TMK 262'ye göre eşler ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun olarak yönetir; olağan yönetim sınırları içinde her eş tek başına hareket edebilir, ortaklığı borç altına sokabilir ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilir. Yönetimdeki ölçü eşlerin eşitliği ve "evlilik birliğinin yararı"dır; olağan işlerde yapılan işlem diğer eş bakımından da sonuç doğurur (S. Sayısı 723, s. 102).
- Olağan yönetim
- Ortaklık mallarının günlük ve alışılmış işleri (TMK m. 262/2).
- Evlilik birliğinin yararı
- Yönetimde uyulacak ölçü (S. Sayısı 723, s. 102).
- Yükümlülük altına sokma
- Ortaklığı borç altına sokan işlem (TMK m. 262/2).
- Eşitlik ilkesi
- Eşlerin yönetimde aynı hakka sahip olması (S. Sayısı 723, s. 102).
TMK 262 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yönetim | Eşler ortaklık mallarını birlikte yönetir | TMK m. 262/1 |
| Ölçü | Evlilik birliğinin yararı | TMK m. 262/1 |
| Eşitlik | Eşler yönetimde aynı hakka sahiptir | S. Sayısı 723, s. 102 |
| Kaynak | İsviçre Medenî Kanunu m. 227 | S. Sayısı 723, s. 102 |
| Olağan işler | Her eş tek başına hareket edebilir | TMK m. 262/2 |
| Sonuç | İşlem diğer eş bakımından da sonuç doğurur | S. Sayısı 723, s. 102 |
| Sorumluluk | Üstlenilen yükümden ortaklık sorumludur | TMK m. 268 |
| Sınır | Olağan yönetim dışındaki işler birlikte yapılır | TMK m. 263 |
| Görev | Bu uyuşmazlıklara aile mahkemesi bakar | Yargıtay 13. HD, 2007/8430 K. |
TBMM gerekçesine göre madde İsviçre Medenî Kanunu'nun 227. maddesinden aynen alınmıştır. Gerekçe birinci fıkra bakımından dayanağı açıkça söyler: "Eşlerin eşitliği ilkesi, ortaklık mallarının yönetiminde de eşitliği gerektirdiğinden, bu hükümle eşlerin yönetimde aynı hakka sahip olduğu öngörülmüştür." Yönetimde ölçü "evlilik birliğinin yararı"dır. İkinci fıkra bakımından gerekçe sonucu da belirtir: eşlerden her biri olağan işlerde tek başına hareket edebilir, yaptığı işlemler diğer eş açısından da sonuç doğurur ve üstlenilen yüküm dolayısıyla ortaklık sorumlu olur. Tasarının 262. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddenin doğrudan uygulandığı yayımlanmış karar sayısı çok azdır; mal ortaklığı rejimi ülkemizde nadiren seçildiğinden yönetim hükümleri de mahkeme önüne az gelmektedir. Buna karşılık maddenin pratik sonucu çok nettir ve sözleşmeyle mal ortaklığına geçen eşlerin bilmesi gerekir: olağan işlerde eşinizin tek başına yaptığı işlem sizi de bağlar ve ortaklık mallarını sorumlu kılar. Market alışverişi, abonelik sözleşmeleri, olağan bakım ve onarım gibi işler bu kapsamdadır. Buna karşılık taşınmaz satışı, ipotek kurulması, işletme devri gibi olağanüstü işlerde tek başına hareket edilemez; bunlar için birlikte hareket ya da diğerinin rızası şarttır (TMK m. 263). Eşiniz olağan yönetim sınırını aşan bir işlem yapmışsa ya da yönetimde birliğin yararına aykırı davranıyorsa, mal ayrılığına geçiş isteyebilirsiniz (TMK m. 206).
Yönetimde eşitlik
- Kural: Eşler ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun olarak yönetirler (TMK m. 262/1).
- Dayanak: Gerekçeye göre bu, eşlerin eşitliği ilkesinin sonucudur (S. Sayısı 723, s. 102).
- Ölçü: Yönetimde ölçü "evlilik birliğinin yararı"dır.
- Eski düzen: 743 sayılı Kanun'da yönetim kocaya aitti (743 s. K. m. 212).
- Kapsam: Yönetim, ortaklık mallarının korunması, işletilmesi ve gelir getirmesini kapsar.
- Kişisel mallar: Her eş kendi kişisel malını ayrıca yönetir (TMK m. 267).
Olağan yönetim nedir?
- Kural: Olağan yönetim sınırları içinde her eş ortaklığı yükümlülük altına sokabilir ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilir (TMK m. 262/2).
- Tek başına hareket: Gerekçeye göre eşlerden her biri tek başına hareket edebilir (S. Sayısı 723, s. 102).
- Sonuç: Yapılan işlem diğer eş açısından da sonuç doğurur.
- Sorumluluk: Üstlenilen yüküm dolayısıyla ortaklık sorumlu olur (TMK m. 268).
- Örnekler: Günlük ihtiyaçlar, olağan bakım ve onarım, alışılmış nitelikteki sözleşmeler.
- Sınır: Olağan yönetimi aşan işler ayrı hükme tabidir (TMK m. 263).
Olağan ve olağanüstü yönetim ayrımı
- Ayrım: Olağan yönetim dışında kalan konularda eşler ancak birlikte ya da diğerinin rızasıyla hareket edebilir (TMK m. 263/1).
- Ölçüt: İşlemin ortaklık malvarlığı üzerindeki etkisi ve alışılmışlık derecesi.
- Olağanüstü sayılanlar: Taşınmaz satışı, ipotek kurulması, işletme devri gibi işlemler.
- Üçüncü kişi: Rızanın bulunmadığını bilmeyen iyiniyetli üçüncü kişi korunur (TMK m. 263/2).
- Temsil: Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler saklıdır (TMK m. 263/3).
- Pay: Hiçbir eş ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf edemez (TMK m. 257).
Meslek ve sanat icrası
- Kural: Eşlerden biri diğerinin rızasıyla ortaklık mallarını kullanarak meslek ya da sanat icra ederse, buna ilişkin bütün hukukî işlemleri yapabilir (TMK m. 264).
- Rıza: Gerekçeye göre rıza açık olabileceği gibi örtülü de olabilir (S. Sayısı 723, s. 102-103).
- Kapsam: İşletmenin amaç ve konusunun gerektirdiği işlemler.
- Sorumluluk: Bu faaliyetten doğan borçlardan ortaklık malları da sorumludur (TMK m. 268).
- Sınırlama: Eşler sözleşmeyle meslek mallarını ortaklık dışında tutabilir (TMK m. 259).
- Amaç: Hukuk güvenliğinin sağlanması.
Ortaklık malından yararlanma
- Kural: Ortaklık mallarından yararlanma da birliğin yararına uygun olmalıdır (TMK m. 262/1).
- Dönem ayrımı: Her mal, edinildiği tarihte geçerli rejime göre değerlendirilir (Yargıtay 3. HD, 2011/6194 E., 2011/10238 K., 14.06.2011).
- Yarı pay: Sözleşmeden sonra bir eş adına edinilen taşınmazın yarısı diğer eşe aittir (4721 s. K. m. 705/2).
- Ecrimisil: Mirasçıların istemi yalnız kalan yarı pay üzerinden hesaplanır.
- Önceki mallar: Sözleşmeden önce edinilenlerde yalnız miras payları esas alınır.
- Keşif: Hesaplama için mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır.
Usul
- Görev: Mal ortaklığı rejiminden kaynaklanan alacak davalarına aile mahkemesi bakar (Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007).
- Kamu düzeni: Görev kendiliğinden gözetilir.
- Eşler arası borç: Kredi ve kefalet gibi işlemlerden doğan iç ilişki de aile mahkemesinde görülür.
- Aykırı yönetim: Birliğin menfaatlerini tehlikeye düşüren eşe karşı mal ayrılığı istenebilir (TMK m. 206).
- Bilgi verme: Malvarlığı ve ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınma haklı sebeptir (TMK m. 206/2).
- Sona erme: Rejim sona erdiğinde yönetimden doğan sorumluluk vekâlet hükümlerine tabidir (TMK m. 266).
Mal ortaklığına geçtiyseniz yönetim kurallarını baştan konuşup yazıya dökün. Kanun olağan işlerde her eşe tek başına hareket yetkisi verdiğinden, eşinizin yaptığı olağan nitelikteki bir sözleşme sizi ve ortaklık mallarını da bağlar; bu nedenle ortak hesap hareketlerini düzenli izleyin. Olağanüstü işlemlerde ise durum tersidir: taşınmaz satışı, ipotek, kefalet ya da işletme devri gibi işlemler için rızanız aranır; böyle bir işlem rızanız olmadan yapılmışsa derhal itiraz edin ve tapu kaydına şerh için başvurun. Eşiniz ortaklık mallarını kullanarak bir meslek ya da sanat icra ediyorsa, bu faaliyetin kapsamını ve ortaklığı ne ölçüde borç altına sokabileceğini sözleşmede sınırlandırmayı düşünün. Yönetimde birliğin yararına aykırı davranış, malvarlığı hakkında bilgi vermekten kaçınma ya da rızayı haklı sebep olmaksızın esirgeme varsa mal ayrılığına geçiş isteyebilirsiniz. Son olarak, mal ortaklığı rejiminden doğan her türlü alacak ve borç uyuşmazlığında görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğunu unutmayın; asliye hukuk mahkemesinde açılan dava görev yönünden reddedilir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Ortaklık mallarından yararlanma ve ecrimisil hesabı, her taşınmaz için o taşınmazın edinildiği dönemin rejimine göre ayrı ayrı yapılır
Mirasbırakan 1973'te evlenmiş, 27.12.2002'de eşiyle noterde mal ortaklığı sözleşmesi yapmıştı. Taşınmazlarından biri sözleşmeden sonra 2006'da, diğer beşi ise 1976-1994 arasında edinilmişti. Önceki evliliğinden olan çocukları, taşınmazların sağ kalan eş ve onun çocukları tarafından kullanıldığını ileri sürerek ecrimisil istedi. Mahkeme mal ortaklığı hükümlerini bütün taşınmazlara uygulayarak karar verilmesine yer olmadığına hükmetti.
“27.12.2002 tarihinden sonra muris eşin edindiği taşınmazlar yönünden TMK'nun 705/2 maddesine göre 1/2 hissesi diğer eş (davalı) tarafından tescil işleminden önce mülkiyet hakkının kazanılmış olduğu kabul edilmelidir. Ayrıca, 4722 sayılı Kanunun 10/3.maddesi gereğince mal rejimi sözleşmesi ile yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminin geriye doğru evlenme tarihine kadar geçerli olacağına ilişkin eşlerin sözleşmede açık beyanları da bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Mal ortaklığı sözleşmesi, ondan önce edinilmiş taşınmazları kapsamaz; bu nedenle ecrimisil hesabında taşınmazlar ikiye ayrılır. Sözleşmeden sonra edinilen taşınmazda sağ kalan eş kanun gereği yarı paya sahip olduğundan (4721 s. K. m. 705/2), mirasçıların istemi ancak kalan yarı pay üzerinden hesaplanır. Sözleşmeden önce edinilenlerde ise yalnız miras payları esas alınır. Karar, ortaklık mallarının yönetim ve yararlanmasına ilişkin sonuçların her mal için ayrı ayrı belirlenmesi gerektiğini gösterir.
Eşler arasındaki borçlardan ve mal ortaklığı rejiminden kaynaklanan alacak davasına aile mahkemesi bakar; görev kendiliğinden gözetilir
Eşler, evlilik birliği içinde yabancı bir bankadan kredi çekmiş, sözleşmeye diğer eş de kefil olarak imza atmıştı. Krediyi ödeyen eş, diğerinin payına düşen borcu ödediğini ileri sürerek 26.000 İsviçre Frangının tahsilini istedi. Asliye hukuk mahkemesi işin esasına girerek davayı reddetti.
“Dava evlilik birliği sırasında eşler arasındaki borçlar ve mal ortaklığı rejiminden kaynaklanmakta olup, dava yeni medeni kanunun yürürlüğe girmesinden sonra açılmıştır. Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve yargılama usullerine dair kanunun 4. maddesinde aile mahkemelerine MK.nun ikini kitabında yazılı dava işlere bakma görevi verilmiştir. Mahkemece görevle ilgili hususlar resen gözetileceğinden ayrı bir aile mahkemesi var ise görevsizlik kararın verilmesi yok ise davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken işin esası incelenip yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.”
Ne anlama geliyor? Daire hükmü bozmuştur. Ortaklığı yükümlülük altına sokan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabında düzenlendiğinden aile mahkemesinin görev alanına girer; görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Karar, mal ortaklığında eşlerden birinin yaptığı kredi işleminin doğurduğu iç ilişkinin de genel mahkemede değil aile mahkemesinde çözüleceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Madde gerekçesi
Madde 262- Madde İsviçre Medenî Kanununun 227 nci maddesinden aynen alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasına göre eşler ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun olarak yöneteceklerdir. Eşlerin eşitliği ilkesi, ortaklık mallarının yönetiminde de eşitliği gerektirdiğinden, bu hükümle eşlerin yönetimde aynı hakka sahip olduğu öngörülmüştür. Yönetimde ölçü, "evlilik birliğinin yararı"dır. Maddenin ikinci fıkrasına göre ise, her eşin, olağan işlerde ortaklığı yükümlülük altına sokabileceği ve tasarrufta bulunabileceği öngörülmüştür. Bunun sonucu olarak eşlerden her biri tek başına hareket edebilir ve yaptığı işlemler diğer eş açısından da sonuç doğurur. Üstlenilen yüküm dolayısıyla ortaklığın sorumlu olacağı tabiîdir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 102Gerekçe, maddenin iki fıkrasını iki ayrı ilkeye bağlar. Birinci fıkranın dayanağı eşlerin eşitliği ilkesidir; bu, 743 sayılı Kanun'da yönetimin kocaya ait olmasına son veren bir tercihtir. Yönetimde ölçü olarak "evlilik birliğinin yararı" belirlenmiştir; yani eşler ortaklık mallarını kendi kişisel çıkarlarına göre değil, ailenin yararına yönetmekle yükümlüdür. İkinci fıkranın dayanağı ise işlem güvenliğidir: olağan işlerde her eşin tek başına hareket edebilmesi, üçüncü kişilerin her işlemde iki eşin de rızasını aramak zorunda kalmamasını sağlar. Gerekçenin son cümlesi bu yetkinin karşılığını da söyler: üstlenilen yüküm dolayısıyla ortaklık sorumlu olur. Tasarının 262. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da mal ortaklığına giren malların yönetimi kocaya aitti; kadının yönetim hakkı yalnız evlilik birliğini temsil yetkisi ölçüsündeydi. Yönetim masrafları ortaklık mallarından karşılanıyordu. Bugünkü metin bu eşitsizliği kaldırmış, yönetimi her iki eşe eşit olarak vermiş ve ölçüyü "evlilik birliğinin yararı" olarak belirlemiştir.
Mal ortaklığına giren malların idaresi kocaya aittir. İdare masrafı bu mallardan ödenir. Karı, evlilik birliğini temsildeki salahiyeti nisbetinde idare hakkını haizdir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 212 | 4721 sayılı Kanun m. 262 | |
|---|---|---|
| Yönetim | Kocada | Eşlerde eşit |
| Kadının yetkisi | Temsil yetkisi ölçüsünde | Eşit |
| Ölçü | Belirtilmemiş | Evlilik birliğinin yararı |
| Olağan işler | Tasarrufta istisna (m. 213) | Tek başına yetki |
| Masraflar | Ortaklık mallarından | Ortaklık mallarından (m. 266) |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; yönetimde eşitlik benimsendi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 186: Birliğin yönetimi.
- TMK m. 188: Evlilik birliğinin temsili.
- TMK m. 206: Mal ayrılığına geçiş kararı.
- TMK m. 257: Genel mal ortaklığı.
- TMK m. 259: Diğer mal ortaklıkları.
- TMK m. 263: Olağanüstü yönetim.
- TMK m. 264: Ortaklık malları ile meslek veya sanat icrası.
- TMK m. 266: Ortaklık mallarıyla ilgili işlemlerden doğan sorumluluk.
- TMK m. 267: Kişisel mallarda yönetim.
- TMK m. 268: Ortaklık borçları.
Mal ortaklığında eşinizin yaptığı işlemlerin sizi bağlayıp bağlamadığını değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 262 ne diyor?
Eşler ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun olarak yönetir; olağan yönetim sınırları içinde her eş ortaklığı yükümlülük altına sokabilir ve ortak mallarda tasarrufta bulunabilir.
Ortaklık mallarını kim yönetir?
Eşler birlikte ve eşit hakla (TMK m. 262/1).
Yönetimde ölçü nedir?
Evlilik birliğinin yararı (S. Sayısı 723, s. 102).
Eşim tek başına işlem yapabilir mi?
Olağan yönetim sınırları içinde evet (TMK m. 262/2).
O işlem beni de bağlar mı?
Evet; gerekçeye göre diğer eş açısından da sonuç doğurur (S. Sayısı 723, s. 102).
Ortaklık malları sorumlu olur mu?
Evet; üstlenilen yükümden ortaklık sorumludur (TMK m. 268).
Olağan iş neleri kapsar?
Günlük ihtiyaçlar, olağan bakım ve onarım, alışılmış nitelikteki sözleşmeler.
Taşınmaz satışı olağan iş midir?
Hayır; olağanüstü yönetime girer (TMK m. 263).
Olağanüstü işlerde ne gerekir?
Birlikte hareket ya da diğerinin rızası (TMK m. 263/1).
Rızam olmadan yapılan işlem geçerli olur mu?
Rızanın bulunmadığını bilmeyen iyiniyetli üçüncü kişi korunur (TMK m. 263/2).
Payım üzerinde tek başıma tasarruf edebilir miyim?
Hayır (TMK m. 257).
Eşim ortaklık mallarıyla iş yapıyorsa ne olur?
Rızanızla meslek icra ediyorsa buna ilişkin bütün işlemleri yapabilir (TMK m. 264).
Bu rıza yazılı olmak zorunda mı?
Gerekçeye göre örtülü de olabilir (S. Sayısı 723, s. 102-103).
Kişisel mallarımı kim yönetir?
Her eş kendi kişisel malını yönetir (TMK m. 267).
Eşim kötü yönetirse ne yapabilirim?
Mal ayrılığına geçilmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 206).
Bilgi vermekten kaçınırsa?
Bu da haklı sebep sayılır (TMK m. 206/2).
Rızayı haklı sebep olmadan esirgerse?
Bu da mal ayrılığına geçiş sebebidir (TMK m. 206/2).
Ortaklık malından ecrimisil istenebilir mi?
Evet; hesap taşınmaz taşınmaz, döneme göre yapılır (Yargıtay 3. HD, 2011/6194 E., 2011/10238 K., 14.06.2011).
Sözleşmeden önce edinilen taşınmazda durum ne?
Yalnız miras payları esas alınır.
Eşimle aramdaki kredi alacağı davasına hangi mahkeme bakar?
Aile mahkemesi (Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007).
Eski Kanun'da yönetim kimdeydi?
Kocada (743 s. K. m. 212).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 186, 188, 206, 257, 259, 262, 263, 264, 266, 267, 268, 705
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 212
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 262 gerekçesi s. 102, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Yargıtay 3. HD, 2011/6194 E., 2011/10238 K., 14.06.2011
- Yargıtay 13. HD, 2007/3940 E., 2007/8430 K., 14.06.2007