Hayır. Boşanma davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu değildir; arabulucuya başvurunun dava şartı olduğu uyuşmazlıklar kanunda sayılmıştır ve boşanma bunlar arasında yoktur (HUAK m. 18/A, 18/B). Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmadığından (TMK m. 184/5), eşler velayet, nafaka ve tazminat konularını bir arabuluculuk belgesiyle kesin olarak çözemez; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli değildir (HUAK m. 1/2). Boşanmadan sonra ortak kalan evin veya aracın ortaklığının giderilmesi için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak ise dava şartıdır (HUAK m. 18/B-1-b).
Son yıllarda danışanlarımdan şu soruyu daha çok duyuyorum: "Boşanmak için önce arabulucuya mı gitmem gerekiyor?" Soru haklı, çünkü kira, ortak mal ve komşuluk davalarında artık önce arabulucuya gitmek zorunlu. Boşanma için ise böyle bir zorunluluk yoktur; ama boşandıktan sonra ortak ev için açılacak davada vardır.
Meslek hayatım boyunca bu iki süreci karıştırdığı için ya gereksiz yere zaman kaybeden ya da arabulucuya gitmeden açtığı davası reddedilen insanlar gördüm. Bu rehberde arabuluculuğun hangi davalarda zorunlu olduğunu, boşanmanın neden arabuluculukla çözülemediğini ve boşanmadan sonra ortak ev için izlenecek yolu sade bir dille anlatıyorum.
Boşanmada arabuluculuk: kısa cevap
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Boşanma davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu? | Hayır; dava doğrudan aile mahkemesinde açılır |
| Velayet, nafaka, tazminat arabulucuyla çözülür mü? | Hayır; bu anlaşmalar hâkim onayıyla geçerli olur |
| Mal rejiminin tasfiyesi için arabuluculuk? | Zorunlu değildir |
| Ortak evin ya da aracın paylaşımı? | Ortaklığın giderilmesi davasından önce zorunludur |
| Aile konutunun kirası? | Kira uyuşmazlığında zorunludur; ilamsız icra yoluyla tahliye hariç |
| Aile içi şiddet iddiası varsa? | Uyuşmazlık arabuluculuğa elverişli değildir |
| Arabulucuya gitmeden dava açılırsa? | Dava şartı olan davalarda dava usulden reddedilir |
Arabuluculuk hangi davalarda zorunludur?
Arabulucuya başvurunun dava şartı olması için bunun kanunda öngörülmüş olması gerekir. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi şöyle der:
Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır: a) Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar. b) Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar. c) 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar. ç) Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.
Bu listede boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve mal rejiminin tasfiyesi sayılmamıştır.
| Uyuşmazlık | Dava açmadan arabulucuya başvuru zorunlu mu? |
|---|---|
| Boşanma davası | Hayır |
| Velayet, nafaka, tazminat | Hayır; bu konulardaki anlaşma hâkim onayına bağlıdır |
| Mal rejiminin tasfiyesi | Hayır; dava şartı olarak sayılmamıştır |
| Ortak evin ya da aracın ortaklığının giderilmesi | Evet |
| Aile konutunun kirasından doğan uyuşmazlık | Evet; ilamsız icra yoluyla tahliye hariç |
| Kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlık | Evet |
| Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlık | Arabuluculuğa elverişli değildir |
Boşanma neden arabuluculukla çözülemez?
Arabuluculuk Kanunu, yalnız tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş ya da işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar da arabuluculuğa elverişli sayılmaz. Boşanmada ise yargılama, eşlerin iradesini sınırlayan özel kurallara tabidir. Medeni Kanun'un 184. maddesi şöyle der:
3. Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hâkimi bağlamaz. (…) 5. Boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
Bu nedenle eşler arabulucu önünde anlaşsalar bile boşanma kararı mahkemeden alınır. Velayet, nafaka ve tazminat konusundaki anlaşmaları da hâkimin onayıyla geçerlilik kazanır. Anlaşan eşler için kanunun öngördüğü yol anlaşmalı boşanmadır (anlaşmalı boşanma); şartlarını anlaşmalı boşanma şartları rehberinde anlattım.
Aile hukukunda hiç arabuluculuk yok mu?
Kanun, arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarının bulunabileceğini de kabul eder. Bunlarda anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesine ilişkin incelemenin duruşmalı yapılmasını ister (HUAK m. 18/3). Bir uyuşmazlığın bu kapsamda olup olmadığı, tarafların o konuda serbestçe tasarruf edip edemeyeceğine göre belirlenir.
| Arabuluculuk | Anlaşmalı boşanma | |
|---|---|---|
| Kimin önünde yapılır? | Arabulucu | Aile mahkemesi hâkimi |
| Boşanma kararı | Verilemez | Hâkim verir |
| Velayet, nafaka, tazminat | Anlaşma hâkim onayı olmadan geçerli olmaz | Hâkim protokolü uygun bulursa hükme geçer |
| Ortak ev | Ortaklığın giderilmesinde dava şartıdır | Protokolde paylaşılabilir |
Dava sırasında hâkim eşleri sulhe yönlendirir mi?
Yönlendirir. Ön inceleme duruşmasında hâkim, uyuşmazlık konularını tespit eder. Ardından tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatarak sulhe ya da arabuluculuğa teşvik eder. Bu konuda sonuç alınacağı kanaatine varırsa bir defaya mahsus yeni bir duruşma günü verir (HMK m. 140/2).
Boşanma davasında bu teşvikin sonucu, eşlerin bütün konularda anlaşarak protokol sunması olabilir; hâkim bu anlaşmayı yine kendisi denetler. Ön inceleme ve tahkikatın nasıl işlediğini boşanma dilekçesi verildikten sonra ne olur rehberinde anlattım.
Boşandıktan sonra ortak ev için arabuluculuk nasıl işler?
Eşler evi ya da aracı paylı olarak edinmişse ve boşanmadan sonra paylaşmada anlaşamazlarsa, ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabulucuya başvurmaları zorunludur. Süreç şöyle işler:
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Başvuru yeri | Uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosu |
| Süre | Görevlendirmeden itibaren üç hafta; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatma |
| İlk toplantıya gelmemek | Geçerli mazereti olmadan gelmeyen taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir |
| Anlaşma olursa | Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; taşınmazla ilgili belgede şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır |
| Tapuda tescil | Şerhten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir; resmî senet düzenlenmeden tescil yapılır |
| Anlaşılan konular | Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflar dava açamaz |
| Anlaşma olmazsa | Son tutanak dava dilekçesine eklenir; eklenmezse bir haftalık kesin süre verilir |
| Arabulucuya gidilmeden dava açılırsa | Dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir |
Bu kurallar Arabuluculuk Kanunu'nun dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümlerinde yer alır (HUAK m. 18, 18/A, 18/B).
Arabulucuya gitmeden açılan dava sonradan düzeltilebilir mi?
Düzeltilemez. Komşu hakkına dayanan bir geçit hakkı davasında, dava şartı arabuluculuğun yargılama sırasında tamamlanabilecek bir işlem olmadığı belirtildi. Davacıya bunun için süre verilmesi doğru bulunmadı (Yargıtay 7. HD, 2025/2955 E., 2025/3928 K., 30.09.2025). Aynı kural ortaklığın giderilmesi davası için de geçerlidir; başvuruyu dava açmadan önce yapın.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır. Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmaz ya da iki saatten az süren görüşmede anlaşma çıkmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Ödenen ücret, sonradan açılan davada yargılama giderlerinden sayılır.
Ortaklığın giderilmesi davası, mal rejiminin tasfiyesinden ayrı bir davadır. Paylı evin satışına gitmeden önce katılma ve değer artış payı alacaklarınızı ve eşlerden birinin daha üstün yararını ispat ederek payı ödeyip malın kendisine verilmesini isteme imkânını (paylı mallar) birlikte değerlendirin.
Ortak evin mal paylaşımında nasıl hesaplandığını boşanmada mal paylaşımı rehberinde anlattım.
Boşanma sürecinde arabuluculuk için ne yapmalısınız?
- Boşanma davasını doğrudan açın. Boşanma için arabuluculuk tutanağı gerekmez; dava aile mahkemesinde açılır.
- Anlaşıyorsanız protokol hazırlayın. Velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımını protokole yazın; protokol hâkimin onayıyla geçerlilik kazanır.
- Aile içi şiddet iddiası varsa arabuluculuğa gitmeyin. Bu uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.
- Ortak ev ya da araç için önce arabuluculuk bürosuna başvurun. Boşanmadan sonra ortaklığın giderilmesi davası açacaksanız başvuru dava şartıdır.
- İlk toplantıya katılın. Mazeretsiz katılmamak yargılama giderleri ve vekâlet ücreti yönünden aleyhinize sonuç doğurur.
- Anlaşırsanız şerh alın ve tescil isteyin. Taşınmazla ilgili anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi aldıktan sonra tapu müdürlüğünden tescil isteyebilirsiniz.
Yazıda dayandığım kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 7. HD, 2025/2955 E., 2025/3928 K., 30.09.2025 | Dava şartı arabuluculuğun sonradan tamamlanması | Tamamlanamaz; süre verilmesi doğru değil |
Sonuç
Boşanma davası için arabulucuya gitmeniz gerekmez; dava doğrudan aile mahkemesinde açılır ve velayet, nafaka, tazminat gibi konular hâkimin denetimine tabidir. Aile içi şiddet iddiası olan uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa hiç elverişli değildir. Boşandıktan sonra ortak evin ya da aracın paylaşımı için dava açacaksanız ise önce arabulucuya başvurmanız zorunludur; bu adımı atlarsanız davanız usulden reddedilir.
Protokolün nasıl hazırlandığını anlaşmalı boşanma protokolü rehberinde anlattım. Boşanma, protokol ve ortak evin paylaşımı sürecinde destek için İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Boşanma davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklar kanunda sayılmıştır ve boşanma bunlar arasında yoktur (HUAK m. 18/A, 18/B).
Anlaşmalı boşanma arabulucu önünde yapılabilir mi?
Hayır. Boşanma kararı mahkemeden alınır; boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar da hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 166/3, 184/5).
Mal paylaşımı davasından önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
Mal rejiminin tasfiyesi, dava şartı arabuluculuk sayılan uyuşmazlıklar arasında yer almaz (HUAK m. 18/B). Paylı bir malın ortaklığının giderilmesi ise listededir (HUAK m. 18/B-1-b).
Boşandıktan sonra ortak evi satmak için ne yapmalıyım?
Satışta anlaşamazsanız ortaklığın giderilmesi davası açılır; bu davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (HUAK m. 18/B-1-b).
Arabulucu toplantısına gitmezsem ne olur?
Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (HUAK m. 18/A-11).
Arabuluculukta anlaşırsak tapu nasıl devredilir?
Taşınmazla ilgili anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır; ardından tapu müdürlüğünden resmî senet düzenlenmeden tescil istenebilir (HUAK m. 18/B-3, 18/B-5).
Arabuluculuk ücretli mi?
Anlaşma olursa ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir; anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (HUAK m. 18/A-12, 18/A-13).
Aile içi şiddet iddiası varsa arabulucuya gidilir mi?
Hayır. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (HUAK m. 1/2).
Dava sırasında hâkim eşleri arabulucuya yönlendirebilir mi?
Hâkim, ön inceleme duruşmasında tarafları sulh ve arabuluculuk hakkında aydınlatarak sulhe ya da arabuluculuğa teşvik eder (HMK m. 140/2); boşanmanın kendisi ve fer'î sonuçları ise hâkimin kararıyla çözülür (TMK m. 184).