Boşanmada Çocuk Kime Verilir? 2026 Velayet Rehberi: Ortak Velayet, Çocuğun Görüşü ve Kişisel İlişki

Boşanmaya karar veren anne ve babanın aklındaki ilk soru, çocuğun kimin yanında kalacağıdır. Bu sorunun cevabı annelik ya da babalık sıfatında değil, mahkemenin çocuğun hangi ebeveynin yanında daha sağlıklı gelişeceğine dair yaptığı incelemede saklıdır.

Meslek hayatım boyunca velayet dosyalarında sonucu, mahkemeye sunulan somut olguların ve uzman incelemesinin belirlediğini gördüm; "ben annesiyim" ya da "benim gelirim daha yüksek" demek tek başına yetmez. Bu rehberde hâkimin velayete hangi ölçütlerle karar verdiğini, velayetin hangi durumlarda anneye ya da babaya verilmediğini, pedagog ve sosyal çalışmacı incelemesinin nasıl yapıldığını, çocuğun görüşünün nasıl alındığını, ortak velayeti, kişisel ilişkiyi, çocuk teslimini ve velayetin sonradan nasıl değiştirilip kaldırılabileceğini anlatıyorum.

Velayet kime verilir?

Hâkim velayete karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler; kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m. 182). Yargıtay'a göre çocuğun üstün yararı belirlenirken onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi gözetilir; ana ve babanın yararları ile boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları gibi durumları ise çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur (Yargıtay 2. HD, 2026/1166 E., 2026/3505 K., 01.04.2026).

Küçük yaştaki çocuk anneye mi verilir?

Kanunda "küçük çocuk anneye verilir" ya da "üç yaşına kadar çocuk anneden alınmaz" gibi bir kural bulunmaz. Çocuğun yaşı, bakım ihtiyacı ve alışkanlıkları üstün yarar değerlendirmesinin içinde ele alınır. Yaşı küçük çocuklar için de yatılı kişisel ilişki kurulabildi: 2022 doğumlu bir çocuk için kurulan kişisel ilişki, babalık duygularını tatmine elverişli olmadığı ve çocuğun fikri ve sosyal gelişmesi için yetersiz olduğu gerekçesiyle değiştirildi ve hafta sonları cumartesi sabahından pazar akşamına süren yatılı bir düzen kuruldu (Yargıtay 2. HD, 2026/537 E., 2026/6684 K., 16.06.2026).

Velayet hangi durumlarda anneye ya da babaya verilmez?

Kanun, velayeti anneye ya da babaya kapatan bir liste saymaz; her durumda ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bununla birlikte kanunda, velayetin bir ebeveyne verilmesine engel olabilecek, sonradan değiştirilmesine ya da kaldırılmasına yol açabilecek durumlar yer alır. Çocuğun fiilî bakım ve gözetimini kimin üstlendiği de bu çerçevede araştırılır:

Boşanmada kusurlu olan eş velayeti alabilir mi?

Alabilir. Yukarıda aktardığım ölçüte göre ebeveynin boşanmadaki kusuru, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumu, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur; yani kusur, çocuğun yararının önüne geçmez. Boşanmada ağır kusurlu bulunmak, sadakatsizlik dahil, velayeti kendiliğinden kaybettirmez; belirleyici olan bu davranışın çocuğun bakımına ve gelişimine etkisidir. Davranış çocuğu ağır biçimde savsaklamaya dönüşmüşse, velayetin kaldırılması bile gündeme gelebilir (TMK m. 348).

Geliri az olan ebeveyn velayeti alabilir mi?

Alabilir. Uzman incelemesinde tarafların barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durumları birlikte araştırılır (Yargıtay 2. HD, 2025/10348 E., 2026/6615 K., 15.06.2026); gelir bu ölçütlerden yalnızca biridir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorunda olduğundan (TMK m. 182/3), gelir farkı iştirak nafakasıyla dengelenir.

Yeniden evlenmek velayeti kaybettirir mi?

Kendiliğinden kaybettirmez. Velayet sahibinin başkasıyla evlenmesi ya da başka bir yere gitmesi kanunda sayılan yeni olgulardandır; ancak hâkim, bu olgu zorunlu kılarsa gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Bu durumda da ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Çocuğun görüşü nasıl alınır?

İdrak çağındaki çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünün alınması ve bu görüşe gereken önemin verilmesi gerekir; ancak çocuğun üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine karar verilebilir (Yargıtay 2. HD, 2026/1166 E., 2026/3505 K., 01.04.2026). Görüş ile uzman raporu çelişirse mahkeme bu çelişkiyi gidermek zorundadır:

Kişisel ilişki davalarında da aynı özen aranır: mahkemenin psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan her iki ebeveyn ve çocukla görüşerek rapor alması, kişisel ilişki konusundaki görüşleri alması ve bunları diğer delillerle birlikte değerlendirmesi gerekir; bu yapılmadan karar verilmesi eksik inceleme sayıldı (Yargıtay 2. HD, 2026/1166 E., 2026/3505 K., 01.04.2026).

Uzman incelemesi: pedagog çocuğa ne sorar?

Velayet ve kişisel ilişki dosyalarında hâkim, çocuğun yararını belirlemek için bu uzmanlardan inceleme ve rapor alır. Uzmanın çocuğa ve ebeveynlere soracağı sorular dosyaya göre değişir; incelemenin neleri kapsaması gerektiğini ise 2026 tarihli bir karar açıkça gösterir:

Rapor ile çocuğun beyanı çelişirse uzman heyetinden yeniden rapor alınması gerekir (Yargıtay 2. HD, 2026/1871 E., 2026/4287 K., 16.04.2026). Çocuğunuzu uzman görüşmesine hazırlarken ona ne söyleyeceğini öğretmeyin; çocuğun bir ebeveynin fikirlerine uyarak konuşması, görüşünü belirsizleştirir. Uzmana kendi bakım düzeninizi, çalışma saatlerinizi ve çocuğa ayırabildiğiniz zamanı belgeleriyle anlatın.

Ortak velayet mümkün mü?

Kanun boşanmada velayetin eşlerden birine verilebileceğini söyler (TMK m. 336/2). Ortak velayet ise Yargıtay'ın önüne yabancı bir mahkeme kararının tanınması yoluyla geldi:

Ortak velayetin kaldırılması ve velayetin bir ebeveyne verilmesi istemi çekişmesiz yargı işi sayıldı; bu nedenle bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararına karşı temyiz yoluna başvurulamayacağı belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2018/3738 E., 2018/8266 K., 27.06.2018).

Kişisel ilişki: velayeti almayan ebeveynin hakkı

Ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m. 324). Mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m. 182/2). Kişisel ilişkinin süresi de amacına uygun olmalıdır:

Kişisel ilişki kararı nasıl yerine getirilir?

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar icra dairesince değil, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince, çocuğun üstün yararı esas alınarak yerine getirilir; çocuğun yerleşim yerindeki müdürlük yetkilidir ve teslim psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı gibi uzmanlar aracılığıyla yapılır (5395 sayılı Kanun m. 41/A). Karara uyulmaması yaptırıma bağlıdır:

Velayet sahibi ebeveyn çocukla yurt dışına çıkabilir mi?

Çocuk için nafaka

Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182/3). İştirak nafakası kamu düzenine ilişkindir ve talep olmasa da hükmedilir (Yargıtay HGK, 2017/1894 E., 2019/918 K., 19.09.2019). Miktarın nasıl belirlendiğini boşanmada nafaka ne kadar, protokolde nasıl yazılacağını anlaşmalı boşanmada nafaka rehberinde anlattım.

Dava sürerken çocuk kimde kalır?

Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bu kapsamda çocuğun dava süresince hangi ebeveynin yanında kalacağına, diğer ebeveynle kişisel ilişkiye ve çocuk için tedbir nafakasına karar verilir. Geçici önlemlerin diğer türlerini boşanma davasında ihtiyati tedbir rehberinde anlattım.

Velayet sonradan değiştirilebilir mi?

Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m. 324/3). Velayetin değiştirilmesi davasında da çocuğun görüşü ve uzman raporu aynı özenle değerlendirilir.

Velayetin kaldırılması

Velayetin değiştirilmesinde velayet bir ebeveynden diğerine geçer. Velayetin kaldırılması ise diğer koruma önlemlerinin sonuç vermediği ya da yetersiz kalacağının önceden anlaşıldığı ağır durumlar için öngörülmüş son çaredir; velayet her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m. 348).

Anlaşmalı boşanmada velayet

Anlaşmalı boşanmada velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası protokolde düzenlenir; hâkim çocukların menfaatini göz önünde tutarak gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bunlar taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verir (TMK m. 166/3). Protokolün hazırlanmasını anlaşmalı boşanma protokolü rehberinde anlattım.

Velayet davasına nasıl hazırlanmalı?

1. Çocuğun düzenini belgeleyin.

   Okul, kreş, sağlık ve etkinlik kayıtları çocuğun alıştığı düzeni gösterir.

2. Bakım olanaklarınızı gösterin.

   Çalışma saatleriniz, konutunuz ve destek olacak yakınlarınız hakkında bilgi verin.

3. Uzman incelemesi isteyin.

   Psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı raporu için talepte bulunun.

4. Ev ziyaretine hazırlıklı olun.

   Uzman iki ebeveynin yaşadığı ortamı da inceler; çocuğun odasını ve günlük düzenini gösterin.

5. Çocuğun uzman eşliğinde dinlenmesini isteyin.

   Görüşün baskıdan uzak alınması için bu önemlidir.

6. Kişisel ilişki talebinizi ayrıntılı yazın.

   Hafta sonu, bayram ve tatiller için ayrı düzen önerin.

7. Nafaka talebinizi belgelerle destekleyin.

   Çocuğun giderlerini fatura ve dekontlarla gösterin.

Yapılan altı hata

1. Velayetin kendiliğinden anneye ya da babaya verileceğini sanmak. Ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
2. Çocuğu tarafların çekişmesine sokmak. Çocuk üzerinde baskı, görüşünün değerini düşürür.
3. Uzman raporunu istememek. Rapor, çocuğun yararının belirlenmesinde temel delillerdendir.
4. Kişisel ilişkiyi belirsiz istemek. Gün, saat ve tatil dönemlerini açıkça yazın.
5. Kişisel ilişkiyi engellemek. Velayetin değiştirilmesine ve disiplin hapsine yol açabilir.
6. Değişen koşulları mahkemeye taşımamak. Yeni olgular varsa TMK m. 183'e göre önlem isteyin.

Yazıda dayandığım kararlar

Sonuç

Boşanmada velayet, annelik ya da babalık sıfatına göre değil, çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Hâkim çocuğun fiilen kimin yanında yaşadığını, bakımını kimin üstlendiğini, ebeveynlerin barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durumunu uzman incelemesiyle araştırır ve idrak çağındaki çocuğu dinler; kusur ve gelir, çocuğun yararının önüne geçmez. Velayeti almayan ebeveyn yatılı ve tatilleri kapsayan bir kişisel ilişki hakkına sahiptir; bu ilişkiyi engellemek disiplin hapsine ve velayetin değiştirilmesine yol açabilir. Koşullar değişirse velayet yeniden düzenlenebilir; diğer önlemler yetersiz kalırsa çocuğunu ağır biçimde savsaklayan ebeveynden velayet kaldırılabilir.

Velayet ve kişisel ilişki konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.