TMK 294, sonradan evlenmeyle kurulan soybağını ortadan kaldıran tek yolu düzenler: itiraz ve iptal davası. Davayı ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı açabilir; çocuk ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli yitirmişse altsoyu da itiraz edebilir. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür ve bu davada yalnız bu itiraz dinlenir (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025). Süreler doğrudan maddede yazmaz; son fıkra tanımanın iptaline yollama yaptığından ilgililer için öğrenmeden başlayarak bir yıl, her hâlde beş yıl uygulanır (TMK m. 300). Görevli mahkeme aile mahkemesidir.
- İtiraz ve iptal davası
- Sonradan evlenmeyle kurulan soybağını kaldıran dava (TMK m. 294).
- Yasal mirasçı
- Ana veya babanın kanundan doğan mirasçıları (TMK m. 294/1).
- Altsoy
- Çocuğun çocukları ve onların altsoyu (TMK m. 294/2).
- Kıyas yoluyla uygulama
- Tanımanın iptali hükümlerinin burada da uygulanması (TMK m. 294/3).
TMK 294 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimler açar | Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk, Cumhuriyet savcısı | TMK m. 294/1 |
| Altsoy | Çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü sürekli yitirmişse | TMK m. 294/2 |
| İspat yükü | İtiraz edende | TMK m. 294/1 |
| Kapsam | Yalnız "kocanın baba olmadığı" itirazı | Yargıtay HGK, 2025/603 K. |
| Savcı | Yalnız bu davayı açabilir, başka soybağı davası açamaz | Yargıtay 8. HD, 2018/16781 K. |
| Süre | Öğrenmeden bir yıl, her hâlde beş yıl | Yargıtay 8. HD, 2021/4022 K. |
| Çocuğun süresi | Ergin olmasından başlayarak bir yıl | TMK m. 300 |
| Haklı sebep | Sebep kalktıktan sonra bir ay | TMK m. 300/4 |
| Nitelendirme | Dava soybağının reddi değildir | Yargıtay 2. HD, 2025/10103 K. |
| İspat aracı | Genetik inceleme; kaçınılırsa zorla yaptırılır | Yargıtay 2. HD, 2026/2170 K. |
| Görev | Aile mahkemesi | Yargıtay 8. HD, 2019/3196 K. |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 251 | S. Sayısı 723, s. 113 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 251. maddesini karşılar ve İsviçre Medenî Kanunu'nun 259. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarından bazı değişikliklerle alınmıştır. Birinci fıkraya göre çocuğun soybağının evlenme yoluyla kurulmasına ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilecek; itiraz eden, kocanın baba olmadığını kanıtlamak zorunda olacaktır. İkinci fıkrada, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması hâlinde çocuğun altsoyuna da itiraz hakkı tanınmıştır. Gerekçe, maddenin bu hâliyle eski Kanun'a göre itiraz hakkı olanların çevresini genişlettiğini açıkça belirtir: eski metinde bulunmayan çocuk ve koşulları gerçekleşirse onun altsoyu listeye eklenmiştir. Üçüncü fıkrada ise Tasarının tanımanın iptaline ilişkin hükümlerine yollama yapılmıştır. Tasarının 294. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddeyle ilgili en pahalı hata, yanlış davayı açmaktır. Çocuk evlilik dışı doğmuş ve ana ile baba sonradan evlenmişse soybağı babalık karinesinden değil 292. maddeden doğar (TMK m. 292); bu soybağına karşı soybağının reddi davası açılamaz, açılacak dava 294'teki itiraz ve iptal davasıdır. Fark yalnız isimde değildir: davacı olabilecek kişiler, ispat yükü ve özellikle hak düşürücü süreler farklıdır. İkinci sık hata süre hesabıdır. 294. maddede süre yazmaz; süre son fıkradaki yollama nedeniyle tanımanın iptaline ilişkin hükümlerden alınır: ilgililer için öğrenmeden başlayarak bir yıl ve her hâlde beş yıl, çocuk için erginlikten başlayarak bir yıl (TMK m. 300). Üçüncü nokta savcıyla ilgilidir: Cumhuriyet savcısının soybağı alanında genel bir dava hakkı yoktur, yalnız bu maddedeki itirazı ileri sürebilir; savcılık davanamesiyle açılan başka soybağı davaları husumet yokluğundan reddedilmektedir. Son olarak dava aile mahkemesinde görülür; asliye hukuk mahkemesinde açılan nüfus kayıt düzeltme davası sizi sonuca götürmez.
Davayı kimler açabilir?
- Yasal mirasçılar: Ana ve babanın yasal mirasçıları (TMK m. 294/1).
- Çocuk: Soybağı tartışılan çocuğun kendisi.
- Cumhuriyet savcısı: Kamu adına itiraz edebilir.
- Altsoy: Çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü sürekli yitirmişse (TMK m. 294/2).
- Liste kapalıdır: Sayılmayan kişinin dava hakkı yoktur (Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010).
- Karışmasın: Soybağının reddindeki dava hakkı listesi farklıdır (TMK m. 286).
Cumhuriyet savcısının yetkisi sınırlıdır
- Kural: Savcının soybağı alanında genel dava hakkı yoktur.
- Tek yetki: Sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itiraz (Yargıtay 8. HD, 2017/7798 E., 2018/16781 K., 04.10.2018).
- Sonuç: Başka soybağı davası açarsa husumet yokluğundan reddedilir.
- Kim açabilir: Hukukları etkilenen kişiler kendileri dava açar.
- Hazine: İhbar taraf sıfatı kazandırmaz (Yargıtay 8. HD, 2017/6812 E., 2018/8547 K., 08.03.2018).
- Kayyım: Ergin olmayan çocuk davada kayyımla temsil edilir (TMK m. 284).
İspat yükü ve deliller
- Yük: İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatlar (TMK m. 294/1).
- Kapsam: Bu davada yalnız bu itiraz dinlenir (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
- Araç: Genetik inceleme belirleyicidir (TMK m. 284).
- Resen araştırma: Hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır.
- Kaçınma: İnceleme zor kullanılarak yaptırılabilir (Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026).
- Eksik inceleme: Deliller toplanmadan verilen hüküm bozulur (Yargıtay 8. HD, 2018/2319 E., 2018/16167 K., 25.09.2018).
Süreler
- Kaynak: Süreler tanımanın iptaline ilişkin hükümlerden alınır (TMK m. 294/3).
- İlgililer: Öğrenmeden başlayarak bir yıl (Yargıtay 8. HD, 2021/547 E., 2021/4022 K., 04.05.2021).
- Mutlak süre: Her hâlde beş yıl (TMK m. 300).
- Çocuk: Ergin olmasından başlayarak bir yıl.
- Haklı sebep: Sebep kalktıktan sonra bir ay içinde dava açılabilir.
- Geçmişse: Dava süreden reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2024/8685 E., 2024/8366 K., 06.11.2024).
Doğru davayı seçmek
- Sonradan evlenme varsa: Dava 294'teki itiraz ve iptaldir (TMK m. 292).
- Evlilik içinde doğum varsa: Dava soybağının reddidir (TMK m. 285).
- Kayıt baştan yanlışsa: Dava nüfus kaydının düzeltilmesidir (TMK m. 292).
- Ölçü: Soybağını kuran işleme bakılır (Yargıtay 2. HD, 2025/8684 E., 2025/10103 K., 24.11.2025).
- Nitelendirme: Davayı hukuken nitelemek hâkimin görevidir (HMK m. 33).
- Görev: Aile mahkemesi (Yargıtay 8. HD, 2017/8844 E., 2019/3196 K., 26.03.2019).
Dava kabul edilirse ne olur?
- Sonuç: Çocukla koca arasındaki soybağı ortadan kalkar.
- Kayıt: Çocuk kocanın hanesinden çıkarılır (5490 s. K. m. 35).
- Ana ile bağ: Ana ile soybağı doğumdan geldiği için etkilenmez (TMK m. 282).
- Gerçek baba: Babalık ancak ayrı bir davayla kurulur (TMK m. 301).
- Sıra: Mevcut soybağı kalkmadan babalığa hükmedilemez (Yargıtay 8. HD, 2017/6812 E., 2018/8547 K., 08.03.2018).
- Miras: Soybağı kalktığı için mirasçılık da sona erer (4721 s. K. m. 495).
Bu davada yol haritanız üç sorudan geçer. Birincisi: doğru dava mı? Çocuk ana ile kocanın evlenmesinden önce doğmuş ve evlenmeden sonra nüfusa yazılmışsa doğru dava budur; evlilik içinde doğmuşsa soybağının reddi, kayıt baştan gerçeğe aykırı oluşturulmuşsa nüfus kaydının düzeltilmesi davası açmanız gerekir. Dosyanın en başında doğum tarihi, evlenme tarihi ve tescil tarihini yan yana yazın. İkincisi: dava hakkınız var mı? Ana veya babanın yasal mirasçısı mısınız, çocuğun kendisi misiniz ya da çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü yitirmişse onun altsoyu musunuz? Bu listede değilseniz dava husumetten reddedilir. Üçüncüsü: süre içinde misiniz? Süre öğrenmeden başlayarak bir yıl, her hâlde beş yıldır; çocuksanız erginlikten başlayarak bir yıl. Öğrenme tarihini belgeleyin, çünkü tartışma bu tarih üzerinden yürür. Dilekçenizi hazırlarken davayı doğru adlandırın, dava ana ve çocuğa ya da duruma göre onların mirasçılarına yöneltilsin, daha ilk dilekçede genetik inceleme talep edin ve vekâletnamenizde bu dava için özel yetki bulunduğundan emin olun. Karşı taraf örnek vermekten kaçınırsa Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 292. maddesi uyarınca incelemenin zorla yaptırılmasını isteyin.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
İtiraz davasını ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı açar; bu davada yalnız "kocanın baba olmadığı" itirazı ileri sürülebilir
Davacı, nüfustaki babasının gerçek babası olmadığını ileri sürerek babalık davası açtı; mahkeme, kayden baba görünen kişiye karşı soybağının reddi davası açılmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetti. Genel Kurul, çözüm için soybağının kurulma ve ortadan kaldırılma yollarını sırasıyla ortaya koydu.
“Bu yolla kurulan soybağı ise "sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz ve iptal davasıyla" (4721 sayılı Kanun md. 294) ortadan kaldırılır. Bu davayı, ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk (çocuğun ölmüş olması veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi hâlinde altsoyu) ve Cumhuriyet savcısı açar. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Bu davada sadece "kocanın baba olmadığı itirazı" ileri sürülebilir. Bunun dışındaki itirazların bu davada dinlenilmesi mümkün değildir. Bu davalarda tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyasen uygulanır ve görevli mahkeme aile mahkemeleridir.”
Ne anlama geliyor? 294. maddenin bütün unsurları bu tek pasajda toplanmıştır. Davacılar: ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk (ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli yitirmişse altsoyu) ve Cumhuriyet savcısı. İspat yükü: itiraz eden, kocanın baba olmadığını kanıtlayacaktır. Kapsam: bu davada yalnız "kocanın baba olmadığı" itirazı dinlenir; evlenmenin geçersizliği, protokol, miras gibi başka itirazlar burada tartışılmaz. Yollama: tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyasen uygulanır; süreler de oradan alınır (TMK m. 300). Görev: aile mahkemesi. Dilekçenizi kurarken bu beş başlığı sırayla kontrol edin.
Çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmişse altsoyu da itiraz hakkına sahiptir
Çocuk 1975'te evlilik dışı ilişkiden doğmuş, ana 1979'da evlendikten sonra çocuk 1981'de kocanın hanesine tescil edilmişti. Koca 2007'de öldü ve yasal mirasçıları kısa süre sonra dava açtı. Mahkeme, davacılardan birinin aktif husumet ehliyeti bulunmadığı, diğeri bakımından da hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetti.
“Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet Savcısı sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz edebilirler. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Çocuğun altsoyu da, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması halinde itiraz hakkına sahiptir. (TMK.md.294/1-2)”
Ne anlama geliyor? Dava hakkı sahiplerinin listesi kapalıdır ve iki katmanlıdır. Birinci katman: ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuğun kendisi ve Cumhuriyet savcısı. İkinci katman yalnız iki şartla açılır: çocuk ölmüşse ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak yitirmişse, onun altsoyu da itiraz edebilir. Listede olmayan kişiler — örneğin kocanın kardeşi ya da sonraki eşi — bu davayı açamaz. Listeyi soybağının reddi davasındaki dava hakkı listesiyle karıştırmayın (TMK m. 286, TMK m. 291); iki yolun hem davacıları hem süreleri farklıdır ve yanlış yola girmek husumetten ya da süreden ret kararıyla sonuçlanır.
Cumhuriyet savcısının soybağı davası açma yetkisi yoktur; savcı yalnız sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itiraz edebilir
Cumhuriyet başsavcılığı davaname düzenleyerek bir kişinin nüfustaki baba adının gerçeği yansıtmadığını ileri sürdü ve soybağının düzeltilmesini istedi. Mahkeme davayı kabul etti; karar hem başsavcılık hem davalı tarafından temyiz edildi.
“Türk Medeni Kanunu'nun soybağına ilişkin hükümleri dikkate alındığında, Kanun koyucunun Cumhuriyet savcısına soybağıyla ilgili herhangi bir dava açma yetkisi tanımadığı, Türk Medeni Kanunu'nun 294/1. maddesi gereği, Cumhuriyet savcısının sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz edebileceği, somut olayda böyle bir durum söz konusu olmadığından, Cumhuriyet Savcısının soybağına itiraz ve iptal davası açma hakkının bulunmadığı, dava hakkının yanlış yazılım nedeni ile hukukları etkilenecek olan kişilere ait olduğu, bunların da harç ve diğer yükümlülüklerini yerine getirerek böyle bir davayı gerek gördükleri takdirde her zaman açabilecekleri anlaşılmaktadır. Mahkemece açıklanan hususlar gözönünde bulundurularak davanın aktif husumet ehliyetinin yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi yerine, işin esası incelenerek kabulü doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Uygulamada en sık yanılgılardan biri, savcılığın her soybağı uyuşmazlığında dava açabileceği sanısıdır. Daire bunu açıkça reddeder: kanun koyucu Cumhuriyet savcısına soybağıyla ilgili genel bir dava hakkı tanımamıştır; savcının tek yetkisi 294/1 uyarınca sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itirazdır. Ortada böyle bir soybağı yoksa — örneğin kayıt baştan yanlış yazılmışsa — savcının açtığı dava aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilir. Daire aynı kararda pratik çıkış yolunu da gösterir: dava hakkı, hukukları etkilenen kişilere aittir ve onlar harç ve giderlerini yatırarak bu davayı her zaman açabilirler.
Davaya müdahale etmeyen Hazine taraf sıfatını almadığından hükmü temyiz edemez; başka bir erkekle soybağı varken babalığa hükmedilemez
Cumhuriyet savcılığı davanameyle bir kişinin gerçek babasının tespitini ve nüfus kaydının düzeltilmesini istedi. Mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verdi; hükmü hem Hazine vekili hem çocuğa atanan kayyım temyiz etti.
“TMK'nun 301. maddesi uyarınca dava Hazine'ye ihbar edilmiş, Hazine vekili davaya müdahale talebinde bulunmamıştır. Buna göre, Hazine davada "taraf" sıfatını almadığından, hükmü temyiz etmekte hukuki yararı bulunmadığı anlaşılmakla”
Ne anlama geliyor? İki ayrı usul dersi verir. Birincisi: babalık davası Hazine'ye ihbar edilir, ama ihbar taraf sıfatı kazandırmaz; Hazine müdahale talebinde bulunmamışsa hükmü temyiz etmekte hukukî yararı yoktur (TMK m. 301). İkincisi ve daha önemlisi sıraya ilişkindir: nüfusta başka bir erkek baba olarak görünüyorsa, biyolojik babanın tespitine karar verilmeden önce o bağın kaldırılması gerekir. Bu, duruma göre soybağının reddi (TMK m. 286) ya da 294. maddedeki itiraz davasıdır. Daire burada da savcının 294 dışında soybağı davası açamayacağını tekrarlamıştır.
Dava soybağının reddi değil sonradan evlenmeyle kurulan soybağının iptalidir; yasal mirasçının dava hakkı vardır ve genetik raporla sonuca gidilir
Sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağının iptali istemiyle açılan davada Daire daha önce bozma kararı vermiş, mahkeme bozmaya uymuştu. Buna rağmen mahkeme davayı yeniden "soybağının reddi" olarak nitelendirip o hükümlere göre karar verdi.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 294. maddesi ile ana ve babanın yasal mirasçılarının, çocuğun ve Cumhuriyet savcısının, sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz edebileceği hüküm altına alınmıştır.”
Ne anlama geliyor? Karar, nitelendirme hatasının bozmadan sonra bile sürebildiğini gösteriyor. Daire iki noktayı ayırır: nitelendirme ve sonuç. Nitelendirme yanlıştır, çünkü dava soybağının reddi değil 294. maddedeki iptal davasıdır; bu nedenle soybağının reddine ilişkin hükümlere göre karar verilmesi doğru değildir. Buna karşılık sonuç doğrudur: davacının yasal mirasçı sıfatıyla dava hakkı bulunmakta ve Adli Tıp Kurumu raporu kayden baba görünen kişinin biyolojik baba olmadığını ortaya koymaktadır. Daire bu yüzden hükmü bozmak yerine gerekçesini düzelterek onamıştır. Dilekçenizde davanın adını doğru yazın; yanlış ad her zaman bu kadar kolay telafi edilmez.
Evlilik dışı doğup ana ile kocanın evlenmesinden sonra tescil edilen çocuğun kaydına ilişkin dava itiraz ve iptal davasıdır; aile mahkemesi görevlidir
Çocuk evlilik dışı doğmuş, ana ile koca 1998'de evlendikten sonra yapılan bildirimle kocanın kızı olarak nüfusa tescil edilmişti. Kendisini gerçek baba olarak gören kişi, kocanın baba göründüğü kaydın iptalini istedi. Asliye hukuk mahkemesi davayı kabul etti; karar, davanın soybağına ilişkin olduğu ve aile mahkemesinin görevli bulunduğu gerekçesiyle bozuldu, görevsizlik üzerine dosya aile mahkemesine gitti.
“Dava, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin bozma ilamındaki nitelemeye göre sonradan evlenmeyle soybağının kurulmasına itiraz ve iptal istemine ilişkindir.”
Ne anlama geliyor? Bu dosya, 293. maddeye dayanan bildirim üzerine oluşan kaydın hangi davayla tartışılacağını ve hangi mahkemede görüleceğini birlikte gösterir. Çocuk evlilik dışı doğmuş, ana ile koca sonradan evlenmiş ve çocuk bildirimle tescil edilmişse (TMK m. 293) soybağı 292. maddeden doğar; ona karşı açılacak dava itiraz ve iptaldir ve aile mahkemesinde görülür. Asliye hukuk mahkemesinde açılan nüfus kayıt düzeltme davası sizi sonuca götürmez; görevsizlik kararıyla geçen aylar ise hak düşürücü süreyi durdurmaz.
Nüfustaki baba adının gerçeği yansıtmadığı iddiası 294. madde kapsamında değerlendirilip deliller toplanarak sonuca gidilmelidir
Davacılar, kardeşlerinin babalarından olmadığını, ananın başka bir kişiden olan çocuğu olduğunu ileri sürerek nüfus kaydındaki baba adının iptalini ve gerçek babanın yazılmasını istediler. Davalı 1962 doğumluydu; ana ile nüfustaki baba 1963'te evlenmiş, çocuk 1967'de evlilik içinde doğan çocuk olarak tescil edilmişti. Mahkeme kaydı doğrudan düzeltti.
“Mahkemece davacının talebinin TMK 294. madde kapsamında değerlendirilerek deliller toplanıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi,”
Ne anlama geliyor? Tarihler bu dosyada her şeyi belirliyor: çocuk ana ile kocanın evlenmesinden önce doğmuş, evlenmeden sonra tescil edilmiştir. Bu tablo babalık karinesini değil 292. maddeyi işletir; dolayısıyla talep, nüfus kaydının düzeltilmesi gibi görünse de hukuken 294. maddedeki itiraz davasıdır. Daire, mahkemenin talebi bu çerçevede değerlendirip delilleri toplamasını ve sonucuna göre karar vermesini istemiştir; kaydı doğrudan düzeltmek yeterli değildir. Dosyanızda doğum tarihi ile evlenme tarihini yan yana koyun, hangi maddenin uygulanacağı bu iki tarihten çıkar.
İlgililerin itiraz hakkı, tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl, her hâlde beş yıl geçmekle düşer
Babalığın hükmen tespiti istemiyle açılan davada Daire, soybağının hangi yollarla kurulup hangi davalarla kaldırılacağını ve bu davalardaki hak düşürücü süreleri sırasıyla inceledi. Sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itiraz davasında sürenin nereden alınacağı tartışıldı.
“Kıyas yolu ile uygulanacak olan TMK'nin tanımanın iptaline dair hak düşürücü süreyi düzenleyen 300.maddesi gereği ilgililerin dava hakkı, davacının tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşeceği düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor? 294. maddenin son fıkrası "tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır" der; sürelerin kaynağı budur. İlgililer bakımından süre öğrenmeden başlayarak bir yıl, her hâlde tanımanın (burada: sonradan evlenmenin) üzerinden beş yıldır. Çocuk bakımından süre ergin olmasından başlayarak bir yıldır. Süreler geçmiş olsa bile gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir (TMK m. 300). Bu bir aylık pencere çok dardır; haklı sebebin ortadan kalktığı günü belgeleyin.
Dava soybağının reddi sayılıp 291. maddedeki süreden reddedilemez; ancak itiraz davası bakımından da 300/3'teki süre dolmuşsa sonuç değişmez
Çocuklar 1988 ve 1990'da evlilik dışı doğmuş, anaları ile davacıların babası 11.05.1994'te evlenmiş, çocuklar da evlenmeden sonra 15.08.1994'te nüfusa tescil edilmişti. Babalarının mirasçıları çocukların haneden düşürülmesini istedi. İlk derece mahkemesi davayı soybağının reddi sayarak 291. maddedeki bir yıllık süreden reddetti; bölge adliye mahkemesi nitelendirmeyi düzeltti ama ret sonucunu doğru buldu. Daire kararı onadı.
“somut uyuşmazlıkta davanın, bu hali ile mahkemenin nitelediği üzere 4721 sayılı Kanun'un 286 ve devamı maddelerinde düzenlenen ilgililer tarafından açılan soybağının reddi davası olmayıp, 292 nci madde kapsamında evlilik dışı doğan çocuğun, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi sonucu soybağı kurulduğundan davanın 294 üncü madde kapsamında düzenlenen sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağının düzeltilmesine itiraz niteliğinde olduğu, davanın bu şekilde vasıflandırılması yerine, soybağının reddi olarak nitelendirilip hak düşürücü süre geçtiğinden davanın reddine karar verilmesi doğru değil ise de; sonradan evlenme ile kurulan soybağına itiraz davası yönünden 4721 sayılı Kanun'un 300 üncü maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında hak düşürücü sürenin geçtiği ve mahkemenin ret kararının sonuç olarak doğru olduğu gerekçesi ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, doğru nitelendirmenin tek başına kurtarıcı olmadığını gösterir. Dava gerçekten de soybağının reddi değil 294. maddedeki itirazdır; ama itiraz davasının kendi süresi de vardır ve somut olayda 300. maddenin üçüncü fıkrasındaki süre dolmuştur. Otuz yıl önce yapılan bir tescile karşı bugün açılan dava, hangi adı taşırsa taşısın süreden reddedilir. Mirasçı sıfatıyla dava düşünüyorsanız önce takvimi çıkarın: evlenme tarihi, tescil tarihi ve sizin durumu öğrendiğiniz tarih. Süre tartışmasını ancak öğrenme tarihini belgeleyerek kazanabilirsiniz.
İtiraz davasında hâkim maddî olguları res'en araştırır; taraf örnek vermekten kaçınırsa inceleme zor kullanılarak yaptırılır
Sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağına itiraz davasında mahkeme, davalının DNA incelemesi için örnek vermek üzere başvurmadığını belirterek sonucu onun aleyhine saydı ve davayı kabul etti. Oysa Yargıtay'ın önceki bozma ilamı, taraf delillerinin toplanmasını ve DNA incelemesi yaptırılmasını emretmişti.
“Dava 4721 sayılı Kanun'un 294. maddesi kapsamında sonradan evlenme yolu ile kurulan soybağına itiraz istemine ilişkindir. 4721 sayılı Kanun'un 284. maddesi gereğince, soybağına ilişkin davalarda, hakim maddi olguları re'sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda "Soybağının tespiti için yapılacak inceleme" başlığı altında ayrı bir düzenleme yapılmış ve 292 nci maddenin birinci fıkrasında "Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir" biçiminde emredici ve özel bir düzenleme yapılmıştır. Madde gerekçesinde de işin önemi dikkate alınarak davanın tarafları yanında üçüncü kişilerin dahi zorunluluk hâlinde, bilimsel verilere uygun olmak, sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak koşuluyla, vücutlarından kan veya doku alınmasına katlanmak zorunda olduklarına vurgu yapılmak suretiyle soybağının tespiti için vücuttan kan veya doku alınmasına katlanma zorunluluğu açıklanmıştır.”
Ne anlama geliyor? İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür; ama bu yük tek başına bırakılmaz. Soybağı davalarında hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır (TMK m. 284) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 292. maddesi emredici bir kural getirir: uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlike oluşturmayan hâllerde herkes soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Karşı taraf örnek vermiyorsa "aleyhine sonuç doğmuş sayılır" demekle yetinmeyin, bu maddenin işletilmesini isteyin.
Madde gerekçesi
Madde 294- Madde yürürlükteki Kanunun 251 inci maddesini karşılamaktadır. İsviçre Medenî Kanununun 259 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarından bazı değişikliklerle alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasına göre, çocuğun soybağının evlenme yoluyla kurulmasına ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilecektir. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını kanıtlamak zorundadır. İkinci fıkrada ise, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması hâlinde, çocuğun altsoyuna da itiraz hakkı tanınmıştır. Madde bu hâliyle, yürürlükteki Kanuna göre itiraz hakkı olanların çevresini, çocuğu ve koşulları gerçekleşirse onun altsoyunu eklemek suretiyle genişletmiştir. Üçüncü fıkrada ise, Tasarının tanımanın iptaline ilişkin hükümlerine yollama yapılmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 113Gerekçenin en dikkat çekici ifadesi, maddenin itiraz hakkı olanların çevresini genişlettiğini söylemesidir. Eski Kanun bu hakkı yalnız ana babanın kanunî mirasçıları ile savcıya tanıyordu; yeni metin listeye çocuğun kendisini ve koşulları gerçekleşirse onun altsoyunu eklemiştir. Bu ekleme, soybağının artık yalnız mirasla ilgili bir mesele değil, kişinin kendi kökenini bilme hakkıyla bağlantılı bir konu olarak görülmesinin sonucudur. Gerekçenin ikinci katkısı ispat yükünü tereddütsüz biçimde belirlemesidir: itiraz eden, kocanın baba olmadığını kanıtlamak zorundadır; yani kurulmuş soybağı lehine bir karine işler ve onu çürütmek itiraz edene düşer. Üçüncü fıkraya ilişkin tek cümle ise uygulamada maddenin en çok kullanılan yönünü doğurur: tanımanın iptaline ilişkin hükümlere yapılan yollama sayesinde bu davanın hak düşürücü süreleri de oradan alınır; madde metninde süre yazmadığı hâlde dava süreye tabidir (TMK m. 300). Tasarının 294. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'un 251. maddesi aynı davayı düzenliyordu ama üç noktada farklıydı. Birincisi davacı çevresi: itiraz hakkı yalnız ana babanın kanunî mirasçıları ile Cumhuriyet savcısına tanınmıştı; çocuğun kendisi ve altsoyu listede yoktu. İkincisi süre: itiraz, nesebin tashihinden haberdar olunan günden itibaren üç ay içinde yapılmak zorundaydı; yeni Kanun bu kısa süreyi kaldırmış, yerine tanımanın iptaline ilişkin bir yıllık ve beş yıllık süreleri getirmiştir. Üçüncüsü yetki: eski metin itiraz davasının merciini "tashih kararının verildiği yer veya ana babanın ikametgâhı hâkimi" olarak ayrıca gösteriyordu; yeni Kanun'da böyle özel bir yetki kuralı yoktur, genel hükümler ile soybağı davalarına ilişkin yetki kuralı uygulanır (TMK m. 283). Buna karşılık ispat yükü her iki metinde de aynıdır: çocuğun o ana babadan olmadığını ispat davacıya aittir.
Ana babanın kanuni mirasçıları ile müddeiumumi, nesebin tashihine muttali oldukları günden itibaren üç ay içinde itiraz edebilirler. Çocuğun, o ana ve babadan olmadığını ispat, davacılara aittir. İtiraz davasının mercii tashih kararının verildiği mahal veya ana ve babanın ikametgahı hakimdir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 251 | 4721 sayılı Kanun m. 294 | |
|---|---|---|
| Davacılar | Ana babanın kanunî mirasçıları, savcı | Yasal mirasçılar, çocuk, savcı |
| Altsoy | Hüküm yok | Çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü yitirmişse |
| Süre | Öğrenmeden üç ay | Öğrenmeden bir yıl, her hâlde beş yıl |
| İspat yükü | Davacıda | İtiraz edende |
| Yetki | Tashih yeri veya ana baba ikametgâhı | Genel hükümler ve TMK m. 283 |
| Yollama | Yok | Tanımanın iptali hükümleri |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; çocuk ve altsoyu davacı çevresine eklendi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir. Çevresindeki hükümler ise hareketlidir: soybağının reddi davasında dava hakkı ve süreler 07.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmiş (TMK m. 286, TMK m. 289), diğer ilgililerin dava hakkına ilişkin kural hem iptal kararlarıyla hem kanun değişikliğiyle biçim değiştirmiştir (TMK m. 291). 294. madde bu hareketliliğin dışında kalmakla birlikte, yollama yaptığı tanıma hükümlerindeki her değişiklik dolaylı olarak bu maddeyi de etkiler; süre hesabı yaparken TMK m. 300 metnini güncel hâliyle okumak gerekir.
İlgili maddeler
- TMK m. 282: Genel olarak soybağının kurulması.
- TMK m. 283: Soybağı davalarında yetki.
- TMK m. 284: Soybağı davalarında yargılama usulü.
- TMK m. 285: Babalık karinesi.
- TMK m. 286: Soybağının reddi davasında dava hakkı.
- TMK m. 291: Diğer ilgililerin dava hakkı.
- TMK m. 292: Sonradan evlenmenin koşulu.
- TMK m. 293: Sonradan evlenmede bildirim.
- TMK m. 300: Tanımanın iptalinde hak düşürücü süreler.
- TMK m. 301: Babalık davası.
Dava hakkınızın bulunup bulunmadığını ve sürenin ne zaman başladığını değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 294 ne diyor?
Sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağına kimlerin itiraz edebileceğini, ispat yükünü ve hangi hükümlerin kıyasen uygulanacağını düzenler.
Bu dava ne işe yarar?
Ana ile babanın evlenmesiyle kurulan soybağını ortadan kaldırır (TMK m. 292).
Kimler dava açabilir?
Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı (TMK m. 294/1).
Çocuğun altsoyu dava açabilir mi?
Yalnız çocuk ölmüşse ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybetmişse (Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010).
Kocanın kardeşi veya sonraki eşi dava açabilir mi?
Hayır; listede yer almayan kişinin dava hakkı yoktur.
Cumhuriyet savcısı her soybağı davasını açabilir mi?
Hayır; savcının tek yetkisi bu maddedeki itirazdır (Yargıtay 8. HD, 2017/7798 E., 2018/16781 K., 04.10.2018).
Savcı başka bir soybağı davası açarsa ne olur?
Dava aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilir.
İspat yükü kimdedir?
İtiraz edende; kocanın baba olmadığını o kanıtlar (TMK m. 294/1).
Bu davada başka itirazlar ileri sürülebilir mi?
Hayır; yalnız kocanın baba olmadığı itirazı dinlenir (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
İspat nasıl yapılır?
Kural olarak genetik incelemeyle (TMK m. 284).
Karşı taraf DNA örneği vermezse ne olur?
Hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir (Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026).
Deliller toplanmadan karar verilebilir mi?
Hayır; eksik incelemeyle verilen hüküm bozulur (Yargıtay 8. HD, 2018/2319 E., 2018/16167 K., 25.09.2018).
Davanın süresi nedir?
Öğrenmeden başlayarak bir yıl, her hâlde beş yıl (Yargıtay 8. HD, 2021/547 E., 2021/4022 K., 04.05.2021).
Süre neden maddede yazmıyor?
Son fıkra tanımanın iptaline ilişkin hükümlere yollama yapar (TMK m. 300).
Çocuk için süre ne zaman başlar?
Ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl.
Süre geçtiyse hiç yol yok mu?
Gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebep kalktıktan sonra bir ay içinde dava açılabilir.
Süre geçmişse dava ne olur?
Süreden reddedilir (Yargıtay 2. HD, 2024/8685 E., 2024/8366 K., 06.11.2024).
Bunun yerine soybağının reddi davası açabilir miyim?
Hayır; soybağını kuran işlem farklı olduğu için o yol kapalıdır (TMK m. 292).
Davanın adını yanlış yazarsam ne olur?
Davayı nitelemek hâkimin görevidir; ancak yanlış nitelendirme süre ve husumet bakımından risk yaratır (Yargıtay 2. HD, 2025/8684 E., 2025/10103 K., 24.11.2025).
Görevli mahkeme hangisidir?
Aile mahkemesi (Yargıtay 8. HD, 2017/8844 E., 2019/3196 K., 26.03.2019).
Yetkili mahkeme hangisidir?
Taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 283).
Dava kime karşı açılır?
Soybağı ilişkisinin taraflarına; ilgili kişi ölmüşse mirasçılarına.
Vekâletnamede özel bir ibare gerekir mi?
Evet; soybağına ilişkin davalar şahsa sıkı sıkıya bağlı hakların kullanımıdır.
Dava kabul edilirse çocuk kimin hanesinde kalır?
Kocanın hanesinden çıkarılır; ana ile soybağı doğumdan geldiği için devam eder (TMK m. 282).
Gerçek baba kendiliğinden yazılır mı?
Hayır; bunun için ayrıca babalık davası açılmalıdır (TMK m. 301).
İki davayı birlikte açabilir miyim?
Açabilirsiniz; ancak önce itiraz davası sonuçlanmalı, babalık davası bekletici mesele yapılmalıdır.
Hazine davaya katılır mı?
Babalık davası Hazine'ye ihbar edilir; müdahale etmezse taraf sıfatı almaz (Yargıtay 8. HD, 2017/6812 E., 2018/8547 K., 08.03.2018).
Eski Kanun'da karşılığı nedir?
743 sayılı Kanun'un 251. maddesi; orada süre üç aydı ve çocuğun dava hakkı yoktu.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 282, 283, 284, 285, 286, 291, 292, 293, 294, 300, 301, 495
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 33, 292
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35, 36
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 292
- 7531 sayılı Kanun m. 10 (07.11.2024)
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 251
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 294 gerekçesi s. 113, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025
- Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026
- Yargıtay 2. HD, 2025/8684 E., 2025/10103 K., 24.11.2025
- Yargıtay 2. HD, 2024/8685 E., 2024/8366 K., 06.11.2024
- Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010
- Yargıtay 8. HD, 2021/547 E., 2021/4022 K., 04.05.2021
- Yargıtay 8. HD, 2017/8844 E., 2019/3196 K., 26.03.2019
- Yargıtay 8. HD, 2017/7798 E., 2018/16781 K., 04.10.2018
- Yargıtay 8. HD, 2018/2319 E., 2018/16167 K., 25.09.2018
- Yargıtay 8. HD, 2017/6812 E., 2018/8547 K., 08.03.2018