HEMEN ARA
Türk Medeni Kanunu · B. Dava

TMK Madde 168: Boşanma ve Ayrılık Davalarında Yetki

Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesine göre boşanma veya ayrılık davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu yetki kesin değildir; davalı süresinde itiraz etmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Bu sayfada madde metnini, yerleşim yerinin nasıl belirlendiğini, yetki itirazının süresini ve şeklini, yetkisizlik kararından sonra yapılacakları, yurt dışında yaşayan eşlerin durumunu, madde gerekçesini, eski Kanun'daki karşılığını ve Yargıtay kararlarını bulacaksınız.

Av. Aydın AydarAv. Aydın AydarHazırlayan · Boşanma avukatı 31 yüksek mahkeme kararı Güncelleme: 25 Eylül 2026
Resmî metin4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku › İkinci Bölüm: Boşanma › B. Dava

II. Yetki

Madde 168

  1. (1)Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Yürürlük: 01.01.2002 · Yürürlüğe girdiğinden beri değişmedimevzuat.gov.tr

Fıkra numaraları atıf kolaylığı için eklenmiştir; metin, mevzuat.gov.tr'deki güncel resmî metinle aynıdır.

Bu sayfada
  1. Madde metni
  2. TMK 168 ne düzenler?
  3. Yetkili mahkemeler: iki seçenek ve seçim hakkı
  4. Kesin yetki değildir: mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez
  5. Yerleşim yeri nedir? Adres kaydı, nüfus kaydı ve fiilî durum
  6. Ayrılan eşin baba evi ve kadın sığınma evi
  7. Son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer
  8. Yetki itirazı: süre, şekil ve inceleme
  9. Yetkisizlik kararı ve sonrası
  10. Farklı yerlerde açılan boşanma davaları ve karşı dava
  11. Yabancılık unsuru ve yurt dışında yaşayan eşler
  12. Diğer davalarda yetki
  13. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
  14. Madde gerekçesi
  15. 743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
  16. Değişiklik geçmişi
  17. İlgili maddeler
  18. Sık sorulan sorular
Kısaca

TMK 168'e göre boşanma veya ayrılık davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır. Bu yerlerden birini seçme hakkı davacıya aittir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018). Yetki kesin değildir: mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez, davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde ve yetkili mahkemeyi göstererek yapmalıdır (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021). Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir (TMK m. 19); adres kaydı bunun karinesidir, nüfus kaydı ise değildir.

Yerleşim yeri
Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer; bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (TMK m. 19).
Son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer
Eşlerin davadan önce son olarak ve en az altı ay birlikte oturdukları yer; TMK m. 168'deki ikinci yetkili mahkeme seçeneği.
Kesin yetki
Mahkemenin kendiliğinden gözettiği ve dava şartı sayılan yetki (HMK m. 114/1-ç); boşanma davasındaki yetki kesin değildir.
Yetki itirazı
Davalının, davanın yetkisiz mahkemede açıldığını ileri süren ilk itirazı; cevap dilekçesinde yapılır ve yetkili mahkeme gösterilir (HMK m. 19/2, 116, 117).
Adres kaydı
Adres beyanına dayanan ve aksi sabit oluncaya kadar geçerli olan yerleşim yeri kaydı (Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13/1).
Yetkisizlik kararı
Mahkemenin yetkili olmadığına ve yetkili mahkemeyi göstererek dosyanın oraya gönderilebileceğine ilişkin kararı (HMK m. 19/3, 20).
Ön sorun
Esasa girilmeden önce karara bağlanan usul sorunu; yetki itirazı ön sorun gibi incelenir (HMK m. 117/3, 164).

TMK 168 ne düzenler?

KonuKuralDayanak
Yetkili mahkemeEşlerden birinin yerleşim yeri veya son defa altı aydan beri birlikte oturulan yerTMK m. 168
Seçim hakkıDavacıya aittir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilirYargıtay HGK, 2018/45 K.
Yetkisiz yerde açılan davaSeçim hakkı davalıya geçer, davalı süresinde itiraz etmelidirYargıtay 2. HD, 2016/6131 K.
Kesin yetkiDeğildir; mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremezHMK m. 19/4; Yargıtay HGK, 2010/119 K.
Yerleşim yeriSürekli kalma niyetiyle oturulan yer; nüfus kaydı karine değildirTMK m. 19; Yargıtay HGK, 2006/705 K.
Adres kaydıAksi kanıtlanana kadar yerleşim yerine karinedirAdres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13/1; Yargıtay HGK, 2018/45 K.
Baba evi, sığınma eviBaşka kalacak yeri olmayan eşin baba evi veya kaldığı sığınma evi yerleşim yeri sayılabilirYargıtay HGK, 2007/332 K.; Yargıtay 2. HD, 2019/11415 K.
Altı ay şartıEşler son ortak konutta altı ay oturmamışsa bu seçenek uygulanmazYargıtay 2. HD, 2013/17914 K.
İtirazın süresiCevap dilekçesinde, tebliğden itibaren iki hafta içindeHMK m. 117/1, 127/1, 131
İtirazın şekliYetkili mahkeme gösterilmezse itiraz dikkate alınmazHMK m. 19/2; Yargıtay HGK, 2021/164 K.
İncelemeİtiraz ön sorun olarak incelenir, ara karar tefhim veya tebliğ edilirHMK m. 164; Yargıtay 2. HD, 2013/1966 K.
Yetkisizlik kararıİtirazda gösterilen mahkemeye verilir; kesinleşince iki hafta içinde gönderme istenirHMK m. 19/3, 20; Yargıtay 2. HD, 2015/497 K.
Yurt dışındaki eşlerTürkiye'de yetkili yer yoksa MÖHUK m. 41'deki sıra uygulanırMÖHUK m. 40, 41
Diğer davalarButlan davasında aynı kural uygulanır; boşanmadan sonra nafaka için TMK m. 177TMK m. 160, 177, 214

TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un yalnız davacının ikametgâhını yetkili sayan 136. maddesini değiştirmiştir. Eski kural davacının kusursuz, davalının kusurlu olduğu varsayımına dayanıyordu; kusur ilkesi terk edildiği için her iki eşin yerleşim yeri ile son altı ay birlikte oturulan yer yetkili kılınmıştır.

Dikkat

Yetki itirazı cevap dilekçesinde yapılmalıdır; cevap dilekçesini verdikten sonra, süre dolmamış olsa bile ek dilekçeyle yetki itirazında bulunamazsınız (HMK m. 131). İtirazda yetkili mahkemeyi açıkça gösterin; Hukuk Genel Kurulu, yetkili mahkemeyi göstermeyen itirazı usulüne uygun saymamıştır (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021). Yetkisizlik kararı kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın gönderilmesini istemezseniz dava açılmamış sayılır (HMK m. 20/1).

Yetkili mahkemeler: iki seçenek ve seçim hakkı

  • Kural: Boşanma veya ayrılık davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). HMK'da boşanmaya özgü bir yetki kuralı yoktur; HMK m. 5 diğer kanunlardaki yetki hükümlerini saklı tuttuğu için bu özel kural uygulanır.
  • Seçim davacıya aittir: Hukuk Genel Kurulu'na göre tercih hakkı boşanma davasını açan kişiye aittir; davacı dilerse kendi yerleşim yerinde, dilerse davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesinde dava açabilir (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018). Yargıtay, davacının kendi yerleşim yerinde de boşanma davası açabileceğini "tabii" saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/23524 E., 2013/28557 K., 04.12.2013).
  • Seçim hakkı davalıya geçebilir: Davacı bu mahkemelerden birinde dava açmazsa seçim hakkı davalıya geçer; ancak davalının süresinde yetki itirazında bulunması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2015/14994 E., 2016/6131 K., 28.03.2016). Yargıtay, davalının itirazında doğru gösterdiği yerleşim yeri mahkemesine dosyanın gönderilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2009/1041 E., 2010/4194 K., 08.03.2010).
  • Yetki mahkemenin yargı çevresine göre belirlenir: Hukuk Genel Kurulu'na göre mahkemeler bulundukları ilçenin idari sınırları içinde yargı yetkisine sahiptir (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021). Bu nedenle "Kocaeli" gibi yalnız il adı vermek yetmeyebilir; Yargıtay, eşlerin son altı ay Körfez'de oturduğu dosyada yetkili mahkemeyi doğru göstermeyen itirazın reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2006/20634 E., 2007/9601 K., 07.06.2007).
  • Hangi tarihe göre? Yetki, davanın açıldığı tarihteki duruma göre belirlenir. Yargıtay, dava tarihinde eşlerin oturduğu yerde açılan davada, davalının dava açıldıktan sonra ailesinin yanına taşınmasına dayanılarak verilen yetkisizlik kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2017/1510 E., 2018/659 K., 16.01.2018).
  • Yetki sözleşmesi: HMK m. 17'ye göre sözleşmeyle mahkeme yetkili kılınması yalnız tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında mümkündür; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konularda da yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m. 18/1). Eşler, boşanma davası için sözleşmeyle yetkili mahkeme belirleyemez.

Kesin yetki değildir: mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez

Yerleşim yeri nedir? Adres kaydı, nüfus kaydı ve fiilî durum

  • Tanım: Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (TMK m. 19). Yerleşim yerinin değiştirilmesi yenisinin edinilmesine bağlıdır (TMK m. 20). HMK de yerleşim yerinin TMK'ya göre belirleneceğini kabul eder (HMK m. 6/2).
  • Nüfus kaydı karine değildir: Hukuk Genel Kurulu, eski Nüfus Kanunu'ndaki karinenin kaldırılmasından sonra nüfusa kayıtlı olunan yerin yerleşim yerine karine sayılmayacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2006/2-687 E., 2006/705 K., 08.11.2006). Daire de aynı gerekçeyle nüfus kaydının bulunduğu Bandırma'yı yerleşim yeri saymamıştır (Yargıtay 2. HD, 2006/11323 E., 2006/17868 K., 18.12.2006).
  • Adres kaydı karinedir, kesin değildir: Adres beyan formundaki bildirimler aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir (Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13/1). Hukuk Genel Kurulu'na göre aksi kanıtlanıncaya kadar merkezi adres kayıt sistemindeki yerleşim yerine geçerlilik tanınmalıdır (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018). Yargıtay'a göre bu kayıt beyana dayandığı için kesin karine oluşturmaz, aksi ispatlanabilir (Yargıtay 2. HD, 2016/9751 E., 2018/1095 K., 25.01.2018).
  • Hayat merkezi: Hukuk Genel Kurulu'na göre yerleşim yerinin belirlenmesinde kişinin iş ve aile ilişkilerinin toplandığı yer önemlidir ve nüfus kaydının nakli tek başına sürekli kalma niyetini kanıtlamaya yetmez; Kurul, doktora eğitimini Malatya'da sürdüren ve ailesi orada yaşayan eşin adres kaydını davadan bir ay önce oraya taşımasını bu olgularla birlikte yerleşim yeri için yeterli bulmuş, karşı oy yazısında ise bunun davayı başka yere taşıma amacı taşıdığı ve dürüstlük kuralına aykırı olduğu savunulmuştur (Yargıtay HGK, 2017/2488 E., 2018/1854 K., 06.12.2018). Karar oyçokluğuyla verilmiştir.
  • Davadan hemen önce adres değiştirmek: Yargıtay, davadan bir gün önce yapılan adres bildirimini de geçerli saymış; adresin sırf dava o şehirde görülsün diye kötüniyetle değiştirildiğini ispat yükünün davalıda olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/14776 E., 2013/28398 K., 02.12.2013). İşyeri adresini ve adres kaydını yeni şehre taşıyan eşin orada açtığı dava da yetkili yerde açılmış sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/12292 E., 2013/26424 K., 14.11.2013).
  • Geçici kalınan yer yerleşim yeri değildir: Yargıtay, muhtarlık belgesinin yerleşim yerini göstermeye yetmediğini ve ablasının evinde iki ay kalan eşin o yerde yerleşim yeri edinmediğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2008/5168 E., 2009/8935 K., 07.05.2009). Ara sıra gelinip baba evinde misafir kalınması da yerleşim yeri için yeterli görülmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/3146 E., 2011/4224 K., 10.03.2011).

Ayrılan eşin baba evi ve kadın sığınma evi

Son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer

  • İki şart birlikte aranır: Bu seçenekte hem eşlerin davadan önce son olarak birlikte oturdukları yer hem de orada en az altı ay birlikte oturmuş olmaları gerekir. Yargıtay, eşlerin altı ay birlikte oturmadığı Karasu için bu seçeneği uygulamamış, davacının adres kaydının bulunduğu Üsküdar'da açılan davayı yetkili yerde açılmış saymıştır; karar oyçokluğuyla verilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2013/5680 E., 2013/17914 K., 25.06.2013).
  • Davacı bu yeri seçmişse: Yargıtay, eşlerin son altı ay birlikte oturduğu Adana'da açılan davada verilen yetkisizlik kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2007/4318 E., 2008/1102 K., 07.02.2008).
  • Son ortak konut yurt dışındaysa: Yargıtay'a göre eşler son altı ay yurt dışında oturmuşsa boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yerinde açılabilir (Yargıtay 2. HD, 2009/1041 E., 2010/4194 K., 08.03.2010).
  • Ayrılıktan sonra geçen süre: Kanun "davadan önce son defa" birlikte oturulan yeri esas alır. Eşler ayrıldıktan sonra uzun süre geçmişse son ortak konutun yetkili olmaya devam edip etmediğini açıkça tartışan bir karara rastlamadım.

Yetki itirazı: süre, şekil ve inceleme

  • Süre: Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır (HMK m. 116/1-a, 117/1). Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 127/1). Cevap dilekçesi verildikten sonra, cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itiraz ileri sürülemez (HMK m. 131).
  • Usulsüz tebliğ: Hukuk Genel Kurulu, tatildeki davalıya komşunun beyanıyla yapılan tebliği usulsüz saymış ve yetki itirazının süresini, davalının dosya fotokopisi isteyerek davayı öğrendiği tarihten başlatmıştır (Yargıtay HGK, 2017/2299 E., 2018/1853 K., 06.12.2018).
  • Yetkili mahkeme gösterilmelidir: Yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmelidir; aksi takdirde itiraz dikkate alınmaz (HMK m. 19/2). Hukuk Genel Kurulu, yetkili mahkemeyi göstermeyen itirazı usulüne uygun saymamıştır (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021).
  • Ön sorun olarak inceleme: İlk itirazlar ön sorunlar gibi incelenir ve karara bağlanır (HMK m. 117/3). Hâkim itirazı diğer tarafa bildirir, delillerini göstermesi için süre verir, gerekirse tarafları dinler ve kararını tefhim veya tebliğ eder (HMK m. 164). Yargıtay, yetki itirazı bu şekilde incelenmeden verilen hükümleri bozmaktadır (Yargıtay 2. HD, 2018/4786 E., 2018/10285 K., 01.10.2018; Yargıtay 2. HD, 2012/22540 E., 2012/26724 K., 12.11.2012). Yetki itirazı hakkındaki ara kararın ilgilisine tebliğ edilmemesi de bozma sebebi sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2012/15605 E., 2013/1966 K., 28.01.2013). Hukuk Genel Kurulu ise itirazın ön inceleme duruşmasında taraf vekilleri dinlenerek incelenmesini usule uygun bulmuştur (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021).
  • Deliller: Yargıtay'a göre mahkeme yalnız sistemden alınan nüfus kayıt örneğine bakarak karar vermemeli, tarafların yetki konusundaki delillerini toplamalıdır (Yargıtay 2. HD, 2015/17111 E., 2015/24686 K., 22.12.2015).

Yetkisizlik kararı ve sonrası

  • Gösterilen mahkemeye yetkisizlik: Mahkeme yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi de gösterir (HMK m. 19/3). Yargıtay'a göre yetkinin kesin olmadığı davada itiraz haklıysa itirazda gösterilen mahkemeye yetkisizlik kararı verilmeli, mahkeme başka bir mahkemeyi kendisi belirlememelidir (Yargıtay 2. HD, 2014/16138 E., 2015/497 K., 15.01.2015). Eski Kanun döneminde de Daire, itirazda gösterilen mahkeme yetkili değilse itirazın reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/12203 E., 2011/2179 K., 14.02.2011).
  • Dosyanın gönderilmesi: Yetkisizlik kararı kesinleştikten sonra taraflardan biri iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemelidir; aksi takdirde dava açılmamış sayılır (HMK m. 20/1).
  • Kanun yolu: Yargıtay'a göre bölge adliye mahkemelerinin, yargı çevresindeki ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkında verdiği kararlar HMK m. 353/1-a-3 uyarınca kesindir ve HMK m. 362/1-c uyarınca temyiz edilemez (Yargıtay 2. HD, 2023/8522 E., 2024/1661 K., 12.03.2024).
  • Bozmadan sonra diğer itirazlar: Yargıtay yalnız yetki itirazı yönünden bozduğu dosyalarda diğer temyiz itirazlarının incelenmesini "şimdilik" erteler (Yargıtay 2. HD, 2018/4786 E., 2018/10285 K., 01.10.2018). Anayasa Mahkemesi, bu itirazların sonraki temyiz incelemesinde kesinleşmiş sayılarak incelenmemesini mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır (AYM, Mehmet Sivri, B. No: 2021/47098, 11.06.2025).

Farklı yerlerde açılan boşanma davaları ve karşı dava

  • Karşı dava: Karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m. 133/1). Eşlerin karşılıklı boşanma istemleri çoğu zaman aynı dosyada asıl dava ve karşı dava olarak görülür.
  • Birleştirme: Ayrı yargı çevrelerindeki mahkemelerde açılmış bağlantılı davalarda birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden istenebilir ve birinci davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (HMK m. 166/2). Yargıtay, kesinleşmemiş birleştirme kararına dayanılarak birleştirilen davayı da kapsayan yetkisizlik kararı verilmesini hatalı bulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2013/14776 E., 2013/28398 K., 02.12.2013). Eşlerin ayrı yargı çevrelerinde karşılıklı açtığı boşanma davalarında, sonra açılan davanın daha önce açılmış olan davayla birleştirilmesine ilişkin karar da Yargıtay'ca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/9698 E., 2023/309 K., 18.01.2023).

Yabancılık unsuru ve yurt dışında yaşayan eşler

  • Milletlerarası yetki: Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40). Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yeri varsa o yer mahkemesi TMK m. 168'e göre yetkilidir.
  • Yurt dışındaki Türk vatandaşları: Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer mahkemesinde, Türkiye'de sâkin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür (MÖHUK m. 41). Yargıtay, Türk mahkemesinin Almanya mahkemelerine yetkisizlik kararı vermesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2015/24523 E., 2016/7966 K., 19.04.2016).
  • Yurt dışında yaşamak ve adres kaydı: Yargıtay'a göre yurt dışında oturan ve Türkiye'de yaz aylarında birkaç ay kalan kadının adres kaydındaki baba evi, dava tarihinde yerleşim yeri sayılır (Yargıtay 2. HD, 2014/9672 E., 2014/11671 K., 28.05.2014). Hukuk Genel Kurulu da Almanya'ya gidip gelmenin adres kaydındaki yerin yerleşim yeri olmadığını göstermeye yetmediğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018).
  • Çıkma izinliler: Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28). Yargıtay, bu durumdaki eşin boşanma davasında yabancı muamelesine tabi tutulamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/23566 E., 2013/8998 K., 01.04.2013). Uygulanacak hukuk ise ayrıca MÖHUK m. 14'e göre belirlenir; bu konu TMK m. 167 sayfasında anlatılmıştır.

Diğer davalarda yetki

  • Evliliğin iptali (butlan): Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160). Yargıtay, Cumhuriyet savcısının açtığı mutlak butlan davasında da TMK m. 168'in kesin yetki olmadığını ve süresinden sonra yapılan yetki itirazının dikkate alınamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/8980 E., 2012/3345 K., 21.02.2012).
  • Anlaşmalı boşanma: TMK m. 168 bütün boşanma ve ayrılık davalarına uygulanır; anlaşmalı boşanma davası (TMK m. 166/3) da eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son altı ay birlikte oturulan yerde açılır.
  • Boşanmadan sonra nafaka: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177). Hukuk Genel Kurulu'na göre TMK m. 168 ve 177'deki yetki kuralları kesin yetki değildir (Yargıtay HGK, 2017/2722 E., 2018/1359 K., 27.09.2018).
  • Mal rejiminin tasfiyesi: Boşanmaya veya evliliğin iptaline karar verilmesi durumunda mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda bu davalarda yetkili olan mahkeme yetkilidir (TMK m. 214/2).
  • Evlilik birliğinin korunması ve kişisel ilişki: Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 201). Kişisel ilişki düzenlemelerinde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; boşanmaya ilişkin yetki kuralları saklıdır (TMK m. 326).
Uygulamada

Dava açmadan önce yetkili mahkemeyi belirleyin: kendi yerleşim yeriniz, eşinizin yerleşim yeri veya davadan önce son altı ay birlikte oturduğunuz yer. Yeni bir şehre taşındıysanız adres kaydınızı güncelleyin; iş, aile ve günlük yaşamınızın orada sürdüğünü gösteren belgeleri (kira sözleşmesi, işyeri kaydı, okul kaydı, tanıklar) hazırlayın. Davalıysanız ve dava yetkisiz yerde açıldıysa yetki itirazını dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde, cevap dilekçenizde yapın ve yetkili mahkemeyi açıkça gösterin; cevap dilekçesinden sonra itiraz edemezsiniz. Yetkisizlik kararı kesinleşirse iki hafta içinde dosyanın gönderilmesini isteyin; aksi hâlde dava açılmamış sayılır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2015/14994 E. · 2016/6131 K.28.03.2016

Seçim hakkı davacıya aittir; davacı yetkisiz yerde dava açarsa seçim hakkı davalıya geçer

Koca boşanma davası açtı. Dava dilekçesi kadına tebliğ edildi; kadın süresinde cevap vermedi, süresinden sonra verdiği cevap dilekçesinde de yetki itirazında bulunmadı. Mahkeme buna rağmen yetkisizlik kararı verdi, kadın kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı bozdu.

“Türk Medeni Kanunun 168. maddesinde gösterilen yetkili mahkemelerden birini seçme hakkı davacıya tanınmıştır. Davacı bu hakkını kullanmayarak başka bir yerde boşanma davası açarsa, o zaman seçme hakkı davalıya geçer. Bu durumda davalının süresi içerisinde yetki itirazında bulunması gerekir. Davalı kadına, dava dilekçesi 18.11.2014 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı süresinde cevap dilekçesi sunmadığı gibi süresinden sonra verdiği cevap dilekçesinde de yetki itirazında bulunmamıştır (HMK m. 19/2). Boşanma davalarında yetki kesin olmayıp mahkemece kendiliğinden yetki hususunun değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu hali ile eldeki dava açısından mahkemenin yetkili olduğu gözetilerek işin esasına girilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Davacı 168. maddedeki mahkemelerden birinde dava açmazsa bu seçimi davalı yapabilir; ancak bunun için süresinde yetki itirazında bulunması gerekir. Süresinde itiraz edilmeyen davada davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m. 19/4).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2007/4318 E. · 2008/1102 K.07.02.2008

Davacı son altı ay birlikte oturulan yeri seçmişse mahkeme yetkisizlik kararı veremez

Boşanma davası, eşlerin davadan önce son altı ay birlikte oturduğu Adana'da açıldı. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi; karar temyiz edildi ve Yargıtay kararı bozdu.

“Yapılan soruşturma ve toplanan deliller ve dosyadaki layihalardan; tarafların davadan önce son defa altı aydan beri Adana'da birlikte oturdukları anlaşılmaktadır. Türk Medeni Kanununun 168. maddesinde gösterilen yetkili mahkemelerden birini tercih etme hakkı davacıya aittir. Davacı tercihini Adana yönünde kullandığına göre işin esasının incelenmesi gerekirken yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi doğru görülmemiştir.”

Ne anlama geliyor? 168. maddedeki iki seçenek eşit değerdedir: davacı, eşlerden birinin yerleşim yerini seçebileceği gibi son altı ay birlikte oturulan yeri de seçebilir. Bu seçimi hâkim değiştiremez.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2010/2-63 E. · 2010/119 K.03.03.2010

Boşanmada yetki kamu düzenine ilişkin değildir; mahkeme yetkisini kendiliğinden araştırmaz

Yabancı uyruklu kadın, Türk vatandaşı eşine karşı İstanbul'da boşanma davası açtı. Koca, eşlerin ortak konutunun İstanbul'da olmadığını, kendisinin Kayseri'de oturduğunu ileri sürerek süresinde yetki itirazında bulundu. Kadın duruşmada Karaköy'de oturduğunu, eşiyle daha önce Ümraniye'de birlikte yaşadıklarını söyledi; vekili başka delil bildirmeyeceklerini açıkladı. Mahkeme dosyayı Kayseri'ye gönderdi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi eksik inceleme gerekçesiyle bozdu, mahkeme önceki kararında direndi.

“Bu hüküm kamu düzeni ile ilgili olmayıp, taraflara tanınmış seçimlik hak nedeniyle kesin yetki kuralı niteliğinde de değildir. Bu nedenle resen araştırma ilkesi de söz konusu değildir. Yetkisizlik ilk itiraz olarak ileri sürülmedikçe mahkemenin kendiliğinden araştırma yapıp, yetkisizliğe karar vermesi olanağı da bulunmamaktadır.”

Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oybirliğiyle onamıştır. Yetki itirazı yapılmadıkça mahkeme kendi yetkisini araştıramaz; itiraz yapılmışsa taraflar yetki konusundaki delillerini gösterir ve karar bu delillere göre verilir. Davacı vekili başka delil bildirmeyeceğini açıkça söylediği için yeniden araştırma yapılması gerekmemiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2014/6629 E. · 2014/21935 K.06.11.2014

Usulüne uygun yetki itirazı yoksa yetkisizlik kararı verilemez

Kadın boşanma davası açtı. Dava dilekçesi kocaya tebliğ edildi, koca cevap süresi içinde usulüne uygun bir yetki itirazında bulunmadı. Mahkeme yine de yetkisizlik kararı verdi; kadın kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı bozdu.

“Bu yetki kuralı re'sen dikkate alınabilecek kesin yetki değildir. Taraflarca ilk itiraz süresi içinde ileri sürülmesi halinde dikkate alınabilir. Dava dilekçesi davalıya 01.03.2013 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı cevap süresi içinde usulüne uygun bir yetki itirazında bulunmamıştır. Mahkemece usulüne uygun bir yetki itirazı bulunmadığı dikkate alınarak işin esasının incelenmesi gerektiği halde yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? TMK m. 168 kesin yetki kuralı olmadığından mahkemenin yetkili olması dava şartı değildir (HMK m. 114/1-ç). Yetki, ancak davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü ilk itirazla tartışılabilir (HMK m. 116/1-a, 117/1).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2006/2-687 E. · 2006/705 K.08.11.2006

Nüfusa kayıtlı olunan yer yerleşim yeri sayılmaz

Kadın, eşiyle birlikte oturduğu Antakya'dan ayrıldıktan kısa süre sonra, ana babasının adresinin ve nüfusa kayıtlı olduğu yerin bulunduğu Altınözü'nde boşanma davası açtı. Koca, kadının Altınözü'nde oturmadığını ve son ikametgâhının Antakya olduğunu ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Mahkeme Altınözü'nü kadının yeni yerleşim yeri sayarak davayı kabul etti; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı bozdu, mahkeme direndi.

“Bu nedenle davacı kadın TMK 19, 20 ve 168. maddeleri gereğince yerleşim yerinin Altınözü olduğunu kanıtlayamadığı gibi, delil listesinde belirttiği tanıkların adresi de Antakya'dır. Yargıtay Yüksek 2. Hukuk Dairesi önceleri 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 4 ve 28. maddeleri gereğince nüfusa kayıtlı olunan yeri yerleşim yerine karine kabul ederken 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 28. maddesinin 21.10.2003 gün 4992 sayılı Kanunun 1. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığından bu karineden vazgeçilmiş. 29 Nisan 2006 tarihinde yürürlüğe giren 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununda da böyle bir karineye yer verilmemiştir.”

Ne anlama geliyor? Kadının ayrıldığı gün verdiği şikâyet dilekçesinde adresini Antakya olarak göstermesi ve tanıklarının Antakya'da oturması, ana baba evinin yeni yerleşim yeri olmadığının delili sayılmıştır. Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oybirliğiyle bozmuştur. Yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir (TMK m. 19); nüfus kaydı bunu tek başına göstermez.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2007/2-331 E. · 2007/332 K.06.06.2007

Başka gidecek yeri olmayan kadının baba evi yerleşim yeri sayılabilir

Kadın, Düzce'deki ortak konuttan ayrılıp babasının yanına Balıkesir'e gitti ve yaklaşık kırk gün sonra Balıkesir'de boşanma davası açtı. Koca süresinde yetki itirazında bulundu. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının Balıkesir'in yerleşim yeri olduğunu kanıtlayamadığı gerekçesiyle kararı bozdu; mahkeme yetki konusunda önceki kararında direndi.

“Somut olayda davacı kadının 15.8.2002 tarihinde koca evini terk edip, o tarihten beri baba evinde oturduğu, işte çalışmadığı, üzerine kayıtlı bir taşınmazının bulunmadığı, hayatın olağan akışı gereğince sığınabileceği ve yerleşebileceği tek yerin baba evi olduğu ayrı ev açıp orada hayatını idame ettirmesinin mevcut şartlarda mümkün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca davacı kadının sürekli kalma niyeti ile baba evine gittiğinin ve hayatını burada devam ettireceğinin kabulü zorunlu bulunmaktadır.”

Ne anlama geliyor? Kurul, işi ve üzerine kayıtlı taşınmazı olmayan kadının sığınabileceği tek yerin baba evi olduğunu, bu nedenle oraya sürekli kalma niyetiyle gittiğinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazısında, baba evine dönmenin sürekli kalma niyetiyle olduğunun ayrıca kanıtlanması gerektiği ve muhtarlık belgesinin yerleşim yerini değil oturma yerini gösterdiği savunulmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2016/9751 E. · 2018/1095 K.25.01.2018

Başka kalacak yeri olmayan kadının baba evi yerleşim yeridir; adres kaydı kesin karine değildir

Eşiyle arasında sorun çıkan kadın ortak konuttan ayrılarak Kadirli'deki baba evinde kalmaya başladı ve orada boşanma davası açtı. Dosyadaki adres kaydı kocanın beyanına göre oluşturulmuştu. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi; kadın kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı bozdu.

“Eşinden ayrı yaşamak durumunda olan kadının, başka bir yerde kalma olanağı bulunmadığı takdirde babaevine dönmesi ve burasının yerleşim yeri sayılması "hayatın olağan akışına uygun" düşer. Bu fiili karinenin aksinin kabulünü gerektirecek bir delil bulunmamaktadır (YHGK, 06.06.2007, 331-332).”

Ne anlama geliyor? Daire, işi ve geliri olmayan kadının sürekli kalma niyetiyle baba evine geldiğini kabul etmiş ve Hukuk Genel Kurulu'nun 2007 tarihli kararına dayanmıştır (Yargıtay HGK, 2007/2-331 E., 2007/332 K., 06.06.2007). Daire aynı kararda, adres kaydının beyana dayandığını ve yerleşim yerine kesin değil, aksi ispatlanabilen bir karine oluşturduğunu belirtmiştir; dosyadaki kayıt kocanın beyanına göre oluşturulmuştu. Davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabildiği için Kadirli'de açılan dava yetkili yerdedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2014/21417 E. · 2015/6287 K.01.04.2015

Boşanmak için baba evine dönen eşin yerleşme niyeti, sonradan yapılan adres kaydıyla da teyit edilebilir

Davacı eş, Ocak 2014'te çocuklarıyla birlikte baba evine geldi ve Şubat 2014'te orada boşanma davası açtı. Muhtarlıktan aldığı fakirlik belgesinde de orada oturduğu yazılıydı; adres kaydını ise davadan sonra baba evine aldırdı. Davalı eş yetki itirazında bulundu ve mahkeme itirazı kabul etti. Yargıtay kararı bozdu.

“Davacının bu beyanı, davalıdan eşinden ayrılma iradesini net olarak ortaya koymakta olup, yerleşmek niyetiyle .....'ne geldiğini göstermektedir. Nitekim davadan sonra yerleşim yerini .....'ne aldırmış olması da, bunu teyit etmektedir. Hal böyle olunca davacının sürekli kalma niyetiyle baba evine gittiği ve bundan sonra yaşamını burada devam ettireceğinin kabulü gerekir.”

Ne anlama geliyor? Daire, boşanma davası açmak amacıyla baba evine gelinmesini ayrılma iradesinin ve yerleşme niyetinin göstergesi saymış, davadan sonra yapılan adres kaydını da bu niyetin teyidi olarak değerlendirmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazısında, adresin adli yardımdan yararlanmak için alındığı ve yerleşme amacının kanıtlanmadığı savunulmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/1901 E. · 2018/45 K.17.01.2018

Adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri, aksi kanıtlanana kadar geçerlidir

Almanya'da doğup büyüyen kadın, eşinden ayrıldıktan sonra babasıyla yaşamaya başladı ve adres kaydının bulunduğu Bafra'da boşanma davası açtı. Koca, eşlerin evlendikten sonra Çan'da yaşadığını, kadının ayrılıktan sonra Almanya'ya döndüğünü ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Mahkeme, kadının Bafra'daki adreste fiilen oturmadığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı bozdu, mahkeme direndi.

“Davacı kadının daha önceden Almanya'da yaşaması veya ayrılığın ardından Almanya'ya geliş gidiş yapması, yerleşim yerinin Bafra olmadığının kabulü için yeterli değildir. Dosya kapsamından davalının bu durumun aksini kanıtlayamadığı anlaşılmıştır. Davanın yetkili yerde açıldığının kabulü gerekmektedir.”

Ne anlama geliyor? Kurul, Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13/1'e dayanarak adres kaydına aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlilik tanımış ve aksini ispat yükünü itiraz eden davalıya bırakmıştır. Aynı kararda, bir yerde uzun süre bulunmanın tek başına o yeri yerleşim yeri yapmadığı, sürekli kalma amacının da kanıtlanması gerektiği belirtilmiştir. Direnme kararı oybirliğiyle bozulmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/2488 E. · 2018/1854 K.06.12.2018

Adres kaydını davadan önce aile yanına taşıyan eş, hayat merkezi oradaysa orada dava açabilir

Tunceli'de üniversitede çalışan eşler önce Elazığ'da, sonra Malatya'da, ardından yeniden Elazığ'da oturdu. Ayrılığa yol açan son olaydan sonra koca, ailesinin yaşadığı ve doktora eğitimi gördüğü Malatya'ya gitti; adres kaydını davadan yaklaşık bir ay önce Malatya'ya taşımıştı. Koca Malatya'da boşanma davası açtı, kadın son ortak konutun Elazığ'da olduğunu ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bozdu, mahkeme direndi.

“Bu durumda davacının Malatya ilini yerleşim yeri olarak belirlediği, davalının aksini kanıtlayamadığı, davanın yetkili yerde açıldığının kabulü gerekmektedir. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında davacının, dava tarihinden bir ay önce ikametgâh kaydını Malatya'ya aldırmış gözükmesine rağmen davadan beş gün önce davalı ile yaşadığı ortak konut olan Elazığ'da yaşadığı, davacının Malatya'da ikamet etmediği, TMK'nın 2. maddesi gözetilerek direnme kararının onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.”

Ne anlama geliyor? Kurul, adres kaydının naklinin tek başına yeterli olmadığını, ancak iş ve aile ilişkilerinin toplandığı yerin hayat merkezi olarak seçildiğini gösteren başka olgularla birlikte yerleşim yerini belirleyebileceğini kabul etmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazısında, dava açmadan kısa süre önce adresini baba evine taşıyan eşin davayı başka yere taşımak istediği ve bunun dürüstlük kuralına (TMK m. 2) aykırı olduğu savunulmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2013/14776 E. · 2013/28398 K.02.12.2013

Davadan bir gün önce yapılan adres bildirimi de geçerlidir; kötüniyeti davalı ispatlamalıdır

Kadın, davadan bir gün önce nüfus müdürlüğüne İstanbul'daki adresini bildirdi ve ertesi gün İstanbul'da boşanma davası açtı. Koca da sonradan İzmir'de boşanma davası açtı ve bu davanın İstanbul'daki davayla birleştirilmesine karar verildi. İstanbul'daki mahkeme, birleştirilen davayı da kapsayacak şekilde yetkisizlik kararı verdi; kadın kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı iki yönden bozdu.

“Adres beyan formundaki bu bildirimin aksine dosyada bir delil bulunmamaktadır. Davacının sırf boşanma davasının İstanbul'da görülmesini sağlamak amacıyla yerleşim yeri adresini kötüniyetli olarak değiştirdiği de davalı tarafından ispatlanamamıştır. O halde, karinenin aksi kanıtlanamadığına göre, işin esasının incelenmesi yerine yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi doğru bulunmamıştır.”

Ne anlama geliyor? Adres kaydı yerleşim yerine karinedir; davalı, bu karinenin aksini veya adresin sırf yetkili mahkemeyi değiştirmek için kötüniyetle değiştirildiğini ispatlamalıdır. Daire aynı kararda, ayrı yargı çevrelerindeki davalar birleştirildiğinde ilk davanın açıldığı mahkemenin ancak birleştirme kararı kesinleşince bununla bağlı olacağını (HMK m. 166/2) ve kesinleşmemiş birleştirme kararının yetkisizlik hükmüne dahil edilemeyeceğini belirtmiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2013/12292 E. · 2013/26424 K.14.11.2013

İşyerini ve adres kaydını taşıyan eşin yeni yerleşim yeri yetkilidir

Kadın, işyeri adresini ve adres kayıt sistemindeki yerleşim yerini Antalya'ya taşıdıktan yaklaşık iki ay sonra Antalya'da boşanma davası açtı. Koca süresinde yetki itirazında bulundu; mahkeme ön inceleme duruşmasında yetkisizlik kararı verdi. Kadın kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı bozdu.

“Boşanma davasındaki yetki kuralı kesin yetki olmadığına göre burada davacının seçimlik hakkı bulunmaktadır. Dosyadaki belge ve deliller incelendiğinde davacı-davalı kadının 20.06.2012 tarihli dilekçe ile Manavgat Vergi Dairesine başvurmak suretiyle işyeri adresini Antalya'ya naklettiğini bildirip gereğinin yapılmasını istediği, ayrıca merkezi adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresini de 05.07.2012 tarihinde Antalya Konyaaltı Arapsuyu Mahallesine naklettirdiği, boşanma davasının ise 05.09.2012 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır. Gerçekleşen bu durum karşısında davanın yetkili Antalya Aile Mahkemesinde açıldığının kabulü gerekir.”

Ne anlama geliyor? Vergi dairesine yapılan işyeri nakli bildirimi ve adres kaydının değiştirilmesi, yeni yerde sürekli kalma niyetini gösteren olgular olarak değerlendirilmiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2019/6501 E. · 2019/11415 K.13.11.2019

Kadın sığınma evinde kalan kadın, sığınma evinin bulunduğu yerde dava açabilir

Kadın, eşinden ayrıldıktan sonra baba evine gitti; babası kabul etmeyince Gaziantep'teki kadın sığınma evine yerleşti ve sığınma evindeyken Gaziantep'te boşanma davası açtı. İlk derece mahkemesi, kadının Gaziantep'e yerleşme niyetinin kanıtlanmadığı gerekçesiyle kocanın yetki itirazını kabul etti; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti. Yargıtay bölge adliye mahkemesinin kararını kaldırıp ilk derece mahkemesinin kararını bozdu.

“Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında, davacı kadının Gaziantep Kadın Sığınma evinde iken 25.10.2017 tarihinde boşanma davası açtığı, davacı kadının içinde bulunduğu bu koşullara göre, davanın açıldığı tarih itibariyle davacı kadının yerleşim yerinin Gaziantep ve yetkili mahkemenin de Gaziantep Aile Mahkemesi olduğunun kabulünün gerektiği, bu sebeple davanın Gaziantep'te açılmasında bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla, mahkemenin davanın esasına girerek karar vermesi gerekirken, yazılı şekilde yetkisizlik kararı vermesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Şiddet nedeniyle sığınma evinde kalan kadından, orada sürekli kalma niyetini ayrıca kanıtlaması beklenmemiştir. Daire 2017 tarihli bir kararında da, güvenliği için adresi gizlenen ve kayıtlı adresi bulunmayan kadının sığınma evinin bulunduğu yerde açtığı davayı yetkili yerde açılmış saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2016/412 E., 2017/5475 K., 04.05.2017).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2008/5168 E. · 2009/8935 K.07.05.2009

Muhtarlık belgesi yerleşim yerini göstermeye yetmez; geçici kalınan yer yerleşim yeri değildir

Davacı eş Çorum'da boşanma davası açtı; davalı eş süresinde yetki itirazında bulunarak Ankara mahkemelerini yetkili gösterdi. Kolluk araştırmasında davacının Çorum'da gösterdiği adresin ablasına ait olduğu, davacının burada iki ay kalıp ayrıldığı ve Ankara'da taşınmazları bulunduğu anlaşıldı. Mahkeme itirazı reddedip esası inceledi; Yargıtay kararı bozdu.

“Muhtarlıktan alınan belge, yerleşim yerini tayinde yeterli değildir. Mahkemenin talebi üzerine, kolluk tarafından yapılan araştırmada, davacının Çorum'da gösterdiği adresin ablasına ait olduğu, bu adreste iki ay kalıp, ayrıldığı, davacının Ankara'da gayrimenkullerinin bulunduğu tarafların davadan önce son defa birlikte oturdukları yerin Ankara olduğu, toplanan delillerden anlaşılmaktadır. Gerçekleşen bu olgulara göre Ankara mahkemeleri yetkilidir.”

Ne anlama geliyor? Yerleşim yeri iddiası belgeyle değil, sürekli kalma niyetini gösteren olgularla kanıtlanır. Kısa süre kalınan akraba evi yerleşim yeri sayılmamış, eşlerin son birlikte oturduğu Ankara'nın mahkemeleri yetkili bulunmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2017/1510 E. · 2018/659 K.16.01.2018

Yetki dava tarihindeki duruma göre belirlenir; davalının sonradan taşınması yetkiyi değiştirmez

Koca boşanma davasını, dava tarihinde resmî kayıtlara göre eşlerin oturduğu yerde açtı. Kadın dava açıldıktan sonra, işi ve geliri olmadığı için ailesinin yanına gitti ve orada yaşamaya başladı. Mahkeme, Daire'nin yetki itirazının usulüne uygun incelenmesi gerektiği yönündeki ilk bozmasına uyduktan sonra yetki itirazını kabul etti; Yargıtay kararı yeniden bozdu.

“Resmi kayıtlarda davanın açıldığı tarihte; tarafların ikametgahlarının ..... olduğu, davalı kadının dava açıldıktan sonra herhangi bir geliri ve işi olmadığı için ....'a ailesinin yanına gittiği ve o tarihten itibaren orada yaşadığı anlaşılmaktadır. Bu açıklamalar karşısında, davanın yetkili mahkemede açıldığı ve yetki itirazının reddine karar verilerek işin esasının incelenmesi gerekirken yetkisizlik kararı verilmesi doğru olmamıştır.”

Ne anlama geliyor? Yerleşim yeri, davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (HMK m. 6/1'deki 'davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri' ölçüsü de aynıdır). Davalının dava açıldıktan sonra başka yere taşınması, açılmış davadaki yetkiyi etkilemez.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2010/3146 E. · 2011/4224 K.10.03.2011

Ara sıra gelinip misafir kalınan yer yerleşim yeri değildir

Evlendikten sonra birlikte oturan eşlerden koca başka bir yere gidip orada sürekli yaşamaya başladı, kadın ve çocuklar eski yerde kaldı. Koca, zaman zaman gelip babasının yanında misafir olarak kaldığı yerde boşanma davası açtı. Kadın süresinde yetki itirazında bulundu; mahkeme itirazı reddedip esası inceledi ve Yargıtay kararı bozdu.

“Davacı kocanın sürekli yaşadığı ... Zaman zaman ... Geldiğinde ... yaşayan babası yanında misafir olarak kalmış olması yerleşim yerinin .... olduğunun kabulü için yeterli değildir. Davalı kadın süresi içinde yetki itirazında bulunmuş ve davacı koca yerleşim yerinin ... olduğunu kanıtlayamamıştır. O halde yetki itirazının kabulü ile davanın yetki nedeniyle reddine ve yetkili Dargeçit Aile Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekirken, işin esası hakkında karar verilmesi doğru bulunmamıştır.”

Ne anlama geliyor? Kısa ziyaretlerde kalınan baba evi, sürekli kalma niyeti bulunmadığı için yerleşim yeri sayılmamıştır. Daire, kocanın o yerin yerleşim yeri olduğunu kanıtlayamadığını belirterek itirazın kabulüyle dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2013/5680 E. · 2013/17914 K.25.06.2013

Altı ay birlikte oturulmayan yer ikinci seçeneğe göre yetkili değildir

Eşler evlendikten yaklaşık beş buçuk ay sonra, kadının adres kaydının bulunduğu Üsküdar'da boşanma davası açıldı. Davalı yetki itirazında bulundu ve mahkeme itirazı kabul etti. Eşlerin Karasu'da altı ay birlikte oturmadıkları anlaşılıyordu. Karar temyiz edildi ve Yargıtay kararı bozdu.

“Davacı kadının adres kayıt sistemindeki adresi Üsküdar'dır. Karasu ilçesinde tarafların altı ay birlikte oturmadıkları da anlaşılmaktadır. Dava davacının yerleşim yerinde açılmıştır. Davalının yetki ilk itirazının reddi ile işin esasının incelenmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Son birlikte oturulan yerin yetkili olması için eşlerin orada davadan önce en az altı ay birlikte oturmuş olması gerekir. Bu şart gerçekleşmemişse yalnız eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazısında, yetki itirazının ön sorun olarak incelenmediği gerekçesiyle bozma yapılması gerektiği savunulmuştur.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2009/1041 E. · 2010/4194 K.08.03.2010

Eşler son altı ay yurt dışında oturmuşsa dava eşlerden birinin yerleşim yerinde açılır

Eşler son altı ay yurt dışında birlikte oturmuştu. Kadın, Arsin'de boşanma davası açtı; ancak kadın bir yıldır Akçaabat'ta babasının yanında oturuyordu. Almanya'da işçi olan davalı eş yıllık iznini Ordu'nun Perşembe ilçesinde geçiriyor, orada ev ve arazisi bulunuyordu ve yetki itirazında yetkili mahkemeyi doğru gösterdi. Mahkemenin kararı temyiz edildi; Yargıtay, dosyanın Perşembe Aile Mahkemesine gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.

“taraflar son defa altı ay yurt dışında oturmuşlardır. Bu durumda boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yerinde açılabilir. Dava Arsin'de açılmıştır. Ancak davacı vekili ilk duruşmada müvekkili davacının 1 yıldır Trabzon'un Akçaabat ilçesinde babasının yanında ikamet ettiğini açıklamış, davacının vekaletnamesinde gösterdiği adres ve ekonomik sosyal durum araştırma evrakı da dikkate alındığında davacı kadının yerleşim yerinin Arsin olmadığı anlaşılmaktadır. Dosyadaki beyan ve bilgilerden Almanya'da işçi olan davalının yıllık iznini Ordu'nun Perşembe ilçesinde geçirdiği, burada ev ve arazi sahibi olduğu yani yerleşim yerinin mahkemenin de kabulünde olduğu üzere Ordu'nun Perşembe ilçesi olduğu anlaşılmaktadır. Davacı yetkili mahkemelerin dışında bir yerde dava açtığına göre seçimlik hak davalıya geçmiştir. Davalı yetkili mahkemeyi doğru olarak göstermiştir. O halde mahkemece dosyanın yetkili (Ordu ili) Perşembe Aile Mahkemesine gönderilmesine şeklinde hüküm kurulması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.”

Ne anlama geliyor? Son birlikte oturulan yer yurt dışındaysa 168. maddenin ikinci seçeneği Türkiye'de uygulanamaz; dava eşlerden birinin Türkiye'deki yerleşim yerinde açılır. Davacı bu yerlerin dışında dava açtığında seçim hakkı davalıya geçer ve davalının doğru gösterdiği yetkili mahkemeye dosya gönderilir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2006/20634 E. · 2007/9601 K.07.06.2007

Yetki itirazında doğru mahkeme gösterilmelidir; il adını söylemek yetmez

Davalı eş, eşlerin son yerleşim yerinin Kocaeli olduğunu ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Toplanan delillerden eşlerin davadan önce son altı ay Körfez'de oturdukları anlaşıldı. Mahkeme itirazı kabul etti; Yargıtay kararı bozdu.

“Toplanan delillerden, tarafların davadan önce son defa altı aydır Körfez'de oturdukları anlaşılmaktadır. Davalı yetkili mahkemeyi doğru olarak göstermemiştir. (HUMK.mad.23/son cümle) Gerçekleşen bu durum karşısında yetki itirazının reddi gerekirken, yazılı şekilde kabulü usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”

Ne anlama geliyor? Yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi doğru göstermelidir; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (bugün HMK m. 19/2). Aynı il içinde birden fazla ilçe mahkemesi bulunabileceği için itirazda yetkili mahkemenin açıkça belirtilmesi gerekir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/2299 E. · 2018/1853 K.06.12.2018

Tebliğ usulsüzse yetki itirazının süresi, davanın öğrenildiği tarihten başlar

Koca boşanma davası açtı. Dava dilekçesi, kadın tatildeyken komşunun beyanı üzerine muhtarlığa bırakılarak tebliğ edilmiş sayıldı. Kadın vekili, tebliğden itibaren iki haftalık süre geçtikten sonra verdiği dilekçede eşlerin son altı ay birlikte oturduğu yerin Bakırköy olduğunu ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Mahkeme yetkisizlik kararı verdi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi itirazın süresinde olmadığı gerekçesiyle bozdu, mahkeme direndi.

“Ne var ki, dosya içerisinde mevcut ve UYAP ortamında kayıtlı bulunan davalı -karşı davacı tarafından dosyanın fotokopisinin verilmesi talebini içeren dilekçenin 25.09.2013 tarihinde mahkemeye sunulduğu anlaşılmakta olup, bu durumda Tebligat Kanununun 32. maddesi uyarınca davalı -karşı davacının davayı bu tarihte öğrendiğinin ve 08.10.2013 tarihli dilekçe ile ileri sürdüğü yetki itirazının süresinde olduğunun kabulü gerekmektedir.”

Ne anlama geliyor? Kurul, komşu Tebligat Kanunu'nun 20. maddesinde sayılan kişilerden olmadığı için tebliğin usulsüz olduğunu, kadının dosya fotokopisi istediği tarihte davayı öğrendiğini kabul etmiş (Tebligat Kanunu m. 32) ve yetki itirazını bu tarihe göre süresinde saymıştır. Karar oybirliğiyle verilmiş, yetkiye ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya Daireye gönderilmiştir. Yetki itirazı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta olan cevap süresi içinde yapılmalıdır (HMK m. 127/1).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2018/1085 E. · 2021/164 K.25.02.2021

Yetkili mahkemeyi göstermeyen yetki itirazı dikkate alınmaz

Kadın, evden kovulduktan sonra ailesinin yanına Isparta'ya yerleşti ve orada boşanma davası açtı. Koca cevap dilekçesinde eşlerin son altı ay Kocaeli'nde oturduğunu belirterek davanın yetkisiz mahkemede açıldığını ileri sürdü. Mahkeme itirazı ön inceleme duruşmasında inceleyip reddetti ve davayı kabul etti; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, itirazın ön sorun olarak incelenmediği gerekçesiyle bozdu, mahkeme direndi.

“Kesin yetki kuralının bulunmadığı somut olayda da davalı taraf süresi içinde ibraz ettiği cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmuş ancak yetkili mahkemeyi göstermemiştir. Bu durumda usulünce yapılmış bir yetki itirazından söz edilemeyecektir.”

Ne anlama geliyor? Yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmek zorundadır; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (HMK m. 19/2). Kurul, itirazın bu nedenle reddedilmesi gerektiğini, mahkemenin itirazı esastan tartışarak reddetmesinin isabetli olmasa da sonucu itibarıyla doğru olduğunu belirterek direnme kararını değişik gerekçeyle yerinde bulmuştur. Kurul aynı kararda, mahkemenin itirazı ön inceleme duruşmasında taraf vekillerini dinleyerek ön sorun olarak incelediğini kabul etmiş ve cevap dilekçesini süresi dolmadan vermiş davalının sonradan ek dilekçeyle yetki itirazında bulunamayacağını belirtmiştir (HMK m. 131). Karar oybirliğiyle verilmiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2018/4786 E. · 2018/10285 K.01.10.2018

Yetki itirazı ön sorun olarak incelenmeli, taraflara delil gösterme imkânı verilmelidir

Karşılıklı boşanma davalarında erkek, yasal süresi içinde usulüne uygun yetki itirazında bulundu. Mahkeme itirazı ön sorun olarak incelemeden karara bağladı ve davaları sonuçlandırdı. Yargıtay kararı bozdu.

“Davalının yetki itirazı mahkemece hadise şeklinde incelenmeden karara bağlanmıştır. Bu nedenle, mahkemece yetki itirazının Hukuk Muhakemeleri Kanununun 164. maddesinde gösterilen şekilde incelenmesi için taraflara yetki konusunda delillerini gösterme olanağı tanınıp, gösterildiği takdirde toplanarak; gerçekleşecek sonucuna göre yetki itirazı hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle yazılı şekilde karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? İlk itirazlar ön sorun gibi incelenir (HMK m. 117/3); hâkim itirazı diğer tarafa bildirir, delillerini gösterme imkânı tanır, gerekirse tarafları dinler ve kararını tefhim veya tebliğ eder (HMK m. 164). Daire bu tür bozmalarda tarafların diğer temyiz itirazlarını 'şimdilik' incelememektedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2012/15605 E. · 2013/1966 K.28.01.2013

Yetki itirazı hakkındaki ara karar ilgilisine tebliğ edilmelidir

Eşlerden biri İzmir'de boşanma davası açtı, diğer eş yetki itirazında bulundu. Mahkeme yetki itirazını reddetti; bu ara kararı davalıya tebliğ etmeden, davalının yokluğunda boşanmaya karar verdi. Karar temyiz edildi ve Yargıtay kararı bozdu.

“Görüldüğü gibi yetki itirazı hakkında verilen ara kararının ilgilisine tebliğinde yasal zorunluluk bulunmaktadır. Belirtilen yasal kurala uyulmadan davalının yokluğunda hüküm kurulması savunmayı ve davanın sonucunu etkileyen önemli bir usul hatası olup bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Ön sorun hakkındaki karar taraflara tefhim veya tebliğ edilir (HMK m. 164/3). Bu dosya daha sonra Anayasa Mahkemesine de taşınmıştır; aşağıdaki Ferihan Sarı kararına bakınız.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2015/17111 E. · 2015/24686 K.22.12.2015

Adres kaydı çürütülebilir karinedir; yetki itirazında taraflara delil gösterme imkânı tanınmalıdır

Davacı eş boşanma davası açtı, davalı eş usulünce yetki itirazında bulundu. Mahkeme itirazı ön sorun olarak incelemeden, sistemden alınan nüfus aile kayıt örneğindeki yerleşim yerine bakarak yetkisizlik kararı verdi. Davacı kararı temyiz etti ve Yargıtay kararı bozdu.

“Bu nedenle mahkemece davalının yetki itirazının Hukuk Muhakemeleri Kanununun 164 maddesinde gösterilen şekilde incelenmesi için taraflara yetki konusunda delillerini gösterme olanağı tanınarak, gösterildiği takdirde toplanarak gerçekleşecek sonucuna göre yetki itirazı hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Daire, Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği'ne göre yerleşim yerine ilişkin beyanın aksi çürütülebilir bir karine olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle mahkeme yalnız nüfus kayıt örneğine bakarak karar vermemeli, tarafların yetki konusundaki delillerini toplamalıdır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2014/16138 E. · 2015/497 K.15.01.2015

Yetkisizlik kararında davalının itirazında gösterdiği mahkeme gösterilmelidir

Kadın süresinde verdiği cevap dilekçesinde yetki itirazında bulundu ve yetkili aile mahkemesini gösterdi. Mahkeme itirazı haklı buldu, ancak dosyayı kadının gösterdiği mahkemeye değil, kendi değerlendirmesine göre yetkili saydığı başka bir aile mahkemesine gönderdi. Yargıtay kararı bozdu.

“Yetkinin kesin olmadığı davalarda, yetki itirazının, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemeyi; birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirir. Aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz (HMK md. 19/2). Davalı kadın süresinde sunduğu cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmuş ve ... ... Aile Mahkemesi'nin yetkili olduğunu bildirmiştir. Mahkeme tarafından ... ... Aile Mahkemesi'ne yetkisizlik kararı verilmesi gerekirken, ... Mahkemesi'nin yetkili olduğu değerlendirilerek dosyanın ... Aile Mahkemesi'ne gönderilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.”

Ne anlama geliyor? Yetkinin kesin olmadığı davalarda mahkeme yetkili mahkemeyi kendisi araştırmaz; itiraz haklıysa itiraz edenin gösterdiği mahkemeye yetkisizlik kararı verir, gösterilen mahkeme yetkili değilse itirazı reddeder (HMK m. 19/2-3). Daire aynı ilkeyi eski Kanun döneminde de uygulamıştır (Yargıtay 2. HD, 2010/12203 E., 2011/2179 K., 14.02.2011).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2012/23566 E. · 2013/8998 K.01.04.2013

Çıkma izniyle Türk vatandaşlığından ayrılan eş yabancı muamelesi görmez

Türk vatandaşı koca, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle Alman vatandaşlığına geçen eşine karşı boşanma davası açtı. Kadın süresinde yetki itirazında bulunmamıştı. Mahkeme, kadının Alman vatandaşı olduğu gerekçesiyle Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunmadığını kabul ederek davayı usulden reddetti. Yargıtay kararı bozdu.

“Bu durumda dava, "yabancılık unsuru" taşımadığından, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuk Hakkındaki Kanunun md. 14/1) bu davaya tatbiki mümkün değildir. Boşanma davalarında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. (TMK md.168) Türk Medeni Kanunun 168. maddesinde gösterilen yetkili mahkemelerden birini seçme hakkı davacıya tanınmıştır. Davacı bu hakkını kullanmayarak başka bir yerde boşanma davası açarsa, o zaman seçme hakkı davalıya geçer. Bu durumda davalının süresi içerisinde yetki itirazında bulunması gerekir. Davalı kadına, dava dilekçesi 01.12.2011 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı süresinde yetki itirazında bulunmamıştır. (HMK md.19/2) Boşanma davalarında yetki kesin olmayıp mahkemece kendiliğinden yetki hususunun değerlendirilmesi mümkün değildir.”

Ne anlama geliyor? Daire kararını o tarihte yürürlükte olan 403 sayılı Kanun m. 29'a dayandırmıştır; bugün aynı kural 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28'dedir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40); eşlerden birinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi TMK m. 168'e göre yetkilidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2014/9672 E. · 2014/11671 K.28.05.2014

Yurt dışında yaşamak, Türkiye'deki adres kaydının gösterdiği yerleşim yerini ortadan kaldırmaz

Evlenmeden önceki yerleşim yeri Bayburt olan kadın, aynı adresteki baba evine döndü ve bu değişikliği adres kayıt sistemine bildirdi; yaklaşık bir ay sonra Bayburt'ta boşanma davası açtı. Kadın yurt dışında oturuyor, Bayburt'ta yaz aylarında birkaç ay kalıyordu. Mahkeme yetki itirazını kabul etti; Yargıtay kararı bozdu.

“Bir kimsenin adres kayıt sisteminde gösterilen adresi yerleşim yerine karine olup; aksi sabit oluncaya kadar kişinin yerleşim yeri olarak kabul edilmesi gerekir (Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13/1) Davacının yurt dışında oturması, yaz aylarında bir kaç ay Bayburt'ta kalması, dava tarihinde Bayburt'un, davacının yerleşim yeri olması sonucunu değiştirmez. O halde mahkemenin yetkisine yönelik itirazın reddiyle işin esasının incelenmesi gerekirken; yazılı şekilde hüküm kurulması doğru bulunmamıştır.”

Ne anlama geliyor? Yurt dışında çalışan veya yaşayan eşin Türkiye'deki adres kaydı, aksi kanıtlanmadıkça yerleşim yeri sayılır ve bu yer mahkemesi boşanma davasında yetkilidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2011/8980 E. · 2012/3345 K.21.02.2012

Evliliğin iptali (butlan) davasında da TMK 168 uygulanır ve yetki kesin değildir

Cumhuriyet savcısı, eşler arasında evlenmeye engel derecede hısımlık bulunduğu iddiasıyla evliliğin mutlak butlanla iptali davası açtı. Davalılardan biri, dava dilekçesinin tebliğinden sonra o tarihte geçerli on günlük cevap süresini geçirerek yetki itirazında bulundu; mahkeme itirazı kabul etti. Yargıtay kararı bozdu.

“Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK. md. 160). Boşanma davalarında yetkiyi düzenleyen Türk Medeni Kanununun 168. maddesinde yer alan kural, kamu düzenine ilişkin kesin yetki kuralı olmayıp, ilk itiraz olarak ileri sürüldüğünde incelenebilir.”

Ne anlama geliyor? Evlenmenin butlanı davalarında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 160). Cumhuriyet savcısının açtığı butlan davasında da süresinden sonra yapılan yetki itirazı dikkate alınamaz; Daire aynı yıl verdiği bir başka kararda da butlan davasında usulüne uygun itiraz olmadan yetkisizlik kararı verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/20719 E., 2012/4331 K., 01.03.2012).

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/2722 E. · 2018/1359 K.27.09.2018

Boşanmadan sonra açılan nafaka ve tazminat davasında da yetki kesin değildir

Kadın, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra eski eşine karşı nafaka ile maddi ve manevi tazminat davası açtı. Erkek cevap dilekçesinde davanın yetkili mahkemede açılmadığını ileri sürdü, ancak yetkili mahkemeyi göstermedi. Mahkeme davayı kısmen kabul etti; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yetki itirazı hakkında hüküm kurulmadığı gerekçesiyle bozdu, mahkeme direndi.

“Hemen belirtmek gerekir ki TMK'nın gerek 168. maddesinde, gerekse 177. maddesinde düzenlenen yetki kuralları kesin yetki kuralı niteliğinde değildir. Bilindiği üzere yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili bulunması dava koşuludur (HMK m. 114/1-ç). Dava şartlarının mevcut olup olmadığı ise davanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden araştırılır (HMK m. 115/1). Oysa boşanma veyahut boşanmadan sonra açılacak tazminat ve nafakaya ilişkin davalarda yetki kamu düzenine ilişkin olmadığından, yetki itirazı süresinde ve usulüne uygun şekilde ileri sürülmedikçe mahkemenin kendiliğinden araştırma yapıp yetkisizlik kararı vermesi olanağı da bulunmamaktadır.”

Ne anlama geliyor? Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 177). Kurul, yetkili mahkemeyi göstermeyen itirazın usulüne uygun olmadığını, bu nedenle mahkemenin itiraz hakkında ayrıca hüküm kurmasına gerek bulunmadığını kabul etmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni
Anayasa Mahkemesi İkinci BölümB. No: 2014/7261 · Ferihan Sarı başvurusu12.01.2017

Yetki itirazının reddine yönelik şikâyet, kanun yolu şikâyetidir

Eşlerden biri İzmir'de boşanma davası açtı; diğer eş (başvurucu), eşlerin yasal ikametgâhının Edirne olduğunu ileri sürerek yetki itirazında bulundu. Mahkeme, davacının on iki yıldır İzmir'de yaşadığını ve eşlerin kendi rızalarıyla ayrı şehirlerde yaşamaya başladığını belirterek itirazı reddetti. Yargıtay önce ret kararının başvurucuya tebliğ edilmediği gerekçesiyle hükmü bozdu; yeniden verilen boşanma kararını ise davacının kendi yerleşim yerinde de dava açabileceği gerekçesiyle onadı. Başvurucu, yetki itirazının usule aykırı reddedildiğini ve ret kararının bozmadan sonra da kendisine tebliğ edilmediğini ileri sürdü.

“Somut olayda yetki itirazının reddine dair ara kararı başvurucuya tebliğ edilmemiş olmasına rağmen başvurucunun itirazını temyiz yolunda ileri sürme imkânı bulduğu, Yargıtayın ise kararında başvurucunun itirazını karşıladığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla yetkiye itirazın reddine dair kararın başvurucuya tebliğ edilememesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının bir ihlal olmadığı açık olduğundan kabul edilemezliğine karar verilmesi gerekmektedir.”

Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi, yetki itirazının reddinin doğru olup olmadığını derece mahkemelerinin değerlendirmesine bırakmış; tebliğ eksikliği başvurucunun itirazını temyizde ileri sürmesine engel olmadığı için ihlal iddiasını açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir. Başvurucunun itirazını yerinde görmeyen Yargıtay kararına göre davacı kendi yerleşim yerinde de boşanma davası açabilir (Yargıtay 2. HD, 2013/23524 E., 2013/28557 K., 04.12.2013).

Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi BankasıKararın tam metni
Anayasa Mahkemesi İkinci BölümB. No: 2021/47098 · Mehmet Sivri başvurusu11.06.2025

Yalnız yetki yönünden bozulan dosyada diğer temyiz itirazları sonradan incelenmelidir

Eşlerden biri boşanma davası açtı; diğer eş karşı dava açtı ve mahkemenin yetkisine itiraz etti. Yargıtay, yetki itirazı ön sorun olarak incelenmeden karara bağlandığı için hükmü bozdu ve diğer temyiz itirazlarını 'şimdilik' incelemedi. Mahkeme yetki itirazını reddedip yeniden karar verdi; Yargıtay bu kez boşanmaya ilişkin temyiz itirazlarının bozma kapsamı dışında kalarak kesinleştiğini kabul etti ve incelemedi.

“Yargıtayın daha önce temyiz incelemesinde karar vermediği ve incelemeyi daha sonraya bıraktığı bir meseleyi, bu konunun daha önce kesinleştiğini belirterek incelememesi kanun hükmünün hatalı uygulanmasından kaynaklanmaktadır (bkz. § 17). Dolayısıyla Yargıtayın somut olgularla açık bir çelişki arz eden bu değerlendirmesine istinaden gerçekleşen mahkemeye erişim hakkına müdahalenin kanuni dayanaktan yoksun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.”

Ne anlama geliyor? Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiş ve yeniden yargılama yapılmak üzere dosyayı aile mahkemesine göndermiştir. Yetki itirazı nedeniyle bozulan dosyada 'şimdilik incelenmesine yer olmadığı' belirtilen temyiz itirazları, sonraki temyiz incelemesinde mutlaka karara bağlanmalıdır.

Kaynak: Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi BankasıKararın tam metni

Madde gerekçesi

Madde gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 136 ncı maddesini karşılamaktadır. Madde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununu ilgilendiren bir konuyu düzenlemesine rağmen, kişi hâlleriyle ilgili önemli bir özel konu olması nedeniyle burada özel yetki kuralı koymanın yararları bulunmaktadır. Bu sebeple maddede özel yetki kuralına ilişkin hüküm korunmuştur. Ancak yürürlükteki madde, davacının boşanmada kusursuz, davalının kusurlu olduğu karinesinden hareketle davacıya kolaylık getirip, kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açmasını kabul etmiştir. Oysa boşanmada kusur ilkesi terk edildiğinden yetki konusunda "eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi"nin özel yetkisine yer verilmek suretiyle değişikliğe gidilmiştir.

Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 73

Tasarının genel gerekçesinde de boşanma davalarında yetkiyi düzenleyen 168. maddenin yeniden kaleme alındığı ve eşlerden birinin yerleşim yeri ile davadan önce son defa altı aydan beri oturulan yer mahkemesinin yetkili olmasının uygun görüldüğü belirtilmiştir (S. Sayısı 723, s. 10). Adalet Komisyonu maddeyi Tasarıdaki gibi aynen kabul etmiştir (s. 401).

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 136 (mülga)

Salahiyettar hakim davacının ikametgahı hakimidir.

743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr

Eski Kanun'a göre boşanma davasında yetkili mahkeme yalnız davacının ikametgâhı mahkemesiydi. TBMM gerekçesine göre bu kural, davacının kusursuz, davalının kusurlu olduğu varsayımına dayanıyordu; kusur ilkesi terk edildiği için 4721 sayılı Kanun iki eşe eşit imkân tanımıştır. Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 9. maddesinin son cümlesi de boşanma veya ayrılık davalarında davacının ikametgâhı veya eşlerin davadan evvel son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili saymaktaydı; bu metin Hukuk Genel Kurulu'nun bir kararında aynen aktarılmıştır (Yargıtay HGK, 2013/630 E., 2014/332 K., 19.03.2014). Bugün 6100 sayılı HMK'da boşanmaya özgü bir yetki kuralı yoktur; HMK m. 5 diğer kanunlardaki yetki hükümlerini saklı tuttuğu için TMK m. 168 uygulanır.

743 sayılı Kanun ve mülga HUMK4721 sayılı Kanun (bugün)
Yerleşim yeriYalnız davacının ikametgâhı (743 m. 136)Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri (TMK m. 168)
Ortak konutEşlerin davadan evvel son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer (HUMK m. 9, son cümle)Aynı: davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer
GerekçeDavacının kusursuz sayılmasıKusur ilkesinin terk edilmesi, eşlerin eşitliği

Değişiklik geçmişi

TarihGelişmeDayanak
01.01.2002Madde yürürlüğe girdi4721 s. K.

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir. Anayasa yargısının norm denetimi kararları arasında 168. madde hakkında verilmiş bir karara rastlamadım; boşanma davasındaki yetki itirazıyla ilgili iki bireysel başvuru kararı yukarıda karar kartlarında anlatılmıştır.

İlgili maddeler

İlgili maddeler
  • TMK m. 160: Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü.
  • TMK m. 166: Evlilik birliğinin sarsılması.
  • TMK m. 167: Davanın konusu, boşanma veya ayrılık.
  • TMK m. 169: Dava süresince geçici önlemler.
  • TMK m. 177: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında yetki.
  • TMK m. 184: Boşanmada yargılama usulü.
  • TMK m. 201: Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetki.
  • TMK m. 214: Mal rejiminin tasfiyesi davalarında yetki.
  • TMK m. 326: Kişisel ilişki düzenlemelerinde yetki.
  • TMK m. 19-20: Yerleşim yerinin tanımı ve değiştirilmesi.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 5, 6, 19, 20, 116, 117, 127, 131, 164 ve 166: Yetki, yetki itirazı, yetkisizlik kararı, ön sorun ve davaların birleştirilmesi.
  • 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 40 ve 41: Milletlerarası yetki ve Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalar.
  • Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği m. 13: Adres beyanı ve adres kaydının geçerliliği.

Boşanma davasını hangi mahkemede açacağınız, yetki itirazı veya aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TMK 168 ne diyor?

TMK m. 168'e göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Madde 2002'de yürürlüğe girmiştir ve o tarihten beri değiştirilmemiştir.

Boşanma davasını kendi oturduğum şehirde açabilir miyim?

Evet. Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili olduğundan kendi yerleşim yerinizde dava açabilirsiniz. Hukuk Genel Kurulu'na göre tercih hakkı davayı açana aittir; davacı dilerse kendi yerleşim yerinde, dilerse son altı ay birlikte oturulan yerde dava açar (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018).

Eşimin oturduğu yerde de dava açabilir miyim?

Evet. Kanun "eşlerden birinin yerleşim yeri" dediği için davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu, HMK m. 6'daki genel kurala (davalının yerleşim yeri) de uygundur.

"Son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer" ne demek?

Eşlerin davadan önce son olarak ve en az altı ay birlikte oturdukları yerdir. Yargıtay, eşlerin altı ay birlikte oturmadığı yeri bu seçenek bakımından yetkili saymamıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/5680 E., 2013/17914 K., 25.06.2013). Son ortak konut yurt dışındaysa dava eşlerden birinin Türkiye'deki yerleşim yerinde açılabilir (Yargıtay 2. HD, 2009/1041 E., 2010/4194 K., 08.03.2010).

Yerleşim yeri nasıl belirlenir, nüfus kaydı yeterli mi?

Yerleşim yeri sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir (TMK m. 19). Hukuk Genel Kurulu'na göre nüfusa kayıtlı olunan yer yerleşim yerine karine sayılmaz (Yargıtay HGK, 2006/2-687 E., 2006/705 K., 08.11.2006). Adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri ise aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir (Yargıtay HGK, 2017/1901 E., 2018/45 K., 17.01.2018).

Davadan önce adresimi değiştirirsem ne olur?

Adres kaydı yerleşim yerine karinedir. Yargıtay, davadan bir gün önce yapılan adres bildirimini de geçerli saymış ve adresin kötüniyetle değiştirildiğini ispat yükünü davalıya bırakmıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/14776 E., 2013/28398 K., 02.12.2013). Ancak Hukuk Genel Kurulu'na göre adres kaydının nakli tek başına yetmeyebilir; iş ve aile ilişkilerinin toplandığı hayat merkezi de dikkate alınır (Yargıtay HGK, 2017/2488 E., 2018/1854 K., 06.12.2018).

Ayrıldıktan sonra ailemin yanına döndüm, orada dava açabilir miyim?

Açabilirsiniz, ancak sürekli kalma niyetinizin anlaşılması gerekir. Hukuk Genel Kurulu, işi ve taşınmazı olmadığı için baba evine dönen kadının orada yerleşim yeri edindiğini oyçokluğuyla kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2007/2-331 E., 2007/332 K., 06.06.2007). Ayrıldığı gün verdiği dilekçede adresini ortak konut olarak gösteren kadının ana baba evinde açtığı davada ise yetki itirazı kabul edilmiştir (Yargıtay HGK, 2006/2-687 E., 2006/705 K., 08.11.2006).

Kadın sığınma evinde kalıyorum, hangi mahkemede dava açarım?

Sığınma evinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açabilirsiniz. Yargıtay, sığınma evindeyken dava açan kadının dava tarihindeki yerleşim yerini sığınma evinin bulunduğu yer saymıştır (Yargıtay 2. HD, 2019/6501 E., 2019/11415 K., 13.11.2019). Adresin güvenlik nedeniyle gizlenmiş olması da bu sonucu değiştirmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/412 E., 2017/5475 K., 04.05.2017).

Mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verebilir mi?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu'na göre boşanma davasındaki yetki kamu düzenine ilişkin değildir ve kesin yetki kuralı niteliğinde değildir; yetkisizlik ilk itiraz olarak ileri sürülmedikçe mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez (Yargıtay HGK, 2010/2-63 E., 2010/119 K., 03.03.2010).

Yetki itirazını ne zaman ve nasıl yapmalıyım?

Yetki itirazı cevap dilekçesinde, yani dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır (HMK m. 117/1, 127/1). Cevap dilekçesini verdikten sonra süre dolmamış olsa bile itiraz edemezsiniz (HMK m. 131). İtirazda yetkili mahkemeyi göstermeniz gerekir; Hukuk Genel Kurulu, yetkili mahkemeyi göstermeyen itirazı usulüne uygun saymamıştır (Yargıtay HGK, 2018/1085 E., 2021/164 K., 25.02.2021).

Dava dilekçesi ben yokken tebliğ edildi; itiraz süresi ne zaman başlar?

Tebliğ usulüne uygun değilse süre, davayı öğrendiğiniz tarihten başlar (Tebligat Kanunu m. 32). Hukuk Genel Kurulu, tatildeki davalıya komşunun beyanıyla yapılan tebliği usulsüz saymış ve yetki itirazını, davalının dosya fotokopisi istediği tarihe göre süresinde kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2017/2299 E., 2018/1853 K., 06.12.2018).

Yetki itirazımı süresinde yapmazsam ne olur?

Davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m. 19/4). Yargıtay, süresinde itiraz edilmediği hâlde verilen yetkisizlik kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2015/14994 E., 2016/6131 K., 28.03.2016).

Mahkeme yetki itirazını nasıl inceler?

İtiraz ön sorun olarak incelenir: hâkim itirazı karşı tarafa bildirir, delillerini göstermesi için süre verir, gerekirse tarafları dinler ve kararını tefhim veya tebliğ eder (HMK m. 117/3, 164). Yargıtay, bu şekilde incelenmeden karara bağlanan yetki itirazı nedeniyle hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2018/4786 E., 2018/10285 K., 01.10.2018).

Yetkisizlik kararı verilirse dava nereye gider?

Mahkeme yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi gösterir (HMK m. 19/3). Yargıtay'a göre itiraz haklıysa itirazda gösterilen mahkemeye yetkisizlik kararı verilmelidir (Yargıtay 2. HD, 2014/16138 E., 2015/497 K., 15.01.2015). Karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 20/1).

Eşim başka şehirde boşanma davası açtıysa ne olur?

Ayrı yargı çevrelerindeki bağlantılı davalarda birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden istenebilir; ilk davanın açıldığı mahkeme birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (HMK m. 166/2). Yargıtay, sonra açılan boşanma davasının önce açılmış olan davayla birleştirilmesine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/9698 E., 2023/309 K., 18.01.2023).

Yurt dışında yaşıyorum; Türkiye'de boşanma davası açabilir miyim?

Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yeri varsa o yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168; MÖHUK m. 40). Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkeme yoksa sâkin olunan yer, Türkiye'deki son yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m. 41). Yargıtay'a göre yurt dışında oturmak, adres kaydındaki yerin dava tarihinde yerleşim yeri olmasını değiştirmez (Yargıtay 2. HD, 2014/9672 E., 2014/11671 K., 28.05.2014).

Eşlerden biri yabancıysa Türk mahkemesi yetkili mi?

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40); eşlerden birinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yargıtay, çıkma izniyle Türk vatandaşlığından ayrılan eşin boşanma davasında yabancı muamelesine tabi tutulamayacağını ve Türk mahkemesinin yargı hakkının bulunduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2012/23566 E., 2013/8998 K., 01.04.2013).

Anlaşmalı boşanma davasında da aynı kural mı geçerli?

Evet. TMK m. 168 bütün boşanma ve ayrılık davalarına uygulanır; anlaşmalı boşanma davası da eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son altı ay birlikte oturulan yerde açılır.

Evliliğin iptali ve boşanmadan sonraki nafaka davalarında yetki nasıl belirlenir?

Evlenmenin butlanı davasında yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m. 160); Yargıtay bu davada da yetkinin kesin olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2011/8980 E., 2012/3345 K., 21.02.2012). Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 177).

Yetki itirazımın reddedilmesi Anayasa Mahkemesine taşınabilir mi?

Anayasa Mahkemesi, boşanma davasında yetki itirazının reddine yönelik şikâyeti kanun yolu şikâyeti saymış ve ret kararının tebliğ edilmemesini, itiraz temyizde ileri sürülebildiği için ihlal olarak görmemiştir (AYM, Ferihan Sarı, B. No: 2014/7261, 12.01.2017). Buna karşılık yalnız yetki yönünden bozulan dosyada diğer temyiz itirazlarının sonradan hiç incelenmemesi mahkemeye erişim hakkının ihlali sayılmıştır (AYM, Mehmet Sivri, B. No: 2021/47098, 11.06.2025).

Kaynaklar ve Mevzuat

Av. Aydın Aydar
Av. Aydın Aydar Boşanma avukatı · İstanbul Barosu

1986'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu; 35 yılı aşkın süredir boşanma ve aile hukuku davalarında çalışıyor. Madde şerhleri resmî metin, TBMM gerekçesi ve Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi kararları esas alınarak hazırlanır ve güncellenir.

HakkımdaRehberlerİletişim

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun metni yayın tarihindeki yürürlükteki metindir. Yayın: 22 Eylül 2026 · Son güncelleme: 25 Eylül 2026.

Hemen Ara WhatsApp