Ortak Velayet Nedir? 2026: Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet, Protokol, Nafaka ve Kaldırılması

"Eşimle anlaştık; çocuğumuzun velayetini ikimiz birlikte almak istiyoruz. Bu mümkün mü?" Anlaşmalı boşanmaya hazırlanan anne ve babalar bu soruyu bana giderek daha fazla soruyor.

Meslek hayatım boyunca ortak velayetin, kâğıt üzerindeki bir kelimeden çok anne ve babanın çocuk için birlikte karar verebilme gücüne dayandığını gördüm. Uzlaşan ebeveynler için çocuğa iki tam ebeveyn bırakan bir çözümdür; uzlaşamayan ebeveynler için ise her kararı yeni bir davaya dönüştürebilir. Bu yazıda ortak velayetin dayanağını, nasıl istendiğini, protokole ne yazılması gerektiğini, çocuğun kimde kalacağını, nafakayı ve ortak velayetin nasıl kaldırıldığını kararlarla anlatıyorum.

Ortak velayet: kısa cevap

Ortak velayet nedir?

Evlilik sürerken velayeti anne ve baba birlikte kullanır. Boşanmada ise kanunun kuralı farklıdır.

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir.

Bu cümleler velayete ilişkin maddenin birinci ve ikinci fıkralarıdır (velayetin kime verileceği). Ortak velayet, evlilikteki bu birlikte kullanma düzeninin boşanmadan sonra da sürmesidir. Okul, sağlık, din eğitimi, yurt dışı seyahat gibi çocuğun hayatını belirleyen kararları iki ebeveyn birlikte verir.

Kanun ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini gözeterek gerekli kararları alıp uygulayacağını söyler (velayetin kapsamı). Ortak velayette bu kararlar iki ebeveynin uzlaşmasını gerektirir. Bu yüzden ortak velayetin başarısı, hukuki bir formülden çok ebeveynlerin iletişimine bağlıdır.

Ortak velayet Türkiye'de mümkün mü?

Kanun boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenlemez. Ortak velayetin yolu, Türkiye'nin onayladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 7 No.lu Protokol ile açıldı. Protokolün 5. maddesi, kararda şöyle aktarıldı.

Eşler, evlilik bakımından, evlilik süresince ve evliliğin bitmesi halinde, kendi aralarındaki ve çocuklarıyla olan ilişkilerinde, özel hukuk niteliği taşıyan hak ve sorumluluklar açısından eşittir. Bu madde, devletlerin çocuklar yararına gereken tedbirleri almalarına engel değildir.

Bu cümleler, yabancı ortak velayet kararının tanınmasına ilişkin kararda aktarılan protokol hükmüdür (Yargıtay 2. HD, 2016/18674 E., 2017/13800 K., 04.12.2017). Bu kararla ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı kabul edildi.

Anayasa Mahkemesi de 2021'de aynı sonuca ulaştı (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021). Mevzuatta boşanmadan sonra velayetin ortak kullanımına dair açık bir düzenleme bulunmadığını belirtti; ama Ek 7 No.lu Protokol'ün 5. maddesi ve Yargıtay içtihadı karşısında ortak kullanımın mümkün olduğunu kabul etti (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021). Aynı kararda, ortak velayetin ve sona erdirilmesinin usul ve esaslarının mevzuatta ayrıca düzenlenmediğine de işaret edildi (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021).

Anlaşmalı boşanmada ortak velayet nasıl istenir?

Anlaşmalı boşanmada hâkim, çocuklarla ilgili düzenlemeyi kendiliğinden onaylamaz. Kanun bu konuda şöyle der.

Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

Bu cümleler anlaşmalı boşanmaya ilişkin maddenin üçüncü fıkrasındadır (anlaşmalı boşanmanın şartları). Ortak velayet talebi protokolde açıkça yazılmalı ve duruşmada iki taraf da bu iradesini hâkime söylemelidir. Hâkim düzenlemeyi çocuğun menfaatine uygun bulmazsa değişiklik önerebilir.

Anlaşmalı boşanmada verilen bir ortak velayet kararında, velayet anne ve babaya ortak olarak bırakıldı. Çocukların fiilen annenin yanında kalacağı ve babayla kişisel ilişki kurulacağı da hükme yazıldı (AYM, B. No: 2022/57145, 06.06.2024).

Protokole neler yazılmalı?

Ortak velayette anlaşmazlıkları önlemek için protokolde şu başlıkları ayrı ayrı yazmanızı öneririm.

Protokolün diğer bölümlerini anlaşmalı boşanma protokolü rehberinde anlattım.

Çekişmeli boşanmada ortak velayet olur mu?

Çekişmeli davada ortak velayet istenebilir; ama mahkeme ebeveynlerin bu konudaki iradesini ve aralarındaki çekişmeyi araştırmadan ortak velayete karar veremez. Anayasa Mahkemesinin 2021 kararı bu sınırı açıkça gösterdi (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021).

Bu dosya boşanmadan sonra açılan bir velayet davasıydı. Boşanmada velayet babaya verilmişti; çocuk ise hafta içi annesiyle, hafta sonu babasıyla kalıyordu. Anne velayetin değiştirilmesini istedi ve aile mahkemesi velayeti anneye verdi. İstinaf mahkemesi ise ortak velayete hükmetti ve çocuğun babasının yanında yaşamasına karar verdi.

Anne ortak velayeti kabul etmiyordu; babanın da bu yönde açık bir talebi yoktu. Hükme esas alınan rapor, ebeveynlerin ortak velayet konusundaki görüşü alınmadan hazırlanmıştı. Anayasa Mahkemesi, çekişmenin ortak velayetin sürdürülebilirliğine ve çocuğun gelişimine etkisinin değerlendirilmediğini belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy çokluğuyla karar verdi (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021).

Hâkim ortak velayete karar verirken neye bakar?

Anayasa Mahkemesi kararının ortaya koyduğu ölçütler şunlardır (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021).

İstinaf mahkemesi ortak velayeti kaldırabilir mi?

Ortak velayete karar veren ya da onu hatalı bulan mahkeme de bu incelemeyi yapmak zorundadır. Bir boşanma davasında ilk derece mahkemesi ortak velayete karar vermiş, çocuğun fiilen annenin yanında kalmasını öngörmüştü. Uzman ortak velayeti uygun bulmuş, olmazsa velayetin anneye verilmesini önermişti. İstinaf mahkemesi ise ortak velayeti hatalı bularak velayeti babaya verdi. Temyiz incelemesinde, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan yeni rapor alınması ve gerekirse çocuğun görüşünün de alınması gerektiği belirtilerek karar bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2021/8413 E., 2021/9546 K., 14.12.2021).

Ortak velayet bazen ikinci sıradaki bir talep olarak da ileri sürülüyor. Bir velayetin değiştirilmesi davasında annenin, velayetin kendisine verilmesi, olmazsa ortak velayet yönündeki terditli talebi ilk derece mahkemesince reddedildi. Mahkeme velayet sahibi babanın yeniden evlenmesini tek başına değişiklik sebebi saymadı. Temyiz incelemesi yargılama giderleriyle sınırlı kaldı ve karar onandı (Yargıtay 2. HD, 2024/2975 E., 2024/5318 K., 04.07.2024).

Ortak velayette çocuk kimde kalır?

Ortak velayet, çocuğun iki evde eşit süre kalması demek değildir. Karar ayrıca çocuğun hangi ebeveynin yanında yaşayacağını ve diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi belirler. Anlaşmalı boşanmadaki örnekte çocuklar annenin yanında kalacak, babayla kişisel ilişki kurulacaktı (AYM, B. No: 2022/57145, 06.06.2024).

2021 kararındaki istinaf hükmü ise çocuğun babasının yanında yaşamasına ve her hafta pazartesi sabahından perşembe sabahına kadar annesiyle kalmasına hükmetmişti. Anayasa Mahkemesi, çocuğun alıştığı fiilî düzenin neden değiştirildiğinin açıklanmadığını da ihlal gerekçesine kattı (AYM, B. No: 2018/27658, 06.10.2021). Ortak velayet istiyorsanız çocuğun alıştığı düzeni koruyan bir takvim önerin.

Ortak velayette nafaka ödenir mi?

Ortak velayet, çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kanun bu konuda şöyle der.

Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.

Bu cümle nafaka davasına ilişkin maddenin ilk cümlesidir (çocuk için nafaka davası). Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (ana ve babanın bakım borcu). Ortak velayette de çocuk kimin yanında yaşıyorsa o ebeveyn, diğerinden çocuk adına katkı isteyebilir. Miktar çocuğun ihtiyaçlarına ve ebeveynlerin ödeme gücüne göre belirlenir (nafakanın miktarı).

Giderleri protokolde paylaştırmak da mümkündür. Ortak velayetin kaldırılmasının istendiği dosyada anne, babanın protokole aykırı olarak çocukların sağlık, bakım ve eğitim giderlerine katılmadığını ve hakkında icra takibi başlattığını ileri sürmüştü (AYM, B. No: 2022/57145, 06.06.2024). Tutarın nasıl belirlendiğini boşanmada nafaka ne kadar rehberinde anlattım.

Ortak velayette pasaport ve yurt dışı nasıl olur?

Ortak velayette çocuğun pasaportu, yurt dışı seyahati ve başka bir ülkeye yerleşmesi gibi kararlar iki ebeveyni birlikte ilgilendirir. Bu konular protokolde yazılmazsa ilk büyük anlaşmazlık burada çıkabilir. Bir dosyada anne çocuklarla Atina'da yaşıyordu ve oturma izni için yılın belirli zamanlarında Yunanistan'a girip çıkmak zorundaydı. Çocukların pasaportlarının süresi dolmuştu. Anne, ortak velayet sahibi babanın bütün taleplerine rağmen pasaportların yenilenmesi için işlem yapmadığını ileri sürdü ve ortak velayetin kaldırılmasını istedi (AYM, B. No: 2022/57145, 06.06.2024).

Bu tür sorunları önlemek için protokole pasaport işlemlerinin kimin tarafından ve hangi sürede yapılacağını, yurt dışı seyahatin diğer ebeveyne ne kadar önce bildirileceğini yazın. Velayet tek ebeveyndeyken yurt dışı çıkışın diğer ebeveynin rızasına bağlanması istemi ise hukuki yarar yokluğundan reddedilmeliydi (Yargıtay 2. HD, 2025/5404 E., 2025/9980 K., 20.11.2025).

Yurt dışında verilen ortak velayet kararı Türkiye'de tanınır mı?

Tanınabilir. Yukarıdaki İsveç kararında ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı ve tarafların bu konuda çekişmediği belirtilerek velayete ilişkin kısmın da tanınması gerektiği söylendi (Yargıtay 2. HD, 2016/18674 E., 2017/13800 K., 04.12.2017). Tanıma davasında tarafların ortak velayet konusunda çekişip çekişmediği bu yüzden önem taşır. Tanıma davasının şartlarını ve sürecini yurt dışı boşanma kararının tanınması rehberinde anlattım.

Ortak velayet nasıl kaldırılır?

Ortak velayetin kaldırılması ya da velayetin tek ebeveyne verilmesi aile mahkemesinde istenir. Velayetin eşlerden birinden alınarak diğerine verilmesi kanunda çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır; çekişmesiz yargı işlerinde istinaf mahkemesinin kararına karşı temyiz yolu açık değildir (6100 sayılı Kanun m. 382 ve 362). Velayetin değiştirilmesi davasına yönelik bir temyiz dilekçesi 2024'te bu gerekçeyle reddedildi (Yargıtay 2. HD, 2024/5353 E., 2024/8144 K., 01.11.2024).

Kaldırma davasında inceleme nasıl yapılmalı?

Kaldırma davasında da inceleme özenli olmalıdır. 2024 tarihli kararda mahkeme, tek kişilik bir uzman raporuna ve çocukların beyanlarına dayanarak ortak velayeti kaldırdı ve velayeti babaya verdi. Anne, çocuklardan birinin psikiyatrik tedavi gördüğünü ve ilaç kullandığını, ev incelemesi yapılmadığını ve üç kişilik heyetten rapor alınması gerektiğini ileri sürmüştü. Bu itirazların karşılanmadığını belirten Anayasa Mahkemesi, aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar verdi ve yeniden yargılama yapılmasını istedi (AYM, B. No: 2022/57145, 06.06.2024).

Kaldırma sebebi olarak ebeveynler arasındaki uzlaşmanın bozulması, çocuğun bu durumdan olumsuz etkilenmesi ya da bir ebeveynin yükümlülüklerini yerine getirmemesi ileri sürülebilir. Yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim gerekli önlemleri alır (yeni olgular).

Mahkemeler nasıl değerlendirdi?

İncelediğim kararlarda ortak velayet şöyle değerlendirildi.

Her satırın kararı yazının sonundaki tabloda yer alıyor.

Ne yapmalısınız?

1. Uzlaşmanızı dürüstçe değerlendirin. Ortak velayet, anne ve babanın çocuk için birlikte karar verebildiği ailelerde işler.
2. Protokolü ayrıntılı yazın. Çocuğun yaşayacağı yeri, okul, sağlık, pasaport ve giderleri ayrı başlıklarla düzenleyin.
3. Talebi duruşmada teyit edin. İki taraf da ortak velayet iradesini hâkimin önünde açıkça söylemelidir.
4. Uzman raporunda görüşünüzü bildirin. Ortak velayete bakışınızın rapora yansıdığından emin olun.
5. Çocuğun alıştığı düzeni koruyun. Önerdiğiniz takvim çocuğun okul ve günlük düzenine uymalıdır.
6. Giderleri yazılı paylaştırın. Hangi giderin kim tarafından ve hangi oranda karşılanacağını belirleyin.
7. Sorunları belgeleyin. Uzlaşma bozulursa yazışmaları ve yapılmayan işlemleri kaydedin; kaldırma davasında delil olur.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Ortak velayet kanunda açıkça düzenlenmemiştir; ama Ek 7 No.lu Protokol ve üst mahkeme kararları sayesinde Türkiye'de mümkündür. Hâkim ortak velayete karar verirken anne ve babanın uzlaşmasını, uzman raporunu ve çocuğun görüşünü araştırmak zorundadır.

Ortak velayetin başarısı protokolün ayrıntısına ve ebeveynlerin iletişimine bağlıdır. Uzlaşma bozulursa ortak velayet kaldırılabilir; bu davada da inceleme özenli olmalıdır.

Ortak velayet ya da anlaşmalı boşanma protokolünüz için dosyanızı değerlendirmek isterseniz İstanbul boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.