TMK 394, malikin ölümünün aile yurduna etkisini düzenler. Birinci fıkraya göre malikin ölümünden sonra aile yurdunun devam edebilmesi, taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarrufun yapılmış olmasına bağlıdır. İkinci fıkraya göre böyle bir tasarruf yoksa, malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir. Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir (TMK m. 514). Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
- Ölüme bağlı tasarruf
- Kişinin ölümünden sonra hüküm doğuracak vasiyetname veya miras sözleşmesi.
- Vasiyetname
- Resmî şekilde, el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilen tek taraflı ölüme bağlı tasarruf.
- Miras sözleşmesi
- Resmî vasiyetname şeklinde düzenlenen ölüme bağlı sözleşme.
- Şerhin silinmesi
- Tapu kütüğündeki yurda ilişkin kaydın kaldırılması.
TMK 394 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Devam koşulu | Taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin ölüme bağlı tasarruf | TMK m. 394/1 |
| Tasarruf yoksa | Malik ölünce yurda ilişkin şerh silinir | TMK m. 394/2 |
| Tasarruf türleri | Vasiyetname veya miras sözleşmesi | TMK m. 514 |
| Şekil | Vasiyet resmî, el yazılı veya sözlü; miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde | TMK m. 531, 545 |
| Sağlıkta sona erme | Malik sağlığında da yurda son verebilir | TMK m. 395 |
| Kaynak | 743 m. 344; Öntasarı m. 325 | Gerekçe, s. 138 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 325. maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanun'un 344. maddesini karşılamaktadır; hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 394. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 456).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, aile yurdunun malikin ölümüyle kendiliğinden mirasçılara yurt olarak geçmemesidir; bunun için bir ölüme bağlı tasarruf gerekir. İkinci nokta, böyle bir tasarruf yoksa malik ölünce yurda ilişkin şerhin silinmesidir. Üçüncü nokta, ölüme bağlı tasarrufun kanundaki şekillerden birine uygun yapılması gerektiğidir: vasiyetname resmî şekilde, el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir; miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir (TMK m. 531 ve 545).
Birinci fıkra: ölüme bağlı tasarrufla devam
- Koşul: Taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin ölüme bağlı tasarruf.
- Türler: Vasiyetname veya miras sözleşmesi.
- Sonuç: Aile yurdu malikin ölümünden sonra da devam eder.
Malikin ölümünden sonra aile yurdunun devam edebilmesi, taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarrufun yapılmış olmasına bağlıdır. Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde, malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir; mirasbırakanın üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır (TMK m. 514).
Ölüme bağlı tasarrufun geçerli olması için kanundaki şekillerden birine uyulmalıdır. Vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir (TMK m. 531). Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK m. 545).
Eski Kanun'un 344. maddesi de ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılara geçmesi mal sahibi tarafından şart kılınmış olmadıkça, mal sahibinin ölümünden sonra aile yurdunun devam edemeyeceğini öngörüyordu.
İkinci fıkra: şerhin silinmesi
- Koşul: Ölüme bağlı tasarrufun bulunmaması.
- Sonuç: Tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir.
- Etkisi: Tasarruf sınırlamaları şerhle birlikte sona erer.
Böyle bir tasarruf yoksa, malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir. Aile yurdu, izne ilişkin mahkeme kararının tapu kütüğüne şerh verilmesiyle kurulmuştu (TMK m. 390); şerh verilmekle tasarruf yetkisi kısıtlaması sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir hâle gelmişti (TMK m. 1010). Şerhin silinmesiyle aile yurdu sona erer ve taşınmaz, aile yurduna ilişkin devir, rehin ve kira yasaklarından kurtulur (TMK m. 391).
Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır (TMK m. 599). Şerh silinmişse taşınmaz, aile yurdu niteliği olmaksızın mirasın bir parçası olarak mirasçılara geçer. Eski Kanun'un 344. maddesi de böyle bir şart yoksa mal sahibi ölünce tapu sicilindeki kaydın terkin edileceğini öngörüyordu.
Aile yurdunun sona erme yolları
- Ölüm: Ölüme bağlı tasarruf yoksa şerh silinir.
- Sağlıkta: Malik mahkemeye başvurarak yurda son verebilir.
- Ortak nokta: Her iki hâlde de tapu kütüğündeki kayıt silinir.
Kanun aile yurdunun sona ermesini iki maddede düzenler. 394. madde malikin ölümünü, 395. madde malikin sağlığında yurda son vermesini düzenler. Malik sağlığında yurda son vermek için tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurur; istem mahkemece ilân olunur ve ilân tarihinden başlayarak iki ay içinde itiraz yapılmaz veya itirazın haksızlığı anlaşılırsa mahkeme kaydın silinmesine izin verir (TMK m. 395).
Aile yurdunun ölümünüzden sonra da devam etmesini istiyorsanız, taşınmazın mirasçılarınıza yurt olarak geçmesine ilişkin bir vasiyetname veya miras sözleşmesi yapmanız gerekir; tasarrufun kanundaki şekle uygun olmasına dikkat edin (TMK m. 531, 545). Böyle bir tasarruf yapılmamışsa, malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir ve taşınmaz aile yurdu niteliği olmaksızın mirasçılara geçer.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 394. maddeyi uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile yurdu kurulmasını tapu kütüğüne şerh verilen bir tasarruf yetkisi kısıtlaması olarak gösterir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile yurdu kurulması, tapu kütüğüne şerh verilebilen tasarruf yetkisi kısıtlamalarındandır; bu şerhle sonradan hak edinenler kanundaki yükümlülüklere katlanır
Davacı, satın aldığı taşınmazın tapu kaydına idarece özel bir kanuna dayanılarak konulan satış, devir ve ipotek işlemlerini kısıtlayan şerhin kaldırılmasını istedi. İlk derece mahkemesi davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırarak davayı değişik gerekçeyle reddetti.
“Aile yurdu kurulması, art mirasçı atanması gibi şerh verilmesi kanunen öngörülen işlemler tapu kütüğüne şerh verilebilir. Bu tür bir şerhle sonraki müktesipler kanundaki mükellefiyetlere katlanmak zorunda kalır.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğüne yazılan şerhlerin şahsi hakları kuvvetlendirme, malikin tasarruf yetkisini sınırlandırma ve geçici tescili sağlama amaçlarına hizmet ettiğini belirtmiş; Türk Medeni Kanunu'nun 1010. maddesindeki tasarruf yetkisi kısıtlamaları arasında aile yurdu kurulmasını saymış ve bu tür bir şerhle sonradan hak edinenlerin kanundaki yükümlülüklere katlanmak zorunda kalacağını açıklamıştır. Somut olayda şerhin özel kanunun idareye tanıdığı yetkiye dayandığı ve kaydın yolsuz olmadığı belirtilerek karar onanmıştır (TMK m. 390).
Tapu kütüğündeki şerhler taşınmazın tasarrufunu kısıtlar; aile yurdu kurulması Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şerhler arasındadır
Davacı, davalıyla noterde yaptığı sözleşmedeki hakların tapu kütüğünün şerhler sütununa işlenmesini istedi. Mahkeme, şerhlerle ilgili olmayan bir maddeye dayanarak davayı reddetti.
“Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununda öngörülen şerhler; Arsa payı karşılığı inşaat (Türk Medeni Kanunu 1009), taşınmaz satış vaadi, ( Türk Medeni Kanunu 1009. Tapu Kanunu 26), kira sözleşmesi (Türk Medeni Kanunu 1009, Borçlar Kanunu 248 ve devamı), alım (Türk Medeni Kanunu 736), önalım (Türk Medeni Kanunu 735), gerialım (Türk Medeni Kanunu 736), aile yurdu kurulması (Türk Medeni Kanunu 386, 390), art mirasçı atanması (Türk Medeni Kanunu 521, 1010), serbest dereceden yararlanma hakkı (Türk Medeni Kanunu 871), bağışlayana rücu hakkı (Borçlar Kanunu 244).”
Ne anlama geliyor? Karar, aile yurdunun tapu sicilindeki şerhler arasındaki yerini gösterir. Daire, tapu kütüğündeki şerhlerin taşınmazın tasarrufunu kısıtladığını, bir kişisel hakkın şerh verilmesinin onu aynî hak gücüne dönüştürmediğini ancak sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilir kıldığını belirtmiş; Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu'nda öngörülen şerhleri sayarken aile yurdu kurulmasını 386 ve 390. maddelere dayanarak bu şerhler arasında göstermiştir. Mahkemenin inceleme yapmadan davayı reddetmesi doğru bulunmayarak karar bozulmuştur (TMK m. 390).
Madde gerekçesi
Madde 394- 1984 tarihli Öntasarının 325 inci maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 344 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 138Gerekçe, hükmün eski Kanun'un 344. maddesini karşıladığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 344. maddeydi.
Ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılara geçmesi kendi tarafından şart kılınmış olmadıkça, mal sahibinin ölümünden sonra, aile yurdu devam edemez. Böyle bir şart yok ise, mal sahibi ölünce; tapu sicilindeki kayıt, terkin edilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 344 | 4721 sayılı Kanun m. 394 | |
|---|---|---|
| Devam koşulu | Mirasçılara geçmesinin ölüme bağlı tasarrufla şart kılınması | Mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin ölüme bağlı tasarruf |
| Tasarruf yoksa | Tapu sicilindeki kayıt terkin edilir | Tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir |
| Kavramlar | Mal sahibi, terkin | Malik, şerhin silinmesi |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 394. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 395: Malikin sağlığında yurda son verilmesi.
- TMK m. 390: Tapu kütüğüne şerh verilmesi.
- TMK m. 391: Tasarruf hakkının sınırlanması.
- TMK m. 386: Aile yurdu hâline getirilebilecek taşınmazlar.
Aile yurdu, vasiyetname, mirasçıların hakları veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 394 ne diyor?
Malikin ölümünden sonra aile yurdunun devamının, taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarrufa bağlı olduğunu; böyle bir tasarruf yoksa tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerhin silineceğini düzenler.
Malik ölünce aile yurdu kendiliğinden devam eder mi?
Hayır; taşınmazın mirasçılara yurt olarak geçmesine ilişkin bir ölüme bağlı tasarruf gerekir.
Ölüme bağlı tasarruf nasıl yapılır?
Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle (TMK m. 514).
Vasiyetname hangi şekillerde yapılabilir?
Resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak (TMK m. 531).
Miras sözleşmesinin şekli nedir?
Resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir; taraflar sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK m. 545).
Tasarruf yoksa ne olur?
Malik ölünce tapu kütüğündeki yurda ilişkin şerh silinir.
Şerh silinince taşınmaz ne olur?
Aile yurdu niteliği olmaksızın mirasın bir parçası olarak mirasçılara geçer (TMK m. 599).
Malik sağlığında yurda son verebilir mi?
Evet; tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere mahkemeye başvurabilir (TMK m. 395).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 344. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 386, 390, 391, 394, 395, 514, 531, 545, 599, 1010
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 344 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 394 gerekçesi s. 138, Tasarı ve Komisyon metni s. 456
- Yargıtay 7. HD, 2021/8166 E., 2023/720 K., 08.02.2023
- Yargıtay 14. HD, 2006/6282 E., 2006/7391 K., 26.06.2006