TMK 485, görevden alma kararından önceki usulü düzenler. Vesayet makamı vasiyi ancak gerekli araştırmayı yaptıktan ve vasiyi dinledikten sonra görevden alabilir. Ağır olmayan hâllerde ise vasiye görevden alınacağı konusunda uyarıda bulunur. Yargıtay, azli istenen kayyım dinlenmeden verilen azil kararını, kayyıma dilekçe tebliğ edilip beyanı alınması gerektiği gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012). Yeterli araştırma yapılmadığı itirazı ise vesayet makamı ve denetim makamı önünde incelenir (Yargıtay 8. HD, 2017/8039 E., 2018/738 K., 18.01.2018).
- Gerekli araştırma
- Vesayet makamının görevden alma sebebinin bulunup bulunmadığını belirlemek için yaptığı inceleme (TMK m. 485/1).
- Vasinin dinlenmesi
- Görevden alınması istenen vasiye, karar verilmeden önce iddialara karşı beyanda bulunma olanağı tanınması (TMK m. 485/1).
- Uyarı
- Ağır olmayan hâllerde vesayet makamının vasiye, davranışını sürdürürse görevden alınacağını bildirmesi (TMK m. 485/2).
TMK 485 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Araştırma | Görevden almadan önce gerekli araştırma yapılır | TMK m. 485/1 |
| Dinleme | Vasi dinlenmeden görevden alınamaz | TMK m. 485/1 |
| Uyarı | Ağır olmayan hâllerde vasi görevden alınacağı konusunda uyarılır | TMK m. 485/2 |
| Kayyım | Vasi hakkındaki hükümler kayyıma da uygulanır | TMK m. 403 |
| Acele hâller | Gecikmesinde tehlike varsa geçici önlem alınabilir | TMK m. 486 |
| Başvuru yolu | On gün içinde denetim makamına itiraz | TMK m. 488 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 429 | Gerekçe, s. 156 |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 447. maddesine uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiş; eski Kanun'un 429. maddesi anlaştırılarak ve "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılarak yeniden kaleme alınmıştır (S. Sayısı 723, s. 156). Tasarının 485. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 477).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, Kanun'un "ancak" kelimesiyle araştırma ve dinlemeyi görevden almanın ön şartı yapmasıdır. İkinci nokta, bu şartın kayyımlar için de aranmasıdır; kayyım dinlenmeden verilen azil kararı bozulmuştur (Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012). Üçüncü nokta, ağır olmayan hâllerde Kanun'un vesayet makamına vasiyi görevden alınacağı konusunda uyarma görevi vermesidir; eski Kanun'daki para cezası yeni metinde yer almaz.
Araştırma ve dinleme zorunluluğu
- Ön şart: Görevden alma ancak araştırma ve dinlemeden sonra mümkündür.
- Dinleme: Vasiye iddialara karşı beyanda bulunma olanağı tanınır.
- Kayyım: Aynı zorunluluk kayyımlar için de geçerlidir.
Birinci fıkraya göre vesayet makamı, ancak gerekli araştırmayı yaptıktan ve vasiyi dinledikten sonra onu görevden alabilir. Eski Kanun da azil kararının ancak tahkikat yapıldıktan ve vasi dinlendikten sonra verilebileceğini öngörüyordu; yeni metin bu hükmü anlaştırarak ve "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" deyimini kullanarak yeniden yazmıştır (S. Sayısı 723, s. 156). Kanun, araştırmanın kapsamını ayrıca saymaz; görevden alma sebepleri 483. maddede düzenlenmiştir (TMK m. 483).
Yargıtay, bir limited şirkete atanan kayyımın görevden alınması davasında, vasi hakkındaki hükümlerin kayyıma da uygulanacağını belirten 403. madde ile 485. maddeyi birlikte değerlendirmiş; mahkemenin kayyımı dinlemeden azline karar verdiğini, azli istenen kayyıma dava dilekçesinin tebliğ edilip beyanlarının alınması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012).
Ağır olmayan hâllerde uyarı
- Uyarı: Ağır olmayan hâllerde vesayet makamı vasiyi uyarır.
- İçerik: Uyarı, vasinin görevden alınabileceğine ilişkindir.
- Para cezası: Eski Kanun'daki para cezası yeni metinde yer almaz.
İkinci fıkraya göre vesayet makamı, ağır olmayan hâllerde vasiye görevden alınacağı konusunda uyarıda bulunur. Eski Kanun, hafif yolsuzluklarda sulh mahkemesinin vasiyi azline gidileceği konusunda uyarabileceğini ve ayrıca para cezasına mahkûm edebileceğini öngörüyordu; yeni metinde para cezasına yer verilmemiştir.
Vesayet makamı ayrıca vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler, gerektiğinde bunların tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister (TMK m. 464) ve görevden alma ile uyarının yanı sıra vesayet altındaki kişinin korunması için gerekli diğer önlemleri almakla yükümlüdür (TMK m. 487).
Eksik araştırma iddiası ve itiraz yolu
- İddia: Görevden alınan vasi araştırmanın eksik kaldığını ileri sürebilir.
- Yol: Temyiz değil, vesayet makamı ve denetim makamı.
- Kesinlik: Denetim makamının kararı kesindir.
Görevden alınan bir vasi, yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan, gösterdiği deliller toplanmadan ve rızası dışında vasi değişikliğine gidildiğini ileri sürerek kararı temyiz etmiştir. Yargıtay bu dilekçeyi yeni atanan vasinin şahsına yönelik bir itiraz olarak nitelendirmiş; itirazın önce vesayet makamınca, yerinde görülmezse denetim makamınca kesin olarak karara bağlanması için dosyayı mahkemesine iade etmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/8039 E., 2018/738 K., 18.01.2018).
Kayyımın görevden alınması isteminin kabulüne karşı yapılan başvuruda da Yargıtay, vesayet makamının bu nitelikteki kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulamayacağını belirtmiş ve dilekçenin denetim makamınca itiraz olarak incelenmesini istemiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/18337 E., 2013/15955 K., 21.11.2013). Denetim makamı gerektiğinde duruşma yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488).
Gecikmesinde tehlike bulunan hâller
- Geçici önlem: Gecikmesinde tehlike varsa vasiye geçici olarak işten el çektirilebilir.
- Kayyım: Vesayet makamı geçici olarak kayyım atayabilir.
- Nihai karar: Görevden alma kararı yine araştırma ve dinlemeden sonra verilir.
Kanun, gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamına vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atama, gerekirse vasinin mallarına ihtiyatî haciz koyma ve tutuklanmasını isteme yetkisi tanır (TMK m. 486). Kanun'un ifadesiyle bu el çektirme geçicidir; görevden alma ise 485. maddeye göre araştırma ve dinlemeden sonra verilebilen ayrı bir karardır.
Vasiyseniz ve hakkınızda görevden alma istemi varsa, vesayet makamına iddialara karşı yazılı beyanınızı ve belgelerinizi sunun; dinlenme hakkınız Kanun'la güvence altındadır (TMK m. 485). Görevden alma istemi sizdenseniz, vesayet makamının araştırma yapabilmesi için olayları ve delilleri açıkça gösterin. Karar dinlenmeden verildiyse, tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz ederek bu eksikliği ileri sürün (TMK m. 488).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 485. madde uyarınca görevden almadan önce yapılması gereken araştırma ve dinlemeyi konu alan kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Görevden alınması istenen kayyım dinlenmeden azline karar verilemez; kayyıma dilekçe tebliğ edilip beyanı alınmalıdır
Bir limited şirketin yarı payına sahip ortağı, diğer ortakların istemiyle şirkete atanan kayyımın görevden alınmasını ve yerine yeni kayyım atanmasını istedi. Ortak, kayyımın diğer ortakların talimatıyla hareket ettiğini, şirketin faaliyetlerini tek başına sona erdirdiğini ve izin almadan şirket taşınmazını kiraya verdiğini ileri sürdü. Mahkeme, kayyımın görevini özenle yapmadığı gerekçesiyle azline karar verdi; kayyım ise yargılamada dinlenmedi.
“Ancak, TMK'nun 403. maddesi "Bu kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır'', 424. maddesi ''denetim makamı, vereceği kararı vasiliğe atanmış olan kimseye ve vesayet makamına bildirir'', 485. maddesi ''vesayet makamı, ancak gerekli araştırmayı yaptıktan ve vasiyi dinledikten sonra onu görevden alabilir.'' hükümlerini haizdir. Somut uyuşmazlıkta mahkemece kayyım dinlenilmeden karar verilmiştir. Bu itibarla mahkemece, azli istenen kayyıma dava dilekçesi tebliğ edilip, davaya ilişkin olarak beyanları alınıp, neticesine göre bir karar vermek gerekirken, yazılı olduğu şekilde hüküm tesisi doğru olmamış, kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 485. maddenin birinci fıkrasındaki dinleme zorunluluğunun kayyımlar için de geçerli olduğunu gösterir. Kanun, vasi hakkındaki hükümlerin aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanacağını öngörür (TMK m. 403). Daire, azli istenen kayyıma dava dilekçesinin tebliğ edilmesi ve davaya ilişkin beyanlarının alınması gerektiğini belirterek bu yapılmadan verilen kararı bozmuştur.
Yeterli araştırma yapılmadan görevden alındığını ileri süren vasinin itirazı önce vesayet makamında, sonra denetim makamında incelenir
Kısıtlıya atanan vasi, kısıtlının çocuklarının istemi üzerine vesayet makamınca görevden alındı ve yerine bir avukat vasi atandı. Görevden alınan vasi, yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan, gösterdiği deliller toplanmadan ve rızası dışında vasi değişikliğine gidildiğini ileri sürerek kararı temyiz etti.
“Bu hali ile temyize konu nedenler vasinin şahsına itirazdır. Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesi gereğince vasinin şahsma-sıfatına karşı yapılan itirazları veya vasinin ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini (özürleri) inceleme görevi, öncelikle vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi halinde denetim makamına aittir. Türk Medeni Kanunu'nun 397. maddesinde de denetim makamı görevinin asliye hukuk mahkemesine ait olduğu hükme bağlandığından; temyiz dilekçesinin vasi adayının, atanan vasinin şahsına itirazı olarak kabul edilip, yapılan bu İtirazın öncelikle sulh hukuk mahkemesince değerlendirilmesi, itiraz nedenleri yerinde görülmediği takdirde buna ilişkin kararla birlikte evrakın denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi ve denetim makamınca bu konuda kesin bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine İADESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, 485. madde uyarınca görevden almadan önce yapılması gereken araştırmanın eksik kaldığı iddiasının hangi yolla ileri sürüleceğini gösterir. Daire, görevden alınan vasinin itirazını yeni vasinin şahsına yönelik bir itiraz olarak nitelendirmiş; bu itirazın önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince, yerinde görülmezse denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince kesin olarak karara bağlanması gerektiğini belirtmiştir (TMK m. 422, TMK m. 488).
Madde gerekçesi
Madde 485- Madde İsviçre Medenî Kanununun 447 nci maddesine uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. Yürürlükteki 429 uncu madde anlaştırılmak ve “sulh hâkimi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 156Tasarının 485. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 477); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 429. maddeydi; madde "Azil usulü" başlığı altında "Tahkikat ve inzibati selahiyet" kenar başlığını taşıyordu.
Mahkemei asliye, ancak tahkikat icrasından ve vasiyi istimadan sonra azle karar verebilir. Hafif yolsuzluklarda, sulh mahkemesi vasiye sadece azline tevessül olunacağını ihtar ve onu nihayet yirmi beş lira cezayi nakdiye mahküm edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 429 | 4721 sayılı Kanun m. 485 | |
|---|---|---|
| Karar veren | Mahkemei asliye (azil); sulh mahkemesi (ihtar) | Vesayet makamı |
| Ön şart | Tahkikat ve vasinin dinlenmesi | Gerekli araştırma ve vasinin dinlenmesi |
| Hafif hâllerde | İhtar ve para cezası | Uyarı |
| Yapı | Tek fıkra, iki cümle | İki fıkra |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 477 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 485. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 483: Görevden alınma sebepleri.
- TMK m. 484: İstek üzerine veya re'sen görevden alma.
- TMK m. 486: Geçici önlemler.
- TMK m. 487: Diğer önlemler.
- TMK m. 488: İtiraz.
- TMK m. 464: Rapor ve hesapların incelenmesi.
- TMK m. 403: Vasi ve kayyım.
Vasinin görevden alınması sürecinde savunma, uyarı ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 485 ne diyor?
Vesayet makamının vasiyi ancak gerekli araştırmayı yaptıktan ve dinledikten sonra görevden alabileceğini; ağır olmayan hâllerde görevden alınacağı konusunda uyarıda bulunacağını düzenler.
Vasi dinlenmeden görevden alınabilir mi?
Hayır; kayyım dinlenmeden verilen azil kararı bu nedenle bozulmuştur (Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012).
Dinleme nasıl yapılır?
Yargıtay, azli istenen kayyıma dava dilekçesinin tebliğ edilmesini ve beyanlarının alınmasını aramıştır (Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012).
Bu kural kayyımlara da uygulanır mı?
Evet; vasi hakkındaki hükümler aksi belirtilmedikçe kayyıma da uygulanır (TMK m. 403).
Ağır olmayan hâllerde ne olur?
Vesayet makamı vasiye görevden alınacağı konusunda uyarıda bulunur (TMK m. 485/2).
Vasiye para cezası verilebilir mi?
Eski Kanun hafif yolsuzluklarda para cezası öngörüyordu; yürürlükteki 485. maddede para cezasına yer verilmemiştir.
Araştırma eksik yapıldıysa ne yapılır?
Bu itiraz önce vesayet makamında, yerinde görülmezse denetim makamında incelenir (Yargıtay 8. HD, 2017/8039 E., 2018/738 K., 18.01.2018).
Acil durumda araştırma beklenir mi?
Gecikmesinde tehlike varsa vesayet makamı vasiye geçici olarak işten el çektirip kayyım atayabilir (TMK m. 486).
Görevden alma kararına karşı temyize gidilir mi?
Hayır; tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilir ve denetim makamı kesin karar verir (TMK m. 488).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 429. maddesi. Madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 447. maddesine uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 403, 422, 464, 483, 485, 486, 487, 488
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 429 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 485 gerekçesi s. 156, Tasarı ve Komisyon metni s. 477
- Yargıtay 8. HD, 2017/8039 E., 2018/738 K., 18.01.2018
- Yargıtay 11. HD, 2010/9961 E., 2012/1349 K., 06.02.2012
- Yargıtay 18. HD, 2013/18337 E., 2013/15955 K., 21.11.2013