TMK 481, vasilik sırasında ortaya çıkan iki durumu düzenler. Vasiliğe engel bir sebep ortaya çıkarsa, örneğin vasi kısıtlanırsa veya vesayet altındaki kişiyle menfaati önemli ölçüde çatışırsa (TMK m. 418), vasi görevinden çekilmek zorundadır. Bir kaçınma sebebi ortaya çıkarsa vasi sürenin bitiminden önce görevinden alınmasını isteyebilir; ancak önemli sebepler varsa görevine devam etmek zorundadır. Dört yılı dolduran vasi de kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456). Yargıtay, bu istemler hakkında karar vermekte vesayeti yürüten mahkemenin yetkili olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/9269 E., 2025/12410 K., 06.10.2025).
- Vasiliğe engel sebep
- Kişinin vasi olmasını engelleyen hâl; kısıtlılık, kamu hizmetinden yasaklılık veya haysiyetsiz hayat, önemli menfaat çatışması veya düşmanlık ve vesayet işine bakan mahkemede hâkimlik (TMK m. 418).
- Kaçınma sebebi
- Vasinin vasilik görevini üstlenmekten veya sürdürmekten kaçınmasına imkân veren hâl (TMK m. 422, 456/3, 481).
- Önemli sebep
- Kaçınma sebebi bulunsa bile vasinin görevine devam etmesini gerektiren durum (TMK m. 481/2).
TMK 481 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Vasiliğe engel sebep | Vasi görevinden çekilmek zorundadır | TMK m. 481/1 |
| Kaçınma sebebi | Vasi sürenin bitiminden önce görevden alınmayı isteyebilir | TMK m. 481/2 |
| Önemli sebep | Varsa vasi görevine devam etmek zorundadır | TMK m. 481/2 |
| Engel sebepler | Kısıtlılık, yasaklılık, menfaat çatışması, hâkimlik | TMK m. 418 |
| Dört yıl | Dört yıl dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir | TMK m. 456/3 |
| Göreve devam | Görevi sona eren vasi yenisi başlayana kadar zorunlu işleri yapar | TMK m. 482 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 425 | Gerekçe, s. 155 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 425. maddesini karşılar. Birinci fıkradaki "vasiliğe engel bir sebep" deyimi, eski metindeki "ehliyete mani veya vasilikle telifi gayrikabil sebebi" içerecek genişlikte bir kavramdır. İkinci fıkra, bir kaçınma sebebi ortaya çıktığında vasiye görev süresinin bitiminden önce görevden alınmasını isteme olanağı tanır; ancak önemli sebepler varsa vasi süresinin sonuna kadar görevine devam etmekle yükümlüdür (S. Sayısı 723, s. 155). Tasarının 481. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 476).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vasiliğe engel bir sebep ortaya çıkınca vasinin görevinden çekilmek zorunda olmasıdır; vasinin kendisi kısıtlandığında görevi sona ermiş sayılmıştır (Yargıtay 4. HD, 2018/4015 E., 2019/1717 K., 25.03.2019). İkinci nokta, kaçınma sebebinin vasiye yalnız görevden alınmayı isteme hakkı vermesi ve önemli sebeplerle göreve devam zorunluluğunun bulunmasıdır. Üçüncü nokta, bu istemlerin vesayeti yürüten mahkemede incelenmesidir (Yargıtay 5. HD, 2023/10745 E., 2024/1446 K., 12.02.2024).
Vasiliğe engel sebebin ortaya çıkması
- Kural: Vasiliğe engel bir sebep ortaya çıkarsa vasi görevinden çekilmek zorundadır.
- Engeller: Kısıtlılık, yasaklılık, önemli menfaat çatışması veya düşmanlık, hâkimlik.
- Kapsam: Deyim eski metindeki hâlleri de içerecek genişliktedir.
Birinci fıkraya göre vasi, vasiliğe engel bir sebebin ortaya çıkması hâlinde görevinden çekilmek zorundadır. Vasiliğe engel sebepler 418. maddede sayılır: kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ve vesayet işine bakan mahkemelerin hâkimleri vasi olamaz (TMK m. 418). Gerekçeye göre "vasiliğe engel bir sebep" deyimi, eski metindeki "ehliyete mani veya vasilikle telifi gayrikabil sebebi" içerecek genişlikte bir kavramdır (S. Sayısı 723, s. 155).
Yargıtay, vasi olan kişinin kendisi vesayet altına alındığında kısıtlanmanın vasiliğe engel bir sebep olduğunu ve vasinin kısıtlıyı temsil hakkının sona erdiğini belirtmiştir (Yargıtay 4. HD, 2018/4015 E., 2019/1717 K., 25.03.2019). Vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu iddiasıyla vasinin değiştirilmesi istendiğinde ise Yargıtay, istemi vasinin şahsına itiraz olarak nitelendirmiş ve itirazın önce vesayet makamınca, yerinde görülmezse denetim makamınca incelenmesini aramıştır (Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018). Menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığı hâkim tarafından re'sen araştırılır (Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014).
Kaçınma sebebinin ortaya çıkması
- Hak: Vasi sürenin bitiminden önce görevden alınmasını isteyebilir.
- Sınır: Önemli sebepler varsa vasi görevine devam etmek zorundadır.
- Dört yıl: Dört yıl dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir.
İkinci fıkraya göre vasi, bir kaçınma sebebi ortaya çıktığı takdirde sürenin bitiminden önce görevinden alınmasını isteyebilir; ancak önemli sebeplerin varlığı hâlinde görevine devam etmek zorundadır. Gerekçe, önemli sebepler varsa vasinin süresinin sonuna kadar görevine devam etmekle yükümlü olduğunu belirtir (S. Sayısı 723, s. 155). Eski Kanun ise kanuni bir kaçınma sebebi ortaya çıksa bile olağanüstü bir hâl olmadıkça vasinin süresinin bitiminden önce istifa edemeyeceğini öngörüyordu.
Vasi, görev süresi dört yılı doldurduğunda da vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456). Yargıtay, dört yılı dolduran vasinin kaçınma istemi hakkında karar vermekte vesayeti yürüten mahkemenin yetkili olduğunu, yerleşim yeri değişikliğine ilişkin izin kararı ve izin talebi bulunmadıkça kısıtlının başka bir ilde yaşamasının yetkiyi değiştirmediğini kabul etmiştir (Yargıtay 5. HD, 2025/9269 E., 2025/12410 K., 06.10.2025).
Çekilme ve kaçınma istemlerinin incelenmesi
- Yetki: İstemleri vesayeti yürüten mahkeme inceler.
- Atama sırasında kaçınma: Vesayet makamı sebebi yerinde görmezse görüşüyle birlikte denetim makamına bildirir.
- Göreve devam: Yeni vasi göreve başlayıncaya kadar zorunlu işler sürer.
Yargıtay, vasinin görevinden istifasının kabul edilerek kısıtlıya başka bir vasi atanması istemi bakımından, kısıtlı veya vasiden bir istem olmadan verilen yerleşim yeri izniyle yetkinin başka mahkemeye geçmeyeceğini kabul ederek vesayeti yürüten mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir (Yargıtay 5. HD, 2023/10745 E., 2024/1446 K., 12.02.2024). Bu dosyada ilk derece mahkemelerinden biri, çekilme istemini kaçınma sebebi belirtilmediği ve vasiliğe engel bir sebebe ilişkin delil bulunmadığı gerekçesiyle reddetmişti.
Atama sırasında ileri sürülen kaçınma sebepleri 422. maddedeki usule tabidir: vesayet makamı sebebi yerinde görürse yeni bir vasi atar, yerinde görmezse görüşüyle birlikte gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına bildirir (TMK m. 422). Yargıtay, atanan vasinin kaçınma istemi karşısında vesayet makamının bu usulü uygulamak yerine yetkisizlik kararı vermesini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2007/11135 E., 2007/11112 K., 12.07.2007). Görevi sona eren vasi, yenisi göreve başlayıncaya kadar zorunlu işleri yapmakla yükümlüdür (TMK m. 482).
Vasiyseniz ve vasiliğe engel bir durum ortaya çıktıysa, örneğin vesayet altındaki kişiyle menfaatiniz önemli ölçüde çatışıyorsa, durumu vesayet makamına bildirerek görevden çekilin (TMK m. 418, 481/1). Bir kaçınma sebebi ortaya çıktıysa veya görev süreniz dört yılı doldurduysa, vesayeti yürüten sulh hukuk mahkemesine başvurarak görevden alınmanızı isteyin; önemli sebepler varsa görevinize devam etmeniz istenebilir (TMK m. 456, 481/2). Yeni vasi göreve başlayıncaya kadar zorunlu işleri yapmayı sürdürün (TMK m. 482).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 481. madde uyarınca vasinin görevden çekilme ve kaçınma istemlerini ve vasiliğe engel sebep iddialarının incelenmesini gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Görev süresi dört yılı dolan vasinin kaçınma istemini vesayeti yürüten mahkeme karara bağlar; izinsiz yerleşim yeri değişikliği yetkiyi değiştirmez
Kişi 405. madde uyarınca kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştı. Vasi, 2024'te vasilik süresinin dört yılı doldurduğunu belirterek vasilikten kaçınma isteminin kabulünü ve kısıtlıya başka vasi atanmasını istedi; kısıtlı da kısıtlılığının kaldırılmasını istedi. Vesayeti yürüten mahkeme, kolluk araştırmasına göre kısıtlının başka bir ilde yaşadığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi; dosyanın gönderildiği mahkeme de yerleşim yeri değişikliğine ilişkin bir karar bulunmadığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ilişkin vesayet makamı olan Gaziantep 4. Sulh Hukuk Mahkemesince 4721 sayılı Kanun'un 412 nci maddesinin birinci fıkrasına göre verilmiş bir izin kararı ve kısıtlı veya vasinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi olmadığından konu ile ilgili karar vermekte Gaziantep 4. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 481. maddenin ikinci fıkrasındaki kaçınma isteminin hangi mahkemece inceleneceğini gösterir. Vasi, görev süresi dört yılı doldurduğu için kaçınma hakkını kullanmıştı (TMK m. 456). Daire, vesayet makamının yerleşim yeri değişikliğine ilişkin bir izin kararı ve kısıtlı veya vasinin bu yönde bir izin talebi bulunmadığından, kaçınma ve kaldırma istemleri hakkında karar vermekte vesayeti yürüten mahkemenin yetkili olduğunu belirterek bu mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir.
Vasinin görevden çekilme ve yerine başka vasi atanması istemini vesayeti yürüten mahkeme karara bağlar; istem olmadan verilen yerleşim yeri izni yetkiyi değiştirmez
Kişi 2007'de 405. madde uyarınca kısıtlanmış, 2011'de kendisine vasi atanmıştı. Vasi 2022'de vasilik görevinden istifasının kabul edilerek kısıtlıya başka bir vasi atanmasını istedi. Vesayeti yürüten mahkeme, kısıtlının başka bir ilde oturduğu gerekçesiyle yerleşim yeri değişikliğine izin vererek yetkisizlik kararı verdi. Dosyanın gönderildiği mahkeme önce, kaçınma sebebi belirtilmediği ve vasiliğe engel bir sebebe ilişkin delil bulunmadığı gerekçesiyle çekilme istemini reddetti; daha sonra o da yetkisizlik kararı verdi.
“Kısıtlı ya da vasisinin yerleşim yeri değişikliğine izin talebi olmadan vesayet makamı olan Fatsa Sulh Hukuk Mahkemesince kısıtlının yerleşim yeri değişikliğine izin verilmesine ve dosyanın Antalya Nöbetçi Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği anlaşılmakla dosya hakkında karar vermekte Fatsa Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vasinin görevden çekilme isteminde yetkili mahkemeye ilişkindir. Dosyada ilk derece mahkemelerinden biri, çekilme istemini 481. maddedeki iki hâl bakımından, yani vasiliğe engel bir sebep ve kaçınma sebebi yönünden değerlendirmişti. Daire ise yalnız yetki sorununu incelemiş; kısıtlı veya vasiden bir istem olmadan verilen yerleşim yeri izniyle yetkinin başka mahkemeye geçmeyeceğini kabul ederek vesayeti yürüten mahkemeyi yargı yeri olarak belirlemiştir (TMK m. 412).
Vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğu iddiasıyla vasinin değiştirilmesi istemi, vasinin şahsına itiraz olarak önce vesayet makamınca, reddedilirse denetim makamınca incelenir
Kısıtlı adayına vasi atanmıştı. Bir akrabası, atanan vasi ile kısıtlı arasında menfaat çatışması bulunduğunu ileri sürerek vasiliğin iptalini ve kendisinin vasi olarak atanmasını istedi. Sulh hukuk mahkemesi, yeni vasi adayının sicil kaydına göre vasiliğe engel hâli bulunduğunu ve mevcut vasinin görevini yapamadığının kanıtlanamadığını belirterek itirazı reddetti; karar temyiz edildi.
“Türk Medeni Kanununun 422. maddesinde, vasinin şahsına karşı yapılan itirazları veya vasinin ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini inceleme görevinin, öncelikle vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi halinde denetim makamına ait olacağı; 397. maddesinde ise denetim makamı görevinin asliye hukuk mahkemesinde olduğu hükme bağlandığından; temyiz dilekçesinin vasi adayının, atanan vasinin şahsına itirazı olarak kabul edilip, yapılan bu itirazın öncelikle sulh hukuk mahkemesince değerlendirilerek yerinde görülmediği de gözetilerek buna ilişkin kararla birlikte evrakın denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi ve denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, vasiliğe engel bir sebebin iddia edildiği istemlerde izlenecek yolu gösterir. Menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar vasi olamaz (TMK m. 418); böyle bir engel sonradan ortaya çıkarsa vasi görevinden çekilmek zorundadır (TMK m. 481). Daire, menfaat çatışması iddiasıyla yapılan istemi vasinin şahsına itiraz olarak nitelendirmiş; itirazın önce vesayet makamınca değerlendirilmesini, yerinde görülmezse kararla birlikte dosyanın denetim makamına gönderilmesini ve denetim makamınca kesin karar verilmesini aramıştır.
Madde gerekçesi
Madde 481- Yürürlükteki Kanunun 425 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası “vasiliğe engel bir sebebin” ortaya çıkması hâlinde vasinin görevinden çekilmek zorunda olduğunu hükme bağlamaktadır. Buradaki “vasiliğe engel bir sebep” deyimi, yürürlükteki metinde yer alan “ehliyete mani veya vasilikle telifi gayrikabil sebebi” içerecek genişlikte bir kavramdır. Maddenin ikinci fıkrasında, bir kaçınma sebebinin ortaya çıkması durumunda vasinin görev süresinin bitiminden önce görevinden alınmasını isteme olanağı tanınmaktadır. Ancak önemli sebepler varsa vasi süresinin sonuna kadar görevine devam etmekle yükümlüdür.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 155Tasarının 481. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 476-477); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 425. maddeydi; madde "Ehliyetsizlik veya mazeret" kenar başlığını taşıyordu.
Vasi, ehliyete mani veya vasilikle telifi gayri kabil bir sebebin hudusunda, istifa ile mükelleftir. Kanuni bir itizar sebebi tahaddüs etse bile, fevkalade bir hal olmadıkça vasi, müddetinin hitamından evvel istifa edemez.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 425 | 4721 sayılı Kanun m. 481 | |
|---|---|---|
| Engel | Ehliyete engel veya vasilikle bağdaşmayan sebep ortaya çıkınca istifa zorunlu | Vasiliğe engel sebep ortaya çıkınca çekilme zorunlu |
| Kaçınma | Kanuni kaçınma sebebi olsa bile olağanüstü hâl yoksa süre bitmeden istifa edilemez | Kaçınma sebebi ortaya çıkınca süre bitmeden görevden alınma istenebilir |
| Sınır | Olağanüstü hâl | Önemli sebepler varsa göreve devam zorunlu |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 476 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 481. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 418: Vasiliğe engel olan sebepler.
- TMK m. 422: Kaçınma ve itiraz usulü.
- TMK m. 456: Görevin süresi.
- TMK m. 479: Fiil ehliyetinin yitirilmesi ve ölüm.
- TMK m. 480: Sürenin dolması.
- TMK m. 482: Göreve devam zorunluluğu.
- TMK m. 483: Görevden alma sebepleri.
Vasilikten çekilme veya kaçınma, vasinin değiştirilmesi ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 481 ne diyor?
Vasiliğe engel bir sebep ortaya çıkarsa vasinin görevinden çekilmek zorunda olduğunu; bir kaçınma sebebi ortaya çıkarsa sürenin bitiminden önce görevinden alınmasını isteyebileceğini, ancak önemli sebepler varsa görevine devam etmek zorunda olduğunu düzenler.
Vasiliğe engel sebepler nelerdir?
Kısıtlılık, kamu hizmetinden yasaklılık veya haysiyetsiz hayat, önemli menfaat çatışması veya düşmanlık ve vesayet işine bakan mahkemede hâkimlik (TMK m. 418).
Vasi kısıtlanırsa görevine devam edebilir mi?
Hayır; kısıtlanma vasiliğe engel bir sebeptir ve vasinin temsil hakkı sona erer (Yargıtay 4. HD, 2018/4015 E., 2019/1717 K., 25.03.2019).
Vasi süresi dolmadan görevden çekilebilir mi?
Bir kaçınma sebebi ortaya çıkarsa görevden alınmasını isteyebilir; önemli sebepler varsa görevine devam etmek zorundadır (TMK m. 481/2).
Dört yıl dolunca vasi görevi bırakabilir mi?
Dört yıl dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir (TMK m. 456/3); bu istemi vesayeti yürüten mahkeme inceler (Yargıtay 5. HD, 2025/9269 E., 2025/12410 K., 06.10.2025).
Vasinin istifası hangi mahkemede incelenir?
Vesayeti yürüten mahkemede; istem olmadan verilen yerleşim yeri izni yetkiyi değiştirmez (Yargıtay 5. HD, 2023/10745 E., 2024/1446 K., 12.02.2024).
Menfaat çatışması iddiasıyla vasinin değiştirilmesi nasıl istenir?
İstem vasinin şahsına itiraz olarak önce vesayet makamınca, yerinde görülmezse denetim makamınca incelenir (Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018).
Çekilen vasi hemen görevi bırakır mı?
Görevi sona eren vasi, yenisi göreve başlayıncaya kadar zorunlu işleri yapmakla yükümlüdür (TMK m. 482).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 425. maddesi. Eski Kanun kaçınma sebebi olsa bile olağanüstü hâl yoksa süre bitmeden istifaya izin vermiyordu.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır; madde 01.01.2002'den beri aynı metinle yürürlüktedir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 412, 418, 422, 456, 479, 480, 481, 482, 483
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 425 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 481 gerekçesi s. 155, Tasarı ve Komisyon metni s. 476-477
- Yargıtay 2. HD, 2007/11135 E., 2007/11112 K., 12.07.2007
- Yargıtay 4. HD, 2018/4015 E., 2019/1717 K., 25.03.2019
- Yargıtay 5. HD, 2025/9269 E., 2025/12410 K., 06.10.2025
- Yargıtay 5. HD, 2023/10745 E., 2024/1446 K., 12.02.2024
- Yargıtay 8. HD, 2017/10648 E., 2018/742 K., 18.01.2018
- Yargıtay 20. HD, 2014/4652 E., 2014/6349 K., 10.06.2014