TMK 396: Vesayet Organları Nelerdir? Vasi, Kayyım, Mahkemeler

Kısaca

TMK 396, vesayet hukukunun ilk maddesidir ve vesayet organlarını sayar. Maddeye göre vesayet organları vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunulabilir; vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461). Gerekçeye göre eski Kanun'un vesayet sistemi esas itibarıyla korunmuş, yerleşmiş terimlere aynen yer verilmiş ve "vesayet uzuvları" yerine "vesayet organları" deyimi kabul edilmiştir.

Vesayet: Küçüklerin ve kısıtlıların kişilik ve malvarlığına ilişkin menfaatlerinin korunması ve temsil edilmeleri için öngörülen hukuki kurum.
Vesayet makamı: Vesayeti yürüten sulh hukuk mahkemesi.
Denetim makamı: Vesayet makamının kararlarını denetleyen asliye hukuk mahkemesi.
Vasi: Vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini koruyan ve onu temsil eden kişi.
Kayyım: Belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanan kişi.

TMK 396 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Vesayet organları	Vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlar	TMK m. 396
Vesayet daireleri	Vesayet makamı ve denetim makamı	TMK m. 397/1
Mahkemeler	Vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesi	TMK m. 397/2
Vasi ve kayyım	Vasi korur ve temsil eder; kayyım belirli işler için atanır	TMK m. 403
Denetim	Vasiye karşı şikâyet, vesayet makamına karşı itiraz	TMK m. 461
Aile vesayeti	İstisnai olarak vesayet bir aileye verilebilir	TMK m. 398
Kaynak	743 m. 346	Gerekçe, s. 138

TBMM gerekçesine göre bu madde ile başlayan vesayet konusunda eski Kanun'un sistemi esas itibarıyla korunmuş, kurumla ilgili terimlere, çok alışılmış ve yerleşmiş olmaları sebebiyle aynen yer verilmiştir. Vesayet, vasi, vesayet makamı, aile vesayeti, aile meclisi ve kayyım terimleri aynen korunmuş, yalnız "kanunî müşavir" yerine "yasal danışman" deyimi kullanılmıştır. Buna karşılık "vesayet teşkilâtı" yerine "vesayet düzeni", "vesayet uzuvları" yerine "vesayet organları" deyimleri kabul edilmiştir. Tasarının 396. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 457).

Dikkat

Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, vesayet organlarının iki gruptan oluşmasıdır: vesayet daireleri, yani sulh ve asliye hukuk mahkemeleri, ile vasi ve kayyımlar. İkinci nokta, organlar arasında bir denetim ilişkisi bulunmasıdır: vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına, vesayet makamının kararlarına karşı denetim makamına başvurulur (TMK m. 461). Üçüncü nokta, vesayet işlerinin aile mahkemesinin görev alanı dışında kalmasıdır: aile mahkemeleri Medeni Kanun'un İkinci Kitabından doğan dava ve işlere bakar, ancak vesayeti düzenleyen Üçüncü Kısım bu görevin dışındadır (4787 s. K. m. 4).

Vesayet organları

Vesayet daireleri: Vesayet makamı ve denetim makamı.
Vasi: Vesayet altındaki kişiyi korur ve temsil eder.
Kayyım: Belirli işleri görür veya malvarlığını yönetir.

Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır. Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m. 397).

Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür; kayyım ise belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır. Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır (TMK m. 403); vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar da kayyım ve yasal danışmanın atanmasında uygulanır (TMK m. 431).

Kanun, kamu vesayeti yanında istisnai bir aile vesayetine de yer verir: vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir; bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer (TMK m. 398).

Organlar arasındaki denetim ilişkisi

Vasiye karşı: Vesayet makamına şikâyet.
Vesayet makamına karşı: On gün içinde denetim makamına itiraz.
Temyiz: Vesayetin yönetimine ilişkin kararlar temyiz edilemez.

Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi ve her ilgili, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir; vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m. 461). Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak itirazı kesin karara bağlar (TMK m. 488).

Yargıtay, kanun koyucunun kamu vesayetinde vesayet organı olan vasiler ile vesayet dairesi olan sulh ve asliye hukuk mahkemeleri arasında bir hiyerarşi kurduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/22756 E., 2011/13718 K., 21.09.2011). Bu düzen nedeniyle vesayet makamının vesayetin yönetimiyle ilgili kararlarının temyiz edilebilir nitelikte olmadığı, bu kararlar hakkında denetim makamınca karar verilmesi gerektiği açıklanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2011/6372 E., 2011/19550 K., 24.11.2011).

Görevli mahkeme ve kanun yolu

Vesayet işleri: Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi.
Aile mahkemesi: Vesayeti düzenleyen Üçüncü Kısım görev alanı dışındadır.
Kanun yolu: Kayyımlığın kaldırılması davasında istinaf aşamasında verilen karar kesindir.

Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 s. K. m. 4); Üçüncü Kısım vesayeti düzenler. Yargıtay, vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması istemini inceleme görevinin aile mahkemesine değil vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/3240 E., 2026/6481 K., 11.06.2026).

Kanun yolu bakımından da vesayet organlarının düzeni önem taşır. Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren kayyımlığın kaldırılması davasında bölge adliye mahkemesinin verdiği kararın kesin olduğu belirtilmiştir (Yargıtay 8. HD, 2017/17128 E., 2019/9079 K., 16.10.2019).

Terimler: gerekçe ve yürürlükteki metin

Korunan terimler: Vesayet, vasi, vesayet makamı, aile vesayeti, aile meclisi, kayyım.
Değişen terimler: Vesayet organları, vesayet düzeni, yasal danışman.
Vesayet daireleri: Yürürlükteki metinde korunmuştur.

Gerekçeye göre çok alışılmış ve yerleşmiş oldukları için vesayet, vasi, vesayet makamı, aile vesayeti, aile meclisi ve kayyım terimleri aynen korunmuş; "kanunî müşavir" yerine "yasal danışman", "vesayet teşkilâtı" yerine "vesayet düzeni", "vesayet uzuvları" yerine "vesayet organları" deyimleri kabul edilmiştir. Gerekçe ayrıca "vesayet daireleri" yerine "vesayet makamları" deyiminin kabul edildiğini belirtir; yürürlükteki 396 ve 397. maddeler ise "vesayet daireleri" terimini kullanır ve vesayet dairelerinin vesayet makamı ile denetim makamından oluştuğunu belirtir.

Uygulamada

Bir vasinin eylem veya işlemine karşı çıkmak istiyorsanız, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine şikâyette bulunabilirsiniz. Vesayet makamının bir kararına karşı çıkmak istiyorsanız, kararın tebliğinden başlayarak on gün içinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine itiraz edin; vesayetin yönetimine ilişkin bu kararlar temyiz yoluyla incelenmez. Vesayet altındaki biriyle ilgili bir istemde bulunacaksanız, görevli mahkemenin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi olduğunu göz önünde tutun.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki kararlar, 396. maddeyi anarak vesayet organlarını ve aralarındaki denetim ilişkisini açıklayan kararlardan seçilmiştir; aynı gerekçeyi tekrarlayan kararlar ayrıca kart olarak eklenmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi2026/3240 E. · 2026/6481 K.11.06.2026

Vesayet altındaki ergin kişiyle kişisel ilişki kurulması vesayet hukukunun konusudur; istemi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi inceler

Davacı, vasi olan kardeşinin, kendisinin vesayet altındaki diğer kardeşiyle görüşmesini haksız olarak engellediğini ileri sürerek, vesayet altındaki kardeşi ile arasında kişisel ilişki kurulmasını istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; bölge adliye mahkemesi davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.

“Açıklanan hükümler dikkate alındığında vesayet altındaki ergin kısıtlının şahsına, bakımına ve üçüncü kişilerle hangi zamanlarda ve ne şekilde kişisel ilişki kurulacağına ilişkin düzenlemeler vesayet hukukunun konusunu oluşturmaktadır. Kısıtlının kimlerle, ne şekilde görüşeceği ve kişisel ilişki kuracağı hususu da bu koruyucu yardım, gözetim ve bakım kapsamındadır.”

Ne anlama geliyor? Karar, vesayet organlarının vesayet altındaki kişinin kişisel işlerindeki görevini gösterir. Daire, vasinin kısıtlanmış kişiyi korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle, vesayet organlarının iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle, vesayet makamının da vesayet altındaki kişinin korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğunu belirtmiştir. Ergin kısıtlı ile kişisel ilişki kurulması isteminin vesayet hukukunun konusu olduğu ve bu istemi inceleme görevinin vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine ait olduğu açıklanarak, işin esasına giren karar bozulmuştur (TMK m. 397).