TMK 304, gebelik ve doğumun ananın üzerinde bıraktığı malî yükü babaya paylaştıran özel bir hükümdür. Üç kalem sayılmıştır: doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ile gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler. Talep babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak, babaya ya da mirasçılarına yöneltilebilir; çocuk baba tarafından tanınmış olsa da bu hak kullanılabilir (Yargıtay 2. HD, 2018/4770 E., 2019/3562 K., 27.03.2019). Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlere hükmedebilir. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler hakkaniyet ölçüsünde indirilir; bu nedenle mahkeme Sosyal Güvenlik Kurumundan ödeme yapılıp yapılmadığını sorar (Yargıtay 8. HD, 2017/2337 E., 2017/11300 K., 21.09.2017). Maddede sayılanların dışındaki maddî ve manevî tazminat istemleri ise Borçlar Kanunu'ndan doğar ve aile mahkemesinin görev alanı dışındadır (Yargıtay 2. HD, 2009/3008 E., 2009/9014 K., 07.05.2009).
- Doğum giderleri
- Doğumun gerektirdiği sağlık ve hastane harcamaları (TMK m. 304/1-1).
- Geçim giderleri
- Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftayı kapsayan giderler (TMK m. 304/1-2).
- Diğer giderler
- Gebelik ve doğumun zorunlu kıldığı öteki harcamalar (TMK m. 304/1-3).
- Denkleştirme
- Üçüncü kişi veya kurum ödemelerinin indirilmesi (TMK m. 304/3).
TMK 304 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hak sahibi | Ana | TMK m. 304/1 |
| Muhatap | Baba veya mirasçıları | TMK m. 304/1 |
| Usul | Babalık davasıyla birlikte veya ayrı | TMK m. 304/1 |
| Birinci kalem | Doğum giderleri | TMK m. 304/1-1 |
| İkinci kalem | Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim | TMK m. 304/1-2 |
| Üçüncü kalem | Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler | TMK m. 304/1-3 |
| Ölü doğum | Hâkim yine hükmedebilir | TMK m. 304/2 |
| İndirim | Üçüncü kişi ve kurum ödemeleri | TMK m. 304/3 |
| Hesap | Denetime elverişli bilirkişi raporu | Yargıtay 2. HD, 2017/13429 K. |
| Talep varsa | Uygun tazminat belirlenir | Yargıtay 8. HD, 2017/13866 K. |
| Görev | Aile mahkemesi | Yargıtay 4. HD, 2019/3943 K. |
| Kapsam dışı tazminat | Asliye hukuk mahkemesi | Yargıtay 2. HD, 2009/9014 K. |
TBMM gerekçesine göre madde, 743 sayılı Kanun'un 304. maddesini karşılar. Gerekçe önce bir sistem değişikliğini anlatır: yeni Kanun'da, eski Kanun'dan farklı olarak malî ve şahsî sonuçlu babalık davası ayrımına yer verilmemiştir; buna karşılık ananın malî taleplerde bulunma olanağı da göz ardı edilmemiş, bu talepler ayrı bir maddeye taşınmıştır. Gerekçe ardından maddenin konusunu tanımlar: ananın gebelik ve doğumdan kaynaklanan giderlerin karşılanmasını isteyebilmesi. İstemin muhatabını da açıkça belirtir: baba veya onun ölümü hâlinde mirasçıları. Son cümlesinde ise üçüncü fıkranın niteliğini adlandırır: bu fıkrada bir denkleştirme hükmü yer almaktadır. Tasarının 304. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddede en sık yaşanan hayal kırıklığı, kapsamın sanılandan dar olmasıdır. Madde, ananın çocuğu tek başına büyütmek zorunda kalmasının karşılığını değil, yalnızca gebelik ve doğum çevresindeki giderleri karşılar; doğumdan önceki ve sonraki altışar hafta dışındaki dönem bu maddeye dayanarak istenemez. Çocuğun doğumu ile soybağının kurulması arasında geçen yıllar için geriye dönük nafaka da istenemez (Yargıtay 8. HD, 2019/4655 E., 2019/10258 K., 13.11.2019). Manevî tazminat da maddede yer almaz; bu tür istemler Borçlar Kanunu'na dayanır ve ayrı bir mahkemenin görevine girer. İkinci sık hata belgesizliktir: talebi soyut bırakırsanız mahkeme miktarı takdir edemez, ancak belge yokluğu tek başına ret sebebi de değildir; belgelendirilemeyen fakat olağan sayılan giderler için zabıta araştırması istenebilir. Üçüncü nokta indirimdir: Sosyal Güvenlik Kurumunun karşıladığı doğum masrafları ve yaptığı doğum yardımı hükmedilecek tutardan hakkaniyet ölçüsünde düşülür; bu nedenle kurum kayıtlarınızı önceden edinmekte yarar vardır. Son olarak, talebi babalık davasıyla birlikte ileri sürerseniz ayrı harç ödemez ve ayrı vekâlet ücretiyle karşılaşmazsınız (Yargıtay 2. HD, 2023/1487 E., 2023/2373 K., 11.05.2023).
Hangi giderler istenebilir?
- Doğum giderleri: Doğumun gerektirdiği sağlık harcamaları (TMK m. 304/1-1).
- Geçim giderleri: Doğumdan önceki ve sonraki altışar hafta (TMK m. 304/1-2).
- Diğer giderler: Gebelik ve doğumun gerektirdiği harcamalar (TMK m. 304/1-3).
- Kapsam dışı: Sonraki yıllara ilişkin bakım giderleri.
- Kapsam dışı: Manevî tazminat.
- Ölü doğum: Hâkim yine hükmedebilir (TMK m. 304/2).
Kime, nasıl ve ne zaman?
- Muhatap: Baba; ölmüşse mirasçıları (TMK m. 304/1).
- Usul: Babalık davasıyla birlikte veya ayrı dava.
- Tanıma varsa: Hak yine kullanılabilir (Yargıtay 2. HD, 2018/4770 E., 2019/3562 K., 27.03.2019).
- Görev: Aile mahkemesi (Yargıtay 4. HD, 2017/1257 E., 2019/3943 K., 16.09.2019).
- Birlikte istenirse: Fer'î talep sayılır (Yargıtay 2. HD, 2023/1487 E., 2023/2373 K., 11.05.2023).
- Ayrı açılırsa: Bağımsız harç ve vekâlet ücreti doğar.
Giderler nasıl ispatlanır?
- Belge: Hastane kayıtları ve harcama belgeleri.
- Getirtme: Doğumun yapıldığı hastaneden bilgi istenir.
- Zabıta araştırması: Belgelenemeyen mutad giderler için (Yargıtay 8. HD, 2017/2337 E., 2017/11300 K., 21.09.2017).
- Bilirkişi: Denetime elverişli rapor alınır (Yargıtay 2. HD, 2016/23647 E., 2017/13429 K., 28.11.2017).
- Gerekçe: Miktara nasıl ulaşıldığı açıklanmalıdır.
- Ret yasağı: Usulüne uygun talep tümden reddedilemez (Yargıtay 8. HD, 2017/6036 E., 2017/13866 K., 26.10.2017).
Üçüncü kişi ve kurum ödemeleri
- Kural: Hakkaniyet ölçüsünde indirilir (TMK m. 304/3).
- Kapsam: Üçüncü kişiler ve sosyal güvenlik kuruluşları.
- Araştırma: Kurumdan ödeme yapılıp yapılmadığı sorulur.
- Örnek: Gebelik muayene ve doğum masraflarının karşılanması.
- Örnek: Anaya yapılan doğum yardımı.
- Amaç: Aynı zararın iki kez tazmin edilmesini önlemek.
Nafakadan farkı
- Nitelik: Ananın kendi alacağıdır, çocuğun değil.
- Süre: Bir defaya mahsustur, sürekli değildir.
- İştirak nafakası: Çocuğun bakım giderlerine katılmadır (TMK m. 182).
- Ölçüt: Nafakada çocuğun ihtiyaçları ve babanın geliri (Yargıtay 8. HD, 2017/7442 E., 2018/9860 K., 22.03.2018).
- Geriye dönük: Soybağı kurulmadan önceki dönem için nafaka istenemez (Yargıtay 8. HD, 2019/4655 E., 2019/10258 K., 13.11.2019).
- Mükerrerlik: Aynı talep iki dosyada hükme bağlanamaz.
Görev sınırı
- 304 kalemleri: Aile mahkemesi.
- Haksız fiil tazminatı: Asliye hukuk mahkemesi (Yargıtay 2. HD, 2009/3008 E., 2009/9014 K., 07.05.2009).
- Yol: Nispî harç tamamlattırılır, sonra tefrik ve görevsizlik.
- Niteleme: Talebin hukukî sebebine bakılır.
- Res'en: Görev her aşamada gözetilir.
- Bağlantı: Babalık davası 301. maddededir (TMK m. 301).
Bu talepte hazırlık, dava dilekçesinden önce başlar. Önce belgeleri toplayın: doğumun yapıldığı hastanenin faturaları ve tedavi kayıtları, gebelik boyunca yapılan muayene ve tetkik ödemeleri, ilaç ve doğum öncesi hazırlık harcamaları. Belgesi olmayan ama olağan kabul edilen giderler için dilekçenizde zabıta araştırması yapılmasını isteyin; mahkeme bu araştırmayı yapmadan talebi soyut bulup reddedemez. İkinci olarak kurum kayıtlarınızı çıkarın: Sosyal Güvenlik Kurumunun karşıladığı doğum masrafları ile size yapılan doğum yardımı, hükmedilecek tutardan hakkaniyet ölçüsünde indirilecektir; bu kalemleri kendiniz bilmiyorsanız miktar sizin dışınızda belirlenir. Üçüncü olarak talebinizi kalem kalem yazın: doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler. Her kalem için dayandığınız delili ayrı gösterin; mahkeme miktara nasıl ulaştığını gerekçelendirmek zorundadır ve bu ancak denetime elverişli bir bilirkişi raporuyla mümkün olur. Dördüncü olarak beklentinizi doğru kurun: bu madde çocuğu tek başına büyütmenin karşılığını vermez. Doğumdan sonraki altı haftayı aşan dönem, çocuğun tanınmasından önceki yıllara ilişkin bakım giderleri ve manevî tazminat bu maddenin dışındadır; manevî tazminat isteyecekseniz bu talebi ayrı bir dava olarak asliye hukuk mahkemesinde ileri sürmeniz gerekir. Son olarak usulü seçin: talebi babalık davasıyla birlikte ileri sürerseniz ayrı harç ödemez ve ayrı vekâlet ücretiyle karşılaşmazsınız; ayrı dava açacaksanız harcı ve süreyi buna göre planlayın.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Ananın malî hakları talebinde doğum belgeleri getirtilmeli, taraf delilleri toplanmalı ve gerektiğinde uzman bilirkişiden rapor alınmalıdır
Ana, evlilik dışı ilişki nedeniyle gebe kaldığını belirterek doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ile gebelik ve doğumun gerektirdiği giderler için maddî, sosyal çevrede yaşadığı olumsuzluklar için manevî tazminat istedi. Çocuk baba tarafından nüfus memuruna beyanla tanınmıştı. Mahkeme tazminat taleplerini reddetti.
“Türk Medeni Kanunu'nun 304. maddesinde ananın babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebileceği hüküm altına alınmıştır. Mahkemece davacının maddi tazminat niteliğindeki doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderlere ilişkin talebi ile ilgili doğum yapılan hastaneden doğum belgelerinin istenmesi, taraf delillerinin toplanması, delillerin bu çerçevede incelenerek, gerektiğinde giderler konusunda uzman bilirkişiden rapor alınarak sonucu uyarınca karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar iki şeyi birden gösterir. Birincisi, maddedeki üç kalem (doğum giderleri; doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri; gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler) ana tarafından babalık davasıyla birlikte ya da ayrı bir dava olarak istenebilir. İkincisi, bu dosyada çocuk zaten tanınmıştı; yani soybağı kurulmuş olması ananın malî haklarını talep etmesine engel değildir. Mahkemenin yapması gereken sıralı bir araştırmadır: doğumun yapıldığı hastaneden belgeler getirtilir, taraf delilleri toplanır ve gerekirse giderler konusunda uzman bilirkişiden rapor alınır. Talebi soyut bulup reddetmek eksik inceleme sayılır.
Sosyal güvenlik kuruluşunca anaya yapılan ödemeler araştırılmalı ve hükmedilecek tazminattan hakkaniyet ölçüsünde indirilmelidir
Ana, babalığın tespiti davasıyla birlikte açtığı birleşen davada nafaka ve maddî tazminat istedi. Mahkeme, davacıdan masraflara ilişkin delilleri sormadan; giderler için zabıta, hastane ve sosyal güvenlik birimlerinden araştırma yapmadan yalnızca sunulan bilirkişi raporuyla yetinerek hüküm kurdu.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 304. maddesinde, ananın, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum, doğumdan önceki veya sonraki altışar haftalık geçim ile gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderlerini isteyebileceği, aynı maddenin son fıkrasında ise, hükmedilecek tazminattan üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemelerin, hakkaniyet ölçüsünde indirileceği düzenlenmiş olup, davacı vekili de bu maddede gösterilen ananın mali haklarına ilişkin talepte bulunmuş, mahkemece davacı taraftan masraflara dair delilleri sorulmadan, giderler için zabıta, hastane ve sosyal güvenlik biriminden gerekli ve yeterli araştırma yapılmadan sunulan bilirkişi raporu ile yetinilerek hüküm kurulmuştur.”
Ne anlama geliyor? Maddenin son fıkrası uygulamada sıkça atlanır: üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler, hükmedilecek tazminattan hakkaniyet ölçüsünde indirilir. Bu, aynı zararın iki kez tazmin edilmesini önleyen bir denkleştirme kuralıdır. Karar, mahkemenin yapması gerekenleri de sıralar: davacıdan harcama belgeleri istenir, doğumun yapıldığı hastaneden bilgi ve belgeler getirtilir, gebelik muayene ve doğum masraflarının Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenip ödenmediği ile anaya doğum yardımı yapılıp yapılmadığı ve miktarı sorulur, belgelendirilemeyen ancak mutad olan giderler için zabıta araştırması yaptırılır ve denetime elverişli bir bilirkişi raporu alınır. Dilekçenizi hazırlarken kurum kayıtlarınızı önceden edinin; aksi hâlde indirimin miktarı sizin bilginiz dışında belirlenir.
Denetime elverişli bilirkişi raporu alınmadan ve miktara nasıl ulaşıldığı açıklanmadan tazminata hükmedilemez
Ana, doğum giderleri ile doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderler için belirli bir tutar istedi. Mahkeme bu talebin bir bölümüne hükmetti; ancak hangi hesapla o miktara ulaşıldığını açıklamadı ve denetime elverişli bir bilirkişi raporu almadı.
“Davacının maddi tazminat isteği, Türk Medeni Kanununun 304. maddesi gereğince, doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim gideri ile gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderlere yönelik olup 2.500 TL. talep edilmiştir. Mahkemece, bu hususta Yargıtay denetimine elverişli olacak şekilde uzman bilirkişiden rapor alınmadan ve 1.000 TL. doğum gideri miktarına nasıl ulaşıldığı açıklanmadan, yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Bu maddede miktar takdiri serbest değildir; gerekçelendirilmiş olmalıdır. Daire iki eksikliği birlikte bozma sebebi saymıştır: denetime elverişli bir bilirkişi raporunun bulunmaması ve hükmedilen tutara nasıl ulaşıldığının açıklanmaması. Uygulamadaki karşılığı şudur: elinizdeki faturaları, hastane belgelerini ve harcama kayıtlarını kalem kalem dosyaya koyun; belgelenemeyen ama olağan sayılan giderler için zabıta araştırması isteyin. Karşı taraftaysanız, gerekçesiz bir miktarın temyizde ayakta kalmayacağını bilerek hesabın açıklanmasını talep edin.
Ananın malî haklarına ilişkin usulüne uygun bir talep varsa mahkeme madde kapsamında uygun bir tazminat belirlemeli, talebi tümden reddetmemelidir
Ana, babalık davasıyla birlikte 304. maddede sayılan giderlerin karşılanmasını istedi. Mahkeme bu talebi reddetti.
“Türk Medeni Kanunu'nun 304. maddesinde, ananın, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim ile gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderlerini isteyebileceği düzenlenmiş olup, davacı vekili de bu maddede gösterilen ananın mali haklarına ilişkin talepte bulunduğuna göre, Mahkemece sözkonusu madde kapsamında uygun bir tazminatın belirlenmesi gerekirken, talebin reddi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Önceki kartın tamamlayıcısıdır. Miktarın gerekçelendirilmesi gerekir; ancak bu, talebin reddedilebileceği anlamına gelmez. Maddede sayılan giderler gebeliğin ve doğumun doğal sonucudur; usulüne uygun bir talep varsa hâkim madde kapsamında uygun bir tazminat belirlemek zorundadır. Belge eksikliği tek başına ret sebebi değildir: belgelendirilemeyen ancak mutad olan giderler için araştırma yapılır ve hâkim hakkaniyete göre takdir eder. Dava dilekçenizde üç kalemi ayrı ayrı yazın ve her biri için hangi delile dayandığınızı gösterin.
Maddede sayılanlar dışındaki maddî ve manevî tazminat istemleri Borçlar Kanunu'ndan doğar ve aile mahkemesinin görev alanı dışındadır
Ana, babalığın tespiti yanında 304. maddeye dayalı malî hak istemiyle birlikte ayrıca maddî ve manevî tazminat talep etti. Mahkeme bu talepleri de aile mahkemesinde karara bağladı.
“Türk Medeni Kanununun 304. maddesi, babalık davalarında ananın mali haklarını hüküm altına almıştır. Anılan madde de manevi tazminata yer verilmediği gibi ayrıca maddi tazminat da düzenlenmemiştir. Davacı kadının Türk Medeni Kanununun 304. maddesinde yazılan mali haklar dışındaki maddi ve manevi tazminat istemi Borçlar Kanunundan kaynaklanmakta olup aile mahkemelerinin görev alanı dışındadır. Talep olunan miktara göre de Asliye hukuk Mahkemesi görevlidir.”
Ne anlama geliyor? Madde ananın bütün zararlarını karşılamaz; kapsamı üç kalemle sınırlıdır ve maddede manevî tazminata yer verilmemiştir. Bu kalemlerin dışındaki maddî ve manevî tazminat istemleri Borçlar Kanunu'ndan doğan haksız fiil talepleridir ve aile mahkemesinin görev alanı dışında kalır. Karar, izlenecek usulü de gösterir: davacıya bu istekler için nispî harcı tamamlaması adına süre verilir; harç tamamlanırsa bu talepler bakımından tefrik ve görevsizlik kararı verilir. Dolayısıyla iki talebi tek dilekçede birleştirecekseniz harç ve görev ayrımını baştan hesaba katın.
Talep gerçekte 304. maddedeki giderlere dayanıyorsa dava aile mahkemesinde görülür; asliye hukuk mahkemesi görevsizlik kararı vermelidir
Davacı, evlenme vaadiyle kandırıldığını ve babalık görevinin yerine getirilmediğini ileri sürerek asliye hukuk mahkemesinde maddî ve manevî tazminat istedi. Dilekçe ve sonraki beyanlarından, maddî tazminat isteminin gerçekte doğum giderleri ile doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerine dayandığı anlaşıldı; mahkeme işin esasına girip karar verdi.
“Dava dilekçesinden ve aşamalarda verilen beyan dilekçelerinden; müşterek çocuğun doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri ve doğumun gerektirdiği diğer giderler sebebiyle maddi tazminat istenildiği ve söz konusu zararların tazmini noktasında ananın mali haklarının düzenlendiği Türk Medeni Kanunu'nun 304. maddesine dayanıldığı anlaşılmaktadır. Anılan madde yasanın düzenleniş şekli itibariyle Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabında yer almaktadır. 4787 sayılı Aile Mahkemesi'nin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4/1. maddesi gereğince, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabı'ndan doğan dava ve işlere Aile Mahkemesinde bakılır. Somut olayda Türk Medeni Kanunu'nun İkinci Kitabı içerisinde yer alan 304. maddesinin ve ananın mali hakları hükümlerinin uygulanması gerektiğinden davaya aile mahkemesinde bakılması gerekir. Görev, kamu düzenine ilişkin olup açıkça veya hiç ileri sürülmese de yargılamanın her aşamasında kendiliğinden (resen) gözetilir. Şu durumda mahkemece, görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esasına girilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Önceki kartla birlikte okununca sınır netleşir: 304'teki kalemler aile mahkemesinde, bunların dışındaki haksız fiil tazminatı asliye hukuk mahkemesinde görülür. Belirleyici olan dilekçenin başlığı değil, talebin dayandığı hukukî sebeptir; hâkim bunu kendiliğinden niteler. Bu dosyada dava haksız fiil başlığıyla açılmış, ancak maddî tazminat isteminin 304. maddeye dayandığı anlaşıldığı için görevsizlik kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Görev kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında res'en gözetilir; yanlış mahkemede geçen zaman geri gelmez.
Babalık davasıyla birlikte istenen ananın malî hakları ile çocuk için nafaka fer'î niteliktedir; ayrıca harca tabi değildir ve ayrı vekâlet ücretine hükmedilmez
Babalığın hükmen tespiti davasıyla birlikte ananın malî hakları ve çocuk için nafaka istendi. Mahkeme davayı kabul etti ve üç ayrı vekâlet ücretine hükmetti; davalı vekili bu yönü temyiz etti.
“Babalığın hükmen tespiti davası ile birlikte açılan ve babalığın fer'î niteliğinde olan 4721 sayılı Kanun'un 304 üncü maddesinde yazılı ananın mali haklarına ilişkin talepler ve aynı Kanun'un 182 nci maddesinde yazılı çocuk için nafaka istekleri ayrıca harca tabi olmadığı gibi, kabul veya reddi halinde bu talepler yönünden ayrıca vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle üç ayrı vekâlet ücretine karar verilmiş olması doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Talebi babalık davasıyla birlikte ileri sürerseniz ayrı bir harç ödemezsiniz: 304. maddedeki malî haklar ile çocuk için nafaka, babalık davasının fer'îsidir. Bunun ikinci sonucu vekâlet ücretindedir: bu talepler kabul edilse de reddedilse de ayrıca vekâlet ücretine hükmedilmez, tek bir vekâlet ücreti takdir edilir. Buna karşılık talebinizi ayrı bir dava olarak açarsanız harç ve vekâlet ücreti bakımından bağımsız bir dava söz konusu olur. İki yol da mümkündür; hangi yolu seçeceğinize masraf ve zaman dengesine bakarak karar verin (TMK m. 301).
Ananın malî hakları ile çocuk için iştirak nafakası ayrı kalemlerdir; nafaka belirlenirken çocuğun ihtiyaçları yanında babanın gelir durumu ve velayet sahibinin emeği gözetilir
Babalığın tespiti davasıyla birlikte doğum giderleri ve nafaka istendi. Mahkeme babalığı tespit etti, belirli bir tutarda tazminat ile tedbir nafakasına hükmetti ve nafakanın kesinleşmeden sonra iştirak nafakası olarak devamına karar verdi; tarafların ekonomik durumu ve talebin niteliği karşısında miktarlar tartışıldı.
“Bununla birlikte, velayet kendisine tevdi edilmeyen taraf, ekonomik imkanları ölçüsünde müşterek çocuğun giderlerine katılmakla yükümlüdür. Diğer taraftan, iştirak nafakası belirlenirken ana ve babanın ekonomik durumları gözönünde tutulmakla birlikte velayet hakkı kendisine tevdi olunan tarafın bu görev nedeniyle emeğinin ve yüklendiği sorumlulukların karşılığı olağan harcamaların da dikkate alınması zorunludur. Mahkemece, nafaka takdir edilirken, çocuğun yaşı, eğitimi ve ihtiyaçlarının yanında, ana-babanın gelir durumu da gözetilmeli ve nafaka yükümlüsünün (babanın) gelir durumu ile orantılı olacak şekilde hakkaniyete uygun bir nafakaya hükmedilmelidir.”
Ne anlama geliyor? İki kalem sık karıştırılır ve tek bir rakamda birleştirilir; oysa ayrıdırlar. Ananın malî hakları, gebelik ve doğumdan kaynaklanan giderlerin bir defaya mahsus karşılanmasıdır ve ananın kendi alacağıdır. İştirak nafakası ise çocuğun bakım giderlerine babanın ekonomik gücü ölçüsünde sürekli katılmasıdır (TMK m. 182). Karar, nafakanın belirlenmesinde çocuğun yaşı, eğitimi ve ihtiyaçları yanında ana ile babanın gelir durumunun ve velayeti üstlenen tarafın emeğinin de dikkate alınmasını arar. Dilekçenizde iki talebi ayrı başlıklar altında, ayrı gerekçelerle ve ayrı miktarlarla yazın.
Soybağı kurulmadan önceki dönem için nafaka istenemez; ananın malî hakları bu dönemi kapsamaz
Ana, 304. madde kapsamındaki giderler yanında, çocuğun doğum tarihinden babanın tanıma tarihine kadar geçen dönem için yaptığı bakım, masraf ve giderlerin de tahsilini istedi. Aynı talep hem asıl hem birleşen dosyada ileri sürülmüştü.
“Evlilik dışı doğan çocuk yönünden babanın nafaka ile yükümlü tutulabilmesi için, çocuk ile babası arasında soy bağının kurulmuş olması zorunlu olup soybağı kurulmadan önceki dönem için nafaka talep edilebileceğine dair Kanun'da açık bir düzenleme mevcut değildir. Yine 28.11.1956 gün, 1956/15-15 E-K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı gereğince nafaka davaları kanundan doğan bir alacağın tespiti ve tahsili davası niteliğinde olup, davanın açıldığı tarihten itibaren hüküm ifade edeceğinden dava tarihinden önceki dönem için nafaka talep edilemeyeceği açıktır.”
Ne anlama geliyor? Uygulamada en çok umut bağlanan taleplerden biri budur ve karşılığı yoktur: çocuğun doğumu ile babanın tanıması ya da babalık hükmü arasında geçen yıllar için geriye dönük nafaka istenemez. Gerekçe ikilidir. Birincisi, evlilik dışı doğan çocuk bakımından babanın nafaka yükümlülüğü ancak soybağı kurulduktan sonra doğar. İkincisi, nafaka davaları kanundan doğan bir alacağın tespiti ve tahsili davası olduğundan ancak dava tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Ananın bu dönemde tek başına üstlendiği yükün karşılığı olarak kanunun tanıdığı şey, 304. maddedeki sınırlı kalemlerdir. Aynı kararda ayrıca aynı talebin iki ayrı dosyada mükerrer biçimde hükme bağlanamayacağı da belirtilmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 304- Maddede babalık davasında, yürürlükteki Kanundan farklı olarak, malî ve şahsî sonuçlu babalık davası ayırımına yer verilmemiş; ancak ananın malî taleplerde bulunma olanağı da doğal olarak gözardı edilmemiştir. Yürürlükteki Kanunun 304 üncü maddesini karşılayan bu madde, ananın gebelik ve doğumdan kaynaklanan giderlerin karşılanmasını isteyebilme olanağını düzenlemektedir. İstemin muhatabı baba veya -onun ölümü hâlinde- mirasçılarıdır. Maddenin üçüncü fıkrasında bir denkleştirme hükmü yer almaktadır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 117-118Gerekçe kısa olmasına rağmen maddenin yerini iyi anlatır. Birincisi, eski Kanun babalık davasını ikiye ayırıyordu: yalnızca para ödenmesine yönelik "malî sonuçlu" dava ile babalığın kişisel duruma ilişkin bütün sonuçlarıyla hükmen tayinini isteyen "şahsî sonuçlu" dava. Yeni Kanun bu ayrımı kaldırmış, babalık davasını tek bir dava hâline getirmiş, ananın para taleplerini ise ayrı bir maddeye taşımıştır. Bunun pratik sonucu, talebin artık babalık davasının bir sonucu olmaktan çıkıp bağımsız olarak da ileri sürülebilmesidir; madde metni de bunu "birlikte veya ayrı olarak" diyerek söyler. İkincisi, gerekçe maddenin konusunu "gebelik ve doğumdan kaynaklanan giderler" olarak tanımlar; bu tanım, maddenin çocuğun sonraki bakımını kapsamadığını gösterir. Üçüncüsü, gerekçe istemin muhatabını açıkça belirler: baba veya ölümü hâlinde mirasçıları. Dördüncüsü, üçüncü fıkrayı "denkleştirme hükmü" olarak adlandırır; üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca yapılan ödemelerin indirilmesi, aynı zararın iki kez karşılanmasını önleme amacı taşır. Tasarının 304. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'un 304. maddesi aynı üç kalemi sayıyordu, ancak üç önemli fark vardı. Birincisi süreydi: eski metin "en aşağı doğumdan evvelki dört hafta ile sonraki dört haftanın iaşe masrafları" diyordu; yeni Kanun bu süreyi altışar haftaya çıkarmıştır. İkincisi davanın yapısıydı: eski metin tazminata ancak "babalık davası sabit olduğu takdirde" hükmedileceğini söylüyordu; yeni Kanun talebin babalık davasıyla birlikte ya da ayrı olarak ileri sürülebileceğini açıkça belirtmiştir. Üçüncüsü ve en önemlisi manevî tazminattır: eski Kanun'un 305. maddesi, babanın cinsel ilişkiden önce evlenme vaat etmiş olması, ilişkinin suç oluşturması, ananın üzerindeki nüfuzunu kötüye kullanması ya da ilişki sırasında ananın küçük olması hâllerinde ana lehine manevî tazminata hükmedilebileceğini öngörüyordu. Yeni Kanun bu maddeyi almamıştır. Bugün ana, manevî tazminatı ancak Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümlerine dayanarak ve aile mahkemesi dışındaki görevli mahkemede isteyebilir (Yargıtay 2. HD, 2009/3008 E., 2009/9014 K., 07.05.2009). Eski Kanun'un 304. maddesinde bulunmayan denkleştirme kuralı ise yeni Kanun'un getirdiği bir yeniliktir.
Madde 304 – Babalık davası sabit olduğu takdirde ana lehine aşağıdaki tazminata hükmedilir: 1 – Doğurma masrafları. 2 – En aşağı doğumdan evvelki dört hafta ile sonraki dört haftanın iaşe masrafları. 3 – Gebeliğin ve doğurmanın sebep olduğu diğer masraflar. Madde 305 – Baba, anaya münasebeti cinsiyeden evvel, evlenmek vadetmiş veya onunla münasebeti cinsiyesi kanuni bir cürüm yahut onun üzerindeki nüfuzunu sui istimal teşkil eylemiş veya münasebeti cinsiye zamanında ana henüz küçük idiyse; ana için manevi bir tazminat karşılığı olarak, bir meblağ hükmolunabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 304-305 | 4721 sayılı Kanun m. 304 | |
|---|---|---|
| Kalemler | Doğurma, iaşe, diğer masraflar | Aynı üç kalem |
| Geçim süresi | Dört hafta önce, dört hafta sonra | Altışar hafta |
| Dava yapısı | Babalık davası sabit olursa | Birlikte veya ayrı olarak |
| Manevî tazminat | Ayrı maddede düzenlenmişti (m. 305) | Maddeye alınmadı |
| Ölü doğum | Ayrıca belirtilmemişti | Hâkim yine hükmedebilir |
| Denkleştirme | Yok | Üçüncü kişi ve kurum ödemeleri indirilir |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; süre altı haftaya çıktı, denkleştirme kuralı geldi, manevî tazminat maddeden çıkarıldı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir. Uygulamasını şekillendiren gelişmeler içtihatla olmuştur ve iki eksende toplanır. Birinci eksen hesaptır: mahkemelerin hastane belgelerini getirtmesi, belgelendirilemeyen mutad giderler için zabıta araştırması yaptırması ve denetime elverişli bilirkişi raporu alması aranmaktadır (Yargıtay 2. HD, 2016/23647 E., 2017/13429 K., 28.11.2017). İkinci eksen sınırdır: maddenin kapsamı dışındaki maddî ve manevî tazminat istemleri ile soybağı kurulmadan önceki döneme ilişkin bakım talepleri bu maddeye dayanarak karşılanamamaktadır (Yargıtay 8. HD, 2019/4655 E., 2019/10258 K., 13.11.2019).
İlgili maddeler
- TMK m. 182: Çocuk için nafaka.
- TMK m. 282: Genel olarak soybağının kurulması.
- TMK m. 284: Soybağı davalarında yargılama usulü.
- TMK m. 295: Tanımanın koşulları ve şekli.
- TMK m. 301: Babalık davası ve dava hakkı.
- TMK m. 302: Babalık karinesi.
- TMK m. 303: Babalık davasında hak düşürücü süreler.
- TMK m. 327: Çocuğun bakım ve eğitim giderleri.
- TMK m. 337: Evlilik dışı doğan çocuğun velayeti.
Gebelik ve doğum nedeniyle yaptığınız giderlerin hangi kalemler altında istenebileceğini ve elinizdeki belgelerin yeterli olup olmadığını değerlendirmek için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 304 ne diyor?
Babalık davasında ananın isteyebileceği giderleri düzenler.
Hangi giderler istenebilir?
Doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.
Bu talebi kim ileri sürebilir?
Ana; bu onun kendi alacağıdır.
Kime karşı açılır?
Babaya; baba ölmüşse mirasçılarına (TMK m. 304/1).
Babalık davasıyla birlikte mi açmalıyım?
Birlikte veya ayrı olarak açabilirsiniz.
Baba çocuğu tanımışsa yine isteyebilir miyim?
Çocuk ölü doğduysa ne olur?
Hâkim yine bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir (TMK m. 304/2).
Altı haftalık süre nasıl hesaplanır?
Doğumdan önceki altı hafta ile sonraki altı hafta olarak.
Sonraki aylar için de gider isteyebilir miyim?
Hayır; madde bu dönemi kapsamaz.
Çocuğu tek başına büyütmemin karşılığı var mı?
Bu madde kapsamında değil; nafaka ayrı bir kalemdir (TMK m. 182).
Soybağı kurulmadan önceki dönem için nafaka isteyebilir miyim?
Manevî tazminat isteyebilir miyim?
Bu maddeye dayanarak hayır; talep Borçlar Kanunu'na dayanır.
Manevî tazminat hangi mahkemede istenir?
Asliye hukuk mahkemesinde (Yargıtay 2. HD, 2009/3008 E., 2009/9014 K., 07.05.2009).
Eski Kanun'da manevî tazminat var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 305. maddesinde düzenlenmişti, yeni Kanun'a alınmadı.
304 talebi hangi mahkemede görülür?
Aile mahkemesinde (Yargıtay 4. HD, 2017/1257 E., 2019/3943 K., 16.09.2019).
Dilekçemin başlığı görevi değiştirir mi?
Hayır; talebin dayandığı hukukî sebebe bakılır.
Giderleri nasıl ispatlarım?
Hastane belgeleri, faturalar ve harcama kayıtlarıyla.
Belgem yoksa talebim reddedilir mi?
Hayır; mutad giderler için zabıta araştırması yaptırılır (Yargıtay 8. HD, 2017/2337 E., 2017/11300 K., 21.09.2017).
Mahkeme miktarı nasıl belirler?
Denetime elverişli bilirkişi raporu alarak (Yargıtay 2. HD, 2016/23647 E., 2017/13429 K., 28.11.2017).
Gerekçesiz bir miktar takdir edilebilir mi?
Hayır; miktara nasıl ulaşıldığı açıklanmalıdır.
Talebim tümden reddedilebilir mi?
Usulüne uygun bir talep varsa hayır (Yargıtay 8. HD, 2017/6036 E., 2017/13866 K., 26.10.2017).
Sosyal Güvenlik Kurumu ödeme yaptıysa ne olur?
Hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir (TMK m. 304/3).
Hangi ödemeler indirilir?
Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler.
Mahkeme bunu kendiliğinden araştırır mı?
Evet; kurumdan ödeme yapılıp yapılmadığı sorulur.
Doğum yardımı da indirilir mi?
Kuruma sorulur ve hakkaniyet ölçüsünde değerlendirilir.
Talebi babalık davasıyla birlikte açarsam harç öder miyim?
Hayır; fer'î talep ayrıca harca tabi değildir (Yargıtay 2. HD, 2023/1487 E., 2023/2373 K., 11.05.2023).
Ayrı vekâlet ücretine hükmedilir mi?
Hayır; tek vekâlet ücreti takdir edilir.
Ayrı dava açarsam ne değişir?
Bağımsız harç ve vekâlet ücreti doğar.
İştirak nafakası nasıl belirlenir?
Çocuğun ihtiyaçları ile ana babanın gelir durumuna göre (Yargıtay 8. HD, 2017/7442 E., 2018/9860 K., 22.03.2018).
Aynı talebi iki dosyada isteyebilir miyim?
Hayır; mükerrer hüküm kurulamaz.
Eski Kanun'da süre kaç haftaydı?
Doğumdan önceki ve sonraki dörder haftaydı; yeni Kanun altı haftaya çıkarmıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 282, 284, 295, 301, 302, 303, 304, 327, 337
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 292
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, 56
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 304, 305
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 304 gerekçesi s. 117-118, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 2. HD, 2023/1487 E., 2023/2373 K., 11.05.2023
- Yargıtay 2. HD, 2018/4770 E., 2019/3562 K., 27.03.2019
- Yargıtay 2. HD, 2016/23647 E., 2017/13429 K., 28.11.2017
- Yargıtay 2. HD, 2009/3008 E., 2009/9014 K., 07.05.2009
- Yargıtay 4. HD, 2017/1257 E., 2019/3943 K., 16.09.2019
- Yargıtay 8. HD, 2019/4655 E., 2019/10258 K., 13.11.2019
- Yargıtay 8. HD, 2017/7442 E., 2018/9860 K., 22.03.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/6036 E., 2017/13866 K., 26.10.2017
- Yargıtay 8. HD, 2017/2337 E., 2017/11300 K., 21.09.2017