TMK 382, ortaklardan birinin ölümünün aile malları ortaklığına etkisini düzenler. Birinci fıkraya göre ölen ortağın ortaklığa dahil olmayan mirasçıları, ancak ölen ortağa düşen payın karşılığının kendilerine ödenmesini isteyebilir; mirasçıların istemi bu karşılıkla sınırlıdır. İkinci fıkraya göre ölen ortak mirasçı olarak altsoyunu bırakmışsa, bunlar öbür ortakların rızası ile onun yerine ortaklığa girebilir. Ölüm, 380. maddede sayılan sona erme sebepleri arasında yer almaz (TMK m. 380). Gerekçeye göre hüküm daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır; hüküm değişikliği yoktur.
- Ortaklığa dahil olmayan mirasçı
- Ölen ortağın mirasçısı olup aile malları ortaklığında ortak olmayan kişi.
- Payın karşılığı
- Ölen ortağa düşen pay için mirasçılara ödenecek tutar.
- Altsoy
- Kişinin çocukları, torunları ve daha alt kuşaktan gelenler.
- Rıza
- Öbür ortakların altsoyun ortaklığa girmesine onay vermesi.
TMK 382 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ortak olmayan mirasçılar | Yalnız ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesini isteyebilir | TMK m. 382/1 |
| Altsoy | Öbür ortakların rızasıyla ölen ortağın yerine ortaklığa girebilir | TMK m. 382/2 |
| Payın hesabı | Ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değeri ve durumu esas alınır | TMK m. 383 |
| Sona erme | Ölüm 380. maddedeki sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır | TMK m. 380 |
| Mirasın geçmesi | Mirasçılar mirası ölümle bir bütün olarak kazanır | TMK m. 599 |
| Kaynak | 743 m. 332; Öntasarı m. 313 | Gerekçe, s. 136 |
TBMM gerekçesine göre 1984 tarihli Öntasarının 313. maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanun'un 332. maddesini karşılamaktadır; hüküm daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır ve hüküm değişikliği yoktur. Tasarının 382. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 454).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, ölümün 380. maddedeki sona erme sebepleri arasında sayılmamasıdır; 382. madde ölen ortağın mirasçılarının haklarını ayrıca düzenler. İkinci nokta, ortaklığa dahil olmayan mirasçıların isteminin payın karşılığıyla sınırlı olmasıdır. Üçüncü nokta, altsoyun ortaklığa girmesinin öbür ortakların rızasına bağlı olmasıdır; rıza yoksa altsoy da ortaklığa dahil olmayan mirasçı olarak payın karşılığını isteyebilir.
Birinci fıkra: ortaklığa dahil olmayan mirasçılar
- Kimler: Ölen ortağın ortaklıkta ortak olmayan mirasçıları.
- İstem: Ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesi.
- Sınır: İstem bu karşılıkla sınırlıdır.
Ortaklardan birinin ölümü hâlinde onun ortaklığa dahil olmayan mirasçıları, ancak ölen ortağa düşen payın karşılığının kendilerine ödenmesini isteyebilir. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır ve mirasbırakanın alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya kazanır (TMK m. 599). 382. madde ise ölen ortağın ortaklıktaki hakkının ortak olmayan mirasçılara hangi biçimde yansıyacağını belirler: bu mirasçılar ortaklığa girmez, ölen ortağa düşen payın karşılığını isteyebilir.
Birden çok mirasçı varsa, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir miras ortaklığı meydana gelir ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m. 640). Hukuk Genel Kurulu, miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak haklarında elbirliği hâlinde alacaklılık bulunduğunu ve bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
İkinci fıkra: altsoyun ortaklığa girmesi
- Kimler: Ölen ortağın mirasçı olarak bıraktığı altsoy.
- Koşul: Öbür ortakların rızası.
- Sonuç: Altsoy ölen ortağın yerine ortaklığa girer.
Ölen ortak mirasçı olarak altsoyunu bırakmışsa, bunlar öbür ortakların rızası ile onun yerine ortaklığa girebilir. Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (TMK m. 495).
Ortaklığa girme öbür ortakların rızasına bağlıdır. Öbür ortaklar rıza göstermezse altsoy ortaklığa giremez; bu durumda altsoy da ortaklığa dahil olmayan mirasçı olarak ölen ortağa düşen payın karşılığını isteyebilir. Altsoyun rızayla ortaklığa girebilmesi, aile malları ortaklığının ölen ortağın altsoyuyla sürdürülmesine imkân verir. Eski Kanun'un 332. maddesi de ölen şerik mirasçı olarak füru bırakmışsa, bunların diğer şeriklerin muvafakati ile onun yerine şirkete girebileceğini öngörüyordu.
Payın hesaplanması ve ölümün ortaklığa etkisi
- Hesap: Ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değeri ve durumu.
- Zaman: Hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez.
- Sona erme: Ölüm 380. maddede sayılmamıştır.
Ölüm, kanunda ortaklığın sona ermesine ilişkin bölümde düzenlenmiştir. Aynı bölümdeki paylaşma kurallarına göre ortaklık mallarının paylaşılması veya ayrılan ortağın payının hesaplanması, ortaklık mallarının paylaşma veya ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre yapılır; paylaşma ve hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez (TMK m. 383). Ölen ortağın ortaklık dışında bıraktığı mallar ile miras veya karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar ise kişisel malıdır (TMK m. 379); bu mallar mirasın bir parçası olarak mirasçılara geçer (TMK m. 599).
Ölüm, 380. maddede ortaklığı sona erdiren sebepler arasında sayılmamıştır (TMK m. 380). 382. madde, ölen ortağın ortaklıktaki yerinin nasıl dolacağını düzenler: ortak olmayan mirasçılar payın karşılığını isteyebilir, altsoy ise öbür ortakların rızasıyla ölen ortağın yerine ortaklığa girebilir.
Ortaklardan biri öldüyse ve siz ortaklıkta ortak olmayan bir mirasçıysanız, ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesini isteyebilirsiniz; birden çok mirasçı varsa terekeye elbirliğiyle sahip olduğunuzu göz önünde tutun (TMK m. 640). Ölen ortağın altsoyundansanız, öbür ortakların rızasıyla onun yerine ortaklığa girebilirsiniz. Payın karşılığı hesaplanırken ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değeri ve durumu esas alınır; hesaplaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 382. maddeyi doğrudan uygulayan bir karara rastlanmamıştır; aşağıdaki kararlar aile malları ortaklığına ilişkindir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 382- 1984 tarihli Öntasarının 313 üncü maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 332 nci maddesini karşılamaktadır. Daha sade ve anlaşılır bir dille kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 136Gerekçe, hükmün eski Kanun'un 332. maddesini karşıladığını ve yalnız dilinin sadeleştirildiğini gösterir; hüküm değişikliği yoktur.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 332. maddeydi.
Şeriklerden birinin vefatı halinde, mirasçıları, şirket emval azasından değil iseler ancak murislerine ait hukukun tasfiyesini talep edebilirler. Müteveffa, mirasçı olarak füru bırakmış ise bunlar, diğer şeriklerin muvafakati ile; onun yerine, şirkete girebilirler.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 332 | 4721 sayılı Kanun m. 382 | |
|---|---|---|
| Ortak olmayan mirasçılar | Mirasbırakana ait hakların tasfiyesini isteyebilir | Ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesini isteyebilir |
| Altsoy | Füru, diğer şeriklerin muvafakatiyle ölenin yerine şirkete girebilir | Altsoy, öbür ortakların rızasıyla ölenin yerine ortaklığa girebilir |
| Kavramlar | Şerik, müteveffa, füru, muvafakat | Ortak, ölen ortak, altsoy, rıza |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 382. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 380: Ortaklığın sona erme sebepleri.
- TMK m. 381: Fesih bildirimi, ödemeden aciz, evlenme.
- TMK m. 383: Paylaşma kuralları.
- TMK m. 373: Aile malları ortaklığının koşulları.
Aile malları ortaklığında ortağın ölümü, mirasçıların hakları veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 382 ne diyor?
Ortaklardan birinin ölümü hâlinde ortaklığa dahil olmayan mirasçıların yalnız ölen ortağa düşen payın karşılığının ödenmesini isteyebileceğini, ölen ortağın altsoyunun ise öbür ortakların rızası ile onun yerine ortaklığa girebileceğini düzenler.
Ortağın ölümü 380. maddede sona erme sebebi olarak sayılmış mı?
Hayır; 382. madde ölen ortağın mirasçılarının haklarını ayrıca düzenler.
Ortaklıkta ortak olmayan mirasçılar ne isteyebilir?
Yalnız ölen ortağa düşen payın karşılığının kendilerine ödenmesini.
Bu mirasçılar ortaklık mallarının paylaşılmasını isteyebilir mi?
Hayır; istemleri ölen ortağa düşen payın karşılığıyla sınırlıdır.
Ölen ortağın altsoyu ortaklığa girebilir mi?
Evet; öbür ortakların rızası ile ölen ortağın yerine ortaklığa girebilir.
Öbür ortaklar rıza göstermezse ne olur?
Altsoy ortaklığa giremez; ortaklığa dahil olmayan mirasçı olarak payın karşılığını isteyebilir.
Payın karşılığı nasıl hesaplanır?
Ortaklık mallarının ayrılma zamanındaki değerine ve durumuna göre (TMK m. 383).
Birden çok mirasçı varsa ne olur?
Paylaşmaya kadar mirasçılar arasında miras ortaklığı meydana gelir ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m. 640).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 332. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 373, 379, 380, 382, 383, 495, 599, 640
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 332 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 382 gerekçesi s. 136, Tasarı ve Komisyon metni s. 454
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021