TMK 486, görevden alma süreci tamamlanmadan önce vesayet altındaki kişiyi korumaya yönelik geçici önlemleri düzenler. Gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamı vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atayabilir; gerekirse muhtemel zararı göz önünde bulundurarak vasinin mallarına ihtiyati haciz koyabilir ve tutuklanmasını da isteyebilir. Yargıtay, menfaat çatışması iddiasıyla vasinin sıfatına itiraz edilen bir olayda itiraza ilişkin dava sonuçlanıncaya kadar vasiye el çektirilip kayyım atanmasını ele almıştır (Yargıtay 2. HD, 2010/20671 E., 2011/10122 K., 08.06.2011). El çektirme kararına yapılan itirazı inceleyen denetim makamının kararı kesindir (Yargıtay 8. HD, 2017/8986 E., 2018/806 K., 18.01.2018).
- İşten el çektirme
- Vasinin görevini yürütmesinin geçici olarak durdurulması (TMK m. 486).
- Geçici kayyım
- Vasiye işten el çektirildiği süre içinde vesayet altındaki kişinin işlerini görmek üzere atanan kayyım (TMK m. 486).
- İhtiyati haciz
- Muhtemel zararın karşılanmasını güvenceye almak için vasinin mallarına konulan geçici haciz (TMK m. 486).
TMK 486 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Koşul | Gecikmesinde tehlike bulunması | TMK m. 486 |
| Görev | Vasiye geçici olarak işten el çektirme | TMK m. 486 |
| Temsil | El çektirme süresince kayyım atama | TMK m. 486 |
| Mallar | Muhtemel zarar için vasinin mallarına ihtiyati haciz | TMK m. 486 |
| Kişi | Vasinin tutuklanmasını isteme | TMK m. 486 |
| Başvuru yolu | Denetim makamına itiraz; denetim makamı kararı kesin | TMK m. 488 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 430 | Gerekçe, s. 156 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 430. maddesini karşılar; anlaştırılarak yeniden kaleme alınmış ve "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır. Gerekçe, vesayet makamının vasinin mallarını doğrudan kendi kararıyla haczedebilmesi gerektiğini, eski metindeki "icabında tevkif ...... ettirebilir" ifadesinin yerine ise "tutuklanmasını isteyebilir" denilerek bir kural değişikliği yapıldığını açıklar (S. Sayısı 723, s. 156). Adalet Komisyonu, Tasarıdaki "ihtiyati" kelimesini "ihtiyatî" biçiminde yazmıştır (s. 315).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, önlemlerin ancak gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde ve geçici olarak alınabilmesidir; görevden alma ise araştırma ve dinlemeden sonra verilen ayrı bir karardır (TMK m. 485). İkinci nokta, el çektirme süresince vesayet altındaki kişinin temsilsiz kalmaması için kayyım atanabilmesidir; bu kayyımın şahsına yapılan itiraz denetim makamında incelenir (Yargıtay 2. HD, 2010/20671 E., 2011/10122 K., 08.06.2011). Üçüncü nokta, geçici önlem kararına karşı denetim makamına itiraz edilmesi ve denetim makamının kararına karşı istinaf ve temyiz yolunun kapalı olmasıdır (Yargıtay 8. HD, 2017/8986 E., 2018/806 K., 18.01.2018).
Gecikmesinde tehlike ve geçici el çektirme
- Koşul: Gecikmesinde tehlike bulunan bir hâl olmalıdır.
- Önlem: Vasiye geçici olarak işten el çektirilir ve kayyım atanabilir.
- Nitelik: El çektirme geçicidir; görevden alma ayrı bir karardır.
Madde, gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamına vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atama yetkisi verir. Eski Kanun da gecikmede tehlike bulunan hâlde sulh mahkemesinin vasiye muvakkaten işten el çektirebileceğini öngörüyordu; yeni metin "sulh mahkemesi" yerine "vesayet makamı" deyimini kullanmış ve el çektirmeyle birlikte kayyım atanabileceğini açıkça belirtmiştir (S. Sayısı 723, s. 156). Görevden alma kararı ise ancak gerekli araştırma yapıldıktan ve vasi dinlendikten sonra verilebilir (TMK m. 485).
Yargıtay'ın incelediği bir olayda vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu ileri sürülerek vasinin sıfatına itiraz edilmiş, vesayet makamı itiraza ilişkin dava sonuçlanıncaya kadar vasiye geçici olarak işten el çektirip kısıtlıya kayyım atamıştır; Daire, bu kayyımın şahsına yönelik itirazın denetim makamınca incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/20671 E., 2011/10122 K., 08.06.2011). Menfaat çatışması, Kanun'da vasiliğe engel sebepler arasında da sayılır (TMK m. 418).
Vasinin mallarına ihtiyati haciz
- Ölçüt: Muhtemel zarar göz önünde bulundurulur.
- Yetki: Vesayet makamı haczi kendi kararıyla koyar.
- Amaç: Gerekçeye göre gecikme ve mal kaçırma tehlikesinin önlenmesi.
Vesayet makamı, gerekirse muhtemel zararı göz önünde bulundurarak vasinin mallarına ihtiyati haciz koyabilir. Gerekçe bu değişikliği şöyle açıklar: eski Kanun'a göre sulh mahkemesi vasinin mallarını haczettirebiliyordu; oysa haczi icra dairelerinden veya başka mahkemeden isteme zorunluluğu bulunursa işlem gecikebilir, suistimallere ve mal kaçırmalara fırsat doğabilir ve vesayet altındaki kişinin hakları tehlikeye düşebilir. Bu nedenle vesayet makamının vasinin mallarını doğrudan kendi kararıyla haczedebilmesi öngörülmüştür (S. Sayısı 723, s. 156).
Haczin ölçüsü muhtemel zarardır; vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467). Vesayet altındaki kişinin vasiye karşı alacakları ayrıca imtiyazlı alacaktır (TMK m. 494).
Tutuklama istemi
- Eski metin: "İcabında tevkif ...... ettirebilir."
- Yeni metin: Vesayet makamı tutuklanmayı "isteyebilir".
- Karar: İstemi değerlendirecek olan ceza merciidir.
Eski Kanun, sulh mahkemesinin icabında vasiyi tevkif ettirebileceğini söylüyordu. Gerekçeye göre bu ifadeyle vesayet makamına bir direktif verilmemişti; Tasarıda "tutuklanmasını isteyebilir" denilerek bir kural değişikliği yapılmıştır. Gerekçe, böyle bir istem karşısında kalan ceza merciinin suç unsurlarına bakarak istemi yerine getirebileceğini veya reddedebileceğini, bu nokta medenî hukuku ilgilendirmediği için maddeye ayrıca bir kayıt eklenmediğini belirtir (S. Sayısı 723, s. 156).
Geçici önlem kararlarına karşı başvuru yolu
- İtiraz: Karara karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilir.
- Kesinlik: Denetim makamının kararı kesindir.
- İstinaf ve temyiz: Kapalıdır.
Vesayet makamının kararlarına karşı ilgililer tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı gerektiğinde duruşma yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Yargıtay, vasinin geçici olarak işten el çektirilmesi kararını inceleyen denetim makamı kararının kesin olduğunu, bu karara karşı istinaf ve temyiz yolunun kapalı bulunduğunu belirterek vasinin temyiz dilekçesini reddetmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8986 E., 2018/806 K., 18.01.2018).
Vasinin işlemleri vesayet altındaki kişiye hemen zarar verecek durumdaysa, görevden alma istemiyle birlikte vesayet makamından geçici önlem, yani vasiye işten el çektirilmesini ve kayyım atanmasını isteyin (TMK m. 484, 486). Zarar ihtimali malvarlığına ilişkinse, muhtemel zararı gösteren belgeleri sunarak vasinin mallarına ihtiyati haciz konulmasını talep edin. Hakkınızda geçici önlem kararı verilen vasiyseniz, tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edin; denetim makamının kararı kesindir (TMK m. 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 486. madde uyarınca vasiye geçici olarak işten el çektirilmesini, bu sürede kayyım atanmasını ve bu kararlara karşı başvuru yolunu konu alan kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Menfaat çatışması iddiası incelenirken vasiye geçici olarak işten el çektirilip kısıtlıya kayyım atanabilir; kayyımın şahsına itirazı denetim makamı inceler
Vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu ileri sürülerek vasinin sıfatına itiraz edildi. Vesayet makamı, itiraza ilişkin dava sonuçlanıncaya kadar vasiye geçici olarak işten el çektirdi ve kısıtlıya bir kayyım atadı. Atanan kayyımın şahsına itiraz edildi ve karar temyiz edildi.
“Vasi ile kısıtlı arasındaki menfaat çatışmasının varlığı ileri sürülerek vasinin sıfatına itiraz üzerine vesayet makamınca vasiye geçici olarak işten el çektirilip, Türk Medeni Kanununun 486.maddesi gereğince "itiraza ilişkin dava sonuçlanıncaya" kadar kısıtlıya kayyım atanmıştır. Temyiz, Türk Medeni Kanununun 486.maddesi gereğince atanan kayyımın sıfatına itiraza ilişkin olup, aynı Yasanın 488.maddesine göre bu itirazı inceleme görevi "denetim makamı" sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesine aittir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 486. maddedeki geçici önlemin uygulamadaki biçimini gösterir: vesayet makamı, vasiye yönelik iddia karara bağlanıncaya kadar vasiye geçici olarak işten el çektirip kısıtlıya kayyım atamıştır. Daire, bu kayyımın şahsına yönelik itirazın temyiz yoluyla değil, denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince incelenmesi gerektiğini belirterek dosyayı geri çevirmiştir (TMK m. 488).
Vasiye geçici olarak işten el çektirilmesi kararına yapılan itirazı inceleyen denetim makamının kararı kesindir; istinaf ve temyiz yolu kapalıdır
Vesayet makamı vasiye geçici olarak işten el çektirdi. Vasinin itirazını inceleyen denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi karar verdi; vasi bu karara karşı önce istinaf, ardından temyiz yoluna başvurdu. İlk derece mahkemesi temyiz dilekçesinin reddine ek karar verdi.
“Somut uyuşmazlıkta ise, vasinin geçici olarak işten el çektirilmesi kararını inceleyen denetim makamı kararı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 488. maddesi gereği kesin olup istinaf ve temyiz yolu kapalıdır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 486. madde uyarınca verilen geçici el çektirme kararına karşı başvuru yolunun denetim makamına itirazla sınırlı olduğunu gösterir. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488). Daire, kesin bir karara karşı temyiz dilekçesini reddetme yetkisinin kararı veren bölge adliye mahkemesine ait olduğunu belirterek ilk derece mahkemesinin ek kararını kaldırmış ve vasinin temyiz dilekçesini reddetmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 486-Yürürlükteki Kanunun 430 uncu maddesini karşılamaktadır. Anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Önceki maddelerde olduğu gibi, bu madde de “sulh mahkemesi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır. Yürürlükteki Kanunun 430 uncu maddesine göre, vesayet makamı olan sulh mahkemesi vasi tutuklatabilir ve mallarını haczettirebilir. Vesayet makamı vasinin mallarını doğrudan doğruya kendi kararıyla haczedebilmelidir. Zira haczi icra dairelerinden veya başka mahkemeden isteme zorunluğu bulunursa bu işlem gecikebilir, suistimallere ve mal kaçırmalara imkân ve fırsat sağlanmış olabilir ve vesayet altına alınanın hakları tehlikeye düşebilir. Bu sebeple maddede vesayet makamının gerekirse muhtemel zararı göz önünde bulundurarak vasinin mallarına ihtiyati haciz koyabileceği belirtilmiştir. Yürürlükteki metinde “icabında tevkif ...... ettirebilir.” denilmektedir. Bu ifade ile vasilik makamı olan sulh mahkemesine bir direktif verilmemiştir. Bu eksikliği gidermek üzere Tasarıda, “tutuklanmasını isteyebilir.” denilmek suretiyle bir kural değişikliği yapılmıştır. Böyle bir istem karşısında kalan ceza mercii suç unsurlarına bakarak bu istemi yerine getirebilir veya reddedebilir. Bu nokta medenî hukuku ilgilendirmediğinden maddeye bununla ilgili bir kayıt eklenmesi gerekli görülmemiştir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 156- Tasarının 486 ncı maddesinde yer alan "ihtiyati" kelimesi "ihtiyatî" şeklinde yazılmıştır.
Gerekçe Tasarı metnini anlatır. Adalet Komisyonu yalnızca "ihtiyati" kelimesinin yazımını değiştirmiş, maddenin geri kalanını Tasarıdaki gibi kabul etmiştir.
| Tasarı m. 486 | Komisyon metni m. 486 | |
|---|---|---|
| Yazım | "ihtiyati haciz" | "ihtiyatî haciz" |
| İçerik | El çektirme, kayyım, ihtiyati haciz, tutuklama istemi | Tasarıdaki gibi |
| Dayanak | Tasarı metni, s. 477-478 | Komisyon değişikliği, s. 315; Komisyon metni, s. 477-478 |
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 430. maddeydi; madde "Azil usulü" başlığı altında "Muvakkat tedbirler" kenar başlığını taşıyordu.
Teahhürde tehlike varsa sulh mahkemesi, vasiye muvakkaten işten el çektirebilir; icabında tevkif ve mallarını haciz ettirebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 430 | 4721 sayılı Kanun m. 486 | |
|---|---|---|
| Koşul | Teahhürde tehlike | Gecikmesinde tehlike |
| Karar veren | Sulh mahkemesi | Vesayet makamı |
| Görev | Muvakkaten işten el çektirme | Geçici olarak işten el çektirip kayyım atama |
| Mallar | Haciz ettirme | Muhtemel zarar gözetilerek ihtiyati haciz koyma |
| Kişi | İcabında tevkif ettirme | Tutuklanmasını isteme |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu "ihtiyati" kelimesini "ihtiyatî" biçiminde yazdı | S. Sayısı 723, s. 315 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 486. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 483: Görevden alınma sebepleri.
- TMK m. 484: İstek üzerine veya re'sen görevden alma.
- TMK m. 485: Araştırma ve uyarı.
- TMK m. 487: Diğer önlemler.
- TMK m. 488: İtiraz.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 494: Vesayet altındaki kişinin alacağı.
Vasiye işten el çektirilmesi, vasinin mallarına ihtiyati haciz ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 486 ne diyor?
Gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamının vasiye geçici olarak işten el çektirip kayyım atayabileceğini, vasinin mallarına ihtiyati haciz koyabileceğini ve tutuklanmasını isteyebileceğini düzenler.
Geçici önlem için hangi koşul aranır?
Gecikmesinde tehlike bulunan bir hâl olmalıdır (TMK m. 486).
Vasiye işten el çektirilince vesayet altındaki kişiyi kim temsil eder?
Vesayet makamı el çektirmeyle birlikte bir kayyım atayabilir; menfaat çatışması iddiası incelenirken böyle bir kayyım atanan olay vardır (Yargıtay 2. HD, 2010/20671 E., 2011/10122 K., 08.06.2011).
El çektirme, görevden alma anlamına gelir mi?
Hayır; Kanun el çektirmeyi geçici önlem olarak düzenler, görevden alma araştırma ve dinlemeden sonra verilen ayrı bir karardır (TMK m. 485).
Vasinin mallarına haciz konulabilir mi?
Evet; vesayet makamı muhtemel zararı göz önünde bulundurarak ihtiyati haciz koyabilir (TMK m. 486).
Haciz için icra dairesine başvurmak gerekir mi?
Gerekçeye göre vesayet makamı vasinin mallarını doğrudan kendi kararıyla haczedebilmelidir (S. Sayısı 723, s. 156).
Vesayet makamı vasiyi tutuklayabilir mi?
Hayır; tutuklanmasını isteyebilir, istemi ceza mercii değerlendirir (S. Sayısı 723, s. 156).
Geçici önlem kararına nasıl itiraz edilir?
Tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilir (TMK m. 488).
Denetim makamının kararına karşı istinaf veya temyiz var mı?
Hayır; denetim makamının kararı kesindir (Yargıtay 8. HD, 2017/8986 E., 2018/806 K., 18.01.2018).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 430. maddesi. Yeni metin haciz ve tutuklama konusunda kural değişikliği içerir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 418, 467, 483, 484, 485, 486, 487, 488, 494
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 430 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 486 gerekçesi s. 156, Komisyon değişiklikleri s. 315, Tasarı ve Komisyon metni s. 477-478
- Yargıtay 2. HD, 2010/20671 E., 2011/10122 K., 08.06.2011
- Yargıtay 8. HD, 2017/8986 E., 2018/806 K., 18.01.2018