TMK 400, özel vesayette vesayet makamının yerini alan aile meclisinin yapısını düzenler. Birinci fıkraya göre aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur. İkinci fıkraya göre vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir. Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398). Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati önemli ölçüde çatışanlar veya aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz (TMK m. 418). Gerekçeye göre madde arılaştırılarak yeniden yazılmış, eski metindeki asliye mahkemesi yerine denetim makamı denilmiş ve eş hükmü uygulamadaki tereddütleri gidermek amacıyla yeniden düzenlenmiştir.
- Aile meclisi
- Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenen kurul.
- Vasi olmaya ehil hısım
- Vasiliğe engel bir sebebi bulunmayan hısım.
- Denetim makamı
- Aile meclisi üyelerini atayan asliye hukuk mahkemesi.
- Görev süresi
- Aile meclisi üyelerinin atandığı dört yıllık dönem.
TMK 400 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Üyeler | En az üç hısım | TMK m. 400/1 |
| Nitelik | Vasi olmaya ehil olmak | TMK m. 400/1, 418 |
| Atama | Denetim makamınca | TMK m. 400/1 |
| Süre | Dört yıl | TMK m. 400/1 |
| Eş | Aile meclisine üye olabilir | TMK m. 400/2 |
| Görev | Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu | TMK m. 398/2 |
| Güvence | Üyeler güvence verir | TMK m. 401 |
| Kaynak | 743 m. 350 | Gerekçe, s. 138-139 |
TBMM gerekçesine göre madde, eski Kanun'un 350. maddesi arılaştırılarak yeniden kaleme alınmıştır; maddede eski metinden farklı olarak asliye mahkemesi yerine denetim makamı denilmiştir. İkinci fıkrada da uygulamadaki tereddütleri gidermek amacıyla "Karı ve koca, aile meclisine aza olabilir." hükmü yerine "Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir." hükmü konulmuştur. Tasarının 400. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 458).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, aile meclisinin en az üç hısımdan oluşmasıdır; üç, kanunun aradığı alt sınırdır. İkinci nokta, üyelerin vasi olmaya ehil olmasıdır; vasiliğe engel sebeplerden biri bulunan kişi meclise atanamaz (TMK m. 418). Üçüncü nokta, üyelerin denetim makamınca dört yıl için atanmasıdır; denetim makamı gerektiğinde aile meclisini her zaman değiştirebilir (TMK m. 402).
Birinci fıkra: aile meclisinin oluşumu
- Kimler: Vesayet altındaki kişinin hısımları.
- Sayı: En az üç kişi.
- Atama ve süre: Denetim makamınca dört yıl için.
Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur. Özel vesayet, fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımın veya bir hısım ile eşin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur (TMK m. 399); aile meclisinin üyelerini de denetim makamı atar. Denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397).
Üyelerin vasi olmaya ehil olması gerekir. Kısıtlılar; kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler; menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz (TMK m. 418). Kan hısımlığının derecesi hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur; eşlerden biri ile diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımları olur (TMK m. 17 ve 18).
Eski Kanun'un 350. maddesi de aile meclisinin, vesayet altındaki kişinin vasiliğe ehil kan veya kayın hısımlarından en az üç kişiden oluşacağını ve asliye mahkemesince dört yıl için kurulacağını öngörüyordu. Gerekçeye göre yürürlükteki metinde asliye mahkemesi yerine denetim makamı denilmiştir.
İkinci fıkra: eşin üyeliği
- Eş: Aile meclisine üye olabilir.
- Hısım değil: Eş, hısımlar dışında ayrıca anılmıştır.
- Eski metin: Karı veya koca aile meclisine üye olabilirdi.
Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir. Kanun eşi hısımlardan ayrı olarak anar; özel vesayetin kurulmasında da bir hısım ile eşin birlikte istemde bulunabileceği öngörülmüştür (TMK m. 399). Eski Kanun'un 350. maddesi de karı veya kocanın aile meclisine üye olabileceğini öngörüyordu; gerekçeye göre bu hüküm, uygulamadaki tereddütleri gidermek amacıyla "Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir." biçiminde yeniden yazılmıştır.
Aile meclisinin görevi ve denetimi
- Görev: Vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenir.
- Güvence: Üyeler görevlerini gereği gibi yapacaklarına dair güvence verir.
- Denetim: Denetim makamı meclisi değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir.
Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK m. 398). Kamu vesayetinde vesayet makamı, vesayet altındaki kişinin şahsına ilişkin işleri de kapsayan geniş bir görev üstlenir; Yargıtay, vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması isteminin vesayet hukukunun konusu olduğunu ve vesayet makamının görev alanına girdiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026).
Aile meclisi üyeleri görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır; güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (TMK m. 401). Aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de sona erdirebilir (TMK m. 402).
Özel vesayet için aile meclisi oluşturulacaksa, vasi olmaya ehil en az üç hısım bulunması gerektiğini göz önünde tutun; eş de meclise üye olabilir. Aile meclisine atanacaksanız, görevinizi gereği gibi yerine getireceğinize dair güvence vermeniz gerekir (TMK m. 401). Meclis görevini yapmıyorsa, denetim makamı meclisi her zaman değiştirebilir (TMK m. 402).
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken özel vesayetteki aile meclisine ilişkin bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar, özel vesayette aile meclisine geçen vesayet makamı görevlerini ve vesayet organları arasındaki ilişkiyi açıklar. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması vesayet hukukunun konusudur; istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceler
Davacı, vasi olan kardeşinin, kendisinin vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek, vesayet altındaki kardeşi ile arasında kişisel ilişki kurulmasını istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Açıklanan hükümler dikkate alındığında vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır. Kısıtlının kimlerle, ne şekilde görüşeceği ve kişisel ilişki kuracağı hususu da bu koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamındadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddenin vesayet makamına verdiği görevin kapsamını gösterir. Daire, sulh hukuk mahkemesinin vesayet makamı olarak belirlendiğini, kısıtlının menfaatlerinin korunması ve şahsına ilişkin tedbirlerin alınmasının bu makamın görev alanında bulunduğunu belirtmiştir. Ergin kısıtlı ile kişisel ilişki kurulması istemini inceleme görevinin aile mahkemesine değil vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu açıklanarak, davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddi gerekirken işin esasına girilmesi bozma sebebi sayılmıştır (TMK m. 397).
Kanun, vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri olan sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurmuştur
Vasi, vesayeti altındaki kısıtlı adına araç satın almak için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. (TMK. md. 396) Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür. ( TMK. md. 397/2) Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.”
Ne anlama geliyor? Karar, 397. maddedeki iki makamın birbirine göre konumunu açıklar. Daire, kamu vesayetinin vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütüleceğini belirtmiş; vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı başvuru mercii olduğunu açıklamıştır. Vasinin izin istemi üzerine verilen karar vesayetin yönetimine ilişkin olduğundan, dosya denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Vesayet makamının vesayetin yönetimine ilişkin kararları temyiz edilemez; bu kararlara karşı denetim makamına itiraz edilir
Kayyım, kayyım olarak atandığı kişiye ait taşınmazın satışı için vesayet makamından izin istedi. Sulh hukuk mahkemesinin bu istem üzerine verdiği karar temyiz edildi.
“Kanun koyucu kamu vesayetinde; vesayet organı olan vasiler ile vesayet daireleri ve vesayet dairesi olan sulh ve asliye mahkemesi arasında bir hiyerarşi kurmuştur.Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi, vasinin eylem ve işlemlerine karşı (TMK. md. 461/1) , denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi de, sulh hukuk mahkemesinin kararlarına karşı şikayet ve itiraz mercidir. (TMK. md. 461/2) İlgililer vesayet makamının vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararlara karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde itiraz edebilirler.Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı karara bağlar. (TMK. md. 488) Bu bakımdan vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili olarak aldığı kararlar kazai nitelikte temyizi kabil olan kararlardan değildir.”
Ne anlama geliyor? Karar, vesayet organları arasındaki denetim ilişkisini gösterir. Daire, vesayet organlarının vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardan oluştuğunu, vasi atanmasına ilişkin usulün kayyım için de uygulandığını belirtmiş; kanun koyucunun vasiler ile sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurduğunu, vesayet makamının vasinin eylem ve işlemlerine, denetim makamının da vesayet makamının kararlarına karşı şikâyet ve itiraz mercii olduğunu açıklamıştır. Vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili kararlarının temyiz edilebilir nitelikte olmadığı belirtilerek dosya, denetim makamınca karar verilmek üzere geri çevrilmiştir (TMK m. 461).
Madde gerekçesi
Madde 400- Madde yürürlükteki 350 nci madde arılaştırmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede yürürlükteki metinden farklı olarak asliye mahkemesi yerine denetim makamı denilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında yürürlükteki metinden farklı olarak uygulamada tereddütleri gidermek amacıyla "Karı ve koca, aile meclisine aza olabilir." hükmü yerine "Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir." hükmü konulmuştur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 138-139Gerekçe, maddenin eski Kanun'un 350. maddesini dil bakımından arılaştırarak yeniden yazdığını ve asliye mahkemesi yerine denetim makamı teriminin kullanıldığını belirtir. İkinci fıkradaki eş hükmünün değiştirilme amacı da uygulamadaki tereddütlerin giderilmesidir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 350. maddeydi.
Aile meclisi vesayet altındaki kimsenin, vasiliğe ehil olan kan veya sıhri hısımlarından en aşağı üç kişiden terekküp eder ve mahkemei asliye tarafından, dört sene için, teşkil olunur. Karı veya koca, aile meclisine aza olabilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 350 | 4721 sayılı Kanun m. 400 | |
|---|---|---|
| Üyeler | Vasiliğe ehil kan veya kayın hısımlarından en az üç kişi | Vasi olmaya ehil en az üç hısım |
| Kuran veya atayan | Asliye mahkemesi | Denetim makamı |
| Süre | Dört sene | Dört yıl |
| Eş | Karı veya koca üye olabilir | Eş üye olabilir |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 400. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 398: Özel vesayetin koşulları.
- TMK m. 399: Özel vesayetin kurulması.
- TMK m. 401: Aile meclisi üyelerinin güvencesi.
- TMK m. 418: Vasiliğe engel olan sebepler.
Vesayet, aile meclisi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 400 ne diyor?
Aile meclisinin, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşacağını ve eşin de meclise üye olabileceğini düzenler.
Aile meclisinde en az kaç kişi bulunur?
En az üç kişi.
Aile meclisi üyelerini kim atar?
Denetim makamı, yani asliye hukuk mahkemesi.
Aile meclisi kaç yıl için atanır?
Dört yıl için.
Eş aile meclisine üye olabilir mi?
Evet.
Kimler aile meclisine üye olamaz?
Vasi olmaya ehil olmayanlar; kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati önemli ölçüde çatışanlar veya aralarında düşmanlık bulunanlar ve ilgili vesayet daireleri hâkimleri vasi olamaz (TMK m. 418).
Aile meclisinin görevi nedir?
Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenir (TMK m. 398).
Aile meclisi değiştirilebilir mi?
Evet; görevini yapmazsa veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse denetim makamı meclisi her zaman değiştirebilir (TMK m. 402).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 350. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 17, 18, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 418, 461, 487
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 350 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 400 gerekçesi s. 138-139, Tasarı ve Komisyon metni s. 458
- Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2011/6372 E., 2011/19550 K., 24.11.2011
- Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011