TMK 491, vasilik görevinin resmen sona ermesini bir karara bağlar. Vesayet makamı, son rapor ve kesin hesap onaylandıktan ve malvarlığı teslim edildikten sonra vasinin görevinin sona erdiğine karar verir. Onay veya red kararıyla birlikte kesin hesap, vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye tazminat davası açma hakları belirtilerek tebliğ edilir; tebliğde vasinin görevine son verildiği de belirtilir. Yargıtay, vesayet ölümle sona erse de vasinin sorumluluğunun bu karara kadar sürdüğünü ve aşamalar tamamlanmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 18. HD, 2012/3840 E., 2012/6213 K., 24.05.2012).
- Görevine son verme kararı
- Vesayet makamının, onay ve teslimden sonra vasinin görevinin sona erdiğini belirleyen kararı (TMK m. 491/1).
- Tebliğ
- Kesin hesabın ve onay ya da red kararının, tazminat davası açma hakkı belirtilerek ilgililere bildirilmesi (TMK m. 491/2).
- İlgililer
- Vesayet altındaki kişi, mirasçıları veya yeni vasi (TMK m. 491).
TMK 491 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ön şart | Son rapor ve kesin hesabın onaylanması | TMK m. 490, 491/1 |
| Ön şart | Malvarlığının teslimi | TMK m. 489, 491/1 |
| Karar | Vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir | TMK m. 491/1 |
| Tebliğ | Kesin hesap, onay veya red kararıyla birlikte tebliğ edilir | TMK m. 491/2 |
| Tebliğin içeriği | Tazminat davası açma hakkı ve görevin sona erdiği | TMK m. 491/2 |
| Sonrası | Tazminat davasında bir yıllık zamanaşımı tebliğle başlar | TMK m. 492 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 435 | Gerekçe, s. 157 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 435. maddesini karşılar; kenar başlığı İsviçre Medenî Kanunu'nun 453. maddesine uygun olarak "Vasinin görevine son verilmesi" biçiminde değiştirilmiş, madde anlaştırılmış ve "sulh hâkimi" yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır; hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 157). Tasarının 491. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (s. 478).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, görevin sona ermesine ilişkin kararın onay ve teslimden sonra verilmesidir; bu aşamalar atlanarak verilen karar bozulmuştur (Yargıtay 18. HD, 2012/3840 E., 2012/6213 K., 24.05.2012). İkinci nokta, vesayet ölümle kendiliğinden sona erse de vesayet makamının 491. maddeye göre nihai bir karar vermesi gerektiğidir (Yargıtay 2. HD, 2007/19850 E., 2008/4678 K., 03.04.2008). Üçüncü nokta, tebliğde tazminat davası açma hakkının belirtilmesidir; vasiye karşı tazminat davasında zamanaşımı bu tebliğle başlar (TMK m. 492).
Görevin sona ermesine karar verilmesi
- Onay: Son rapor ve kesin hesap onaylanmış olmalıdır.
- Teslim: Malvarlığı ilgilisine teslim edilmiş olmalıdır.
- Karar: Vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir.
Birinci fıkraya göre son rapor ve kesin hesap onaylandıktan ve malvarlığı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edildikten sonra vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir. Karar, görevi sona eren vasinin son rapor ve kesin hesap verme ve malvarlığını teslime hazır bulundurma yükümlülüğünün (TMK m. 489) ve vesayet makamının bunları inceleyip onaylamasının (TMK m. 490) ardından gelir.
Yargıtay, vesayet ölümle sona ermiş olsa bile vasinin sorumluluğunun vesayet makamınca görevinin sona erdiğine karar verilinceye kadar devam ettiğini belirtmiş; onay, teslim ve tebliğ aşamalarına uygun hareket edilmeden vesayetin sona ermesine ilişkin istemin kabul edilmesini eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 18. HD, 2012/3840 E., 2012/6213 K., 24.05.2012). Küçük üzerindeki vesayetin erginlikle kendiliğinden sona erdiği bir olayda da aynı ilke benimsenmiştir (Yargıtay 18. HD, 2014/10634 E., 2014/18506 K., 18.12.2014).
Vesayet kendiliğinden sona erse de nihai karar gerekir
- Kendiliğinden sona erme: Erginlik veya ölüm vesayeti sona erdirir.
- Nihai karar: Vasinin görevine son verildiğine ayrıca karar verilir.
- Ara kararlar: Nihai karardan önce ayrıca temyiz edilemez.
Vesayet, küçüğün ergin olmasıyla (TMK m. 470) veya vesayet altındaki kişinin ölümüyle (TMK m. 479) kendiliğinden sona erebilir. Bu durum, vesayet makamının 491. madde uyarınca vasinin görevinin sona erdiğine karar verme gereğini ortadan kaldırmaz. Yargıtay, vesayet altındaki kişinin ölümüne rağmen vasinin görevinin sona erdiğine ilişkin nihai karar verilmemiş bir dosyada, bu süreçte verilen ve hâkimin reddi istemini geri çeviren ek kararın ancak hükümle birlikte temyiz edilebileceğini belirterek temyiz istemini reddetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2007/19850 E., 2008/4678 K., 03.04.2008).
Vesayet makamının vasi hakkında verdiği "ibra" kararı da son rapor ve kesin hesabın onayı niteliğinde görülmüştür (Yargıtay 2. HD, 2008/13981 E., 2009/428 K., 21.01.2009).
Kesin hesabın tazminat hakkı belirtilerek tebliği
- Birlikte tebliğ: Kesin hesap, onay veya red kararıyla birlikte tebliğ edilir.
- İçerik: Tazminat davası açma hakkı ve görevin sona erdiği belirtilir.
- Sonuç: Tebliğ, zamanaşımının başlangıcıdır.
İkinci fıkraya göre vesayet makamı, son rapor ve kesin hesabın onaylanması veya reddi konusundaki kararı ile birlikte kesin hesabı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye, tazminat davası açma hakları bulunduğunu da belirterek tebliğ eder; bu tebliğde vasinin görevine son verildiği de belirtilir. Kesin hesabın onaylanması, ilgililerin tazminat davası açma hakkını ortadan kaldırmaz (Yargıtay 2. HD, 2010/7931 E., 2010/21294 K., 16.12.2010).
Tebliğ, vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davasında bir yıllık olağan zamanaşımının başlangıcıdır (TMK m. 492). Olağan zamanaşımı başlamadan önce bilinmesi mümkün olmayan bir hesap yanlışlığı veya sorumluluk sebebi için ayrıca olağanüstü zamanaşımı öngörülmüştür (TMK m. 493).
Vasiyseniz, görevinizin resmen sona ermesi için kesin hesabın onaylanmasını ve malvarlığının teslimini tutanakla tamamlayın; vesayet makamının görevinize son verdiğine dair kararı bekleyin (TMK m. 491). Vesayet altındaki kişinin mirasçısıysanız veya vesayetten çıktıysanız, size yapılan tebliğde tazminat davası açma hakkının belirtilip belirtilmediğini kontrol edin; bir yıllık zamanaşımı bu tebliğle başlar (TMK m. 492). Vesayet ölüm veya erginlikle kendiliğinden sona erdiyse, vasinin görevine son verilmesine ilişkin kararın verilip verilmediğini sorun.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 491. madde uyarınca vasinin görevine son verilmesinin şartlarını ve vesayet kendiliğinden sona erdiğinde de nihai karar gereğini konu alan kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet ölümle sona erse de vasinin görevine son verilmesi için kesin hesabın onayı, malvarlığının teslimi ve tebliğ aşamaları tamamlanmalıdır
Kısıtlı, kısıtlanmasından birkaç yıl sonra öldü. Vesayetin sona ermesine karar verilmesi istendi ve sulh hukuk mahkemesi istemi kabul etti. Karar Hazine tarafından temyiz edildi.
“Vesayet ölüm ile sona ermiş ise de, vasinin sorumluluğu vesayet makamınca görevinin sona erdiğine karar verilinceye kadar devam eder. 743 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 433 ve devamı maddeleri gereğince görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğu gibi, mal varlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır. Son rapor ve kesin hesap belli zamanlarda verilen rapor ve hesaplar gibi vesayet makamı tarafından incelenir ve onaylanır. Son rapor ve kesin hesap onaylandıktan ve mal varlığı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edildikten sonra, vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir. Vesayet makamı, son rapor ve kesin hesabın onaylanması veya reddi konusundaki kararı ile birlikte kesin hesabı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye, tazminat davası açma hakları bulunduğunu da belirtmek suretiyle tebliğ eder. Bu tebliğde vasinin görevine son verildiği de belirtilir. Mahkemece anılan yasa maddelerine uygun hareket edilerek hüküm kurulması gerekirken eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, 491. maddedeki aşamaların atlanamayacağını gösterir. Olayda eski Kanun'un 433 ve devamı maddeleri uygulanmıştır; gerekçeye göre 491. madde eski 435. maddeyi hüküm değişikliği olmadan karşılar. Daire, vasinin sorumluluğunun vesayet makamı görevinin sona erdiğine karar verinceye kadar sürdüğünü, bu kararın ancak son rapor ve kesin hesabın onaylanması, malvarlığının teslimi ve kesin hesabın tazminat hakkı belirtilerek tebliğinden sonra verilebileceğini belirterek eksik incelemeyle verilen kararı bozmuştur (TMK m. 489, TMK m. 490).
Vasinin görevinin sona erdiğine ilişkin nihai karar verilmeden, bu süreçteki ara kararlar ayrıca temyiz edilemez
Vesayet altındaki kişi öldü ve vesayet ölümle sona erdi. Vesayet makamı henüz vasinin görevinin sona erdiğine karar vermemişti. Bu sırada davacı vesayet makamı hâkiminin reddini istedi; istem hâkim tarafından ek kararla geri çevrildi ve davacı bu ek kararı temyiz etti.
“Son rapor ve kesin hesap onaylandıktan ve malvarlığı vesayet altındaki kişiye, ölmüşse mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edildikten sonra, vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir.(TMK.md.491/1) Vesayet altındaki kişi 8.7.2007 tarihinde ölmüş ve vesayet, ölümle sona ermiş ise de vasinin Türk Medeni Kanununun 491. maddesi gereğince görevinin sona erdiğine ilişkin vesayet makamınca verilmiş bir nihai karar bulunmamaktadır. Davacının 27.06.2007 tarihli dilekçesindeki talebi, vesayet makamı hakiminin reddi isteğine ilişkindir. Bu talep, 26.07.2007 tarihli ek kararla, vesayet makamı hakimi tarafından geri çevrilmiştir. Bu kararlar aleyhine ancak hükümle birlikte temyiz yoluna başvurulabilir. (HUMK.md.35/son) Vesayet makamı tarafından Türk Medeni Kanununun 491. maddesi gereğince vasinin görevinin sona erdiğine ilişkin henüz nihai bir hüküm tesis edilmediğine göre red isteğinin geri çevrilmesine dair 26.07.2007 tarihli ek kararın bu aşamada temyizi mümkün bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 491. madde uyarınca vesayet makamının vereceği kararın süreci sonlandıran nihai karar olduğunu gösterir. Vesayetin ölümle kendiliğinden sona ermesi, vesayet makamının vasinin görevinin sona erdiğine ayrıca karar vermesi gereğini ortadan kaldırmamıştır. Daire, bu nihai karar verilmeden hâkimin reddi isteminin geri çevrilmesine ilişkin ek kararın ancak hükümle birlikte temyiz edilebileceğini belirterek temyiz istemini reddetmiştir (TMK m. 479).
Madde gerekçesi
Madde 491- Yürürlükteki Kanunun 435 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı İsviçre Medenî Kanununun 453 üncü maddesine uygun olarak “Vasinin görevine son verilmesi” şeklinde değiştirilmiştir. Madde anlaştırılmak suretiyle kaleme alınmıştır. Maddedeki “sulh hâkimi” deyimi yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 157Tasarının 491. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 478); Kanun metni Tasarı metniyle aynıdır.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 435. maddeydi; madde "Vasinin vesayetine hitam verilmesi" başlığını taşıyordu.
Raporla hesabı kati tasdik olunduktan ve vesayet altındaki kimse veya mirasçıları yahut yeni vasi mallara vazıyed ettikten sonra sulh mahkemesi vasinin vazifesine hitam verir. Hesabı kati; vesayet altındaki kimsenin mirasçılarına veya yeni vasiye mesuliyet davası hakkındaki hükümlere nazarı dikkatleri celbolunarak tebliğ edilir. Bu tebliğ ile beraber vasinin vazifesine hitam verildiğine veya hesabı katinin kabul edildiğine dair ittihaz olunan kararda, bildirilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 435 | 4721 sayılı Kanun m. 491 | |
|---|---|---|
| Kenar başlığı | Vasinin vesayetine hitam verilmesi | Vasinin görevine son verilmesi |
| Karar veren | Sulh mahkemesi | Vesayet makamı |
| Ön şartlar | Hesabın tasdiki ve malların teslim alınması | Kesin hesabın onayı ve malvarlığının teslimi |
| Tebliğ | Mesuliyet davası hükümlerine dikkat çekilerek | Tazminat davası açma hakkı belirtilerek |
| Tebliğde bildirilen | Görevin sona erdiği veya hesabın kabul edildiği | Onay veya red kararı ve görevin sona erdiği |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| Tasarı aşaması | Adalet Komisyonu maddeyi aynen kabul etti | S. Sayısı 723, s. 478 |
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 491. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 489: Kesin hesap ve malvarlığının teslimi.
- TMK m. 490: Rapor ve hesabın incelenmesi.
- TMK m. 492: Olağan zamanaşımı.
- TMK m. 493: Olağanüstü zamanaşımı.
- TMK m. 467: Vasinin sorumluluğu.
- TMK m. 470: Küçüklerde vesayetin sona ermesi.
- TMK m. 479: Fiil ehliyetinin yitirilmesi ve ölüm.
Vasinin görevine son verilmesi, kesin hesabın tebliği ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 491 ne diyor?
Kesin hesap onaylanıp malvarlığı teslim edildikten sonra vesayet makamının vasinin görevinin sona erdiğine karar vereceğini ve kesin hesabı tazminat hakkını belirterek ilgililere tebliğ edeceğini düzenler.
Vasinin görevi hangi şartlarla sona erer?
Son rapor ve kesin hesabın onaylanması ve malvarlığının teslim edilmesinden sonra vesayet makamının kararıyla (TMK m. 491/1).
Vesayet ölümle sona ererse ayrıca karar gerekir mi?
Evet; vesayet makamının 491. maddeye göre nihai karar vermesi gerekir (Yargıtay 2. HD, 2007/19850 E., 2008/4678 K., 03.04.2008).
Bu karara kadar vasinin sorumluluğu sürer mi?
Evet; sorumluluk vesayet makamı görevin sona erdiğine karar verinceye kadar devam eder (Yargıtay 18. HD, 2012/3840 E., 2012/6213 K., 24.05.2012).
Kesin hesap kime tebliğ edilir?
Vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye (TMK m. 491/2).
Tebliğde neler belirtilir?
Tazminat davası açma hakkı ve vasinin görevine son verildiği (TMK m. 491/2).
Kesin hesabın onaylanması tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır; onay mirasçıların tazminat davası açma hakkını ortadan kaldırmaz (Yargıtay 2. HD, 2010/7931 E., 2010/21294 K., 16.12.2010).
"İbra" kararı ne anlama gelir?
Son rapor ve kesin hesabın onayı niteliğinde görülmüştür (Yargıtay 2. HD, 2008/13981 E., 2009/428 K., 21.01.2009).
Tazminat davası ne zaman zamanaşımına uğrar?
Kural olarak kesin hesabın tebliğinden başlayarak bir yıl geçmekle; olağanüstü zamanaşımında da her hâlde tebliğin üzerinden on yıl geçmekle (TMK m. 492, 493).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 435. maddesi. Kenar başlığı değiştirilmiş, hüküm değişikliği yapılmamıştır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 467, 470, 479, 489, 490, 491, 492, 493
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 435 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 491 gerekçesi s. 157, Tasarı ve Komisyon metni s. 478
- Yargıtay 2. HD, 2010/7931 E., 2010/21294 K., 16.12.2010
- Yargıtay 2. HD, 2008/13981 E., 2009/428 K., 21.01.2009
- Yargıtay 2. HD, 2007/19850 E., 2008/4678 K., 03.04.2008
- Yargıtay 18. HD, 2014/10634 E., 2014/18506 K., 18.12.2014
- Yargıtay 18. HD, 2012/3840 E., 2012/6213 K., 24.05.2012