TMK 385, kazanç paylı aile malları ortaklığına özgü sona erdirme sebebini ve öteki ortakların korunmasını düzenler. Birinci fıkraya göre işletme ve temsili üzerine alan ortak malları gereği gibi işletmediği veya yükümlülüklerini yerine getirmediği takdirde, ortakların ortaklığın feshini isteme hakları vardır. İkinci fıkraya göre ortaklardan birinin haklı sebeplere dayanan istemi üzerine hâkim, mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurarak bu ortağın işletme ve temsili üzerine alan ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmasına karar verebilir. Üçüncü fıkraya göre ortakların elbirliği ile işlettikleri ortaklığa ilişkin kurallar, kazanç paylı ortaklıkta da uygulanır. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
- İşleten ortak
- Kazanç paylı ortaklıkta işletme ve temsili üzerine alan ortak.
- Fesih istemi
- Ortakların ortaklığın sona erdirilmesini istemesi.
- Haklı sebep
- Ortağın istemini haklı kılan durum; kanun tek tek saymaz.
- Mirastaki paylaşma kuralları
- Mirasın paylaşılmasına ilişkin Medeni Kanun hükümleri.
TMK 385 ne düzenler?
| Fıkra | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Fesih | İşleten ortak gereği gibi işletmez veya yükümlülüklerini yerine getirmezse ortaklar feshi isteyebilir | TMK m. 385/1 |
| Yönetime katılma | Haklı sebeple istemde bulunan ortağın yönetime ve yararlanmaya katılmasına hâkim karar verebilir | TMK m. 385/2 |
| Ölçüt | Hâkim mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurur | TMK m. 385/2 |
| Yollama | Elbirliği ile işletilen ortaklığa ilişkin kurallar uygulanır | TMK m. 385/3 |
| Genel sona erme | 380. maddedeki sebepler de uygulanır | TMK m. 380, 385/3 |
| Kaynak | 743 m. 335; Öntasarı m. 316 | Gerekçe, s. 136 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 316. maddesini örnek alan bu hüküm, yürürlükteki Kanun'un 335. maddesini karşılamaktadır; hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 385. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 454).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, fesih isteme hakkının işleten ortağın malları gereği gibi işletmemesine veya yükümlülüklerini yerine getirmemesine bağlanmasıdır. İkinci nokta, ikinci fıkranın ortaklığı sona erdirmeden yönetime ve yararlanmaya katılma yolunu açmasıdır; bu konuda karar hâkime aittir ve hâkim mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurur. Üçüncü nokta, üçüncü fıkradaki yollama nedeniyle aile malları ortaklığına ilişkin genel kuralların kazanç paylı ortaklıkta da uygulanmasıdır.
Birinci fıkra: işleten ortağın yükümlülükleri ve fesih
- Sebep: Malların gereği gibi işletilmemesi veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi.
- Hak: Ortaklar ortaklığın feshini isteyebilir.
- Genel sebepler: 380. maddedeki sebepler ayrıca uygulanır.
Kazanç paylı aile malları ortaklığında ortaklar, yıllık kazançtan kendilerine belli bir pay verilmesi kaydıyla ortaklığın temsilini ve mallarının işletilmesini içlerinden birine bırakır (TMK m. 384). İşletme ve temsili üzerine alan ortak, malları gereği gibi işletmediği veya yükümlülüklerini yerine getirmediği takdirde, ortakların ortaklığın feshini isteme hakları vardır. İşleten ortağın yükümlülükleri arasında öteki ortaklara yıllık kazançtan belli payı vermek de yer alır; bu pay anlaşmayla belirlenmemişse ortalama kazanç ile işleten ortağın çalışması ve harcaması göz önünde tutularak adil biçimde belirlenir (TMK m. 384).
Kanun "gereği gibi işletme" kavramını tanımlamaz. Bu fesih sebebi kazanç paylı ortaklığa özgüdür; ortaklığı sona erdiren genel sebepler de üçüncü fıkradaki yollama nedeniyle ayrıca uygulanır (TMK m. 380). Eski Kanun'un 335. maddesi de şirketin işletme ve temsilini üstlenen şerikin müşterek malları gereği gibi işletmediği veya şeriklerine karşı taahhütlerini yerine getirmediği takdirde şeriklerin şirketin feshini isteme hakkı olduğunu öngörüyordu.
İkinci fıkra: haklı sebeple yönetime katılma
- Kim ister: Ortaklardan biri.
- Dayanak: Haklı sebepler.
- Hâkimin kararı: İşleten ortakla birlikte yönetime ve yararlanmaya katılma.
Ortaklardan birinin haklı sebeplere dayanarak istemde bulunması üzerine hâkim, mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurarak, bu ortağın işletme ve temsili üzerine alan ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmasına karar verebilir. Bu yol, ortaklığı sona erdirmeden istemde bulunan ortağa yönetimde ve yararlanmada yer açar. Kanunun haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m. 4).
Kanun mirastaki paylaşma kurallarını bu maddede ayrıca saymaz. Mirasın paylaşılmasına ilişkin hükümler Medeni Kanun'un miras hukuku kısmında yer alır; örneğin her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir (TMK m. 642). Eski Kanun'un 335. maddesi de şeriklerden her birinin haklı sebeplere dayanarak, tereke taksimindeki hükümler göz önünde tutulmak üzere, işletme ve temsili üstlenen şerikin idaresine ve müşterek mallardan yararlanmaya katılmayı hâkimden isteyebileceğini öngörüyordu.
Üçüncü fıkra: genel kurallara yollama
- Yollama: Elbirliği ile işletilen ortaklığa ilişkin kurallar.
- Kapsam: Mülkiyet, sorumluluk, sona erme ve paylaşma kuralları.
- Sonuç: Genel hükümler kazanç paylı ortaklıkta da geçerlidir.
Ortakların elbirliği ile işlettikleri ortaklığa ilişkin kurallar, kazanç paylı aile malları ortaklığında da uygulanır. Bu yollama nedeniyle ortaklar ortaklığa giren malların elbirliği hâlinde malikidir ve ortaklığın borçlarından müteselsil olarak sorumludur; ortaklık dışında bırakılan mallar ile miras veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar kişisel mal olarak kalır (TMK m. 379). Ortaklığın sona erme sebepleri (TMK m. 380), öteki ortakların ortaklığı sürdürme imkânı (TMK m. 381), ortağın ölümü (TMK m. 382) ve paylaşma kuralları (TMK m. 383) da kazanç paylı ortaklıkta uygulanır.
Eski Kanun'un 335. maddesi de şeriklerin elbirliğiyle işlettikleri şirkete ilişkin kuralların temettüe iştirak suretiyle olan şirkette de uygulanacağını öngörüyordu.
İşleten ortak malları gereği gibi işletmiyorsa veya yükümlülüklerini, örneğin size yıllık kazanç payını vermeyi, yerine getirmiyorsa, ortaklığın feshini isteyebilirsiniz. Ortaklığı sona erdirmek istemiyorsanız ve haklı bir sebebiniz varsa, hâkimden işleten ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmanıza karar vermesini isteyebilirsiniz. Haklı sebebi oluşturan olguları ispat etmeniz gerekir (TMK m. 6).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 385. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 385- 1984 tarihli Öntasarının 316 ncı maddesini örnek alan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 335 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 136Gerekçe, hükmün eski Kanun'un 335. maddesini karşıladığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 335. maddeydi.
Şirketin işletme ve temsilini deruhte eden şerik, müşterek malları gereği gibi işletmediği veya şeriklerine karşı taahhütlerini ifa etmediği takdirde şeriklerin, şirketin feshini talebe hakları vardır. Şeriklerden her biri, muhik sebeplere istinat ile işletme ve temsili deruhte eden şerikin idaresine iştirak ile, tereke taksimindeki hükümler nazarı dikkate alınmak üzere; müşterek mallardan istifade hakkına teşrikini, hakimden istiyebilir. Bununla beraber, şeriklerin elbirliğiyle işlettikleri şirketi emvale dair olan kaideler; temettüe iştirak suretiyle olan şirketi envalde dahi caridir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 335 | 4721 sayılı Kanun m. 385 | |
|---|---|---|
| Fesih | İşleten şerik malları gereği gibi işletmez veya taahhütlerini yerine getirmezse şerikler feshi isteyebilir | İşleten ortak malları gereği gibi işletmez veya yükümlülüklerini yerine getirmezse ortaklar feshi isteyebilir |
| Yönetime katılma | Şerik haklı sebeple, tereke taksimi hükümleri göz önünde tutularak, idareye ve yararlanmaya katılmayı hâkimden isteyebilir | Hâkim haklı sebeple istemde bulunan ortağın, mirastaki paylaşma kuralları göz önünde bulundurularak, yönetime ve yararlanmaya katılmasına karar verebilir |
| Yollama | Elbirliğiyle işletilen şirket kuralları temettüe iştirak suretiyle olan şirkette de uygulanır | Elbirliği ile işletilen ortaklık kuralları kazanç paylı ortaklıkta da uygulanır |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 385. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 384: Kazanç paylı aile malları ortaklığının konusu.
- TMK m. 380: Ortaklığın sona erme sebepleri.
- TMK m. 383: Paylaşma kuralları.
- TMK m. 379: Ortak mallar ve kişisel mallar.
Kazanç paylı aile malları ortaklığında fesih, yönetime katılma veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 385 ne diyor?
Kazanç paylı aile malları ortaklığında işleten ortak malları gereği gibi işletmez veya yükümlülüklerini yerine getirmezse ortakların fesih isteyebileceğini, haklı sebeple istemde bulunan ortağın yönetime katılmasına hâkimin karar verebileceğini ve genel kuralların da uygulanacağını düzenler.
İşleten ortak görevini yerine getirmezse ne olur?
Malları gereği gibi işletmez veya yükümlülüklerini yerine getirmezse ortaklar ortaklığın feshini isteyebilir.
Ortaklığı sona erdirmeden yönetime katılmak mümkün mü?
Evet; haklı sebeplere dayanan istem üzerine hâkim, bu ortağın işletme ve temsili üzerine alan ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmasına karar verebilir.
Hâkim bu kararda neyi göz önünde bulundurur?
Mirastaki paylaşma kurallarını.
Haklı sebepler kanunda sayılmış mı?
Hayır; kanunun haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m. 4).
Kazanç paylı ortaklıkta genel kurallar uygulanır mı?
Evet; ortakların elbirliği ile işlettikleri ortaklığa ilişkin kurallar kazanç paylı ortaklıkta da uygulanır.
Kazanç paylı ortaklık başka hangi sebeplerle sona erer?
380. maddede sayılan sebeplerle de sona erer (TMK m. 380 ve 385).
Eski Kanun'dan farkı var mı?
Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 335. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 4, 6, 379, 380, 381, 382, 383, 384, 385, 642
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 335 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 385 gerekçesi s. 136, Tasarı ve Komisyon metni s. 454
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021