TMK 298: Tanımanın İptalini Kimler Dava Edebilir?

Kısaca

TMK 298, tanımayla kurulan soybağına tanıyan dışındaki kişilerin itiraz yolunu açar. Davayı ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer açabilir; dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Bu dava tanıyanın davasından ayrılır: burada irade sakatlığı aranmaz, iddia doğrudan tanıyanın gerçekte baba olmadığıdır (Yargıtay 8. HD, 2019/5511 E., 2021/4230 K., 24.05.2021). "Diğer ilgililer" ifadesi sınırsız değildir; dava ancak tanıma işleminden hukukî menfaati etkilenen kişilere açıktır (Yargıtay 18. HD, 2015/3182 E., 2015/16603 K., 17.11.2015). Süre, tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrenmeden başlayarak bir yıl, her hâlde beş yıldır (TMK m. 300).

İlgililer: Tanımadan hukukî menfaati etkilenen kişiler (TMK m. 298/1).
Altsoy: Çocuğun çocukları ve onların altsoyu (TMK m. 298/1).
Hazine: Devletin mal varlığını temsil eden taraf (TMK m. 298/1).
Pasif husumet: Davanın tanıyana veya mirasçılarına yöneltilmesi (TMK m. 298/2).

TMK 298 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Ana	Dava açabilir	TMK m. 298/1
Çocuk	Dava açabilir	TMK m. 298/1
Altsoy	Çocuğun ölümü hâlinde	TMK m. 298/1
Cumhuriyet savcısı	Dava açabilir	TMK m. 298/1
Hazine	Dava açabilir	TMK m. 298/1
Diğer ilgililer	Hukukî menfaati etkilenenler	Yargıtay 18. HD, 2015/16603 K.
Dayanak	Tanıyanın baba olmadığı iddiası	TMK m. 299
İrade sakatlığı	Aranmaz	Yargıtay 8. HD, 2021/4230 K.
Davalı	Tanıyan	TMK m. 298/2
Tanıyan ölmüşse	Mirasçıları	TMK m. 298/2
Süre	Öğrenmeden bir yıl, her hâlde beş yıl	TMK m. 300/2
Çocuğun süresi	Erginlikten bir yıl	TMK m. 300/3

TBMM gerekçesine göre madde, 1984 tarihli Öntasarının ilgili maddesinin ilk iki fıkrasından alınmıştır. Gerekçe, eski Kanun'la karşılaştırma yaparak maddenin neyi değiştirdiğini açıkça gösterir: eski Kanun'un 293 ve 294. maddeleri itiraz hakkını anaya, çocuğa, çocuğun ölümü hâlinde onun altsoyuna, Hazineye ve diğer ilgililere tanıyordu; yeni maddede bu listeye Cumhuriyet savcısı da eklenmiştir. İkinci fıkra bakımından gerekçe kısa ve nettir: dava, tanıyana veya tanıyan ölmüşse mirasçılarına yöneltilecektir. Bu, eski Kanun'daki karmaşık itiraz ve karşı itiraz usulünün yerine geçen sade bir çözümdür: itiraz artık nüfus memuru aracılığıyla bildirilen bir beyan değil, doğrudan açılan bir davadır. Tasarının 298. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).

Dikkat

Bu maddede en çok tartışılan nokta "diğer ilgililer" ifadesidir ve kapsamı sanıldığı kadar geniş değildir. Ölçü hukukî menfaattir: davayı ancak tanıma işleminden hukukî menfaati etkilenen kişiler açabilir (Yargıtay 18. HD, 2015/3182 E., 2015/16603 K., 17.11.2015). Bir kurumun başka bir davada fer'î müdahil olması, akrabalık ya da vicdanî rahatsızlık bu sıfatı kazandırmaz; böyle bir dava aktif dava ehliyeti yokluğundan reddedilir ve mahkeme esasa girip DNA raporuna göre karar veremez. Pratikte bu maddeye en çok dayananlar, tanıyanın mirasçıları olacak kişiler ile çocuğun kendisidir. İkinci nokta davalıdır: dava tanıyana yöneltilir; tanıyan ölmüşse mirasçılarının tamamına yöneltilmesi gerekir, eksik taraf teşkili bozma sebebidir. Üçüncü nokta süredir: bir yıllık süre, hem tanımayı hem de tanıyanın baba olamayacağını öğrendiğiniz tarihten işler; ama beş yıllık mutlak süre serttir ve tanımanın üzerinden beş yıl geçmişse yalnız haklı sebep hâlinde, sebep kalktıktan sonraki bir ay içinde dava açılabilir. Son olarak dava soybağına ilişkin olduğundan adli tatilde de görülür; süreler yazın da normal biçimde işler.

Davayı kimler açabilir?

Ana: Çocuğun anası (TMK m. 298/1).
Çocuk: Soybağı tartışılan çocuğun kendisi.
Altsoy: Çocuk ölmüşse onun altsoyu.
Cumhuriyet savcısı: Kamu adına.
Hazine: Mirasa ilişkin menfaati varsa.
Diğer ilgililer: Hukukî menfaati etkilenenler (Yargıtay 18. HD, 2015/3182 E., 2015/16603 K., 17.11.2015).

"Diğer ilgililer" kimlerdir?

Ölçü: Tanıma işleminden hukukî menfaatin etkilenmesi.
Tipik hâl: Tanıyanın mirasçısı olacak kişiler (TMK m. 495).
Yetmeyen: Başka bir davada fer'î müdahillik.
Yetmeyen: Akrabalık ya da vicdanî rahatsızlık.
Sonuç: Sıfatı olmayanın davası husumetten reddedilir.
Denetim: Mahkeme aktif dava ehliyetini res'en gözetir (HMK m. 114).

Tanıyanın davasından farkı

Dayanak: Burada irade sakatlığı aranmaz (Yargıtay 8. HD, 2019/5511 E., 2021/4230 K., 24.05.2021).
İddia: Tanıyanın gerçekte baba olmadığı (TMK m. 299).
Tanıyanın davası: Yalnız yanılma, aldatma, korkutma (TMK m. 297).
Sınır: Tanıyan bu sebepler dışında dava açamaz (Yargıtay 18. HD, 2015/21693 E., 2016/1159 K., 26.01.2016).
Davalılar: Tanıyanın davasında ana ve çocuk, burada tanıyan.
Zorunlu dava arkadaşlığı: Tanıyanın davasında ana ile çocuk arasında vardır.

Dava kime karşı açılır?

Kural: Tanıyana (TMK m. 298/2).
Ölmüşse: Mirasçılarına.
Kapsam: Mirasçıların tamamına yöneltilmelidir.
Eksiklik: Taraf teşkili eksikse hüküm bozulur (TMK m. 284).
Çocuk davacıysa: Küçükse kendisine kayyım atanır.
Görev: Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).

İspat

Yük: Davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatlar (TMK m. 299).
Ana veya çocuk davacıysa: İspat yükü özel kurala tabidir (TMK m. 299/2).
Koşul: Tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile ilişkisine dair inandırıcı kanıt göstermesi.
Araç: Genetik inceleme belirleyicidir (TMK m. 284).
Resen araştırma: Hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır.
Kaçınma: İnceleme zor kullanılarak yaptırılabilir (HMK m. 292).

Süreler

İlgililer: Tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrenmeden bir yıl (Yargıtay 18. HD, 2015/12075 E., 2015/13745 K., 06.10.2015).
Mutlak süre: Her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl.
Çocuk: Ergin olmasından başlayarak bir yıl.
Haklı sebep: Sebep kalktıktan sonra bir ay (TMK m. 300).
Çift koşul: Yalnız tanımayı öğrenmek süreyi başlatmaz.
Adli tatil: Süreler adli tatilde durmaz (Yargıtay 2. HD, 2025/7322 E., 2025/9752 K., 17.11.2025).

Uygulamada

Bu davayı düşünüyorsanız üç soruyu sırayla cevaplayın. Birincisi: dava hakkınız var mı? Ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı ve Hazine doğrudan sayılmıştır. Bunların dışındaysanız "diğer ilgililer" kapsamına girmeniz gerekir ve bunun ölçüsü hukukî menfaattir; dilekçenizde menfaatinizin nasıl etkilendiğini somut olarak yazın — örneğin tanıyanın mirasçısı olacaksanız veraset ilamını ya da nüfus kaydını ekleyin. İkincisi: davalıyı doğru gösterdiniz mi? Dava tanıyana açılır; tanıyan ölmüşse mirasçılarının tamamı davalı gösterilmelidir, eksik bırakılan mirasçı bozma sebebidir. Üçüncüsü: süre içinde misiniz? Bir yıllık süre iki şeyi birden öğrendiğiniz tarihten işler: tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını. Nüfus müdürlüğünden size gelen tanıma bildirimi ilk koşulu, elinize geçen bir rapor ya da beyan ikincisini karşılayabilir; bu tarihleri belgeleyin. Beş yıllık mutlak süre dolmuşsa yalnız gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa ve sebep kalktıktan sonraki bir ay içinde dava açabilirsiniz. Dilekçenizde genetik inceleme talebini baştan yazın; karşı taraf örnek vermekten kaçınırsa incelemenin zorla yaptırılmasını isteyin.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2019/5511 E. · 2021/4230 K.24.05.2021

Tanımanın iptalinde iki ayrı dava vardır: tanıyanın irade sakatlığına dayanan davası ile ilgililerin tanıyana veya mirasçılarına karşı açtığı dava

Tanımanın iptali istemiyle açılan davada Daire, soybağının tanıma yoluyla nasıl kurulduğunu, bu soybağının hangi davalarla kaldırılabileceğini, davacı ve davalı çevresini ve hak düşürücü süreleri sırasıyla ortaya koydu.

“TMK'nin 297. maddesinde tanıyanın iptal davası açma hakkı düzenlenmiştir. İlgili madde ile tanıyanın tanıma beyanındaki irade sakatlıklarına dayanak açacağı iptal davası ile tanımayı geçersiz hale getirmesine olanak tanınmıştır. TMK'nin m. 297/f.l hükmüne göre tanıyanın; yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle açacağı tanımanın iptali istemli dava anaya ve çocuğa karşı açılmalıdır ve ana ve çocuk arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Tanımaya karşı dava açabilecek diğer hak sahipleri ise, TMK'nin 298. maddesinde düzenlenmiştir. TMK'nin 298. maddesine göre ana, çocuk ve çocuğun ölümü halinde altsoyu, cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tanıyan, tanıyan ölmüş ise mirasçılarına karşı tanımanın iptalini dava edebilirler.”

Ne anlama geliyor? Tanımanın iptali tek bir dava değil, iki ayrı davadır ve ikisi her yönüyle birbirinden ayrılır. Tanıyanın davası (TMK m. 297) yalnız irade sakatlığına dayanabilir ve ana ile çocuğa karşı açılır; ana ile çocuk arasında zorunlu dava arkadaşlığı vardır, yani ikisine birden yöneltilmeyen dava taraf teşkili eksikliğiyle karşılaşır. İlgililerin davası (TMK m. 298) ise irade sakatlığı aramaz; burada iddia tanıyanın gerçekte baba olmadığıdır ve dava tanıyana, o ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Dilekçenizi hazırlarken önce hangi sıfatla dava açtığınıza karar verin: davalıyı, dayanağınızı ve sürenizi bu belirler.