TMK 386, aile yurdu kurumunun ana hükmüdür. Maddeye göre konutlar, tarıma elverişli taşınmazlar ve sanayiye elverişli taşınmazlar, eklentileriyle birlikte aile yurdu hâline getirilebilir. Aile yurdu, mahkemece yapılan ilân ve verilen izinden sonra iznin tapu kütüğüne şerh verilmesiyle kurulur (TMK m. 390); aile yurdu hâline getirilen taşınmazlar devrolunamaz, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391). Gerekçeye göre aile yurdu kurumu ülkemizde o güne kadar uygulama alanı bulmamış olmakla birlikte aynen korunması uygun görülmüştür.
- Aile yurdu
- Mahkeme izniyle kurulan, tapu kütüğüne şerh verilen ve tasarruf yetkisi sınırlanan aile taşınmazı.
- Konut
- Oturmaya ayrılmış taşınmaz.
- Tarıma veya sanayiye elverişli taşınmaz
- Tarımsal ya da sınai faaliyete uygun taşınmaz.
- Eklenti
- Asıl şeyin işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için ona sürekli olarak özgülenen ve bağlı kılınan taşınır mal (TMK m. 686).
- Şerh
- Tapu kütüğüne yazılan ve sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilen kayıt.
TMK 386 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Taşınmazlar | Konutlar, tarıma veya sanayiye elverişli taşınmazlar | TMK m. 386 |
| Eklentiler | Taşınmazla birlikte aile yurdu hâline getirilebilir | TMK m. 386 |
| Büyüklük | Bir ailenin normal geçimine ve barınmasına yetecek ölçüyü aşamaz | TMK m. 387 |
| Kuruluş | İlân, mahkeme izni ve tapu kütüğüne şerh | TMK m. 388-390 |
| Sonuç | Devir, rehin ve kira yasağı; cebrî icra yasağı | TMK m. 391 |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s. K. m. 4 |
| Kaynak | 743 m. 336 ve 337/1; Öntasarı m. 317 | Gerekçe, s. 136 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 317. maddesinden alınan bu bir cümlelik hüküm, yürürlükteki Kanun'un 336. maddesini karşılamaktadır. Gerekçe, "Aile yurdu" kurumunun ülkemizde şimdiye kadar uygulama alanı bulmamış olmakla birlikte aynen korunmasının uygun görüldüğünü belirtir ve maddeyi aile yurdunun kurulmasına imkân veren bir ana hüküm olarak nitelendirir. Yapılan değişiklik, eski Kanun'un 337. maddesinin ilk fıkrasının buraya alınması ve hangi malların aile yurdu hâline getirilebileceğinin bu maddede belirtilmesinden ibarettir. Tasarının 386. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 455).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, aile yurdu hâline getirilebilecek taşınmazların konutlar, tarıma veya sanayiye elverişli taşınmazlar olarak belirlenmesidir. İkinci nokta, aile yurdunun kendiliğinden doğmamasıdır: kuruluş mahkemece ilân, mahkeme izni ve iznin tapu kütüğüne şerh verilmesiyle tamamlanır (TMK m. 388, TMK m. 389, TMK m. 390). Üçüncü nokta, aile yurdunun malikin tasarruf yetkisini sınırlamasıdır: aile yurdu hâline getirilen taşınmazlar devrolunamaz, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391).
Aile yurdu hâline getirilebilecek taşınmazlar
- Konutlar: Oturmaya ayrılmış taşınmazlar.
- Tarıma elverişli taşınmazlar: Tarımsal faaliyete uygun taşınmazlar.
- Sanayiye elverişli taşınmazlar: Sınai faaliyete uygun taşınmazlar.
Madde, aile yurdu hâline getirilebilecek taşınmazları üç grupta sayar: konutlar, tarıma elverişli taşınmazlar ve sanayiye elverişli taşınmazlar. Bu taşınmazlar eklentileriyle birlikte aile yurdu hâline getirilebilir. Eski Kanun'un 337. maddesinin birinci fıkrası ziraat veya sanayie tahsis edilmiş bir gayrimenkul ile müştemilatıyla beraber meskenlerin aile yurdu ittihaz edilebileceğini öngörüyordu; gerekçeye göre bu fıkra 386. maddeye alınmış ve hangi malların aile yurdu hâline getirilebileceği bu maddede belirtilmiştir.
Eski metin tarıma veya sanayiye "tahsis edilmiş" taşınmazdan söz ederken, yürürlükteki metin tarıma veya sanayiye "elverişli" taşınmazı anar. Aile yurdu hâline getirilecek taşınmazların büyüklüğü, bir ailenin normal geçimine ve barınmasına yetecek ölçüden fazla olamaz; mahkemece haklı sebeplere dayanılarak geçici bir istisna kabul edilmiş olmadıkça malikin taşınmazı veya üzerindeki tesisi kendisinin işletmesi ya da konutta oturması zorunludur (TMK m. 387).
Eklentiler
- Kapsam: Aile yurdu taşınmazın eklentilerini de kapsar.
- Tanım: Eklenti, asıl şeye sürekli olarak özgülenen taşınır maldır.
- Cebrî icra: Yasak, aile yurdu ve eklentileri hakkında geçerlidir.
Eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel âdetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır; bir şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe onun eklentisini de kapsar (TMK m. 686). Aile yurdu ve eklentileri hakkında, mahkeme eliyle yönetim hâli saklı kalmak kaydıyla, cebrî icra yoluna başvurulamaz (TMK m. 391).
Aile yurdunun kuruluşu ve sonuçları
- Kuruluş: İlân, mahkeme izni ve tapu kütüğüne şerh.
- Sonuçlar: Tasarruf yetkisi sınırlanır; hısımlar yurda alınabilir.
- Sona erme: Malikin ölümü veya malikin sağlığında yurda son vermesi.
Aile yurdu kurulmadan önce alacaklılar ve aile yurdu kurulması yüzünden haklarının zedelenmesi ihtimali bulunan kişiler, mahkemece yapılan ilânla itirazlarını iki ay içinde bildirmeye çağrılır (TMK m. 388). Gerekli koşullar bulunur ve itiraz yapılmaz ya da itirazın haksız olduğu anlaşılırsa mahkeme kuruluşa izin verir (TMK m. 389). Bir taşınmazın aile yurdu hâline getirilmesi, ancak izne ilişkin mahkeme kararının o taşınmazın tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olur (TMK m. 390).
Tasarruf yetkisini sınırlayan aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilecek işlemler arasında sayılmıştır; tasarruf yetkisi kısıtlamaları, şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir (TMK m. 1010). Yargıtay da aile yurdu kurulmasını Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şerhler arasında saymıştır (Yargıtay 14. HD, 2006/6282 E., 2006/7391 K., 26.06.2006).
Aile yurdu hâline getirilen taşınmazlar devrolunamaz, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391). Malikin yoksulluğu sebebiyle yurda alınmaya muhtaç üstsoyunu, altsoyunu ve kardeşlerini yurda kabul etmesine mahkemece karar verilebilir (TMK m. 392); malik borçlarını ödemede acze düşerse aile yurdunu yönetmek üzere mahkemece bir yönetici atanır (TMK m. 393). Aile yurdu malikin ölümü veya malikin sağlığında yurda son vermesiyle sona erer (TMK m. 394, TMK m. 395).
Görevli mahkeme
- Mahkeme: Aile mahkemesi.
- Dayanak: 4787 sayılı Kanun m. 4.
- Kapsam: Medeni Kanun'un Üçüncü Kısım dışındaki İkinci Kitabı.
Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 s. K. m. 4). Aile yurdu, Üçüncü Kısımdan (vesayet) önce, İkinci Kitapta düzenlenmiştir. Karar arama sisteminde dava türü aile yurdu kurulması olan dosyalarda da ilk derece mahkemesi aile mahkemesidir (Yargıtay 2. HD, 2008/13838 E., 2009/9655 K., 14.05.2009).
Konutunuzu veya tarıma ya da sanayiye elverişli taşınmazınızı aile yurdu hâline getirmek istiyorsanız, taşınmazın bir ailenin normal geçimine ve barınmasına yetecek ölçüyü aşmaması ve kendiniz işletmeniz ya da konutta oturmanız gerektiğini göz önünde tutun (TMK m. 387). Kuruluş için mahkemece ilân yapılır, itirazlar incelenir ve izin kararı tapu kütüğüne şerh verilir (TMK m. 388-390). Aile yurdu hâline gelen taşınmaz devredilemez, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 386. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile yurdu kurulmasının tapu kütüğüne şerh verilen bir tasarruf yetkisi kısıtlaması olduğunu gösterir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilen tasarruf yetkisi kısıtlamalarındandır; bu şerhle sonradan hak edinenler kanundaki yükümlülüklere katlanır
Davacı, satın aldığı taşınmazın tapu kaydına idarece özel bir kanuna dayanılarak konulan satış, devir ve ipotek işlemlerini kısıtlayan şerhin kaldırılmasını istedi. İlk derece mahkemesi davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davayı değişik gerekçeyle reddetti.
“Aile yurdu kurulması, art mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler tapu kütüğüne şerh verilebilir. Bu tür bir şerhle sonraki müktesipler kanundaki mükellefiyetlere katlanmak zorunda kalır.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğüne yazılan şerhlerin şahsi hakları kuvvetlendirme, malikin tasarruf yetkisini sınırlandırma ve geçici tescili sağlama amaçlarına hizmet ettiğini belirtmiş; Türk Medeni Kanunu'nun 1010. maddesindeki tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında aile yurdu kurulmasını saymış ve bu tür bir şerhle sonradan hak edinenlerin kanundaki yükümlülüklere katlanmak zorunda kalacağını açıklamıştır. Somut olayda şerhin özel kanunun idareye tanıdığı yetkiye dayandığı ve kaydın yolsuz olmadığı belirtilerek karar onanmıştır (TMK m. 390).
Tapu kütüğündeki şerhler taşınmazın tasarrufunu kısıtlar; aile yurdu kurulması Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şerhler arasındadır
Davacı, davalıyla noterde yaptığı sözleşmedeki hakların tapu kütüğünün şerhler sütununa işlenmesini istedi. Mahkeme, şerhlerle ilgili olmayan bir maddeye dayanarak davayı reddetti.
“Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununda öngörülen şerhler; Arsa payı karşılığı inşaat (Türk Medeni Kanunu 1009), taşınmaz satış vaadi, ( Türk Medeni Kanunu 1009. Tapu Kanunu 26), kira sözleşmesi (Türk Medeni Kanunu 1009, Borçlar Kanunu 248 ve devamı), alım (Türk Medeni Kanunu 736), önalım (Türk Medeni Kanunu 735), gerialım (Türk Medeni Kanunu 736), aile yurdu kurulması (Türk Medeni Kanunu 386, 390), art mirasçı atanması (Türk Medeni Kanunu 521, 1010), serbest dereceden yararlanma hakkı (Türk Medeni Kanunu 871), bağışlayana rücu hakkı (Borçlar Kanunu 244).”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki şerhler arasındaki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğündeki şerhlerin taşınmazın tasarrufunu kısıtladığını, bir kişisel hakkın şerh verilmesinin onu aynî hak gücüne dönüştürmediğini ancak sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilir kıldığını belirtmiş; Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu'nda öngörülen şerhleri sayarken aile yurdu kurulmasını 386 ve 390. maddelere dayanarak bu şerhler arasında göstermiştir. Mahkemenin inceleme yapmadan davayı reddetmesi doğru bulunmayarak karar bozulmuştur (TMK m. 390).
Madde gerekçesi
Madde 386- 1984 tarihli Öntasarının 317 inci maddesinden alınan bu bir cümlelik hüküm, yürürlükteki Kanunun 336 ncı maddesini karşılamaktadır. "Aile yurdu" kurumu ülkemizde şimdiye kadar uygulama alanı bulmamış olmakla birlikte, bu kurumun aynen korunması uygun görülmüştür. Madde aile yurdunun kurulmasına imkân veren bir ana hüküm niteliğindedir. Yapılan değişiklik, sadece, yürürlükteki Kanunun 337 nci maddesinin ilk fıkrasının buraya alınması ve hangi mâlların aile yurdu hâline getirilebileceğinin bu maddede belirtilmesinden ibarettir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 136Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 336. maddesini karşıladığını ve 337. maddenin ilk fıkrasının buraya alındığını gösterir. Kurum, gerekçenin yazıldığı dönemde uygulama alanı bulmamış olsa da aynen korunmuştur.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 336. madde ile 337. maddenin birinci fıkrasıydı.
Madde 336 – Aşağıdaki maddeler hükmüne tevfikan aile yurtları tesisi caizdir. Madde 337 – Ziraat veya sanayie tahsis edilmiş olan bir gayrimenkul ve müştemilatiyle beraber meskenler aşağıdaki şartlar dairesinde aile yurdu ittihaz edilebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 336 ve 337/1 | 4721 sayılı Kanun m. 386 | |
|---|---|---|
| Genel hüküm | Aile yurtları tesisi caizdir | Taşınmazlar aile yurdu hâline getirilebilir |
| Taşınmazlar | Ziraat veya sanayie tahsis edilmiş gayrimenkul ve meskenler | Konutlar, tarıma veya sanayiye elverişli taşınmazlar |
| Eklentiler | Müştemilatıyla beraber | Eklentileriyle birlikte |
| Düzen | İki ayrı maddede | Tek maddede |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 386. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 387: Aile yurdunun koşulları.
- TMK m. 388: Kuruluştan önce ilân.
- TMK m. 390: Tapu kütüğüne şerh verilmesi.
- TMK m. 391: Tasarruf hakkının sınırlanması.
Aile yurdu kurulması, aile konutu veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 386 ne diyor?
Konutların, tarıma veya sanayiye elverişli taşınmazların eklentileriyle birlikte aile yurdu hâline getirilebileceğini düzenler.
Hangi taşınmazlar aile yurdu hâline getirilebilir?
Konutlar, tarıma elverişli taşınmazlar ve sanayiye elverişli taşınmazlar.
Eklentiler de aile yurduna dahil mi?
Evet; taşınmazlar eklentileriyle birlikte aile yurdu hâline getirilebilir.
Aile yurdu nasıl kurulur?
Mahkemece ilân yapılır, itirazlar incelenir, mahkeme izin verir ve izin kararı tapu kütüğüne şerh verilir (TMK m. 388-390).
Aile yurdu hâline getirilen taşınmaz satılabilir mi?
Hayır; devrolunamaz, rehnedilemez ve kiraya verilemez (TMK m. 391).
Taşınmazın büyüklüğü için sınır var mı?
Evet; bir ailenin normal geçimine ve barınmasına yetecek ölçüden fazla olamaz (TMK m. 387).
Aile yurdu davasına hangi mahkeme bakar?
Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Aile yurdu uygulamada kullanılıyor mu?
Gerekçe, kurumun ülkemizde o güne kadar uygulama alanı bulmadığını belirtmiştir. Bu sayfa hazırlanırken karar arama sisteminde dava türü aile yurdu kurulması olan iki usul kararına rastlanmıştır.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 336. maddesi ve 337. maddesinin birinci fıkrası.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 686, 1010
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 336, 337 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 386 gerekçesi s. 136, Tasarı ve Komisyon metni s. 455
- Yargıtay 2. HD, 2008/13838 E., 2009/9655 K., 14.05.2009
- Yargıtay 7. HD, 2021/8166 E., 2023/720 K., 08.02.2023
- Yargıtay 14. HD, 2006/6282 E., 2006/7391 K., 26.06.2006