TMK 373, aile malları ortaklığının kimler arasında ve hangi mallarla kurulabileceğini düzenler. Ortaklığı hısımlar kurar. Ortaklık, hısımlara geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle ya da ortaya başka mallar koyarak kurulabilir. Gerekçeye göre kurum, bir kısım malların tüzel kişilik oluşturulmaksızın ailenin ihtiyaçlarına özgülenmesidir ve ortaklıkta bir elbirliği mülkiyeti söz konusudur; eski Kanun'daki "aile şirketi emvali" adı kurumun niteliğine uygun düşmediği için "aile malları ortaklığı" adı tercih edilmiştir. Ortaklık sözleşmesinin resmî şekilde yapılması gerekir (TMK m. 374). Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
- Aile malları ortaklığı
- Hısımların mirastan veya ortaya koydukları mallarla, tüzel kişilik oluşturmadan kurdukları mal ortaklığı.
- Hısım
- Kan veya kayın bağıyla bağlı kişi.
- Elbirliği mülkiyeti
- Malın ortaklardan her birine ayrı ayrı değil, ortaklara birlikte ait olması.
- Miras ortaklığı
- Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden doğan elbirliği.
- Kazanç paylı ortaklık
- Ortaklık mallarının işletilmesinin ve temsilinin, yıllık kazançtan pay verilmesi kaydıyla ortaklardan birine bırakıldığı ortaklık (TMK m. 384).
TMK 373 ne düzenler?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kurucular | Hısımlar | TMK m. 373 |
| Mallar | Geçen mirasın tamamı veya bir bölümü; ortaya konan başka mallar | TMK m. 373 |
| Nitelik | Tüzel kişiliği olmayan elbirliği mülkiyeti | Gerekçe, s. 135 |
| Şekil | Resmî şekil; bütün ortakların veya temsilcilerinin imzası | TMK m. 374 |
| Alacaklar | Elbirliği hâlinde alacaklılık | Yargıtay HGK, 2011/298 K. |
| Tarım arazisi | Mirasçılar tarımsal araziyi aile malları ortaklığına devredebilir | 5403 s. K. m. 8/C |
| Kaynak | 743 m. 323; Öntasarı m. 304; İsviçre MK m. 336 vd. | Gerekçe, s. 135 |
TBMM gerekçesine göre madde, yürürlükteki Kanun'un 323. maddesini karşılamaktadır ve 1984 tarihli Öntasarının 304. maddesinden alınmıştır; yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği yoktur. Gerekçe, eski Kanun'un 323 ila 325. maddelerinin konusu olan ve "aile şirketi emvali" adı verilen mal topluluğunun, bir kısım malların bir tüzel kişilik oluşturulmaksızın ailenin ihtiyaçlarına özgülenmesi olduğunu, bu adın kurumun niteliğine uygun düşmediğini ve bu nedenle "aile malları ortaklığı" ifadesinin tercih edildiğini belirtir; ortaklıkta bir elbirliği mülkiyeti söz konusudur. Tasarının 373. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 452).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, ortaklığın yalnız hısımlar arasında kurulabilmesidir. İkinci nokta, ortaklığın kendiliğinden doğmamasıdır: mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar arasında miras ortaklığı doğar, aile malları ortaklığı ise ancak hısımların resmî şekilde yapacakları bir sözleşmeyle kurulur (TMK m. 374). Üçüncü nokta, ortaklığın elbirliği niteliğidir: aile malları ortaklığına giren alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Ortaklığı kimler kurabilir?
- Kurucular: Hısımlar.
- Hısımlık: Kan veya kayın bağına dayanır.
- Kuruluş: Hısımların resmî şekilde yapacakları sözleşme.
Madde, aile malları ortaklığını hısımlara özgü bir kurum olarak düzenler; hısımlık kan veya kayın hısımlığı olarak ortaya çıkar (TMK m. 17 ve 18). Aile malları ortaklığı kendiliğinden doğmaz; hısımların ortaklığı kurma iradesini içeren bir sözleşme gerekir. Bu sözleşmenin resmî şekilde yapılması ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzalarını taşıması gerekir (TMK m. 374).
Ortaklığa konulabilecek mallar
- Miras: Hısımlara geçen mirasın tamamı veya bir bölümü.
- Başka mallar: Hısımların ortaya koyduğu mallar.
- Tarım arazisi: Terekedeki tarımsal arazi ortaklığa devredilebilir.
Ortaklık, hısımlara geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle kurulabilir; hısımlar ortaya başka mallar koyarak da ortaklık kurabilir. Böylece mirastan gelen mallar, mirasçılar arasındaki miras ortaklığından sonra da sözleşmeye dayanan bir ortaklık içinde birlikte işletilebilir.
Tarım arazilerinde bu imkân ayrıca düzenlenmiştir: Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na göre mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyetinin 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini kararlaştırabilir (5403 s. K. m. 8/C). Bu hükmün yürürlüğe girmesinden önce ölen mirasbırakanın tarım arazileri bakımından 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021).
Ortaklığın niteliği: elbirliği mülkiyeti
- Tüzel kişilik: Yoktur.
- Mülkiyet: Ortaklar ortaklık mallarının elbirliği hâlinde malikidir.
- Alacaklar: Elbirliği hâlinde alacaklılık.
Gerekçeye göre aile malları ortaklığı, bir kısım malların bir tüzel kişilik oluşturulmaksızın ailenin ihtiyaçlarına özgülenmesidir ve ortaklıkta bir elbirliği mülkiyeti söz konusudur. Ortaklar ortaklığa giren malların elbirliği hâlinde malikidir ve ortaklığın borçlarından müteselsil olarak sorumludur (TMK m. 379); ortaklık sürdükçe paylarını isteyemez ve payları üzerinde tasarruf işlemi yapamazlar (TMK m. 376).
Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında aile malları ortaklığına giren alacak haklarını da saymış ve bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Miras ortaklığından farkı
- Doğuş: Miras ortaklığı ölümle kendiliğinden doğar; aile malları ortaklığı sözleşmeyle kurulur.
- Amaç: Aile malları ortaklığı elbirliğiyle iktisadi faaliyet için kurulur.
- Süre: Aile malları ortaklığı belirli veya belirsiz süreli olabilir.
Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kendiliğinden bir miras ortaklığı doğar ve mirasçılar terekedeki mallar üzerinde elbirliğiyle malik olur (TMK m. 640). Aile malları ortaklığı ise hısımların sözleşmesiyle kurulur; ortaklar elbirliği ile iktisadi faaliyette bulunmak üzere birleşir ve ortaklık belirli veya belirsiz süre için kurulabilir (TMK m. 375). Hukuk Genel Kurulu, miras ortaklığı sürerken mirasçılardan hiçbirinin diğerlerinin rızası olmaksızın ortak alacağın bir payı veya bütünü üzerinde hak ileri süremeyeceğini de belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Mirastan kalan malları hısımlarınızla birlikte işletmek istiyorsanız, aile malları ortaklığı sözleşmesini resmî şekilde yapın ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzasını alın. Sözleşmede ortaklığın süresini, yönetimini ve ortakların haklarını açıkça belirleyin. Terekede tarım arazisi varsa, mirasçılar bu arazinin aile malları ortaklığına devrini de kararlaştırabilir.
Yargıtay kararları
Bu sayfa hazırlanırken 373. maddeye ilişkin sınırlı sayıda karara ulaşılmıştır; aşağıda bu kararlar yer alır. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Aile malları ortaklığına giren alacak hakları elbirliği hâlinde alacaklılık oluşturur; bu alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareketiyle istenebilir
Mirasbırakanın kiraya verdiği taşınmaz payı için atanan miras ortaklığı temsilcisi, kiracıdan ödenmeyen kira bedellerini istedi. Mahkeme, kiranın bölünerek bir kısım mirasçılara ödendiğini ve bu ödemelerin iyiniyetli kiracıyı borcundan kurtardığını belirterek istemi reddetti ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direndi.
“Elbirliği halinde alacaklılık durumları bazı kanun hükümlerinde özel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, adi ortaklıkta ortaklık alacakları (818 sayılı Borçlar Kanunu m.534);miras ortaklığı devam ettiği sürece mirasçıların mirasbırakandan intikal eden alacak hakları (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.640);eşler arasında mal ortaklığı rejimi varsa bunların ortaklık kapsamına giren alacakları (TMK m.256);aile malları ortaklığında bu ortaklığa giren alacak hakları (TMK. m.373) için elbirliği halinde alacaklılık söz konusudur. Bu emredici kanun hükümlerine göre, söz konusu alacak hakları ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan talep edilebilir.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının elbirliği niteliğinin alacaklar bakımından sonucunu gösterir. Hukuk Genel Kurulu, elbirliği hâlinde alacaklılığın kanunda özel olarak düzenlendiği hâller arasında adi ortaklık alacaklarını, miras ortaklığı sürerken mirasbırakandan intikal eden alacakları, mal ortaklığı rejimindeki ortaklık alacaklarını ve aile malları ortaklığına giren alacak haklarını saymış; bu alacakların ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle borçludan istenebileceğini belirtmiştir. Somut olayda miras ortaklığına ilişkin bu ilke uygulanmış, mirasçılardan birine veya birkaçına yapılan ödemenin kiracıyı terekeye karşı borcundan kurtarmayacağı belirtilerek direnme kararı bozulmuştur (TMK m. 376).
Mirasçılar terekedeki tarım arazisini aile malları ortaklığına devredebilir; ancak bu imkânı getiren hüküm, yürürlüğünden önce ölen mirasbırakanın arazilerine uygulanamaz
Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılardan biri, terekedeki tarım arazilerinin ehil mirasçı olarak tarımsal gelir değeri üzerinden kendisine devrini istedi. Bir kısım davalılar derdest ortaklığın giderilmesi davasını ileri sürdü ve başka bir mirasçının ehil mirasçı olduğunu savundu; mahkeme davayı kabul etti.
“Mirasçılar, terekede bulunan tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazinin mülkiyeti hakkında; a) Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerini karşılaması durumunda birden fazla mirasçıya devrini,b) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 373 üncü ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, c) Mirasçıların tamamının miras payı oranında hissedarı oldukları 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kuracakları limited şirkete devrini, ç) Mülkiyetin üçüncü kişilere devrini, kararlaştırabilirler.”
Ne anlama geliyor? Karar, aile malları ortaklığının tarım arazilerinin mirasçılar arasında korunmasındaki yerini gösterir. Daire, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesini aktararak mirasçıların terekedeki tarımsal arazinin bir mirasçıya, 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına, limited şirkete ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabileceklerini belirtmiştir. Ancak bu hükmün ve geçiş hükmünün yürürlüğe girmesinden önce mirasbırakan öldüğünden, 8/C maddesine dayanılarak hüküm kurulamayacağı ve davanın reddi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Madde gerekçesi
Madde 373- Yürürlükteki Kanunun 323 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 304 üncü maddesinden alınmıştır. Yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği yoktur. Yürürlükteki Kanunun 323 ilâ 325 inci maddelerinin konusu "aile şirketi emvali" adındaki mal topluluğudur. Bu hükümlerle düzenlenmek istenen kurum, bir kısım malların bir tüzel kişilik oluşturulmaksızın ailenin ihtiyaçlarına özgülenmesidir. Kaynak İsviçre Medenî Kanununun 336 ilâ 348 inci maddelerinde düzenlenen bu kurumun Almanca adı "Gemeiderschaft" ve Fransızca adı "İndivision" terimine karşılık olmak üzere yürürlükteki metinde kullanılan "aile şirketi emvali" ifadesi, kurumun niteliğine uygun düşmemektedir. Bu nedenle, yeni düzenlemede "aile malları ortaklığı" ifadesi tercih edilmiştir. Hısımların kendilerine geçen mirasın tümü veya bir bölümüyle ya da ortaya başka mallar koymak suretiyle oluşturabilecekleri bu maddede öngörülen ortaklıkta bir elbirliği mülkiyeti söz konusudur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 135Gerekçe, maddenin eski Kanun'la aynı hükmü taşıdığını, değişikliğin kurumun adında olduğunu gösterir. "Aile şirketi emvali" adı bırakılmış, kurumun tüzel kişiliği olmayan bir elbirliği ortaklığı olduğunu yansıtan "aile malları ortaklığı" adı benimsenmiştir.
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 323. maddeydi.
Hısımlar, terekedeki hisselerinin tamamını veya bir kısmını bırakmak veya ortaya diğer mallar koymak suretiyle aralarında, şirketi emval tesis edebilir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 323 | 4721 sayılı Kanun m. 373 | |
|---|---|---|
| Kurumun adı | Aile şirket emvali | Aile malları ortaklığı |
| Kurucular | Hısımlar | Hısımlar |
| Mallar | Terekedeki hisselerin tamamı veya bir kısmı ya da ortaya konan diğer mallar | Geçen mirasın tamamı veya bir bölümü ya da ortaya konan başka mallar |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 373. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 374: Aile malları ortaklığında şekil.
- TMK m. 376: Elbirliği ile işletme.
- TMK m. 379: Ortak mallar ve kişisel mallar.
- TMK m. 372: Aile vakfı.
Aile malları ortaklığı, mirasın birlikte işletilmesi veya aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 373 ne diyor?
Hısımların, kendilerine geçen mirasın tamamı veya bir bölümüyle ya da ortaya başka mallar koyarak aralarında aile malları ortaklığı kurabileceklerini düzenler.
Aile malları ortaklığını kimler kurabilir?
Hısımlar.
Ortaklığa hangi mallar konulabilir?
Hısımlara geçen mirasın tamamı veya bir bölümü ya da hısımların ortaya koyduğu başka mallar.
Ortaklık kendiliğinden doğar mı?
Hayır; resmî şekilde yapılan ve bütün ortakların veya temsilcilerinin imzasını taşıyan bir sözleşme gerekir (TMK m. 374).
Aile malları ortaklığının tüzel kişiliği var mı?
Hayır; gerekçeye göre kurum, malların tüzel kişilik oluşturulmaksızın ailenin ihtiyaçlarına özgülenmesidir.
Ortaklık mallarının sahibi kimdir?
Ortaklar, ortaklığa giren malların elbirliği hâlinde malikidir (TMK m. 379).
Ortaklığın alacağını bir ortak tek başına isteyebilir mi?
Hayır; aile malları ortaklığına giren alacaklar ancak bütün alacaklıların birlikte hareket etmesiyle istenebilir (Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011).
Miras ortaklığından farkı nedir?
Miras ortaklığı ölümle kendiliğinden doğar; aile malları ortaklığı hısımların sözleşmesiyle kurulur.
Tarım arazisi aile malları ortaklığına devredilebilir mi?
Evet; mirasçılar terekedeki tarımsal arazinin aile malları ortaklığına devrini kararlaştırabilir (5403 s. K. m. 8/C).
Kurumun eski adı neydi?
Eski Kanun'da "aile şirket emvali" olarak düzenlenmişti.
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 323. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 17, 18, 373, 374, 375, 376, 379, 384, 640
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8/C
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 323 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 373 gerekçesi s. 135, Tasarı ve Komisyon metni s. 452
- Yargıtay HGK, 2011/6-165 E., 2011/298 K., 11.05.2011
- Yargıtay 14. HD, 2017/1289 E., 2021/226 K., 21.01.2021