Eşlerden biri yurt dışında yaşıyor veya yabancıysa anlaşmalı boşanma Türkiye’de de yapılabilir, yurt dışında da. Türk vatandaşları için Türk mahkemeleri yetkilidir; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa dava son yerleşim yerinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’de açılır. Boşanmaya eşlerin ortak millî hukuku, ayrı vatandaşlıkta ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır; Türk vatandaşlığı da taşıyan kişi için Türk hukuku esastır. Yurt dışındaki eş vekille veya istinabeyle dinlenemez: Türkiye’ye gelmeli veya görüntülü bağlantıyla duruşmaya katılmalıdır. Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’de hüküm doğurmak için nüfusa idari yoldan tescil edilmeli (5490 sayılı Kanun m. 27/A) veya mahkemece tanınmalıdır (5718 sayılı Kanun m. 58). Tanınan karar, kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder. Fransa’daki noter boşanması gibi mahkeme kararı olmayan işlemler tanıma davasında reddedilebilir. Anlaşmayla verilen yabancı kararda kusur belirlenmemişse Türk mahkemesi sonradan kusur belirleyip tazminata hükmedemez.
Yurt dışında yaşayanlar Türkiye’de anlaşmalı boşanabilir mi?#
Evet. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (5718 sayılı Kanun m. 40). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalar, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede; bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse son yerleşim yeri mahkemesinde; o da yoksa “Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde” görülür (5718 sayılı Kanun m. 41). Yetki kuralları için 3. Bölüme bakılmalıdır.
Hangi ülkenin hukuku uygulanır?#
Vatandaşlığa göre değişir. “Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır” (5718 sayılı Kanun m. 14/1).
| Eşler | Uygulanacak hukuk |
|---|---|
| İki Türk vatandaşı | Türk hukuku |
| Biri Türk ve başka bir ülke vatandaşı, diğeri de Türk | Türk hukuku (m. 4/1-b) |
| Aynı yabancı devlet vatandaşları | O devletin hukuku; kamu düzenine açıkça aykırı hüküm uygulanmaz (m. 5) |
| Farklı vatandaşlar | Ortak mutad mesken hukuku; yoksa Türk hukuku |
| Boşanma sonrası nafaka | Aynı kural (m. 14/2) |
| Velayet | Aynı kural (m. 14/3) |
| Geçici tedbirler | Türk hukuku (m. 14/4) |
| Mal rejimi | Seçilen hukuk, yoksa evlenme anındaki ortak millî hukuk; taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülke hukuku (m. 15) |
Hâkim yabancı hukuku kendiliğinden uygular; içeriği tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun m. 2). Kamu düzeni sınırı uygulamada önemlidir. Irak vatandaşı eşlerin davasında, boşanma mevzuatının kadın ve erkeğe eşit haklar tanımadığı ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğu belirtilerek Türk hukuku uygulanmıştır. Aynı dosyada davalı vekilinin duruşmada eşinin de boşanmak istediğini söylemesi, “anlaşmalı boşanma koşulları gerçekleşmediğinden” sonuç doğurmamış, dava reddedilmiş ve karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/6024 E., 2023/4468 K., 04.10.2023). İngiliz vatandaşı eşlerin ortak velayet davasında ise millî hukuklarındaki düzenlemeler dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2016/15771 E., 2017/1737 K., 20.02.2017).
Önce geçerli bir evlilik bulunmalıdır. Suriye vatandaşı kadın ile Suriye ve Türk vatandaşı erkek arasındaki anlaşmalı boşanma kararı, nüfus kaydına göre aralarında geçerli bir evlilik bulunmadığı ve hukuki yarar yokluğundan davanın reddi gerektiği belirtilerek kanun yararına bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2026/7540 E., 2026/7942 K., 10.09.2026).
Yurt dışındaki eş davaya nasıl katılır?#
Bizzat. Kanun “hâkimin tarafları bizzat dinleyerek” kanaat edinmesini arar (TMK m. 166/3; 5. Bölüm). Seçenekler şunlardır:
| Yol | Sonuç |
|---|---|
| Türkiye’ye gelip duruşmaya katılmak | En güvenli yol |
| Görüntülü bağlantı (HMK m. 149) | Mahkemenin kararıyla mümkün; kabul ve imza kurallarına uyulmalı (5. Bölüm) |
| Telefonla görüntülü arama | Geçersiz; bu yolla verilen karar kanun yararına bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2021/7601 E., 2021/6759 K., 04.10.2021) |
| Vekille temsil | Dinlenmenin yerine geçmez; vekil protokol imzalasa bile yetmez (Yargıtay 2. HD, 2021/7601 E., 2021/6759 K., 04.10.2021) |
| İstinabe | Öğretiye göre uygun değildir (Doğan, s. 768) |
| Bulunduğu ülkede boşanıp Türkiye’de tanıtmak | Mümkün (aşağıda) |
Yurt dışındaki eş için vekâletname, Türk konsolosluğundan veya apostil şerhli noterden alınır. Vekâletnamede boşanma, davayı kabul ve kanun yollarından feragat yetkisi açıkça bulunmalıdır (HMK m. 74). Yabancı eş Türkçe bilmiyorsa duruşmada tercüman bulundurulmalı ve protokol eşin anladığı dile de çevrilmelidir. Hâkimin serbest irade kanaati, eşin ne imzaladığını anlamasına bağlıdır.
Yurt dışında boşananlar Türkiye’de ne yapmalıdır?#
Kararı Türkiye’de geçerli hâle getirmelidir; aksi hâlde nüfusta evli görünürler. İki yol vardır:
| İdari tescil | Mahkemede tanıma | |
|---|---|---|
| Dayanak | 5490 sayılı Kanun m. 27/A | 5718 sayılı Kanun m. 50–59 |
| Kapsam | Yabancı adlî veya idarî makam kararları | Yabancı mahkeme kararları |
| Başvuru | Eşler birlikte; biri ölmüş veya yabancıysa Türk eş tek başına | Hukuki yararı olan eş tek başına |
| Yer | Yurt dışında dış temsilcilik, yurt içinde belirlenen nüfus müdürlükleri | Aile mahkemesi |
| Şart | Yetkili makam, usulen kesinleşme, kamu düzenine açık aykırılık yok | m. 53–54 ve 58 |
| Süre | Dava gerekmez | Basit yargılama (m. 55) |
Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (5718 sayılı Kanun m. 58/1). Karara, ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya onanmış örneği ile kesinleşme belgesi ve bunların onanmış tercümesi eklenir (m. 53). Tercüme üzerinde titiz olunmalıdır: Yeminli tercümanın kaşesi tek başına yeterli görülmemiş, usulüne uygun onanmış tercüme sunulması için süre verilmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/8886 E., 2024/2351 K., 03.04.2024).
Tanınan karar geriye etkili sonuç doğurur: “Yabancı ilâmın kesin hüküm veya kesin delil etkisi yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder” (m. 59). Daire’ye göre “taraflar yabancı mahkeme kararının kesinleştiği anda boşanmış sayılırlar.” (Yargıtay 2. HD, 2024/1003 E., 2024/2481 K., 16.04.2024) Avusturya mahkemesinin anlaşmalı boşanma kararı, kesinleşme ve apostil şerhleri ile onaylı tercümesi bulunduğu ve kamu düzenine aykırılık görülmediği için tanınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/2031 E., 2024/2467 K., 16.04.2024). İsviçre’de eşlerin gerekçeli karar talep etmeyerek kesinleştirdiği karar da, gerekçeli kararın sunulmadığı itirazına rağmen tanınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/7657 E., 2024/1916 K., 19.03.2024).
Yurt dışındaki noter boşanması Türkiye’de geçerli mi?#
Tanıma davasında sorun çıkabilir. Bazı ülkelerde anlaşmalı boşanma mahkeme dışında yapılmaktadır.
Fransa’da noter huzurunda yapılan anlaşmalı boşanma, “mahkeme kararı” sayılmadığı için tanınmadı
Eşler 04.08.2021’de Fransa’da noter huzurunda anlaşmalı olarak boşandı; işlem istinaf mahkemesi başsavcılığınca tasdik edildi. Türkiye’de tanıma ve tenfiz davası açıldı. Davacı, Fransa’da 01.01.2017’den beri anlaşmalı boşanmaların noterlere bırakıldığını ileri sürdü. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi ve Daire bu kararı değiştirmemiştir. Mahkemenin gerekçesi şudur:
“…somut davada verilen boşanma kararının Fransa Noterliği’nce verildiği yani kararın Mahkeme kararı değil idari bir merci kararı olduğu, kararın İstinaf Mahkemesi Başsavcılığı tarafından tasdik edilmesinin karara Mahkeme Kararı vasfı kazandırmayacağı…”
Değerlendirme. 5718 sayılı Kanun’un tanıma hükümleri “yabancı mahkeme” ilamından söz eder. Buna karşılık 5490 sayılı Kanun m. 27/A, “adlî veya idarî makamlarınca” verilen boşanma kararlarının tescilini de kapsar. Bu nedenle noter veya idari makam boşanmasında önce dış temsilcilik veya nüfus müdürlüğü yolu denenmelidir. Mevzuatın amacı dikkate alındığında bu ayrım tartışmaya açıktır.
Yabancı mahkemedeki protokol Türkiye’de ne sonuç doğurur?#
Tanınan veya tenfiz edilen ölçüde bağlar. Boşanma ile mali sonuçlar ayrı ayrı düşünülmelidir:
- Kusur. Yabancı kararda kusur belirlenmemişse Türk mahkemesi sonradan kusur belirleyip tazminat veremez. Almanya’da anlaşmalı olarak boşanan eşlerde Türkiye’de açılan davada erkeğe kusur yüklenip tazminata hükmedilmesi bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, 2024/1003 E., 2024/2481 K., 16.04.2024). Yabancı kararda kusur belirlenmişse, tanınmayla birlikte bu tespit TMK m. 178’e göre açılan nafaka ve tazminat davasında kesin delil sayılır (Yargıtay HGK, 2017/2669 E., 2021/109 K., 18.02.2021).
- Mal rejimi. ABD’nin New Jersey eyaletinde mali sonuçlar üzerinde anlaşarak boşanan eşlerde, önce yalnız boşanma tanınmış, sonra açılan davada kararın Türkiye’deki mallara ilişkin mal rejimi bölümü de tenfiz edilmiş, karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/10884 E., 2024/1360 K., 29.02.2024). Boşanma tanınırken mali bölümün de istenmesi zaman kazandırır.
- Yabancı karardaki mal paylaşımı cümlesi. İsviçre’de boşanan eşlerin kararında “Tarafların malvarlığı şu andaki mülkiyet durumu esas alınarak ayrılmıştır” ifadesi vardı. Türkiye’de açılan davada mahkeme bu noktayı incelemeden karar verdi. Daire, yabancı kararla mal rejiminin tasfiye edilip edilmediği tartışılmadan hüküm kurulamayacağını belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2024/4908 E., 2025/2823 K., 18.03.2025).
- Taşınmaz devri. Yabancı mahkemede anlaşmalı olarak boşanan eşlerde kararda taşınmazın tesciline dair inşai bir hüküm yoktu, yalnız devir taahhüdü vardı. Daire, bu hâlde kararın tenfiz şartlarının gerçekleştiğini belirterek tanıma ve tenfiz kararı verilmesi gerektiğini söylemiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/9929 E., 2025/10870 K., 09.12.2025).
- Zamanaşımı. İsviçre’de anlaşmalı olarak boşanan eşlerin 2009’da kesinleşen kararındaki nafaka ve mali yükümlülük için 2019’da tenfiz istenmiş, mahkemeler zamanaşımı nedeniyle davayı reddetmişti. Daire, süreklilik gösteren irat niteliğindeki bu alacaklarda zamanaşımı savunmasının infaz aşamasında dikkate alınabileceğini, tanıma ve tenfiz davasında tartışılamayacağını belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2025/3373 E., 2025/11106 K., 11.12.2025).
- Feragat. Almanya’daki protokol nedeniyle konsoloslukta düzenlenen feragatnameyle Türkiye’deki davasından feragat eden kadının, aynı konuda yeniden açtığı alacak davası feragatin kesin hüküm doğurduğu gerekçesiyle reddedilmiş, karar onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/8215 E., 2024/3042 K., 02.05.2024).
- Velayet. Yabancı karardaki ortak velayet Türk kamu düzenine açıkça aykırı sayılmamıştır (11. Bölüm) (Yargıtay 2. HD, 2016/18674 E., 2017/13800 K., 04.12.2017).
- Yurt dışındaki taşınmazlar. Tasfiyede taşınmazın bulunduğu ülke hukuku uygulanır (5718 sayılı Kanun m. 15/2). Protokolde bu mallar ayrıca yazılmalı, gerekirse o ülkenin şekil kuralları gözetilmelidir.
Çocuk yurt dışına götürülebilir mi?#
Velayet sahibi kural olarak çocukla seyahat edebilir; Daire, velayeti annede olan çocukların yurt dışına çıkışının babanın rızasına bağlanmasını annenin velayet hakkını ve seyahat özgürlüğünü kısıtlayıcı bulmuş, bu yöndeki hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025). Kişisel ilişkiye uyulmaması hâlinde baba İİK uyarınca şikâyet yoluna başvurabilir. Protokolde yurt dışı tatil, bildirim süresi ve pasaport düzenlenmelidir.
Ortak velayet veya mahkeme kararı varsa çocuğun izinsiz başka ülkeye götürülmesi, 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi uyarınca iade davası konusu olabilir. Almanya’da boşanan bir annenin çocukla Türkiye’ye dönmesi üzerine babanın başvurusuyla açılan iade davasında, anne ve babanın davanın tarafı olarak yargılamanın bütün aşamalarından haberdar edilmesi gerektiği belirtilmiştir (5717 sayılı Kanun m. 9) (Yargıtay 2. HD, 2022/10615 E., 2023/225 K., 17.01.2023).
Yabancı eşin ikameti boşanmadan etkilenir mi?#
Etkilenir. Aile ikamet izninin dayanağı evliliktir. “Boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir”; aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabit ise üç yıl şartı aranmaz (6458 sayılı Kanun m. 34/6). Çocukların aile ikamet izninde, yurt dışında ortak velayeti bulunan ana veya babanın muvafakati aranır (m. 34/3). Bu konular protokol yapılırken yabancı eşe açıklanmalıdır; çünkü eş daha sonra kandırıldığını ileri sürebilir.
Türk vatandaşları için Türk mahkemeleri yetkilidir ve eşler hâkim önünde bizzat dinlenmelidir. Yabancı mahkeme kararı ancak tanınınca Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurur ve bu etki kararın kesinleştiği andan itibaren başlar. Tanınan anlaşmalı boşanma kararında kusur belirlenmemişse Türk mahkemesi kusur yükleyemez (Yargıtay 2. HD, 2024/1003 E., 2024/2481 K., 16.04.2024; Yargıtay 2. HD, 2024/2031 E., 2024/2467 K., 16.04.2024; Yargıtay 2. HD, 2021/7601 E., 2021/6759 K., 04.10.2021).
Yurt dışındaki müvekkil için önce yol seçin: Türkiye’de dava mı, bulunduğu ülkede boşanıp tescil mi? Türkiye’de dava seçilirse duruşma tarihini müvekkilin gelişine göre planlayın veya görüntülü katılım için önceden talepte bulunun. Yurt dışı kararında kesinleşme şerhi, apostil ve noter veya konsolosluk onaylı tercümeyi başta tamamlayın. Noter veya idari makam kararında önce m. 27/A yolunu değerlendirin. Mali sonuçların da geçerli olması gerekiyorsa tanıma dilekçesinde ayrıca tenfiz isteyin. Türkiye’de nüfus kaydı düzelmeden yeni evlilik ve miras işlemleri için güvence vermeyin.
Bu bölümde anılan öğreti
- Doğan, Burak, “Türk Hukukunda Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/III)”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 2, 2024, s. 755–787