TMK 135'e göre evlenme başvurusu, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır. Evlendirme Yönetmeliği'ne göre başvuru, örneğine uygun düzenlenip imzalanan "beyanname" ile yapılır. Sözlü başvuru evlendirme memuru huzurunda beyannameye geçirilip taraflarca imzalanır; yazılı hâle getirilmedikçe diğer işlemlere başlanmaz (Evlendirme Yönetmeliği m. 18). Başvuruda fotoğraflı kimlik gösterilmesi zorunludur. Başvuru işlemleri özel vekâletnameyle atanan vekil aracılığıyla yürütülebilir (Yön. m. 17), ancak vekâletle evlenme yapılamaz; törende tarafların bizzat bulunması gerekir (Yön. m. 27). Yargıtay, başkasının kimliğiyle yapıldığı ileri sürülen bir evlilikte nikâh defterindeki imza ve fotoğrafların incelenmesini aramıştır (Yargıtay 2. HD, 2014/17966 E., 2014/25724 K., 15.12.2014).
- Evlenme başvurusu
- Evleneceklerin, evlendirme memurluğuna evlenmek istediklerini bildirmesi. Yazılı veya sözlü yapılabilir (TMK m. 135).
- Beyanname
- Başvurunun yapıldığı, örneğine uygun olarak düzenlenen ve evleneceklerce veya vekillerince imzalanan form (Evlendirme Yönetmeliği m. 18).
- Vekil eliyle başvuru
- Başvuru işlemlerinin, vekâlet verenin, vekilin ve evlenilecek kişinin tam kimliklerini ve amacını açıkça gösteren özel vekâletnameyle yürütülmesi (Yön. m. 17).
- Evlenme dosyası
- Beyanname ve kanunda sayılan belgelerden oluşan ve evlendirme memurunca incelenen dosya (TMK m. 136; Yön. m. 20).
TMK 135 ne düzenler?
Madde, evlenme başvurusunun şeklini düzenler: başvuru evlenecekler tarafından yapılır ve yazılı veya sözlü olabilir. TBMM gerekçesine göre bu, eskiden olduğu gibi korunmuştur. 743 sayılı Kanun da evlenme kararının sözlü olarak veya imzaları onaylanmış olmak şartıyla yazılı olarak beyan edilebileceğini öngörüyordu.
Başvurunun ayrıntıları, Türk Medeni Kanunu'nun 144. maddesi uyarınca çıkarılan Evlendirme Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Birlikte başvuru | Evlenecek kadın ve erkeğin, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurması esastır | TMK m. 134; Yön. m. 16 |
| Beyanname | Başvuru, örneğine uygun düzenlenip imzalanan beyanname ile yapılır | Yön. m. 18 |
| Kimlik | Taraflar fotoğraflı kimliklerini göstermek zorundadır; gösterilmezse başvuru kabul edilmez | Yön. m. 18 |
| Sözlü başvuru | Evlendirme memuru huzurunda beyannameye geçirilir, taraflarca imzalanır, imzalar memurca onaylanır | Yön. m. 18 |
| Vekil | Başvuru işlemleri özel vekâletnameyle atanan vekil aracılığıyla yürütülebilir | Yön. m. 17 |
| İmza atamayanlar | İmza yerine sol el işaret parmağının izi alınır | Yön. m. 19 |
| İşitme ve konuşma engelliler | Evlenme isteğini özel işaretlerle açıklayabilir; gerekirse işaretlerden anlayan aracı kullanılır | Yön. m. 19 |
| Köyde oturan ve yabancıyla evlenecek Türk vatandaşı | Belediye evlendirme memurluklarına veya nüfus müdürlüğüne başvurabilir | Yön. m. 16 |
Başvuruda vekil olur, törende olmaz
Başvuru aşaması vekil aracılığıyla yürütülebilir. Bunun için vekâletnamede vekâlet verenin, vekilin ve evlenilecek kişinin tam kimlikleri ile vekâletin evlenme işlemlerinin yürütülmesi için verildiği açıkça belirtilmelidir (Yön. m. 17). Evlenme töreni ise farklıdır: evlenme, yetkili görevli önünde en az iki tanıkla ve bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27). Evlenme, evlendirme memurunun sorusuna tarafların olumlu sözlü cevap vermesiyle oluşur (TMK m. 142).
Yurt dışında yaşayan biri için başvuru işlemleri vekille takip edilebilir; ancak nikâh günü kendisinin bizzat hazır bulunması gerekir. Vekil, evlenecek kişi yerine "evet" diyemez (Yön. m. 27).
Beyannamenin önemi
Beyanname ve evlenme kütüğündeki kayıtlar, sonradan çıkan uyuşmazlıklarda temel belgedir:
- Kısıtlının evliliğinde beyannamedeki yasal temsilci izni bölümünün boş olması ve vasinin yazılı izin belgesinin bulunmaması, evliliğin iptalinde dikkate alınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024).
- Başkasının kimliğiyle evlenildiği iddiasında mahkeme, evlenmeyi yapan belediyeden defteri getirtmeli, imzaları ve fotoğrafları taraflarla karşılaştırmalı ve nikâh tanıklarını dinlemelidir (Yargıtay 2. HD, 2014/17966 E., 2014/25724 K., 15.12.2014).
- Beyannamedeki adres, adres kayıt sistemindeki adresin yerine geçmez. Adres kayıt sistemindeki adresi yurt dışında olan davalılara beyannamedeki adrese yapılan tebligat usulsüz sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2013/18015 E., 2013/23282 K., 09.10.2013).
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nikâh başvurusu için ikimizin birlikte gitmesi gerekir mi? | Birlikte başvuru esastır; başvuru işlemleri özel vekâletnameli vekille de yürütülebilir | Yön. m. 16, 17 |
| Eşim yurt dışında, vekâletle nikâh kıyılabilir mi? | Hayır; vekâletle evlenme yapılamaz | Yön. m. 27 |
| Okuma yazma bilmiyorum | İmza yerine parmak izi alınır | Yön. m. 19 |
| İşitme ve konuşma engelliyim | İsteğiniz özel işaretlerle açıklanabilir; aracı kullanılabilir | Yön. m. 19, 27 |
| Kimliğim yanımda değil | Fotoğraflı kimlik gösterilmeden başvuru kabul edilmez | Yön. m. 18 |
| Başvuruyu sözlü yaptım | Memur huzurunda beyannameye geçirilir ve imzalanır | TMK m. 135; Yön. m. 18 |
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sisteminden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Başkasının kimliğiyle yapıldığı ileri sürülen evlilikte nikâh defteri, imzalar ve fotoğraflar incelenmelidir
Kadın, kendisi yurt dışındayken evliliğin sahte kimlikle gerçekleştirildiğini ve nüfusta ortak çocukları gibi görünen çocuğun da kendi çocuğu olmadığını ileri sürerek evliliğin yok hükmünde olduğunun tespitini istedi. Davalı erkek de evlenmek istediği bir başka kadının davacının kimliğini kullandığını belirterek davayı kabul etti. Mahkeme iddiayı ispatlanmamış sayarak davayı reddetti. Daire, butlan davalarında tarafların ikrarının ve davayı kabulün hâkimi bağlamadığını, bu kuralın yokluk davalarında da geçerli olduğunu belirtti. Evlenmeyi yapan belediyeden defterin getirtilmesi, imzaların ve fotoğrafların taraflarla karşılaştırılması, nikâh tanıklarının dinlenmesi ve gerekirse imza incelemesi yaptırılması gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“Evlenmenin butlanı davaları, yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlere tabi olduğundan (TMK m. 160), bu davalarda tarafların ikrarı ve davalının davayı kabul açıklaması tek başına sonuç doğurmaz ve hakimi bağlamaz (TMK m. 184/3).”
Ne anlama geliyor? Evlendirme memuru önünde kimin evlenme iradesini açıkladığı, kimlik ve imza belgeleriyle duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
Beyannamede yasal temsilci izni bölümünün boş olması kısıtlının evliliğinin iptalinde dikkate alındı
Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanan bir erkek 2018'de evlendi. Vasisi olan annesi, evlenme sırasında izninin bulunmadığını ileri sürerek evliliğin nispi butlan sebebiyle iptalini istedi. Belediyeden gelen evlenme beyannamesinde yasal temsilcinin izni bölümünün boş olduğu ve vasinin yazılı izin belgesinin bulunmadığı anlaşıldı. Bölge adliye mahkemesi, evlenme tarihinde kısıtlı olan erkeğin vasisinin izninin bulunmadığını belirterek evliliği 153. madde uyarınca iptal etti. Yargıtay kararı onadı.
“evlenme beyannamesinde yasal temsilcinin izni kısmının boş olduğu vasinin yazılı izin belgesinin bulunmadığının anlaşıldığı”
Ne anlama geliyor? Beyanname, kanunun aradığı izinlerin verilip verilmediğini gösteren ilk belgedir. Eksik bölümler, evlendirme memurunun inceleme görevini de gündeme getirir (TMK m. 137).
Beyannamedeki adres, adres kayıt sistemindeki adresin yerine geçmez
Cumhuriyet savcısının davanamesiyle açılan davada davalıların hem davanamede hem de adres kayıt sisteminde gösterilen adresleri Almanya'daydı. Buna rağmen dava dilekçesi ve duruşma davetiyesi, evlenme beyannamesindeki adreslerine Tebligat Kanunu'nun 35. maddesine göre tebliğ edildi. Daire, bu tebligatın usulsüz olduğunu, davalıların savunma hakkını da içeren hukuki dinlenilme hakkının ihlal edildiğini belirtti. Dava dilekçesinin ve duruşma gününün davalıların Almanya'daki adreslerine usulüne uygun tebliğ edilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
“evlenme beyannamesindeki adreslerine, Tebligat Kanununun 35. maddesi gereğince tebligat yapılması usulsüz olup, sonuç doğurmaz.”
Ne anlama geliyor? Beyanname evlenme anındaki bilgileri gösterir; sonraki davalarda tebligat için güncel adres kayıtları esas alınmalıdır.
Madde gerekçesi
Maddede evlenme başvurusunun ne şekilde yapılacağı düzenlenmiştir. Bu başvurunun eskiden olduğu gibi yazılı veya sözlü olabileceği hükme bağlanmıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 67743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, evlenme kararlarını, belediye reisine veya reisin evlenme işlerine memur ettiği belediye dairesindeki vekiline ve köylerde ihtiyar heyetine beyan edince, bu karar ilan olunur. İlan müddeti onbeş gündür. Bu beyan, kendileri tarafından şifahen yapıldığı gibi imzaları musaddak olmak şartiyle tahriren de olur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 97 | 4721 sayılı Kanun m. 135 | |
|---|---|---|
| Şekil | Sözlü veya imzaları onaylanmış yazılı beyan | Yazılı veya sözlü başvuru |
| İlan | On beş gün ilan edilirdi | İlan yoktur; Yönetmeliğe göre evlenme kararının ilanına gerek yoktur (Yön. m. 21) |
Değişiklik geçmişi
TMK m. 135, 01.01.2002'de yürürlüğe girdiğinden bu yana hiç değiştirilmemiştir. mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde bu maddeye ilişkin bir Anayasa Mahkemesi iptal notu da yer almamaktadır. Başvurunun ayrıntılarını düzenleyen Evlendirme Yönetmeliği ise çeşitli tarihlerde değiştirilmiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 134: Başvuru makamı ve evlendirme memuru.
- TMK m. 136: Başvuruya eklenecek belgeler.
- TMK m. 137: Başvurunun incelenmesi ve reddi.
- TMK m. 142: Törenin şekli.
- TMK m. 144: Evlenme işlemlerinin yönetmelikle düzenlenmesi.
- Evlendirme Yönetmeliği m. 16–19 ve 27: Başvuru, vekil, beyanname, imza atamayanlar ve törende bizzat bulunma.
Evlenme işlemleri, evliliğin yokluğu ya da aile hukukundan doğan diğer konularda dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 135 ne diyor?
TMK m. 135'e göre evlenme başvurusu, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır.
Evlenme başvurusu nasıl yapılır?
Başvuru, örneğine uygun düzenlenip imzalanan beyanname ile yapılır. Sözlü başvuru evlendirme memuru huzurunda beyannameye geçirilip taraflarca imzalanır (Evlendirme Yönetmeliği m. 18).
Nikâh başvurusunda hangi kimlik gerekir?
Taraflar fotoğraflı kimliklerini göstermek zorundadır; gösterilmezse başvuru kabul edilmez (Yön. m. 18).
Başvuruyu vekille yapabilir miyim?
Evet. Başvuru işlemleri özel vekâletnameyle atanan vekil aracılığıyla yürütülebilir. Vekâletnamede vekâlet verenin, vekilin ve evlenilecek kişinin tam kimlikleri ile evlenme işlemleri için verildiği açıkça yazılmalıdır (Yön. m. 17).
Vekâletle nikâh kıyılabilir mi?
Hayır. Evlenme, bizzat tarafların huzuruyla yapılır; vekâletle evlenme yapılamaz (Yön. m. 27).
İmza atamayan kişi nasıl başvurur?
İmza yerine sol el işaret parmağının izi alınır; bu parmak yoksa Yönetmelikte belirtilen sırayla diğer parmakların izi kullanılır (Yön. m. 19).
İşitme ve konuşma engelli biri nasıl evlenir?
Evlenme isteğini özel işaretlerle açıklayabilir; gerekirse işaretlerden anlayan bir aracı bulundurulur. Okuma yazma biliyorsa beyanı yazılı olarak da kabul edilir (Yön. m. 19, 27).
Başkası benim kimliğimle evlenmiş görünüyor; ne yapmalıyım?
Evliliğin yokluğunun tespiti davası açılabilir. Yargıtay'a göre mahkeme nikâh defterini getirtmeli, imza ve fotoğrafları karşılaştırmalı ve tanıkları dinlemelidir; tarafların kabul beyanı tek başına yetmez (Yargıtay 2. HD, 2014/17966 E., 2014/25724 K., 15.12.2014).
Evlenme kararı ilan edilir mi?
Hayır. 743 sayılı Kanun döneminde evlenme kararı on beş gün ilan edilirdi; yürürlükteki düzenlemede evlenmenin yapılabilmesi için ilana gerek yoktur (Yön. m. 21).
Köyde oturuyorum ve yabancı biriyle evleneceğim; nereye başvururum?
Belediye evlendirme memurluklarına veya nüfus müdürlüğüne başvurabilirsiniz (Yön. m. 16).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 134–136, 142, 144, 160, 184
- Evlendirme Yönetmeliği m. 16–21, 27
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 97 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 135 gerekçesi, s. 67
- Yargıtay 2. HD, 2024/912 E., 2024/6536 K., 26.09.2024
- Yargıtay 2. HD, 2014/17966 E., 2014/25724 K., 15.12.2014
- Yargıtay 2. HD, 2013/18015 E., 2013/23282 K., 09.10.2013