).
Eşi tutuklanan ya da hapis cezası alan danışanlarım bana önce "Eşim cezaevindeyken boşanabilir miyim?" diye sorar. Ardından dilekçenin cezaevine nasıl gideceğini, eşin duruşmaya nasıl katılacağını ve geliri olmayan eşten nafaka alınıp alınamayacağını merak ederler. Cezaevi boşanmaya engel değildir; ama usulün bazı adımları farklıdır.
Meslek hayatım boyunca tebligatın yanlış adrese gönderilmesi ya da eşin katılımı planlanmadığı için uzayan davalar gördüm. Bu rehberde cezaevindeki eşten boşanmanın sebebini, tebligatı, duruşmaya katılımı, kısıtlamayı, nafakayı, velayeti ve mal paylaşımını sade bir dille anlatıyorum.
Cezaevindeki eşten boşanma: kısa cevap
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Eşim cezaevindeyken dava açabilir miyim? | Evet; cezaevi davaya engel değildir |
| Hangi sebebe dayanırım? | Küçük düşürücü suçta özel sebep; ayrıca evlilik birliğinin sarsılması |
| Dava için süre var mı? | Küçük düşürücü suç sebebinde süre sınırı yoktur |
| Dilekçe nasıl tebliğ edilir? | Kurum müdürü aracılığıyla |
| Eşim duruşmaya nasıl katılır? | Mahkeme ses ve görüntü nakli yoluyla katılıma karar verebilir |
| Geliri olmayan eşten nafaka? | İstenebilir; mali durum miktarda dikkate alınır |
| Velayet? | Kasten suçtan hapis cezası, infaz tamamlanıncaya kadar velayeti kullanmayı engeller |
| Kısıtlama? | 2024'ten beri hükümlünün isteğine ya da uzun cezada gerekliliğe bağlıdır |
Cezaevindeki eşten hangi sebeple boşanılır?
Eşinizin işlediği suç küçük düşürücü nitelikteyse ve bu yüzden onunla birlikte yaşamanız beklenemiyorsa özel boşanma sebebine dayanabilirsiniz. Medeni Kanun'a göre eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler ya da haysiyetsiz bir hayat sürerse ve bu yüzden onunla birlikte yaşamak beklenemezse, diğer eş boşanma davası açabilir. Bu dava için kanun bir süre koymaz (suç işleme ve haysiyetsiz hayat).
Hangi suçların küçük düşürücü sayıldığını ve ceza davası sonuçlanmadan boşanma kararı verilip verilemeyeceğini şerh sayfasında örnekleriyle anlattım. Suç bu nitelikte değilse ya da başka sebepler de varsa, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan dava açılabilir. Hangi sebebin sizin için uygun olduğunu boşanma sebepleri rehberinde karşılaştırdım.
Dava nerede açılır, dilekçe nasıl tebliğ edilir?
| Konu | Kural |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer |
| Kısıtlanmış eşin yerleşim yeri | Bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer |
| Tebligat | Tutuklu ve hükümlüye tebligatı, bulunduğu kurumun müdürü, müdür yoksa orayı idare eden memur sağlar |
| Kanuni temsilci varsa | Tebligat temsilciye yapılır; kanun gereği bizzat tebligat gereken hâllerde temsilciye yapılmaz |
| Tebligat yapılamazsa | Sebep, müdür ya da memur tarafından tebliğ mazbatasına yazılır |
Bu kurallar Medeni Kanun'un yetki ve yerleşim yeri hükümleri ile Tebligat Yönetmeliği'nin tutuklu ve hükümlülere tebligata ilişkin hükümlerinde yer alır (yetkili mahkeme; Tebligat Yönetmeliği m. 19, 28). Dava dilekçesinde eşinizin bulunduğu ceza infaz kurumunu açıkça yazın. Dilekçenin nasıl hazırlanacağını boşanma dilekçesi nasıl yazılır rehberinde anlattım.
Eşiniz duruşmaya nasıl katılır?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, ses ve görüntü nakli yoluyla katılımı düzenler. Kanunun 149. maddesi şöyle der:
(1) Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine karar verebilir. (…) (3) Mahkeme, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden dinlenilmesine resen karar verebilir.
Ses ve görüntü nakli yoluyla katılım SEGBİS olarak anılır. Eşiniz bu yolla katılmak isterse talepte bulunabilir. Boşanma, tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği bir dava olduğundan mahkeme de kendiliğinden bu yola başvurabilir.
Cezaevindeki eşle anlaşmalı boşanma olur mu?
Olabilir, ama hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir (anlaşmalı boşanma). Eşiniz cezaevindeyse bu dinlemenin nasıl yapılacağını, duruşma gününü almadan önce mahkemeyle netleştirin. Anlaşmalı boşanmanın şartlarını anlaşmalı boşanma şartları rehberinde anlattım.
Eşiniz kısıtlanırsa ne olur?
Kısıtlama kuralı 7499 sayılı Kanun'la değişti ve yeni metin 12 Mart 2024'ten beri uygulanıyor. Önceki metin, bir yıl ya da daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanmasını öngörüyordu. Yeni düzenleme şöyledir:
Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi hâlinde kısıtlanabilir.
Eşiniz kısıtlanmış olsa bile boşanma, kişiye bağlı haklardandır. Ayırt etme gücüne sahip kısıtlılar bu hakları yasal temsilcilerinin rızası olmadan kullanabilir (TMK m. 16/1). Kısıtlı hükümlünün davalarının nasıl yürüdüğünü hükümlülük nedeniyle kısıtlama şerhinde anlattım.
Cezaevindeki eşten nafaka istenebilir mi?
Evet. Geliri olmaması, hükümlü eşi nafaka yükümlülüğünden kurtarmaz.
Boşanma davasında bölge adliye mahkemesi, erkeğin cezaevinde hükümlü bulunduğunu, yapılan araştırmada gelirinin ve malvarlığının olmadığını belirterek kadının yoksulluk nafakası talebini reddetti. Yargıtay, erkeğin cezaevinde tutuklu veya hükümlü olmasının yoksulluk nafakasından sorumlu tutulmasını engellemediğini söyledi. Nafaka yükümlüsünün çalışmasına bedensel veya ruhsal bir engeli bulunmadığı sürece düzenli gelirinin olmamasının onu yükümlülükten kurtarmadığını, yükümlünün ekonomik durumunun ancak nafakanın miktarında dikkate alınacağını belirtti. Boşanmaya sebep olan olaylarda kusursuz olan, çalışmayan ve düzenli geliri bulunmayan kadın bakımından TMK m. 175'in koşulları oluştuğundan talebin reddini bozma sebebi saydı.
Ne anlama geliyor? Bu karara göre eşinizin cezaevinde olması tek başına nafaka talebinizi boşa çıkarmaz. Kendi gelir durumunuzu ve boşanmayla yoksulluğa düşeceğinizi belgeleyin; mahkeme miktarı eşinizin mali gücüne göre belirler.
| Nafaka | Kural |
|---|---|
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğerinden mali gücü oranında isteyebilir |
| İştirak nafakası | Velayeti kendisine verilmeyen ana ya da baba, çocuğun giderlerine gücü oranında katılır |
| Tedbir nafakası | Hâkim, dava süresince eşlerin geçimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır |
Bu nafaka türleri Medeni Kanun'un yoksulluk nafakası, çocuğun durumu ve geçici önlemler hükümlerinde düzenlenir (yoksulluk nafakası, çocuğun durumu, geçici önlemler).
Süresiz nafaka: Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasına ilişkin maddedeki "süresiz olarak" ibaresini iptal etti (AYM, E. 2025/156, K. 2026/131, 04.06.2026). Karar 30.09.2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı ve iptal 30.06.2027'de yürürlüğe girecek. O tarihe kadar madde bugünkü hâliyle uygulanır; iptal geriye yürümediği için hükmedilmiş nafakalar kendiliğinden sona ermez (Anayasa m. 153).
Nafakanın nasıl hesaplandığını boşanmada nafaka, süresiz nafakadaki değişikliği süresiz nafaka kaldırıldı mı rehberinde anlattım.
Velayet ve kişisel ilişki ne olur?
Kasten işlediği suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, bunun kanuni sonucu olarak velayet hakkından yoksun bırakılır. Cezanın infazı tamamlanıncaya kadar bu hakkı kullanamaz. Hapis cezası ertelenen, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet yetkisi bakımından bu kural uygulanmaz (TCK m. 53).
Cezaevindeki ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulurken de ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
İstanbul Anadolu 11. Aile Mahkemesinde görülen boşanma davasında kadın, cezaevindeki baba ile ortak çocuklar arasında kurulan kişisel ilişkiye karşı kanun yoluna başvurdu. Yargıtay, kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun üstün yararının esas alınması gerektiğini ve idrak çağındaki çocukların görüşünün alınması gerektiğini hatırlattı. Babanın ceza yargılaması dosyaları, cezaevinde bulunması ve çocukların eğitim durumu birlikte değerlendirilerek, çocukların görüşünün uzmanlarca sorulması ve psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan heyetten rapor alınması gerektiğini belirterek kararı kişisel ilişki yönünden bozdu.
Ne anlama geliyor? Cezaevindeki babayla kişisel ilişkinin ceza dosyası, çocukların durumu ve görüşü uzman raporuyla birlikte değerlendirilmeden düzenlenmesi yeterli görülmedi. Kişisel ilişki talebinizi bu unsurlarla destekleyin.
Velayetin hangi ölçütlerle belirlendiğini boşanmada çocuk kime verilir, kişisel ilişkinin nasıl kurulduğunu çocuğu görme hakkı rehberlerinde anlattım.
Mal paylaşımı nasıl yapılır?
Eşinizin cezaevinde olması mal rejimini kendiliğinden sona erdirmez. Mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (mal rejiminin sona ermesi). Katılma alacağının nasıl hesaplandığını boşanmada mal paylaşımı rehberinde anlattım.
Cezaevindeki eşten boşanmak için ne yapmalısınız?
- Sebebi belirleyin. Suçun küçük düşürücü nitelikte olup olmadığını değerlendirin; özel sebep ile evlilik birliğinin sarsılmasını birlikte ya da ayrı ayrı ileri sürebilirsiniz.
- Ceza dosyasının bilgilerini toplayın. Mahkeme adı, dosya numarası ve kararın kesinleşip kesinleşmediği, boşanma davasında delil olarak kullanılır.
- Kurum bilgisini dilekçeye yazın. Eşinizin bulunduğu ceza infaz kurumunu ve varsa kanuni temsilcisini belirtin.
- Duruşmaya katılım yolunu sorun. Eşinizin ses ve görüntü nakli yoluyla katılımı için mahkemenin karar vermesi gerekir.
- Nafaka ve velayet taleplerinizi belgeleyin. Gelir durumunuzu, çocukların ihtiyaçlarını ve ceza kararındaki hak yoksunluğunu dosyaya koyun.
- Mal paylaşımını ayrıca planlayın. Boşanmaya karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer; katılma alacağı için belgeleri şimdiden toplayın.
Yazıda dayandığım kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 2. HD, 2021/6633 E., 2021/8179 K., 04.11.2021 | Hükümlü eşten yoksulluk nafakası | Cezaevinde olmak sorumluluğu kaldırmaz; ret bozuldu |
| Yargıtay 2. HD, 2024/6400 E., 2025/8599 K., 13.10.2025 | Cezaevindeki babayla kişisel ilişki | Çocuğun görüşü ve uzman raporu gerekir; bozuldu |
| AYM, E. 2025/156, K. 2026/131, 04.06.2026 | Süresiz yoksulluk nafakası | "Süresiz olarak" ibaresi iptal; yürürlük 30.06.2027 |
Sonuç
Eşinizin cezaevinde olması boşanmanıza engel değildir. Suç küçük düşürücüyse süre sınırı olmayan özel sebebe, ayrıca evlilik birliğinin sarsılmasına dayanabilirsiniz. Dilekçede kurumun adını açıkça yazın, eşinizin duruşmaya katılımını önceden planlayın. Geliri olmayan eşten de nafaka istenebilir; velayette ise ceza kararındaki hak yoksunluğu ve çocuğun üstün yararı birlikte değerlendirilir.
Cezaevindeki eşten boşanma sürecinde destek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Eşim cezaevinde, boşanma davası açabilir miyim?
Evet. Eşinizin cezaevinde olması dava açmanıza engel değildir; suç küçük düşürücü nitelikteyse TMK m. 163'e göre süre sınırı olmadan, evlilik birliği temelinden sarsılmışsa TMK m. 166/1'e göre dava açabilirsiniz.
Dava dilekçesi cezaevine nasıl tebliğ edilir?
Tutuklu ve hükümlülere tebligatı bulundukları kurumun müdürü, müdür yoksa orayı idare eden memur sağlar (Tebligat Yönetmeliği m. 28/1).
Cezaevindeki eş duruşmaya katılabilir mi?
Mahkeme, talep üzerine ya da boşanma gibi tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği davalarda kendiliğinden, eşin ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına ya da dinlenmesine karar verebilir (HMK m. 149/1, 3).
Cezaevindeki eşle anlaşmalı boşanma olur mu?
Anlaşmalı boşanmada hâkimin iki eşi bizzat dinlemesi gerekir (TMK m. 166/3). Cezaevindeki eşin nasıl dinleneceğini duruşmadan önce mahkemeyle netleştirin.
Geliri olmayan cezaevindeki eşten nafaka alınır mı?
Tutuklu ya da hükümlü olmak yoksulluk nafakası sorumluluğunu engellemez; yükümlünün ekonomik durumu nafakanın miktarında dikkate alınır (Yargıtay 2. HD, 2021/6633 E., 2021/8179 K., 04.11.2021).
Cezaevindeki ebeveyne velayet verilir mi?
Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişi, infaz tamamlanıncaya kadar velayet hakkını kullanamaz; erteleme, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilmede kendi altsoyu bakımından bu kural uygulanmaz (TCK m. 53).
Cezaevindeki eşim kısıtlandı, boşanma davası ne olur?
Boşanma kişiye bağlı haklardandır ve ayırt etme gücüne sahip kısıtlılar bu hakları yasal temsilcinin rızası olmadan kullanabilir (TMK m. 16/1). Kısıtlama 2024'ten beri hükümlünün isteğine, toplam beş yıl ve üzeri cezada ise gereklilik değerlendirmesine bağlıdır (TMK m. 407).
Dava hangi şehirde açılır?
Eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturduğunuz yerde (TMK m. 168). Eşiniz kısıtlanmışsa yerleşim yeri bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerdir (TMK m. 21/2).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 16, 21, 163, 166, 168, 169, 175, 182, 225, 407
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 149
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 53
- Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m. 19, 28
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/156, K. 2026/131, 04.06.2026
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/6633 E., 2021/8179 K., 04.11.2021
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2024/6400 E., 2025/8599 K., 13.10.2025