Anlaşmalı boşanmanın şartları Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında sayılır ve dördü birden gerçekleşmelidir: (1) evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı, (2) eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmeli, (3) hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli, (4) hâkim, boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Bu şartlardan biri eksikse hâkim anlaşmalı boşanmaya karar veremez; dava, genel boşanma hükümlerine göre çekişmeli olarak yürür. Dördüncü şart nedeniyle hâkim protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; ancak bu değişiklikler taraflarca da kabul edilmedikçe boşanmaya hükmedilemez.
- Dört şart kümülatiftir. Biri eksikse anlaşmalı boşanma olmaz; dosya çekişmeli boşanmaya döner.
- Bir yıl, nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Fiilî birliktelik veya ayrı yaşama süresi değil, resmî evlilik süresi esas alınır.
- Duruşmaya iki eşin de bizzat katılması şarttır. Avukatınız olsa bile bu şart vekâletle yerine getirilemez.
- Protokol ıslak imzalı olmalı, noter onayı gerekmez. Duruşmada teyit edilmesi yeterlidir.
- "Boşanmanın malî sonuçları" mal rejimini kapsamaz. Tazminat ve nafakayı kapsar; mal paylaşımı isteniyorsa protokole ayrıca ve açıkça yazılmalıdır.
- "Mal tasfiyesi talebimiz yoktur" ifadesi feragat sayılmaz. Yargıtay bu ifadeyi kayıtsız şartsız bir feragat beyanı kabul etmemektedir.
- Hâkim protokolü değiştirebilir. Değişikliği kabul etmezseniz dava anlaşmalı olarak bitmez.
- Karar kesinleşinceye kadar iradeden dönülebilir. Kesinleşmeden sonra yol, ancak irade bozukluğu veya yargılamanın iadesidir.
Anlaşmalı boşanma nedir?
Anlaşmalı boşanma, ayrı bir boşanma sebebi değildir. Kanun, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını düzenleyen maddenin içine yerleştirilmiş özel bir karine getirmiştir: evlilik en az bir yıl sürmüş ve eşler boşanma konusunda anlaşmışsa, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Bunun pratik sonucu şudur: kimin ne kadar kusurlu olduğu tartışılmaz, tanık dinlenmez, delil toplanmaz. Mahkemenin işi, şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemekle sınırlıdır.
Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/3Hükmün son cümlesi teknik ama sonuçları büyüktür. Boşanma davalarında kural, tarafların ikrarının hâkimi bağlamamasıdır; yani "eşim beni aldattı" diyen davacıya karşı davalının "evet aldattım" demesi tek başına yetmez. Anlaşmalı boşanmada bu kural uygulanmaz: tarafların duruşmadaki beyanı hükme esas alınır. Maddenin işleyişini ve maddeye ilişkin Yargıtay kararlarını ayrıntılı olarak TMK m. 166 şerhi sayfasında bulabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmanın 4 şartı
| # | Şart | Ne demek? | Eksikse ne olur? |
|---|---|---|---|
| 1 | Bir yıllık evlilik | Nikâh tarihinden dava tarihine kadar en az 1 yıl geçmiş olmalı | Anlaşmalı boşanma karinesi işlemez; dava çekişmeli yürür |
| 2 | Birlikte başvuru veya kabul | Eşler ortak dilekçeyle başvurur ya da davalı davayı kabul eder | Tek taraflı dava çekişmeli sayılır |
| 3 | Tarafların bizzat dinlenmesi | Hâkim iki eşi de duruşmada bizzat dinler | Hüküm bozulur; vekâletle giderilemez |
| 4 | Hâkimin düzenlemeyi uygun bulması | Protokolün malî sonuçlar ve çocuklar yönünden denetlenmesi | Hâkim değişiklik önerir; kabul edilmezse anlaşmalı boşanma olmaz |
Bu dört şartın hepsi dava tarihinde ve duruşma anında aranır. Örneğin dava açıldığında bir yıl dolmamışsa, yargılama sırasında bir yılın dolması anlaşmalı boşanma karinesini işletmez; dosya çekişmeli olarak yürütülür.
1. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı
Bir yıllık süre, resmî nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bu hesapta dikkat edilecek noktalar şunlardır:
- Dinî nikâh sayılmaz. Süre yalnız resmî evlilik tarihinden işler.
- Ayrı yaşanan süre düşülmez. Eşler evliliğin on ayını ayrı geçirmiş olsalar bile süre nikâh tarihinden hesaplanır.
- Önceki evlilik sayılmaz. Aynı kişilerle daha önce evlenip boşanmış ve yeniden evlenmişseniz, süre son nikâh tarihinden başlar.
- Yurt dışında yapılan evlilik sayılır. Türkiye'de tanınan bir yabancı evlilik varsa süre o nikâh tarihinden işler.
Bir yıl dolmadan da boşanabilirsiniz; ama bu anlaşmalı boşanma olmaz. Dava, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1) veya diğer özel boşanma sebeplerine dayalı çekişmeli bir dava olarak görülür. Bu durumda tarafların anlaşması hâkimi bağlamaz; kusur ispatlanmak zorundadır ve tanık dinlenir. Uygulamada sık görülen hata, bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma dilekçesi verip protokol sunmaktır; mahkeme davayı reddetmez ama çekişmeli olarak yürütür ve süreç aylarca uzar. Bir yılın dolmasına az kalmışsa beklemek, çoğu zaman en hızlı yoldur.
2. Eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmeli
Kanun iki yol tanır. Birincisi birlikte başvurudur: eşler tek bir dilekçeyi birlikte imzalar ve protokolü ekler. İkincisi kabuldür: eşlerden biri davayı açar, diğeri cevap dilekçesinde ya da duruşmada davayı kabul eder. Uygulamada en yaygın yöntem ortak dilekçedir; çünkü kabul yolunda davalının cevap süresi beklenir ve süreç uzar.
Bu şartın önemli bir sonucu vardır: çekişmeli olarak açılmış bir dava sonradan anlaşmalıya dönüşebilir. Taraflar yargılamanın herhangi bir aşamasında anlaşır, protokol sunar ve bir yıllık süre de dolmuşsa mahkeme anlaşmalı boşanmaya karar verebilir. Bunun tersi de mümkündür: anlaşmalı açılan dava, taraflardan biri anlaşmadan döndüğünde çekişmeliye dönüşür. Çekişmeli sürecin nasıl işlediğini çekişmeli boşanma davası rehberinde anlattım.
3. Hâkim tarafları bizzat dinlemeli
Bu, uygulamada en çok yanlış bilinen şarttır. Kanun "hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi" diyor. Bunun iki ayağı vardır:
- Bizzat dinleme: İki eşin de duruşma salonunda hazır bulunması gerekir. Avukatınız olsa bile, vekiliniz sizin yerinize "boşanmak istiyorum" diyemez. Bu şart, vekâletnameye özel yetki yazdırılarak da aşılamaz.
- Serbest irade: Hâkim, beyanın baskı, tehdit veya aldatma altında verilip verilmediğini değerlendirir. Duruşmada tereddüt eden, ağlayan ya da çelişkili beyanda bulunan tarafa hâkim ek sorular sorabilir.
Yurt dışında yaşayan eşler için tek pratik yol duruşmaya gelmektir. Konsoloslukta yapılan beyan, noterden verilen taahhüt ya da vekâletname bu şartın yerine geçmez. Mahkemenin uygun görmesi hâlinde ses ve görüntü nakli yoluyla (e-Duruşma) katılım gündeme gelebilir; ancak bu mahkemenin takdirindedir ve önceden talep edilmesi gerekir. Yurt dışındaki bir eş için duruşma gününden önce dilekçeyle talepte bulunun; salt "gelemiyorum" beyanı davayı durdurmaz, duruşma ertelenir ve süreç uzar.
4. Hâkim protokolü uygun bulmalı
Dördüncü şart, anlaşmalı boşanmayı bir "onay makamı" işlemi olmaktan çıkarır. Hâkim protokolü denetler ve tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Kanunun kurduğu denge şudur: hâkim değişiklik yapabilir, ama bu değişiklikler taraflarca da kabul edilmedikçe boşanmaya hükmedilemez.
Uygulamada hâkimin en sık müdahale ettiği maddeler şunlardır:
| Konu | Tipik protokol maddesi | Hâkimin müdahalesi |
|---|---|---|
| İştirak nafakası | "Nafaka talebimiz yoktur" | Çocuğun yararına aykırı görülürse nafaka takdir edilir |
| Kişisel ilişki | Çok dar ya da hiç öngörülmemiş görüşme | Süre ve günler genişletilir |
| Velayet | Velayetin bölünmesi veya "ortak velayet" | Çocuğun üstün yararına göre yeniden düzenlenir |
| Nafakanın artırımı | Artırım öngörülmemiş | Endeks maddesi eklenmesi istenir |
| Üçüncü kişi taahhüdü | "Kayınpeder evi devredecek" | Madde çıkarılır; taraf olmayan kişi bağlanamaz |
Hâkimin değişiklik önerisini kabul etmezseniz dava anlaşmalı olarak bitmez. Bu noktada iki seçeneğiniz olur: değişikliği kabul edip aynı duruşmada boşanmak ya da dosyanın çekişmeli olarak yürümesini göze almak.
Görevli ve yetkili mahkeme
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi; bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi | 4787 s. K. m. 4 |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer | TMK m. 168 |
| Yetki itirazı | Kesin yetki değildir; süresinde ilk itiraz olarak ileri sürülmezse dava açıldığı yerde görülür | HMK m. 116, 117 |
| Anlaşmalı boşanmada | Eşler birlikte başvurduğundan yetki itirazı pratikte doğmaz | — |
Anlaşmalı boşanmada yetki neredeyse hiç sorun çıkarmaz: taraflar birlikte başvurduğu için karşı taraf yetkiye itiraz etmez. Yine de dilekçeye yetkiyi hangi ölçüte dayandırdığınızı yazın; mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez ama dosyanın düzeni açısından önemlidir.
Hangi belgeler gerekir?
Anlaşmalı boşanma dosyası, çekişmeli dosyaya göre çok daha sadedir; çünkü delil toplanmaz.
| Belge | Zorunlu mu? | Not |
|---|---|---|
| Ortak dava dilekçesi | Zorunlu | İki eşin de imzası bulunmalı |
| Anlaşmalı boşanma protokolü | Zorunlu | Islak imzalı, her sayfası paraflı |
| Nüfus kayıt örneği | Mahkeme resen temin eder | Sunulması işi hızlandırır |
| Vekâletname | Avukatla takip edilecekse | Boşanma davasına özgü vekâletname; fotoğraflı olması istenir |
| Harç ve gider avansı makbuzu | Zorunlu | Tevzi bürosunda ödenir |
| Tapu, ruhsat, hesap dökümü | İsteğe bağlı | Protokolde mal düzenlemesi varsa eklenmesi güvenlidir |
Kimlik fotokopisi veya evlilik cüzdanı sureti eklemeniz gerekmez; mahkeme duruşmada kimliğinizi zaten görür ve nüfus kaydını kendisi getirtir.
Protokolde neler yer almalı?
Protokol, anlaşmalı boşanmanın omurgasıdır. Kanun protokolün iki konuyu mutlaka kapsamasını ister: boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu. Protokolün nasıl yazılacağını madde madde anlaşmalı boşanma protokolü rehberinde, dilekçe kalıbını ise anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği sayfasında bulabilirsiniz.
| Konu | Protokolde bulunmalı mı? | Not |
|---|---|---|
| Velayet | Zorunlu (çocuk varsa) | Hâkim denetler, değiştirebilir |
| Kişisel ilişki | Zorunlu (çocuk varsa) | Gün, saat ve tatil düzeni açık yazılmalı |
| İştirak nafakası | Zorunlu (çocuk varsa) | "Talep yoktur" denmesi hâkimi bağlamaz |
| Yoksulluk nafakası | Zorunlu | Miktar ve ödeme günü yazılmalı |
| Maddî ve manevî tazminat | Zorunlu | İstenmiyorsa "talep yoktur" yazılır |
| Mal rejimi tasfiyesi | İsteğe bağlı | Yazılacaksa çok açık yazılmalı |
| Ziynet eşyası | İsteğe bağlı | Adet ve gram belirtilmeli |
| Ev eşyası | İsteğe bağlı | Liste hâlinde yazılması güvenlidir |
| Yargılama gideri ve vekâlet ücreti | İsteğe bağlı | Kimin ödeyeceği yazılabilir |
"Boşanmanın malî sonuçları" mal paylaşımını kapsamaz
Bu, uygulamadaki en pahalı yanlış anlamadır. Kanunun aradığı anlaşma, tazminat ve nafaka üzerinedir; mal rejiminin tasfiyesi bu kavramın içinde değildir. Yani protokolde mal paylaşımından hiç söz edilmemiş olması, anlaşmalı boşanma kararı verilmesine engel değildir — ama boşandıktan sonra mal rejimi davası açma hakkınız da devam eder.
Eşler 2015 yılında anlaşmalı olarak boşanmış, duruşmadaki imzalı beyanlarında "mal tasfiyesi talebimiz yoktur" demişlerdi. Karar kesinleştikten yıllar sonra açılan mal rejimi davasında alt mahkemeler, bu beyanı esas alarak mal rejiminin anlaşmalı boşanmada tasfiye edildiği gerekçesiyle davayı reddetti. Daire kararı bozdu ve iki temel tespit yaptı. Birincisi: maddedeki "boşanmanın malî sonuçları" kavramı mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz; bu kavramdan anlaşılması gereken maddî ve manevî tazminat ile yoksulluk ve iştirak nafakalarıdır. İkincisi: "mal tasfiyesi talebimiz yoktur" şeklindeki beyan, feragat için aranan kayıtsız, şartsız ve açık irade beyanı niteliğini taşımaz; bu nedenle mal rejiminden doğan alacak hakları tasfiye edilmiş sayılmaz. Daire ayrıca eşlerin isterlerse protokolde mal rejimini de düzenleyebileceğini, ancak bunun "hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta" olması gerektiğini, protokolde soyut, muğlak ve farklı yorumlanmaya açık ifadeler kullanılmaması gerektiğini vurguladı.
Bu kararın iki yönlü okunması gerekir. Mal paylaşımı hakkınızı korumak istiyorsanız protokole hiçbir şey yazmayın; boşandıktan sonra ayrı dava açabilirsiniz. Meseleyi tamamen kapatmak istiyorsanız muğlak cümleler değil, hangi mal, kime, ne zaman, hangi bedelle sorularını yanıtlayan maddeler yazın.
Anlaşmalı boşanma protokolünde taşınmazın satılıp bedelinin yarı yarıya paylaşılacağı kararlaştırılmış, boşanmadan sonra kadın ayrıca katılma alacağı davası açmıştı. Mahkeme, protokoldeki düzenleme ve duruşmadaki taraf beyanları karşısında tarafların mal rejiminin tasfiyesini yeniden talep etmelerinin mümkün olmadığını, ancak protokol hükümlerine dayanarak varsa haklarını ileri sürebileceklerini kabul etti; davanın reddi kararı onandı. Karar, bir önceki kararın aynadaki görüntüsüdür: protokolde mal rejimi açık ve somut biçimde düzenlenmişse o konu kapanır, elinizde kalan şey protokole dayalı alacak hakkıdır.
Protokoldeki hata sonradan düzeltilemez
Protokol, boşanma kararının eki hâline gelir ve karar kesinleştiğinde onunla birlikte kesinleşir. Bu yüzden yazım hataları çok pahalıya mal olabilir.
Protokolde kadına bırakılacak taşınmaz olarak bir parsel numarası yazılmış, ancak kadın sonradan asıl anlaşılan taşınmazın başka bir parseldeki yazlık ev olduğunu, protokole yanlış parselin yazıldığını ileri sürerek protokolün iptalini ve doğru taşınmazın adına tescilini istemişti. İlk derece mahkemesi irade fesadı bulunduğunu kabul edip protokolde hiç yer almayan bir taşınmazın tapusunun iptaline ve kadın adına tesciline karar verdi. Daire kararı bozdu: tarafların anlaşmalı boşanmada kendilerini vekille temsil ettirdiği, protokolün ve boşanma kararının hüküm fıkrasının açık olduğu, protokolden başka bir taşınmazın devredileceği yönünde bir açıklık bulunmadığı gibi maddî hatadan da söz edilemeyeceği belirtildi. Sonuç: kesinleşmiş mahkeme kararının ve onun eki sayılan protokolün dışına çıkılamaz.
Protokoldeki taşınmaz maddelerini yazmadan önce tapu kaydını mutlaka çıkarın. Ada, parsel, bağımsız bölüm numarası ve nitelik bilgisini kayıttan aynen aktarın; "yazlık ev", "sitedeki daire" gibi tarifler yetmez. Aynı özen banka hesapları, araç plakaları ve şirket payları için de geçerlidir. Protokolde bir taşınmazın devri taahhüt edilmişse, devir yapılmadığında karşı tarafı tescile zorlama davası açılabilir; ancak bu ancak protokol maddesi açıksa işe yarar.
Anlaşmalı boşanma protokolünden kaynaklandığı ileri sürülen bir alacak davasında uyuşmazlık, alacağın gerçekten protokolden doğup doğmadığı ve taşınmaz değerlerinin doğru belirlenip belirlenmediği noktasında toplandı. Yerel mahkemenin kararı bölge adliye mahkemesince hukuka uygun bulundu, Daire de onadı. Karar, protokolün boşanmadan sonra da bağımsız bir hukukî dayanak oluşturduğunu gösteriyor: protokole yazılan taahhütler yerine getirilmezse konu mal rejimi davası olarak değil, doğrudan protokole dayalı alacak veya tescil davası olarak mahkemeye taşınır.
Protokolde yer ALMAMASI gerekenler
Protokole yazıldığında ya geçersiz olan ya da ileride sorun çıkaran maddeler vardır:
- Kanun yolundan feragat taahhüdü. Protokole "taraflar istinaf hakkından feragat eder" yazılması karar vermeden önce geçersizdir; istinaftan feragat ancak gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra verilecek ayrı bir dilekçeyle geçerli olur.
- Şarta bağlı feragat. "Eşim şu taşınmazı devrederse davamdan vazgeçerim" türü maddeler geçersizdir; feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Ayrıntı için boşanma davasından feragat rehberine bakın.
- Velayetten feragat. Velayet kamu düzenine ilişkindir; ondan feragat edilemez, pazarlık konusu yapılamaz.
- Üçüncü kişilerin taahhütleri. Protokol yalnız eşleri bağlar; anne, baba veya kardeşin vereceği taahhüt protokolle hüküm altına alınamaz.
- Nafakadan sonsuza dek vazgeçme kaydı. İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; anne veya baba çocuk adına bu haktan feragat edemez, çocuk ergin olana kadar şartlar değiştikçe nafaka istenebilir.
- Ceza şartı ve cayma bedeli. "Vazgeçen taraf şu kadar ödeyecek" türü maddeler, boşanma iradesinin serbestliği ilkesine aykırı olduğundan hükme esas alınmaz.
Protokole "kanun yolundan feragat ediyoruz" yazıp kararın aynı gün kesinleşeceğini düşünmeyin. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 349. maddesi uyarınca tebliğden önce yapılan istinaf feragati geçerli değildir. Anlaşmalı boşanma kararı ya gerekçeli kararın tebliğinden iki hafta sonra ya da tebliğden sonra verilecek feragat dilekçeleriyle kesinleşir. Kesinleşme takvimini anlaşmalı boşanma ne kadar sürer yazısında gün gün anlattım.
Duruşmada ne olur?
Anlaşmalı boşanma duruşması kısa sürer, çoğu zaman on beş dakikayı geçmez. Hâkimin sorduğu sorular hemen her dosyada aynıdır:
- Kimlik tespiti yapılır; iki tarafın da kimliği görülür.
- "Boşanmak istiyor musunuz?" sorusu her iki tarafa ayrı ayrı sorulur.
- Protokolün altındaki imzaların kendilerine ait olup olmadığı sorulur.
- Protokolün tüm maddelerinin okunup anlaşıldığı, serbest iradeyle imzalandığı teyit edilir.
- Çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve nafaka maddeleri tek tek okunur ve onaylatılır.
- Hâkim gerekli görürse bir maddeyi değiştirmeyi önerir; taraflar kabul ederse tutanağa geçirilir.
Beyanlar tutanağa geçirilip imzalandığında hüküm kurulur. Duruşmada söylenenler, sonradan "aslında öyle demek istememiştim" denilerek geri alınamaz; tutanak, mahkeme içi ikrar niteliğindedir.
Şartlardan biri eksikse ne olur?
| Eksik olan şart | Sonuç |
|---|---|
| Evlilik bir yıldan kısa | Anlaşmalı karine işlemez; dava çekişmeli yürür, kusur ispatlanır |
| Taraflardan biri duruşmaya gelmedi | Duruşma ertelenir; iki taraf da dinlenmeden hüküm kurulamaz |
| Taraflardan biri anlaşmadan döndü | Dava çekişmeliye döner; ıslah ve delil süreci başlar |
| Protokolde çocuklarla ilgili düzenleme yok | Hâkim düzenleme ister; yapılmazsa anlaşmalı boşanmaya hükmedilemez |
| Hâkimin değişikliği kabul edilmedi | Anlaşmalı boşanma olmaz; dosya çekişmeli olarak sürer |
| İrade serbest değilse | Hâkim boşanmaya karar veremez; dosya çekişmeli yürür |
Dikkat edilecek nokta şudur: şartın eksikliği davanın reddi sonucunu doğurmaz. Dava ayakta kalır, yalnızca anlaşmalı boşanma karinesinden yararlanamaz ve genel hükümlere göre görülür. Bu da dosyanın aylar, bazen yıllar sürmesi demektir.
Anlaşmalı boşanmanın sonuçları
Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştiğinde doğan sonuçlar, çekişmeli boşanmayla aynıdır; farklı olan yalnız oraya nasıl gelindiğidir. Kadının soyadı bakımından uygulanacak kural TMK m. 173'te, mal rejiminin hangi tarihte sona ereceği ise TMK m. 225'te düzenlenmiştir.
| Sonuç | Açıklama |
|---|---|
| Evliliğin sona ermesi | Karar kesinleştiği anda evlilik biter; yeniden evlenme engeli kalkar |
| Soyadı | Kadın evlenmeden önceki soyadını alır; menfaati varsa kocanın soyadını kullanma izni istenebilir (TMK m. 173) |
| Nüfus kaydı | Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kütüğe işlenir |
| Mal rejimi | Mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225) |
| Miras | Eşler birbirinin yasal mirasçısı olmaktan çıkar |
| Nafaka ve tazminat | Protokolde kararlaştırılan tutarlar hükme geçtiği için ilamlı icraya konulabilir |
| Velayet | Protokoldeki düzenleme hükme geçer; şartlar değişirse değiştirilmesi istenebilir |
Protokoldeki nafaka sonradan değişebilir mi?
Evet. Protokolde kararlaştırılmış olması nafakayı dokunulmaz yapmaz:
- İştirak nafakası çocuğun hakkıdır. Çocuğun ihtiyaçları ya da ödeyenin gücü değişirse artırım veya azaltım istenebilir; protokolde "artırılmayacaktır" yazması bu hakkı ortadan kaldırmaz.
- Yoksulluk nafakası, tarafların malî durumunun değişmesi hâlinde artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir (TMK m. 176). Nafaka alan yeniden evlenir, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşar veya yoksulluğu ortadan kalkarsa nafaka kendiliğinden ya da mahkeme kararıyla sona erer.
- Maddî ve manevî tazminat ise kesindir; protokolde kararlaştırılan tazminat sonradan artırılamaz veya azaltılamaz.
Protokole nafakanın her yıl hangi orana göre artacağını yazın. Artırım maddesi yoksa alacaklının her birkaç yılda bir nafaka artırım davası açması gerekir; bu hem masraf hem zaman demektir. Uygulamada en çok kullanılan formül, nafakanın her yıl bir önceki yıla göre tüketici fiyat endeksi oranında artırılmasıdır. Ödeme gününü ve hangi hesaba yatırılacağını da yazmayı unutmayın; bu ayrıntı, ileride icra takibinde temerrüdün hangi tarihte başladığını belirler.
Yabancı unsurlu anlaşmalı boşanma
Eşlerden biri yabancıysa ya da yurt dışında yaşıyorsa üç ayrı soru gündeme gelir:
- Hangi hukuk uygulanır? Türk mahkemesi, eşlerin müşterek millî hukukunu, yoksa müşterek mutad mesken hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu uygular (5718 s. MÖHUK m. 14). Uygulamada tarafların biri Türk vatandaşıysa çoğunlukla Türk hukuku uygulanır.
- Türk mahkemesi yetkili mi? Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yeri varsa Türk mahkemeleri yetkilidir; Türkiye'de yerleşim yeri yoksa MÖHUK'un genel yetki kuralları devreye girer.
- Yurt dışında verilmiş boşanma kararı varsa ne olur? O kararın Türkiye'de sonuç doğurması için tanınması gerekir; tanıma yapılmadan Türk nüfus kaydında evlilik devam eder. Bazı hâllerde nüfus müdürlüğüne başvuruyla idarî tescil de mümkündür.
Yurt dışında yaşayan eşlerin en sık düştüğü yanılgı, konsoloslukta verilecek bir beyanla anlaşmalı boşanmanın tamamlanabileceğini sanmaktır. Konsolosluklar boşanma davası görmez; anlaşmalı boşanmanın üçüncü şartı olan "hâkim tarafından bizzat dinlenme" ancak Türkiye'deki aile mahkemesinde yerine getirilir.
Karardan dönmek mümkün mü?
Anlaşmalı boşanmada iradeden dönme, karar kesinleşinceye kadar mümkündür. Taraflardan biri kesinleşmeden önce "artık boşanmak istemiyorum" derse anlaşmalı boşanma hükmü ayakta kalamaz; dosya çekişmeli olarak yürür. Kesinleşmeden sonra ise iki dar yol kalır: irade bozukluğu iddiası ve yargılamanın iadesi.
Kadın, boşanma kararından sonra kendisine "bu istinaf feragat dilekçesidir, kararın kesinleşmesi için gerekli" denilerek imzalatılan dilekçenin aslında davadan vazgeçme dilekçesi olduğunu, iradesinin aldatma yoluyla sakatlandığını ileri sürdü. Mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verdi, bölge adliye mahkemesi ise bu iddia hakkında hiçbir değerlendirme yapmadan istinafı esastan reddetti. Daire, Türk Borçlar Kanunu'nun irade bozukluklarına ilişkin hükümlerinin yalnız sözleşmelere değil bütün hukukî işlemlere uygulanacağını belirterek, aldatma iddiasının ön mesele kabul edilip her türlü delille ispatına imkân verilmesi ve tüm delillerin toplanması gerektiğine hükmetti; ek karar bozuldu. Karar, "imzaladım, bitti" denilen noktada bile bir iddia yolu bulunduğunu gösteriyor — ama iddianın ispatlanması gerekir.
Anlaşmalı boşanma kararı, tarafların kanun yolundan vazgeçmesiyle 2021 yılında kesinleşti. Kadın bir ay sonra, tehdit altında ve erkeğin hileli davranışı sonucu iradesini serbestçe yansıtamadığını ileri sürerek yargılamanın iadesi yoluna başvurdu (HMK m. 375/1-h: lehine karar verilen tarafın karara tesir eden hileli davranışta bulunması). İlk derece mahkemesi, kadının duruşmaya katılan kişinin kendisi olmadığına veya imzanın kendisine ait olmadığına ilişkin bir iddiasının bulunmadığını tespit ederek talebi reddetti; bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti, Daire de kararı onadı. Dosya, yargılamanın iadesi yolunun teorik olarak açık, uygulamada ise çok dar olduğunu gösteriyor: hilenin karara tesir ettiğinin somut delillerle ortaya konması gerekir.
Bu iki karar birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur: anlaşmalı boşanmada geri dönüş kapısı vardır ama çok dardır ve zamanla daralır. Kesinleşmeden önce tek bir dilekçeyle iradenizden dönebilirsiniz; kesinleşmeden sonra ise aldatma, korkutma veya hile gibi bir irade bozukluğunu ispatlamak zorundasınız ve bu ispat kolay değildir. Bu yüzden pratikte en kritik an, duruşmadan hemen sonraki iki haftadır. Protokolde sizi rahatsız eden bir madde varsa, gerekçeli kararı bekleyin ve tebliğ aldıktan sonra istinaf süresi içinde karar verin; kesinleşmeyi hızlandırmak için acele feragat dilekçesi imzalamayın. Size uzatılan dilekçenin başlığını ve içeriğini mutlaka okuyun: "istinaftan feragat" ile "davadan vazgeçme" bambaşka sonuçlar doğurur.
Yargılama sırasında eşlerden biri ölürse
Anlaşmalı boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse dava konusuz kalır; evlilik zaten ölümle sona ermiştir. Ancak mirasçılar için önemli bir soru doğar: kusur tespiti için davaya devam edilebilir mi?
Anlaşmalı boşanma davası sırasında davacı erkek öldü ve mirasçısı, kusur belirlemesi yapılması için davaya devam etmek istedi. Uyuşmazlık, mirasçının ölen eşin dilekçesinde belirttiği vakıa ve deliller dışında yeni bir vakıa ve yeni bir delil bildirip bildiremeyeceği noktasında toplandı. Alt mahkemelerin kusur belirlemesine yönelik talebi reddeden kararı usul ve kanuna uygun bulunarak onandı. Karar, mirasçının davaya devam hakkının sınırını gösteriyor: mirasçı, ölen eşin dosyaya koyduğu çerçeveyle bağlıdır (TMK m. 181/2); dosyayı yeniden kurgulayamaz.
Süreç, belgeler ve masraflar
| Kalem | 2026 tutarı | Not |
|---|---|---|
| Başvurma harcı | 732 TL | Dava açılışında peşin |
| Maktu peşin karar ve ilam harcı | 732 TL | Dava açılışında peşin |
| Gider avansı (2 taraflı dosya) | yaklaşık 3.180 TL | Taraf sayısı × 5 tebligat × 265 TL + 530 TL |
| Vekâlet ücreti | Dosyaya göre değişir | TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi alt sınırdır |
Gider avansı harcanmayan kısmı dosya bitiminde iade edilir. Harç ve masrafların ayrıntısını boşanma davası ücreti yazısında topladım; avukatsız takip düşünüyorsanız avukatsız boşanma davası rehberi işinize yarar.
- Bir yılın dolduğunu doğrulayın.
Evlenme cüzdanındaki tarihe bakın; dava tarihinde bir yıl dolmuş olmalı.
- Protokolü yazın.
Velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve tazminat maddeleri mutlaka bulunsun; mal paylaşımı yazılacaksa tapu kaydındaki bilgilerle yazın.
- Protokolü iki eş de ıslak imzayla imzalayın.
Her sayfa paraflansın; noter onayı gerekmez.
- Ortak dilekçeyi hazırlayın
ve protokolü ekleyin. Dilekçede yetkili mahkeme olarak eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesini gösterin.
- Harç ve gider avansını yatırın.
UYAP üzerinden ya da adliye veznesinden ödenebilir.
- Duruşma gününü bekleyin.
Duruşmaya iki eş de bizzat katılın; kimliğinizi yanınıza alın.
- Hâkimin değişiklik önerisi olursa kararınızı orada verin.
Kabul ederseniz aynı duruşmada boşanma kararı çıkar.
- Gerekçeli kararı bekleyin.
Tebliğden sonra istinaf süresi geçerse ya da tebliğden sonra feragat dilekçesi verilirse karar kesinleşir.
- Kesinleşme şerhini alın
ve nüfus müdürlüğüne işlendiğini kontrol edin.
Sık yapılan altı hata
- Bir yıl dolmadan anlaşmalı dilekçe vermek. Dava çekişmeliye döner, aylar kaybedilir.
- Duruşmaya avukatı göndermek. İki eşin de bizzat katılması şarttır; duruşma ertelenir.
- Protokolde "mal tasfiyesi talebimiz yoktur" yazmak. Bu ifade ne hakkı korur ne de meseleyi kapatır; Yargıtay bunu feragat saymamaktadır.
- Taşınmazı tarif ederek yazmak. Parsel bilgisi hatalıysa sonradan düzeltilemez.
- Kesinleşmeyi hızlandırmak için önceden feragat taahhüdü vermek. Tebliğden önce verilen istinaf feragati geçersizdir.
- Çocuğun nafakasından feragat etmek. İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; ebeveyn bu haktan çocuk adına vazgeçemez.
Anlaşmalı boşanma, doğru kurulduğunda tek duruşmada biten en hızlı yoldur; yanlış kurulduğunda ise yıllar süren ikinci bir davanın kapısını aralar. Dosyanızın şartları taşıyıp taşımadığını ve protokolün sizi gerçekten koruyup korumadığını değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Dört şart vardır ve dördü birlikte gerçekleşmelidir: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması (TMK m. 166/3).
Evliliğin bir yılı dolmadan anlaşmalı boşanabilir miyim?
Hayır. Bir yıl dolmadan da dava açabilirsiniz ama bu anlaşmalı boşanma olmaz; dava çekişmeli olarak görülür ve kusurun ispatlanması gerekir. Bir yıl, resmî nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
Bir yıllık süre nasıl hesaplanır?
Resmî nikâh tarihinden dava açılış tarihine kadar geçen süredir. Dinî nikâh sayılmaz, ayrı yaşanan süre düşülmez, önceki evlilik süresi eklenmez.
Duruşmaya katılmak zorunlu mu?
Evet. İki eşin de duruşmada bizzat hazır bulunması şarttır. Avukatınız olsa bile vekiliniz sizin yerinize beyanda bulunamaz; bu şart vekâletnameye özel yetki yazdırılarak aşılamaz.
Yurt dışındayım, duruşmaya gelmeden boşanabilir miyim?
Konsolosluk beyanı veya vekâletname bu şartın yerine geçmez. Mahkemenin uygun görmesi hâlinde ses ve görüntü nakli yoluyla katılım gündeme gelebilir; bunu duruşma gününden önce dilekçeyle talep etmeniz gerekir.
Protokol noterde mi onaylanmalı?
Hayır. Islak imzalı olması ve duruşmada teyit edilmesi yeterlidir; noter onayı aranmaz.
Hâkim protokolü değiştirebilir mi?
Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak bu değişiklikler taraflarca da kabul edilmedikçe boşanmaya hükmedilemez.
Protokolde velayeti ve nafakayı istemiyoruz, yazmak zorunda mıyız?
Çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası mutlaka düzenlenmelidir. "Nafaka talebimiz yoktur" denmesi hâkimi bağlamaz; çocuğun yararına aykırı görülürse nafaka takdir edilir.
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı da yapılır mı?
Zorunlu değildir. Kanundaki "boşanmanın malî sonuçları" kavramı tazminat ve nafakayı kapsar, mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz (Yargıtay 2. HD, 2025/6039 E., 2026/4692 K., 28.04.2026). İsterseniz protokole ekleyebilirsiniz.
"Mal tasfiyesi talebimiz yoktur" yazarsak mal davası açılabilir mi?
Evet. Yargıtay bu ifadeyi kayıtsız şartsız ve açık bir feragat beyanı saymamakta, mal rejiminden doğan alacak haklarının tasfiye edilmediğini kabul etmektedir.
Protokolde mal paylaşımı yaparsak sonradan dava açabilir miyiz?
Açık ve somut biçimde düzenlenmişse o konu kapanır; elinizde protokole dayalı alacak hakkı kalır (Yargıtay 2. HD, 2022/9474 E., 2024/447 K., 24.01.2024).
Protokolde yanlış parsel yazılırsa düzeltilebilir mi?
Kural olarak hayır. Kesinleşmiş kararın eki sayılan protokolün dışına çıkılamaz ve her yanlışlık maddî hata sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 2026/147 E., 2026/3575 K., 02.04.2026).
Protokoldeki taahhüt yerine getirilmezse ne yapabilirim?
Protokole dayalı alacak ya da tapu iptali ve tescil davası açabilirsiniz; nafaka ve tazminat maddeleri ise ilamlı icraya konulabilir.
Protokole "istinaftan feragat ediyoruz" yazabilir miyiz?
Yazılabilir ama sonuç doğurmaz. Gerekçeli karar tebliğ edilmeden verilen istinaf feragati geçersizdir; feragat, tebliğden sonra ayrı bir dilekçeyle yapılmalıdır.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçebilir miyim?
Karar kesinleşinceye kadar iradenizden dönebilirsiniz; bu durumda dava çekişmeli olarak yürür. Kesinleşmeden sonra yalnız irade bozukluğu veya yargılamanın iadesi yolları kalır.
İmzaladığım dilekçenin içeriği yanıltılarak değiştirildiyse ne olur?
Aldatma iddiası ön mesele olarak incelenir ve her türlü delille ispatlanabilir (Yargıtay 2. HD, 2023/2584 E., 2023/5532 K., 22.11.2023).
Yargılamanın iadesi yoluyla anlaşmalı boşanma bozdurulabilir mi?
Teoride mümkündür ama uygulamada çok dardır; hilenin karara tesir ettiğinin somut delillerle ortaya konması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2023/8763 E., 2024/2370 K., 03.04.2024).
Çekişmeli dava anlaşmalıya çevrilebilir mi?
Evet. Bir yıllık süre dolmuşsa taraflar yargılamanın herhangi bir aşamasında anlaşıp protokol sunarak davayı anlaşmalı olarak bitirebilir.
Anlaşmalı boşanma davası sırasında eşlerden biri ölürse ne olur?
Evlilik ölümle sona erer. Mirasçı, kusur belirlemesi için sınırlı olarak davaya devam edebilir ama ölen eşin dosyaya koyduğu vakıa ve delil çerçevesiyle bağlıdır (Yargıtay 2. HD, 2022/9913 E., 2023/496 K., 08.02.2023).
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Şartlar tamsa çoğu dosyada tek duruşmada karar çıkar; kesinleşmeyle birlikte toplam süre genellikle birkaç haftayı bulur. Ayrıntılı takvimi ayrı bir yazıda anlattım.
Anlaşmalı boşanmanın masrafı ne kadar?
2026'da başvurma harcı 732 TL, maktu peşin harç 732 TL ve iki taraflı bir dosyada gider avansı yaklaşık 3.180 TL'dir. Avukatlık ücreti dosyanın kapsamına göre değişir; Türkiye Barolar Birliği tarifesi alt sınırı gösterir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 174, 175, 181, 182, 184
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 123, 307, 309, 311, 349, 375
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 30-39
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/6039 E., 2026/4692 K., 28.04.2026
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2026/147 E., 2026/3575 K., 02.04.2026
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/7783 E., 2024/3118 K., 02.05.2024
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/8763 E., 2024/2370 K., 03.04.2024
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/9474 E., 2024/447 K., 24.01.2024
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/2584 E., 2023/5532 K., 22.11.2023
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/9913 E., 2023/496 K., 08.02.2023