TMK 484, vasinin görevden alınması sürecini iki yoldan başlatır. Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi veya her ilgili, vasinin görevden alınmasını isteyebilir. Görevden almayı gerektiren sebebin varlığını başka bir yoldan öğrenen vesayet makamı ise vasiyi re'sen görevden almakla yükümlüdür. Yargıtay, vasinin değiştirilmesi kararını vesayet makamının re'sen de verebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/16180 E., 2010/20103 K., 02.12.2010). İstem, yerleşim yeri değişikliğine izin verilmedikçe vesayeti yürüten vesayet makamında incelenir (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023).
- İstek üzerine görevden alma
- Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin veya bir ilgilinin başvurusuyla başlayan görevden alma süreci (TMK m. 484/1).
- Re'sen görevden alma
- Vesayet makamının, görevden almayı gerektiren sebebi başka bir yoldan öğrenmesi üzerine istem beklemeden harekete geçmesi (TMK m. 484/2).
- İlgili
- Kanun'un "her ilgili" dediği, vasinin görevden alınmasını isteme hakkı tanıdığı kişi veya kurum; Kanun bu kavramı ayrıca tanımlamaz.
TMK 484 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İstem hakkı | Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi | TMK m. 484/1 |
| İstem hakkı | Her ilgili | TMK m. 484/1 |
| Re'sen görevden alma | Sebebi başka yoldan öğrenen vesayet makamı yükümlüdür | TMK m. 484/2 |
| Görevden alma sebepleri | Savsaklama, kötüye kullanma, güveni sarsıcı davranış, aciz, yetersizlik | TMK m. 483 |
| Yetkili makam | Vesayeti yürüten vesayet makamı | TMK m. 411, 412 |
| Sonraki adımlar | Araştırma, dinleme, uyarı, geçici önlemler | TMK m. 485, 486 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 428 | Gerekçe, s. 155 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 428. maddesini karşılar; anlaştırılarak yeniden kaleme alınmış ve ikinci fıkrasında "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" denilmiştir (S. Sayısı 723, s. 155). Tasarının 484. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 477).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, görevden almayı istemek için vesayet altındaki kişinin ayırt etme gücüne sahip olmasının, diğer kişiler için ise ilgili olmanın yeterli sayılmasıdır. İkinci nokta, vesayet makamının görevden alma sebebini öğrendiğinde bir istem beklemeden re'sen harekete geçmekle yükümlü olmasıdır. Üçüncü nokta, istemin yerleşim yeri değişikliğine izin verilmedikçe vesayet kararını veren ve dosyayı yürüten vesayet makamına yapılmasıdır; kısıtlının başka yerde oturması tek başına yetkiyi değiştirmemiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023).
Görevden almayı kimler isteyebilir?
- Vesayet altındaki kişi: Ayırt etme gücüne sahipse istemde bulunabilir.
- Her ilgili: Kanun ilgililer için ayrıca bir sınırlama koymaz.
- Kurum: Bir kurumun istemi de vesayet makamınca karara bağlanmıştır.
Birinci fıkraya göre ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi veya her ilgili, vasinin görevden alınmasını isteyebilir. Eski Kanun'da da temyiz kudretini haiz vesayet altındaki kimse ve alakadarlardan her biri vasinin azlini isteyebiliyordu; yeni metin bu hükmü anlaştırarak yeniden yazmıştır (S. Sayısı 723, s. 155). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da vasinin görevini yapmakta yetersizliği sebebiyle görevden alınmasının istenebileceğini bu hükme dayanarak belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2024/780 E., 2025/377 K., 18.06.2025).
Bir olayda kısıtlının kendisi verdiği dilekçeyle vasisinin değiştirilmesini istemiş (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023); başka bir olayda bir kurum müdürlüğünün kısıtlıya başka bir vasi atanması istemi hakkında karar verme yetkisinin vesayet makamında olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 20. HD, 2019/5097 E., 2019/6820 K., 21.11.2019). Aynı kişiler vasinin tek tek eylem ve işlemlerine karşı da vesayet makamına şikâyette bulunabilir (TMK m. 461); görevden alma istemi ise vasinin görevine son verilmesini hedefler.
Re'sen görevden alma
- Yükümlülük: Vesayet makamı sebebi öğrenince vasiyi görevden almakla yükümlüdür.
- Bilgi kaynağı: Kanun "başka bir yoldan" öğrenmeyi yeterli sayar.
- İstem şart değil: Vasinin değiştirilmesi re'sen de kararlaştırılabilir.
İkinci fıkraya göre görevden alınmayı gerektiren sebebin varlığını başka bir yoldan öğrenen vesayet makamı, vasiyi re'sen görevden almakla yükümlüdür. Eski Kanun bu yükümlülüğü sulh hâkimine yüklüyordu; gerekçeye göre yeni metinde "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" denilmiştir (S. Sayısı 723, s. 155). Kanun, sebebin hangi yoldan öğrenildiğini sınırlamaz. Vesayet makamı ayrıca vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler ve gerektiğinde vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır (TMK m. 464).
Yargıtay, kısıtlıya atanan vasinin vesayet makamınca değiştirilmesine ilişkin kararın yeni bir kısıtlama kararı olmadığını, bu kararı vesayet makamının re'sen de verebileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/16180 E., 2010/20103 K., 02.12.2010). Hukuk Genel Kurulu da vasinin yetersizliği karşısında vesayet makamının durumu re'sen gözeterek kısıtlının korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğunu vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 2024/780 E., 2025/377 K., 18.06.2025). Bu önlemler görevden almayla sınırlı değildir (TMK m. 487).
İstemin yapılacağı vesayet makamı
- Yetki: Vesayet işlerinde yetki kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerindedir.
- İzin: Yerleşim yeri vesayet makamının izni olmadan değişmez.
- Sonuç: İzin yoksa istem vesayeti yürüten makamda incelenir.
Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir (TMK m. 411); vesayet altındaki kişi vesayet makamının izni olmadıkça yerleşim yerini değiştiremez ve yetki ancak yerleşim yeri değişince yeni vesayet dairelerine geçer (TMK m. 412). Yargıtay, kısıtlının başka bir ilde oturduğunun belirlendiği bir olayda, izin kararı ve izin talebi bulunmadığından vasi değişikliği istemi hakkında vesayeti yürüten mahkemenin karar vermesi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023). Aynı ilke, yasal danışman atanmış bir kişi için yapılan değiştirme isteminde de uygulanmıştır (Yargıtay 5. HD, 2025/15501 E., 2026/206 K., 12.01.2026).
İstem vesayet makamına ulaştıktan sonra süreç 485 ve devamı maddelere göre yürür: vesayet makamı gerekli araştırmayı yapar ve vasiyi dinler, ağır olmayan hâllerde uyarıyla yetinebilir (TMK m. 485); gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde geçici önlemler alabilir (TMK m. 486). Görevden alma istemi esastan incelenip olumlu ya da olumsuz bir kararla sonuçlandırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2010/13952 E., 2011/3350 K., 28.02.2011).
Karara karşı başvuru yolu
- İtiraz: Görevden alma veya ret kararına karşı denetim makamına itiraz edilir.
- Süre: Tebliğden itibaren on gün.
- Kesinlik: Denetim makamının kararı kesindir.
Vesayet makamının vasinin görevden alınması ve yenisinin atanmasına ilişkin kararlarına karşı ilgililer tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı gerektiğinde duruşma yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Yargıtay, görevden alınan vasinin temyiz dilekçesini bu nitelikte bir itiraz sayarak dosyayı denetim makamına gönderilmek üzere geri çevirmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/16180 E., 2010/20103 K., 02.12.2010).
Vasinin görevden alınmasını istiyorsanız, dilekçenizi vesayet kararını veren ve dosyayı yürüten sulh hukuk mahkemesine verin; görevden alma sebebini gösteren olayları ve belgeleri ekleyin (TMK m. 483, 484). Vesayet altındaki kişi sizseniz, ayırt etme gücünüz varsa bu istemi kendiniz de yapabilirsiniz. İsteminiz reddedilirse veya vasi görevden alınırsa, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edin (TMK m. 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 484. madde uyarınca vasinin görevden alınmasının istek üzerine veya re'sen başlatılmasını ve istemin incelendiği vesayet makamını gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve adres bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet makamı vasiyi re'sen de değiştirebilir; görevden alınan vasi bu karara karşı denetim makamına itiraz eder
Vesayet makamı, kısıtlıya atanmış olan vasinin görevine son vererek yerine yeni bir vasi atadı. Görevden alınan vasi bu karara karşı, yeni atanan vasi ise vasilikten kaçınma istemiyle temyiz yoluna başvurdu.
“Temyiz edilen karar, yeni bir kısıtlama kararı olmayıp, kısıtlıya atanan vasinin vesayet makamı tarafından değiştirilmesine ilişkindir. Bu kararı vesayet makamı re'sen dahi verebilir (TMK.md.484/2). Vesayet makamının vesayetin kaldırılması niteliğinde olmayan, vasinin görevden alınması ve yenisinin atanmasına ilişkin kararlarına karşı ilgililer tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirler. Denetim makamı gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar (TMK.md.488).”
Ne anlama geliyor? Karar, 484. maddenin ikinci fıkrasındaki re'sen görevden alma yetkisini gösterir. Vasinin değiştirilmesi için bir istem şart değildir; görevden almayı gerektiren sebebi başka bir yoldan öğrenen vesayet makamı vasiyi re'sen görevden almakla yükümlüdür. Daire, görevden alınan vasinin dilekçesini denetim makamına itiraz sayarak, yeni vasinin kaçınma istemini ise önce vesayet makamının incelemesi gerektiğini belirterek dosyayı geri çevirmiştir (TMK m. 422, TMK m. 488).
Kısıtlının kendisi de vasisinin değiştirilmesini isteyebilir; istemi vesayeti yürüten vesayet makamı inceler
Kısıtlıya vesayet makamınca bir vasi atanmıştı. Kısıtlı, verdiği dilekçeyle vasisinin değiştirilmesini istedi. Vesayeti yürüten sulh hukuk mahkemesi kısıtlının başka bir ilde oturduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme de yerleşim yeri değişikliğine ilişkin bir talep bulunmadığını belirterek yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ilişkin vesayet makamı olan Gökçeada Sulh Hukuk Mahkemesince 4721 ... Kanun'un 412 nci maddesinin birinci fıkrasına göre verilmiş bir izin kararı olmadığı ve kısıtlı veya vasinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi de olmadığından vesayet dosyasının takibi ile ilgili karar vermekte Gökçeada Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 484. maddenin birinci fıkrası uyarınca vesayet altındaki kişinin kendisinin de vasinin görevden alınmasını isteyebildiği bir olayda, istemin hangi makamda inceleneceğini gösterir. Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez ve izin olmadıkça yetki yeni yerdeki vesayet dairelerine geçmez (TMK m. 412). Daire, izin kararı ve izin talebi bulunmadığından vasi değişikliği istemi hakkında vesayeti yürüten mahkemenin karar vermesi gerektiğine karar vermiştir.
Bir kurumun vasi değişikliği istemini de vesayet kararını veren vesayet makamı karara bağlar
Kısıtlıya bir sulh hukuk mahkemesince vasi atanmıştı. Bir kurum müdürlüğü, kısıtlıya başka bir kişinin vasi olarak atanmasını istedi. İstemin gönderildiği mahkemeler, kısıtlının adreslerine dayanarak birbiri ardına yetkisizlik kararı verdi.
“Dosyanın incelenmesinden, kısıtlının .... 2. Sulh Hukuk Mahkemesinin 16.07.2008 tarih ve 2007/2364 Esas - 2008/1840 Karar sayılı ilamı ile vesayet altına alındığı anlaşılmakla, vasinin değiştirilmesine ilişkin taleple ilgili karar verme yetkisi vesayet makamında olduğundan kurumun talebi ile ilgili karar vermekte .... 2. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasinin görevden alınması ve yeni vasi atanması isteminin vesayet altındaki kişi ve yakınları dışında bir kurumdan da gelebildiği bir olayda yetkili makamı gösterir. Kanun, görevden almayı her ilgilinin isteyebileceğini öngörür (TMK m. 484/1). Daire, vasinin değiştirilmesine ilişkin istem hakkında karar verme yetkisinin kısıtlıyı vesayet altına alan vesayet makamında olduğunu belirterek o mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
Madde gerekçesi
Madde 484- Yürürlükteki Kanunun 428 inci maddesini karşılamaktadır. Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında “sulh hâkimi” yerine “vesayet makamı” denilmiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 155Tasarının 484. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 477); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 428. maddeydi; madde "Azil usulü" başlığı altında "İstida üzerine ve resen" kenar başlığını taşıyordu.
Temyiz kudretini haiz vesayet altındaki kimse ve alakadarlardan her biri, vasinin azlini talebedebilirler. Azli mucip bir sebebin vücuduna diğer bir suretle muttali olan sulh hakimi vasiyi azle tevessül ile mükelleftir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 428 | 4721 sayılı Kanun m. 484 | |
|---|---|---|
| İstemde bulunabilen | Temyiz kudretini haiz vesayet altındaki kimse ve her alakadar | Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi ve her ilgili |
| İstemin konusu | Vasinin azli | Vasinin görevden alınması |
| Re'sen harekete geçen | Sulh hâkimi | Vesayet makamı |
| Bilgi kaynağı | Diğer bir suretle muttali olma | Başka bir yoldan öğrenme |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 477 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 484. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 483: Görevden alınma sebepleri.
- TMK m. 485: Araştırma ve uyarı.
- TMK m. 486: Geçici önlemler.
- TMK m. 487: Diğer önlemler.
- TMK m. 488: İtiraz.
- TMK m. 461: Şikâyet ve itiraz.
- TMK m. 412: Yerleşim yerinin değişmesi.
Vasinin görevden alınması istemi, vasi değişikliği ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 484 ne diyor?
Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişinin veya her ilgilinin vasinin görevden alınmasını isteyebileceğini; sebebi başka yoldan öğrenen vesayet makamının vasiyi re'sen görevden almakla yükümlü olduğunu düzenler.
Vasinin görevden alınmasını kim isteyebilir?
Ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişi ve her ilgili (TMK m. 484/1).
Kısıtlı kendi vasisinin değiştirilmesini isteyebilir mi?
Ayırt etme gücüne sahipse evet; kısıtlının kendi dilekçesiyle yaptığı istemin incelendiği karar vardır (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023).
Vesayet makamı istem olmadan vasiyi görevden alabilir mi?
Evet; sebebi başka yoldan öğrenirse re'sen görevden almakla yükümlüdür (Yargıtay 2. HD, 2010/16180 E., 2010/20103 K., 02.12.2010).
İstem hangi mahkemeye yapılır?
Yerleşim yeri değişikliğine izin verilmedikçe vesayet kararını veren ve dosyayı yürüten sulh hukuk mahkemesine (TMK m. 411, 412).
Kısıtlı başka bir şehre taşındıysa yetki değişir mi?
Vesayet makamının izni yoksa değişmez; Yargıtay bu durumda vesayeti yürüten mahkemeyi yetkili saymıştır (Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023).
Bir kurum vasinin değiştirilmesini isteyebilir mi?
Bir kurum müdürlüğünün istemi hakkında vesayet makamının karar vermesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 20. HD, 2019/5097 E., 2019/6820 K., 21.11.2019).
Şikâyet ile görevden alma istemi arasında fark var mı?
Evet; şikâyet vasinin eylem ve işlemlerine yöneliktir (TMK m. 461), görevden alma istemi ise vasinin görevine son verilmesini hedefler.
Görevden alma kararına karşı ne yapılır?
Tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilir; denetim makamının kararı kesindir (TMK m. 488).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 428. maddesi. Gerekçeye göre madde anlaştırılarak yeniden yazılmış ve "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" denilmiştir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 411, 412, 422, 461, 464, 483, 484, 485, 486, 487, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 428 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 484 gerekçesi s. 155, Tasarı ve Komisyon metni s. 477
- Yargıtay HGK, 2024/780 E., 2025/377 K., 18.06.2025
- Yargıtay 2. HD, 2010/13952 E., 2011/3350 K., 28.02.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/16180 E., 2010/20103 K., 02.12.2010
- Yargıtay 5. HD, 2025/15501 E., 2026/206 K., 12.01.2026
- Yargıtay 5. HD, 2023/10261 E., 2023/12095 K., 11.12.2023
- Yargıtay 20. HD, 2019/5097 E., 2019/6820 K., 21.11.2019