TMK Madde 344: Çocuğun Aileyi Temsil Etmesi

Ayırt etme gücü

Akla uygun biçimde davranma yeteneği (TMK m. 13).

Aile adına işlem

Çocuğun kendisi için değil, ana ve babası ile birlikte yaşadığı aile için yaptığı hukuki işlem.

Rıza

Ana ve babanın, çocuğun aile adına işlem yapmasına onay vermesi.

Borç altına girme

İşlemden doğan yükümlülüğün kişinin kendi malvarlığıyla karşılanacak borcu hâline gelmesi.

TMK 344 ne düzenler?

TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 270. maddesini karşılar ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 306. maddesinin birinci fıkrasını örnek alan 1984 tarihli Öntasarının 261. maddesinden alınmıştır. Gerekçe, eski metne göre hüküm değişikliği olmadığını; ancak ana ve babanın borç altına girmesinde mal rejimine atıf yapılmasına gerek görülmediğini belirtir. Tasarının 344. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almamış, madde Tasarıdaki hâliyle kanunlaşmıştır (S. Sayısı 723, s. 311-315).

Koşullar: ayırt etme gücü, rıza ve aile adına işlem

• Velâyet altında olma: Madde, ergin olmayan ve velâyet altında bulunan çocuğa uygulanır (TMK m. 335).
• Ayırt etme gücü: Çocuk, akla uygun biçimde davranma yeteneğine sahip olmalıdır (TMK m. 13).
• Ana ve babanın rızası: İşlem ana ve babanın rızasıyla yapılmalıdır.
• Aile adına işlem: Çocuk kendi adına değil, aile adına hareket etmelidir.

Madde, velâyet altındaki çocuğa aileyi temsil etme olanağı tanır. Ayırt etme gücüne sahip çocuk, kural olarak yasal temsilcisinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (TMK m. 16); 344. madde ise çocuğun kendi hesabına değil, aile adına işlem yapabilmesini düzenler. Burada çocuk bir temsilci gibi hareket eder ve işlemden doğan borç ana ve baba için doğar. Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin fiilleri kural olarak hukuki sonuç doğurmadığından (TMK m. 15), bu güce sahip olmayan çocuk aile adına da işlem yapamaz.

Kanun, işlemin ana ve babanın rızasıyla yapılmasını arar, ancak rızanın biçimini ayrıca düzenlemez. Rıza, hem çocuğun aile adına işlem yapabilmesinin koşulu hem de ana ve babanın borç altına girmesinin dayanağıdır. Madde, rızayı ana ve baba için birlikte anar; evlilik sürerken velâyet de ana ve babaca birlikte kullanılır (TMK m. 336). Rızanın varlığı ve kapsamı ispat edilmesi gereken bir olgu olduğundan, özellikle gündelik alışverişi aşan işlemlerde çocuğa verilen yetkinin kapsamını açıkça belirlemek ispat kolaylığı sağlar.

Aile adına işlem, çocuğun kendi ihtiyaçları için değil, ana ve babası ile birlikte yaşadığı ailenin ihtiyaçları için yaptığı işlemdir; ev için alışveriş yapılması veya ailenin bir borcunun ödenmesi bunun örnekleridir. Kanun bu işlemleri belirli bir türle sınırlamaz; işlemin ana ve babayı bağlaması, verdikleri rızanın kapsamında kalmasına bağlıdır. Madde yalnızca velâyet altındaki çocuğa uygulanır; ergin çocuğun ana ve babası adına işlem yapabilmesi ise genel temsil hükümlerine göre yetkilendirilmesine bağlıdır (TBK m. 40 vd.).

Sonuç: ana ve baba borç altına girer

• Borç altına giren: Ana ve baba.
• Eski metin: Çocuğun bu işlemlerden kendisinin sorumlu olmadığını açıkça belirtiyordu.
• Mal rejimi: Eski metindeki mal rejimine yollama yeni metne alınmamıştır.

Rızaya dayanarak aile adına yapılan işlemlerden ana ve baba borç altına girer. Eski Kanun bu sonucu iki yönlü ifade ediyordu: çocuk kendisi sorumlu olmuyor, ana ve baba ise mallarının yönetimi konusunda kabul ettikleri usule, yani mal rejimlerine göre borç altına giriyordu. Gerekçeye göre yeni metinde hüküm değişikliği yoktur; yalnızca ana ve babanın borç altına girmesinde mal rejimine atıf yapılmasına gerek görülmemiştir. Böylece yeni metin ana ve babanın borç altına girmesini, aralarındaki mal rejimine bağlamadan doğrudan hükme bağlar.

Çocuğun kendi işlemleri ve eşlerin temsil yetkisiyle karşılaştırma

344. madde, eşlerin evlilik birliğini temsil yetkisinden de farklıdır. Eşlerden her biri ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği kanundan doğan bir yetkiyle temsil eder ve bu yetkinin kullanıldığı hâllerde eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur (TMK m. 188, TMK m. 189). Çocuğun aile adına işlem yapma yetkisi ise kanundan kendiliğinden doğmaz, ana ve babanın rızasına dayanır. Eşin temsil yetkisinin kapsamı da sınırlıdır: Hukuk Genel Kurulu, özel okul sözleşmesini ailenin sürekli ihtiyaçları kapsamında görmemiş ve sözleşmeyi imzalamayan eşi okula karşı sorumlu tutmamıştır (Yargıtay HGK, 2022/132 E., 2023/100 K., 22.02.2023).

Bu sayfa hazırlanırken resmî karar arama sisteminde 344. maddeyi uygulayan bir karara rastlanmamıştır. Çocuğun kendi işlemlerine ve borçlarına ilişkin kararlar için TMK m. 343, eşlerin evlilik birliğini temsiline ilişkin kararlar için TMK m. 188 sayfasına bakabilirsiniz.

Madde gerekçesi

Gerekçe, maddenin eski Kanun'daki kuralı aynen sürdürdüğünü, tek farkın ana ve babanın borç altına girmesinin artık mal rejimlerine bağlanmaması olduğunu belirtir. Eski metinde ana ve babanın hangi ölçüde borçlanacağı, mallarının yönetimi konusunda kabul ettikleri usule göre belirleniyordu; yeni metin bu yollamayı kaldırarak ana ve babanın borç altına girdiğini doğrudan söyler.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı

Gerekçenin belirttiği gibi madde, eski Kanun'un 270. maddesini karşılar:

Eski ve yeni metin karşılaştırıldığında koşulların aynı kaldığı görülür: çocuğun ayırt etme gücüne sahip olması, ana ve babanın rızası ve işlemin aile adına yapılması. Eski metin çocuğun kendisinin sorumlu olmadığını ayrıca belirtiyor ve ana ve babanın borcunu mal rejimlerine bağlıyordu; yeni metin yalnızca ana ve babanın borç altına girdiğini söyler.

Değişiklik geçmişi

Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 344. maddeye ilişkin bir karara rastlanmamıştır.

İlgili maddeler

Çocuğun işlemleri, velâyet veya boşanma sonrasında çocukla ilgili konulardaki sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular