TMK 381, ortaklığı sona erdiren bazı hâllerde ortaklığın öteki ortaklar arasında sürdürülmesini ve evlenen ortağın hakkını düzenler. Birinci fıkraya göre ortaklardan biri feshi bildirir, iflas eder ya da bir ortağın haczedilmiş payının satışı istenirse, öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilir. İkinci fıkraya göre evlenen ortak, fesih bildirimine gerek olmaksızın ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini isteyebilir. Ayrılan ortağın payı, ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre hesaplanır (TMK m. 383). Gerekçeye göre madde daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır; hüküm değişikliği yoktur.
- Fesih bildirimi
- Bir ortağın ortaklıktan çıkma iradesini öteki ortaklara bildirmesi.
- Ödemeden aciz
- Borçlarını ödeyememe durumu; maddede iflas ve haczedilmiş payın satışının istenmesi hâlleri bu başlık altında düzenlenir.
- Ayrılan ortak
- Ortaklıktan çıkan ve hakkının kendisine ödenmesi gereken ortak.
- Sürdürme
- Öteki ortakların ortaklığı dağıtmadan kendi aralarında devam ettirmesi.
TMK 381 ne düzenler?
| Hâl | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Fesih, iflas, satış istemi | Öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebilir | TMK m. 381/1 |
| Evlenme | Evlenen ortak fesih bildirimi olmaksızın hakkının ödenmesini isteyebilir | TMK m. 381/2 |
| Payın hesabı | Ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değeri ve durumu esas alınır | TMK m. 383 |
| Cebri icra | Aile mal ortaklığında hisse satışı İİK m. 121'e göre yapılır; eski Kanun m. 331 saklıdır | İİK m. 122 |
| Kaynak | 743 m. 331; Öntasarı m. 312 | Gerekçe, s. 136 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 312. maddesinden alınan bu madde, yürürlükteki Kanun'un 331. maddesini karşılamaktadır; madde daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır ve hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 381. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 453).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, 380. maddedeki sona erme sebeplerinden üçünün, yani fesih bildirimi, iflas ve haczedilmiş payın satışının istenmesinin, ortaklığın dağılmasıyla sonuçlanmak zorunda olmamasıdır: öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebilir. İkinci nokta, maddenin öteki ortaklara bir imkân tanımasıdır; kanun ortaklığı "sürdürebilirler" der. Üçüncü nokta, evlenen ortağın fesih bildirimine gerek olmaksızın hakkının ödenmesini isteyebilmesidir; bu nedenle süresi belirlenmemiş ortaklıktan çıkmak için aranan altı ay önceden bildirim (TMK m. 375) bu istem için aranmaz.
Birinci fıkra: ortaklığın öteki ortaklarca sürdürülmesi
- Hâller: Fesih bildirimi, iflas veya haczedilmiş payın satışının istenmesi.
- Koşul: Ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarının ödenmesi.
- Sonuç: Ortaklık öteki ortaklar arasında devam eder.
Ortaklardan biri feshi bildirir veya iflas ederse ya da bir ortağın haczedilmiş payının satışı istenirse, öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilir. Bu üç hâl, 380. maddede ortaklığı sona erdiren sebepler arasında sayılmıştır (TMK m. 380). 381. madde bu hâllerde ortaklığın dağılmasını önleyen bir yol açar: sona erme sebebi ortaklardan birinin kişisinde gerçekleştiğinde, öteki ortaklar onun veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı devam ettirebilir.
Sürdürme bir imkândır; kanun öteki ortakların ortaklığı sürdürebileceğini belirtir. Ödenecek tutar bakımından ayrılan ortağın payı, ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre hesaplanır; hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez (TMK m. 383). Ortağın ortaklık dışında bıraktığı mallar ile miras veya karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar ise kişisel malıdır ve bu hesaplaşmanın konusu değildir (TMK m. 379).
Eski Kanun'un 331. maddesi de ihbar yoluyla şeriklerden biri şirketten ayrıldığında, şeriklerden birinin iflasına karar verildiğinde veya haczedilmiş hissenin satılması istendiğinde, diğer şeriklerin bu şerikin haklarını tasfiye ederek veya alacaklılarının ilgisini keserek şirketi kendi aralarında sürdürebileceğini öngörüyordu.
Haczedilmiş payın satışı ve İcra ve İflas Kanunu
- Satış usulü: İİK m. 121.
- Saklı hüküm: Eski Kanun m. 331; yürürlükteki karşılığı TMK m. 381.
- Haciz bildirimi: İlgili üçüncü kişilere bildirim yapılır.
İcra ve İflas Kanunu'na göre aile mal ortaklığında bir hissenin satışı 121. maddeye göre yapılır ve eski Medeni Kanun'un 331. maddesi hükümleri saklıdır (İİK m. 122). Gerekçeye göre bu hükmün yürürlükteki karşılığı 381. maddedir. 121. maddeye göre icra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar; icra mahkemesi yerleşim yerleri bilinen ilgilileri davet edip gelenleri dinledikten sonra açık artırma yaptırabilir, satış için bir memur atayabilir veya gereken başka bir tedbiri alabilir (İİK m. 121). Bir şirket yahut iştirak hâlinde tasarruf edilen bir mal hissesi haczedildiğinde ise icra dairesi, yerleşim yerleri bilinen ilgili üçüncü kişilere durumu bildirir (İİK m. 94).
Eski Kanun'un 331. maddesi haczedilmiş hissenin satılmasının istenmesi hâlini zaten anıyordu; sona erme sebeplerini sayan 330. madde ise hissenin haczedilerek satılmasını arıyordu. Yürürlükteki metinde her iki hüküm de satışın istenmesini esas alır (TMK m. 380).
İkinci fıkra: evlenen ortak
- Kim: Evlenen ortak.
- Hak: Ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini isteyebilir.
- Bildirim: Fesih bildirimine gerek yoktur.
Evlenen ortak, fesih bildirimine gerek olmaksızın ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini isteyebilir. Süresi belirlenmemiş ortaklıkta ortaklıktan çıkmak için aranan altı ay önceden bildirim (TMK m. 375) bu istem için gerekmez. Eski Kanun'un 331. maddesi de evlenen şerikin önceden ihbara mecbur olmaksızın şirketteki haklarının tasfiyesini isteyebileceğini öngörüyordu.
Bu istemde de ayrılan ortağın payı, ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre hesaplanır ve hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez (TMK m. 383).
Ortaklardan biri ayrılmak istiyorsa veya iflas ettiyse, ortaklığı sürdürmek isteyen öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı devam ettirebilir. Bir ortağın payı haczedildiyse ve satışı istendiyse, satış İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesine göre icra mahkemesinin belirleyeceği usulle yapılır; öteki ortaklar alacaklının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebilir. Evleniyorsanız, fesih bildirimi yapmadan ortaklıktaki hakkınızın ödenmesini isteyebilirsiniz.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 381. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 381- 1984 tarihli Öntasarının 312 nci maddesinden alınan bu madde, yürürlükteki Kanunun 331 inci maddesini karşılamaktadır. Daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 136Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 331. maddesini karşıladığını ve yalnız dilinin sadeleştirildiğini gösterir; hüküm değişikliği yoktur.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 331. maddeydi.
İhbar tarikiyle şeriklerden biri şirketten ayrıldığı veya şeriklerden birinin iflasına hüküm sadır olduğu yahut haczedilmiş olan hissenin satılması talebedildiği takdirde, diğer, şerikler; işbu şerikin hukukunu tasfiye veya alacaklılarının alakasını katettikten sonra kendi aralarında, şirketi idame edebilirler. Evlenen şerik, evvelce ihbara mecbur olmaksızın şirketteki hukukunun tasfiyesini talebedebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 331 | 4721 sayılı Kanun m. 381 | |
|---|---|---|
| Hâller | İhbarla ayrılma, iflas, haczedilmiş hissenin satılmasının istenmesi | Fesih bildirimi, iflas, haczedilmiş payın satışının istenmesi |
| Sürdürme | Diğer şerikler, şerikin haklarını tasfiye ederek veya alacaklılarının ilgisini keserek şirketi sürdürebilir | Öteki ortaklar, ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebilir |
| Evlenme | Evlenen şerik önceden ihbara mecbur olmaksızın haklarının tasfiyesini isteyebilir | Evlenen ortak fesih bildirimine gerek olmaksızın hakkının ödenmesini isteyebilir |
İcra ve İflas Kanunu'nun 122. maddesi, aile mal ortaklığında hisse satışını düzenlerken hâlâ eski Kanun'un 331. maddesini anar; bu hükmün yürürlükteki karşılığı 381. maddedir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 381. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 380: Ortaklığın sona erme sebepleri.
- TMK m. 375: Ortaklığın süresi ve fesih bildirimi.
- TMK m. 382: Ortaklardan birinin ölümü.
- TMK m. 383: Paylaşma kuralları.
Aile malları ortaklığından ayrılma, ortaklığın sürdürülmesi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 381 ne diyor?
Ortaklardan biri feshi bildirir, iflas eder veya haczedilmiş payının satışı istenirse öteki ortakların ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebileceğini ve evlenen ortağın fesih bildirimi olmaksızın hakkının ödenmesini isteyebileceğini düzenler.
Ortaklardan biri ayrılırsa ortaklık dağılır mı?
Öteki ortaklar, ayrılan ortağın haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilir.
Bir ortak iflas ederse ne olur?
Ortaklık sona erer; öteki ortaklar ayrılan ortağın veya alacaklılarının haklarını ödeyerek ortaklığı sürdürebilir (TMK m. 380 ve 381).
Haczedilen payın satışı istenirse öteki ortaklar ne yapabilir?
Alacaklının haklarını ödeyerek ortaklığı kendi aralarında sürdürebilir.
Haczedilen payın satışı nasıl yapılır?
İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesine göre; icra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar (İİK m. 122).
Öteki ortaklar ortaklığı sürdürmek zorunda mı?
Hayır; kanun onlara ortaklığı sürdürme imkânı tanır.
Evlenen ortak ne isteyebilir?
Fesih bildirimine gerek olmaksızın ortaklıktaki hakkının kendisine ödenmesini.
Evlenen ortak altı aylık bildirim süresine bağlı mı?
Hayır; bu istem için fesih bildirimi gerekmez.
Ayrılan ortağın payı nasıl hesaplanır?
Ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre (TMK m. 383).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 331. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 375, 379, 380, 381, 383
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 94, 121, 122
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 330, 331 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 381 gerekçesi s. 136, Tasarı ve Komisyon metni s. 453
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021