TMK 489, vesayetin sona ermesinin sonuçlarını düzenleyen bölümün ilk maddesidir. Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlüdür; ayrıca malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır. Vasi hesap vermezse eski vesayet altındaki kişi alacağını belirsiz alacak davası olarak isteyebilir (Yargıtay 18. HD, 2015/4097 E., 2015/17257 K., 26.11.2015). Vasiye karşı tazminat davasında ise sulh mahkemesinin kesin hesap sürecini tamamlaması beklenmelidir (Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012).
- Son rapor
- Görevi sona eren vasinin yönetimle ilgili olarak vesayet makamına verdiği son rapor (TMK m. 489).
- Kesin hesap
- Vesayet süresince yapılan yönetimin son hesabı; vesayet makamınca incelenip onaylanır (TMK m. 489, 490).
- Teslime hazır bulundurma
- Malvarlığının vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır tutulması (TMK m. 489).
TMK 489 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yükümlü | Görevi sona eren vasi | TMK m. 489 |
| Rapor | Yönetimle ilgili son rapor | TMK m. 489 |
| Hesap | Kesin hesap vesayet makamına verilir | TMK m. 489 |
| Teslim | Malvarlığı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslime hazır tutulur | TMK m. 489 |
| İnceleme | Vesayet makamı son rapor ve kesin hesabı inceler ve onaylar | TMK m. 490 |
| Görevin sona ermesi | Onay ve teslimden sonra vesayet makamı karar verir | TMK m. 491 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 433 | Gerekçe, s. 157 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 433. maddesini karşılar; anlaştırılarak ve "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılarak yeniden kaleme alınmıştır; hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 157). Tasarının 489. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 478).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, yükümlülüğün vasilik görevi hangi sebeple sona ererse ersin doğmasıdır; vesayet altındaki kişinin ergin olması, ölümü, vesayetin kaldırılması veya vasinin görevden alınması hâllerinde de vasi son rapor ve kesin hesap verir. İkinci nokta, vasinin hesap vermemesi hâlinde eski vesayet altındaki kişinin alacak miktarını baştan bilmesinin beklenemeyeceğidir (Yargıtay 18. HD, 2015/4097 E., 2015/17257 K., 26.11.2015). Üçüncü nokta, vasinin teslim ettiği malların ve kişi adına edinilen değerlerin hesapta dikkate alınmasıdır (Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012).
Son rapor ve kesin hesap
- Yükümlü: Görevi sona eren vasi.
- Muhatap: Vesayet makamı.
- İçerik: Yönetimle ilgili son rapor ve kesin hesap.
Madde, görevi sona eren vasinin yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğunu düzenler. Eski Kanun da vesayeti sona eren vasinin idaresine ait raporu ve kesin hesabı sulh hâkimine vermesini öngörüyordu; gerekçeye göre yeni metinde hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 157). Vasi görev süresince de belli dönemlerde rapor ve hesap verir ve bunlar vesayet makamınca incelenir (TMK m. 464); son rapor ve kesin hesap da aynı biçimde incelenip onaylanır (TMK m. 490).
Vesayetin kendiliğinden sona ermesi vasinin bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Yargıtay, küçük üzerindeki vesayet erginlikle kendiliğinden sona erse de vasinin sorumluluğunun vesayet makamınca görevinin sona erdiğine karar verilinceye kadar devam ettiğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/10634 E., 2014/18506 K., 18.12.2014).
Malvarlığının teslime hazır bulundurulması
- Kime: Vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye.
- Nasıl: Malvarlığı teslim edilmek üzere hazır bulundurulur.
- Hesap: Teslim edilen mallar kesin hesapta dikkate alınır.
Görevi sona eren vasi, malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır. Kanun teslimin yapılacağı kişileri üç grup olarak sayar: vesayet altındaki kişi, mirasçıları ve yeni vasi. Vesayet altındaki kişi ölmüşse teslim mirasçılarına, vesayet sürerken vasi değişmişse yeni vasiye yapılır.
Yargıtay, eski vesayet altındaki kişinin açtığı tazminat davasında vasinin teslim ettiği döviz ve ziynetin, kişinin geliriyle alınıp adına tescil edilen konutun ve vasinin alması gereken ücretin dikkate alınmadan yapılan hesabı eksik bulmuş; sulh mahkemesinin son rapor ve kesin hesabı inceleyip onaylaması ve vasinin görevine son vermesi beklenmeden karar verilemeyeceğini de belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012).
Hesap verilmezse: alacak ve tazminat davası
- Belirsiz alacak: Miktar bilinmiyorsa belirsiz alacak davası açılabilir.
- Sorumluluk: Vasi kusurlu davranışıyla verdiği zarardan sorumludur.
- İspat: İbraname gibi belgeler eksiksiz incelenmelidir.
Vasi kesin hesap vermez ve malvarlığını teslim etmezse eski vesayet altındaki kişi alacağını dava yoluyla isteyebilir. Yargıtay, ergin olduktan sonra ihtara rağmen vasiden bilgi alamayan davacının talep edebileceği miktarı bilmesinin beklenemeyeceğini belirterek belirsiz alacak olarak açılan davanın esastan incelenmesi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 18. HD, 2015/4097 E., 2015/17257 K., 26.11.2015). Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur (TMK m. 467); bu davada zamanaşımı kesin hesabın tebliğinden başlar (TMK m. 492).
Eski vasinin, eski vesayet altındaki kişiyle yapıldığını ileri sürdüğü bir ibranameye dayandığı davada Yargıtay, ibranamedeki yazı ve imzaların belgede adı geçen eski vasinin örnekleriyle birlikte Adli Tıp Kurumunca incelenmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2025/7713 E., 2025/11516 K., 18.12.2025).
Vasilik göreviniz sona erdiyse, yönetim süresine ait belgeleri, banka dökümlerini ve harcama kayıtlarını toplayarak son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına verin; malvarlığını teslime hazır tutun ve teslimi tutanakla yapın (TMK m. 489). Vesayetten yeni çıktıysanız veya vesayet altındaki kişinin mirasçısıysanız, kesin hesabın vesayet makamına verilip verilmediğini sorun; hesap verilmemişse alacak miktarını bilmeseniz de belirsiz alacak davası açılabileceğini unutmayın. Kesin hesap size tebliğ edildiyse, tazminat davası için zamanaşımı süresinin bu tarihten başladığını dikkate alın (TMK m. 492).
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 489. madde uyarınca görevi sona eren vasinin son rapor, kesin hesap ve malvarlığını teslim yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğe dayanan alacak ve tazminat davalarını konu alan kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Görevi sona eren vasi hesap vermezse ergin olan kişi alacağını belirsiz alacak davası olarak isteyebilir
Davacıya küçükken dayısı vasi olarak atanmıştı ve davacı adına yapılan ödemeler vasiye yapılıyordu. Davacı ergin olduktan sonra ihtara rağmen ödeme yapılmadığını ve bilgi verilmediğini ileri sürerek alacağının şimdilik bir kısmını istedi. Mahkeme, davacının dava açmadan önce ödenen miktarları araştırması gerektiğini belirterek davayı hukuki yarar yokluğundan reddetti.
“Dava, vasi tarafından kısıtlı adına tahsil edilen gelirden dolayı alacak istemine ilişkindir. Türk Medeni Kanununun 489.maddesine göre görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğu gibi; malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır buludurmak zorundadır. Davada, davacının ergin olup vesayetin sona erdiği, ihtara rağmen vasi tarafından kendilerine bilgi verilmediği açıklandığına göre, davacının talep edebileceği miktarı bilmesinin beklenemeyeceği dikkate alınarak belirsiz alacak olarak açılan davaya bakılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddi yerinde değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 489. maddedeki hesap verme ve teslim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin sonuçlarından birini gösterir. Görevi sona eren vasi son raporu ve kesin hesabı vermekle ve malvarlığını teslime hazır bulundurmakla yükümlüdür; bu yükümlülüğü yerine getirmeyen vasiye karşı eski vesayet altındaki kişinin alacak miktarını baştan bilmesi beklenemez. Daire, belirsiz alacak olarak açılan davanın esasının incelenmesi gerektiğini belirterek ret kararını bozmuştur (TMK m. 467).
Vasiye karşı tazminat davasında sulh mahkemesinin kesin hesap sürecini tamamlaması beklenmeli; vasinin teslim ettiği mallar ve kişi adına aldığı konut hesaba katılmalıdır
Davacı küçükken kısıtlanmış ve kendisine vasi atanmıştı. Ergin olduktan sonra, kendisine bağlanan aylığın vasi tarafından alındığını, kendisi için harcanmadığını, vasinin defter tutmadığını ve kesin hesap vermediğini ileri sürerek tazminat istedi. Vasi ise davacının geliriyle aldığı döviz ve ziyneti tutanakla teslim etmiş, davacının geliriyle bir konut alınıp davacı adına tescil edilmişti. Asliye hukuk mahkemesi davayı kabul etti.
“Mahkemece sulh mahkemesi tarafından yukarıda belirtilen yasa hükümleri gereğinin yerine getirilmesi beklenmeden hüküm kurulması doğru olmadığı gibi; hükme esas alınan bilirkişi raporu da hatalıdır. Bilirkişi davacının, vasinin sorumluluğunu gerektiren gelirini dava tarihi itibariyle 1.306,60 TL olarak hesaplamış, buna karşın vasinin davacının geliri ile aldığı ve davacıya 19.07.2001 tarihli tutanakla teslim ettiği döviz ve ziynetin ise 5.260,23 TL olduğunu açıklamıştır. Buna göre teslim edilen miktar davacıya verilmesi gereken miktardan fazla olduğu gibi ayrıca nedeni anlaşılamayan şekilde teslim tarihinden dava tarihine kadar faiz de hesaplanmıştır. Yine davacıya ait gelirle 450 ada 140 parselde bulunan meskenin alınıp davacıya temlik edildiği de anlaşılmaktadır. Açıklanan hususlar, davacıya alınan mesken ve vasinin alması gereken ücrette dikkate alınmadan, eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporu esas alınarak karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, görevi sona eren vasinin kesin hesap ve teslim yükümlülüğünün tazminat davasıyla ilişkisini gösterir. Olayda eski Kanun'un 433 ve devamı maddeleri uygulanmıştır; gerekçeye göre 489. madde bu hükmü hüküm değişikliği olmadan karşılar. Daire, sulh mahkemesinin son rapor ve kesin hesabı inceleyip onaylaması ve vasinin görevine son vermesi beklenmeden karar verilemeyeceğini, ayrıca vasinin teslim ettiği mallar, kişi adına alınan konut ve vasinin alması gereken ücret dikkate alınmadan yapılan hesabın eksik olduğunu belirterek kararı bozmuştur (TMK m. 491).
Eski vasiye karşı alacak davasında sunulan ibranamedeki yazı ve imzalar eksiksiz incelenmeden karar verilemez
Davacı, vasiliği süresince davalının kendi adına tahsil ettiği gelirleri kendisi için kullanmadığını ileri sürerek bu gelirlerin faiziyle tahsilini istedi. İlk derece mahkemesi, vasinin çektiği aylıkların davacı yararına harcandığının ispat edilemediğini ve vasinin son rapor ve kesin hesabı sunmadığını belirterek davayı kabul etti. Davalı ise davacının imzaladığını ileri sürdüğü bir ibraname sundu; davacı imzanın kendisine ait olmadığını söyledi ve yalnız imza incelemesi yapıldı.
“Mahkemece, "İbraname ve Makbuzdur" başlıklı belgede yazı ve imzası bulunduğu iddia edilen davacının sadece imza örnekleri alınarak incelenmesine karar verilmiş, yazı örnekleri alınmamış ve incelenmemiştir. Yine dava konusu belgede tanık olarak ismi geçen eski vasi ...'un yazı ve imza örnekleri alınmamış ve gerekli incelenme yaptırılmamıştır. ...'un ve ...'un imza ve yazı örnekleri birlikte incelenmeden karar verilmiştir. Mahkemece, dava konusu belgenin düzenlendiği tarihe mümkün olduğunca en yakın tarihli davacı ... ve ...'un resmi kurumlardaki tatbike medar imzaları da getirtilerek, davaya konu belge ve mukayeseye esas alınacak mevcut yazı ve imza örnekleri ile birlikte dosyanın Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesine gönderilmesi ve belgede yer alan imzaların davacı ... ve ...'un eli mahsulü olup olmadığının belirlenmesi ve oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, görevi sona eren vasinin hesap verme yükümlülüğüyle bağlantılı bir ispat sorununu gösterir. Vasi yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlüdür. Daire, ibranamedeki yazı ve imzaların, belgede adı geçen eski vasinin örnekleriyle birlikte Adli Tıp Kurumunca incelenmesi ve sonuca göre karar verilmesi gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 489-Yürürlükteki Kanunun 433 üncü maddesini karşılamaktadır. Anlaştırılmak ve “sulh hâkimi” yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 157Tasarının 489. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 478); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 433. maddeydi; madde "Hesabı kati ve malların teslimi" başlığını taşıyordu.
Vesayeti hitam bulan vasi; idaresine ait raporu ve hesabı katiyi sulh hakimine tevdie ve malları, vesayet altındaki kimsenin veya mirasçılarının yahut yeni vasinin emrine amade bulundurmağa mecburdur.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 433 | 4721 sayılı Kanun m. 489 | |
|---|---|---|
| Yükümlü | Vesayeti hitam bulan vasi | Görevi sona eren vasi |
| Rapor ve hesap | İdaresine ait rapor ve hesabı kati | Yönetimle ilgili son rapor ve kesin hesap |
| Muhatap | Sulh hâkimi | Vesayet makamı |
| Teslim | Malları emre amade bulundurma | Malvarlığını teslim edilmek üzere hazır bulundurma |
| Alıcılar | Vesayet altındaki kimse, mirasçıları, yeni vasi | Vesayet altındaki kişi, mirasçıları, yeni vasi |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 478 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 489. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 490: Rapor ve hesabın incelenmesi.
- TMK m. 491: Vasinin görevine son verilmesi.
- TMK m. 492: Olağan zamanaşımı.
- TMK m. 464: Rapor ve hesapların incelenmesi.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 482: Göreve devam zorunluluğu.
- TMK m. 479: Fiil ehliyetinin yitirilmesi ve ölüm.
Vasinin kesin hesabı, malların teslimi ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 489 ne diyor?
Görevi sona eren vasinin son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle ve malvarlığını teslim edilmek üzere hazır bulundurmakla yükümlü olduğunu düzenler.
Kesin hesap kime verilir?
Vesayet makamına, yani sulh hukuk mahkemesine (TMK m. 489).
Malvarlığı kime teslim edilir?
Vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye (TMK m. 489).
Vesayet kendiliğinden sona erdiyse vasi yine hesap verir mi?
Evet; vasinin sorumluluğu vesayet makamı görevin sona erdiğine karar verinceye kadar sürer (Yargıtay 18. HD, 2014/10634 E., 2014/18506 K., 18.12.2014).
Vasi hesap vermezse ne yapılabilir?
Eski vesayet altındaki kişi alacağını belirsiz alacak davası olarak isteyebilir (Yargıtay 18. HD, 2015/4097 E., 2015/17257 K., 26.11.2015).
Tazminat davasında kesin hesap süreci beklenir mi?
Yargıtay, sulh mahkemesinin kesin hesap sürecini tamamlaması beklenmeden karar verilmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012).
Vasinin teslim ettiği mallar hesaba katılır mı?
Evet; teslim edilen mallar ve kişi adına edinilen değerler hesapta dikkate alınmalıdır (Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012).
Vasi ibraname sunarsa dava sona erer mi?
Hayır; belgedeki yazı ve imzalar eksiksiz incelenmeden karar verilemez (Yargıtay 2. HD, 2025/7713 E., 2025/11516 K., 18.12.2025).
Vasiye karşı tazminat davası ne zaman zamanaşımına uğrar?
Kesin hesabın tebliğinden başlayarak bir yıl geçmekle (TMK m. 492).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 433. maddesi. Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 464, 467, 479, 482, 489, 490, 491, 492
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 433 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 489 gerekçesi s. 157, Tasarı ve Komisyon metni s. 478
- Yargıtay 2. HD, 2025/7713 E., 2025/11516 K., 18.12.2025
- Yargıtay 18. HD, 2015/4097 E., 2015/17257 K., 26.11.2015
- Yargıtay 18. HD, 2014/10634 E., 2014/18506 K., 18.12.2014
- Yargıtay 18. HD, 2012/3880 E., 2012/6573 K., 31.05.2012