TMK 292'ye göre evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babası birbiriyle evlendiğinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur. Bunun için ayrıca mahkeme kararına, tanımaya ya da başka bir işleme gerek yoktur; evlenme tek başına yeterlidir. Eşlerin çocuğu nüfus memuruna bildirme yükümlülüğü vardır, ancak bildirimin yapılmamış olması sonucu değiştirmez (TMK m. 293). Bu yolla kurulan soybağı yalnız sonradan evlenmeye itiraz ve iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir; soybağının reddi davası burada işlemez (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
- Sonradan evlenme
- Çocuğun doğumundan sonra ana ile babanın evlenmesi (TMK m. 292).
- Kendiliğinden
- Ayrıca bir işleme gerek olmaksızın kanundan doğan sonuç (TMK m. 292).
- Bildirim
- Ortak çocuğun nüfus memuruna bildirilmesi (TMK m. 293).
- İtiraz
- Bu yolla kurulan soybağına karşı açılan dava (TMK m. 294).
TMK 292 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Koşul | Çocuğun evlilik dışında doğmuş olması | TMK m. 292 |
| Koşul | Ana ile babanın birbiriyle evlenmesi | TMK m. 292 |
| Sonuç | Çocuk evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur | TMK m. 292 |
| İşlem | Mahkeme kararına veya tanımaya gerek yoktur | S. Sayısı 723, s. 113 |
| Bildirim | Yapılmaması sonucu engellemez | TMK m. 293 |
| Kaldırma | Yalnız itiraz ve iptal davasıyla | Yargıtay HGK, 2025/603 K. |
| Yanlış yol | Soybağının reddi davası açılamaz | Yargıtay 2. HD, 2024/8366 K. |
| İrade | Sonradan evlenme ve tanımada gönüllülük esastır | Yargıtay HGK, 2024/294 K. |
| Baba istemiyorsa | Soybağı hâkim hükmüyle kurulur | TMK m. 301 |
| Ayrım | Baştan yanlış kayıtta dava kayıt düzeltmedir | Yargıtay 2. HD, 2026/6201 K. |
| Görev | Aile mahkemesi | 4787 s. K. m. 4 |
| Mehaz | İsviçre Medenî Kanunu m. 259 | S. Sayısı 723, s. 113 |
TBMM gerekçesine göre bu madde ve onu izleyen iki madde, eski Kanun'un "Nesebin Tashihi" başlığını taşıyan fasıldaki hükümleri karşılamakta ve "Kocanın Babalığı" ayırımı içinde "Sonradan evlenme" başlığı altında düzenlenmektedir; sistematik yerleştirme bakımından İsviçre Medenî Kanunu'nun 1976 tarihli değişikliği örnek alınmıştır. Gerekçe maddenin işlevini açıkça tarif eder: evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmakta ve böylece babası ile kendisi arasında, herhangi bir hâkim hükmüne veya babanın çocuğu tanımasına gerek kalmaksızın soybağı kurulmaktadır. Gerekçe ayrıca maddenin iki kaynakla ilişkisini kurar: çocuğu şart gerçekleşince evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi tutması bakımından İsviçre Medenî Kanunu'nun 259. maddesinin birinci fıkrasına, bu sonucun doğrudan doğruya gerçekleşeceğini düzenlemesi bakımından ise eski Kanun'un 247. maddesine benzemektedir. Son olarak gerekçe, "sahih" ve "gayrisahih nesep" ayrımı kaldırıldığından eski metindeki "sahih olur" ifadesinin maddeye alınmadığını belirtir. Tasarının 292. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
Bu maddenin uygulamadaki asıl önemi, hangi davanın açılacağını belirlemesidir ve burada çok sık hata yapılır. Çocuk evlilik dışında doğmuş, ana ile baba sonradan evlenmişse çocuğun soybağı babalık karinesinden değil 292. maddeden doğar (TMK m. 285). Bu soybağını tartışmaya açmak isteyen kişi soybağının reddi davası açamaz; açacağı dava sonradan evlenmeye itiraz ve iptal davasıdır (TMK m. 294). Aradaki fark biçimsel değildir: davacı olabilecek kişiler, ispat yükü ve hak düşürücü süreler farklıdır, yanlış yola girmek husumet ya da süre yönünden ret kararıyla sonuçlanır. Üçüncü bir ihtimali de gözden kaçırmayın: koca, çocuğun kendisinden olmadığını bilerek başkasının çocuğunu nüfusuna kaydettirmişse ortada ne babalık karinesi ne de 292'ye dayalı bir soybağı vardır; bu hâlde dava nüfus kaydının düzeltilmesidir, asliye hukuk mahkemesinde görülür ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Dosyanıza başlarken üç tarihi yan yana koyun: çocuğun doğum tarihi, evlenme tarihi ve nüfusa tescil tarihi. Doğru yol bu üç tarihten çıkar.
Koşullar
- Doğum: Çocuk evlilik dışında doğmuş olmalıdır (TMK m. 292).
- Evlenme: Ana ile baba birbiriyle evlenmelidir.
- Zaman: Evlenme doğumdan sonra gerçekleşir.
- Gerekmeyen: Hâkim hükmü veya tanıma gerekmez (S. Sayısı 723, s. 113).
- Gerekmeyen: Ayrı bir dava açmaya gerek yoktur.
- Kimlik: Evlenen erkeğin çocuğun gerçek babası olması esastır (TMK m. 294).
Soybağı nasıl kurulur?
- Kanundan: Soybağı evlenmeyle kendiliğinden kurulur (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
- Kapsam: Çocuk evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur.
- İrade: Sonradan evlenmede gönüllülük esastır (Yargıtay HGK, 2023/383 E., 2024/294 K., 29.05.2024).
- Alternatif: Baba gönüllü değilse soybağı hâkim hükmüyle kurulur (TMK m. 301).
- Diğer yol: Tanıma da babanın iradesine dayanır (TMK m. 295).
- Ana ile bağ: Çocuk ile ana arasındaki soybağı zaten doğumla kurulmuştur (TMK m. 282).
Bildirim yükümlülüğü
- Yükümlülük: Eşler ortak çocuklarını nüfus memuruna bildirmek zorundadır (TMK m. 293).
- Zaman: Evlenme sırasında veya evlenmeden sonra.
- Yer: Yerleşim yeri veya evlenmenin yapıldığı yer nüfus memuru.
- Etki: Bildirim yapılmaması soybağını engellemez (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
- Resen işlem: Tanıma veya babalık hükmü varsa nüfus memuru resen işlem yapar (TMK m. 293).
- Sonuç: Kayıt düzeltilmese de çocuk hukuken evlilik içinde doğmuş sayılır.
Soybağının sonuçları
- Soyadı: Çocuk ailenin soyadını taşır (TMK m. 321).
- Velayet: Velayet ana ve babaya birlikte aittir (TMK m. 336).
- Bakım: Ana ve baba bakım yükümlülüğü altındadır (TMK m. 327).
- Miras: Çocuk babanın yasal mirasçısıdır (4721 s. K. m. 495).
- Hısımlık: Çocuk babanın hısımlarıyla da hısım olur (4721 s. K. m. 17).
- Geçmişe etki: Sonuçlar doğum anından itibaren doğar.
Hangi dava açılır?
- Bu soybağına karşı: Sonradan evlenmeye itiraz ve iptal davası (TMK m. 294).
- Açamayacağınız dava: Soybağının reddi (Yargıtay 2. HD, 2024/8685 E., 2024/8366 K., 06.11.2024).
- Ölçü: Soybağını kuran işlem hangisiyse dava da ona göre belirlenir (Yargıtay 18. HD, 2016/3121 E., 2016/5271 K., 29.03.2016).
- Kimler: Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı (Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010).
- İtirazın konusu: Yalnız kocanın baba olmadığı ileri sürülebilir.
- Görev: Aile mahkemesi (4787 s. K. m. 4).
Karıştırılmaması gereken hâller
- Baştan yanlış kayıt: Dava nüfus kaydının düzeltilmesidir (Yargıtay 2. HD, 2026/3630 E., 2026/6201 K., 08.06.2026).
- Görev: Kayıt düzeltme davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Süre: Kayıt düzeltme davası hak düşürücü süreye tabi değildir.
- Evlilik içinde doğum: Orada babalık karinesi işler (TMK m. 285).
- Tanıma: Tanımayla kurulan soybağına karşı iptal davası açılır (TMK m. 297).
- İspat: Her hâlde hâkim maddî olguları res'en araştırır (Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026).
Bu maddenin size sağladığı en büyük kolaylık, dava açmanıza gerek olmamasıdır. Çocuğunuz siz evlenmeden önce doğduysa ve eşinizle evlendiyseniz soybağı kanun gereği kurulmuştur; nüfus müdürlüğüne başvurup çocuğu bildirmeniz yeterlidir, bildirimi evlenme sırasında da sonrasında da yapabilirsiniz. Bildirimi unuttuysanız telaşa kapılmayın: bildirim yapılmamış olması çocuğun evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmasını engellemez; kayıt sonradan da düzeltilebilir. Karşı taraftaysanız, yani kurulan bu soybağını tartışmak istiyorsanız dikkatli olun: açacağınız dava soybağının reddi değil, sonradan evlenmeye itiraz davasıdır ve kocanın baba olmadığını siz ispatlayacaksınız. Dilekçenizde davanın hukukî niteliğini açıkça yazın; yanlış nitelendirme çoğu zaman esasa girilmeden ret kararıyla sonuçlanır. İspat aracınız genetik incelemedir ve karşı taraf örnek vermekten kaçınıyorsa mahkemeden Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 292. maddesi uyarınca incelemenin zorla yaptırılmasını isteyin. Son olarak, baba evlenmeye yanaşmıyorsa bu madde size yardımcı olmaz; o hâlde açılacak dava babalık davasıdır ve kendi süreleri vardır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Sonradan evlenmeyle kurulan soybağı kendiliğinden doğar; bildirim yapılmaması sonucu etkilemez ve bu soybağı yalnız 294. maddedeki itiraz ve iptal davasıyla kaldırılır
Davacı, nüfustaki babasının gerçek babası olmadığını, gerçek babasının anasının ilk eşi olduğunu ileri sürerek babalık davası açtı. Mahkeme, kayden baba görünen kişiye karşı verilen kesin süre içinde soybağının reddi davası açılmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetti. Genel Kurul önündeki uyuşmazlık, bu usulden ret kararının doğru olup olmadığıydı ve Kurul çözüm için soybağının kurulma yollarını sırasıyla ortaya koydu.
“Çocuk evlilik dışında doğmuş, ana ve babası sonradan evlenmiş ise evlilik dışında doğmuş olan bu çocuklar ana ve babasının evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabî olurlar (4721 sayılı Kanun md. 292). Eşler, evlilik dışında doğmuş olan ortak çocuklarını, evlenme sırasında veya evlenmeden sonra nüfus memuruna bildirmekle yükümlüdürler. Bildirimin yapılmamış olması, çocuğun evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmasını engellemez. Kanun, bu yolla kurulan soybağına "sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulması" demektedir. Bu yolla kurulan soybağı ise "sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz ve iptal davasıyla" (4721 sayılı Kanun md. 294) ortadan kaldırılır. Bu davayı, ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk (çocuğun ölmüş olması veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi hâlinde altsoyu) ve Cumhuriyet savcısı açar. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Bu davada sadece "kocanın baba olmadığı itirazı" ileri sürülebilir. Bunun dışındaki itirazların bu davada dinlenilmesi mümkün değildir. Bu davalarda tanımanın iptaline ilişkin hükümler kıyasen uygulanır ve görevli mahkeme aile mahkemeleridir.”
Ne anlama geliyor? Bu pasaj 292, 293 ve 294. maddeleri tek yerde toplar ve sayfadaki her şeyin özetidir. Dört nokta öne çıkar. Birincisi: soybağı evlenmeyle kendiliğinden kurulur; ayrıca bir mahkeme kararına, tanımaya veya başka bir işleme gerek yoktur. İkincisi: eşlerin çocuğu nüfus memuruna bildirme yükümlülüğü vardır ama bildirimin yapılmamış olması sonucu değiştirmez (TMK m. 293). Üçüncüsü: bu yolla kurulan soybağı ancak sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz ve iptal davasıyla ortadan kaldırılır; davayı ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı açar, itiraz eden kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Dördüncüsü: bu davada yalnız "kocanın baba olmadığı" itirazı ileri sürülebilir; başka itirazlar dinlenmez. Görevli mahkeme aile mahkemesidir.
Sonradan evlenme ve tanıma babanın iradesine dayanır; gönüllülük yoksa soybağı ancak hâkim hükmüyle kurulur
Uyuşmazlık, açılan babalık davasının ana tarafından kendi adına mı yoksa çocuk adına mı açıldığı ve buna bağlı olarak bir yıllık hak düşürücü sürenin uygulanıp uygulanmayacağı noktasında toplandı. Genel Kurul, çözüm için soybağının kurulma yollarını ve aralarındaki farkı ortaya koydu.
“Görüldüğü gibi gerek sonradan evlilik, gerekse tanımada "babanın iradesine" dayanılarak kurulan bir soybağı söz konusu olduğundan, gönüllülük esastır. Hâkim hükmü ile kurulan soybağında ise babanın rızası aranmaz. Dolayısıyla biyolojik babanın, çocuk ile arasında soybağı kurulmasına gönüllü olmadığı hâllerde, çocuk ile baba arasında soybağının kurulması mahkemeden istenebilir ve açılan bu dava da babalık davası olarak adlandırılır.”
Ne anlama geliyor? Genel Kurul, 292. maddenin sistemdeki yerini tek cümleyle açıklar: sonradan evlenme de tanıma da babanın iradesine dayanır, yani gönüllüdür. Baba çocuğun anasıyla evlenmeyi seçtiğinde soybağı kendiliğinden kurulur; tanıma beyanında bulunduğunda da öyle. Baba gönüllü değilse geriye tek yol kalır: hâkim hükmü, yani babalık davası (TMK m. 301). Bu ayrımın pratik sonucu şudur: 292. maddeye dayanarak soybağı kurmak için dava açmanıza gerek yoktur, evlenme belgesi yeter; buna karşılık evlenme yoksa nüfus müdürlüğüne başvurmak da işe yaramaz, dava açmanız gerekir.
Ana ve babanın evlenmesiyle kurulan soybağına karşı açılan dava soybağının reddi değil, sonradan evlenmeye itiraz davasıdır; süre de buna göre belirlenir
Çocuklar 1988 ve 1990 yıllarında evlilik dışı doğmuş, anaları ile davacıların babası 11.05.1994'te evlenmiş, çocuklar da evlenmeden sonra 15.08.1994'te nüfusa tescil edilmişti. Babalarının mirasçıları, çocukların haneden düşürülmesini istedi. İlk derece mahkemesi davayı soybağının reddi sayarak 291. maddedeki bir yıllık süreden reddetti; bölge adliye mahkemesi nitelendirmeyi düzeltti ama sonucu doğru buldu. Daire kararı onadı.
“somut uyuşmazlıkta davanın, bu hali ile mahkemenin nitelediği üzere 4721 sayılı Kanun'un 286 ve devamı maddelerinde düzenlenen ilgililer tarafından açılan soybağının reddi davası olmayıp, 292 nci madde kapsamında evlilik dışı doğan çocuğun, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi sonucu soybağı kurulduğundan davanın 294 üncü madde kapsamında düzenlenen sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağının düzeltilmesine itiraz niteliğinde olduğu, davanın bu şekilde vasıflandırılması yerine, soybağının reddi olarak nitelendirilip hak düşürücü süre geçtiğinden davanın reddine karar verilmesi doğru değil ise de; sonradan evlenme ile kurulan soybağına itiraz davası yönünden 4721 sayılı Kanun'un 300 üncü maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında hak düşürücü sürenin geçtiği ve mahkemenin ret kararının sonuç olarak doğru olduğu gerekçesi ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor? Uygulamada en sık yapılan hata budur: evlilik dışı doğup ana babası sonradan evlenen çocuk için soybağının reddi davası açılamaz. Çünkü buradaki soybağı babalık karinesinden değil, 292. maddeden doğar; ona karşı açılacak dava 294. maddedeki itiraz davasıdır. Fark yalnız isimde değildir: dava hakkına sahip kişiler, ispat yükü ve özellikle hak düşürücü süre farklıdır. Somut olayda nitelendirme düzeltilmiş ama sonuç değişmemiştir; çünkü itiraz davası bakımından da süre geçmiştir. Dosyanızda önce tarihleri kontrol edin: çocuk evlenmeden önce mi doğdu, evlenme ne zaman gerçekleşti, tescil ne zaman yapıldı?
Kaydın baştan gerçeğe aykırı beyanla oluşturulduğu hâllerde dava soybağının reddi de 294 itirazı da değildir; nüfus kaydının düzeltilmesi davasıdır ve süreye bağlı değildir
Davacılar, babalarının, başka bir erkekten olan çocuğu kendi çocuğu olmadığını bilerek nüfusuna kaydettirdiğini ileri sürdü. İlk derece mahkemesi davayı hak düşürücü süreden reddetti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti.
“Soybağının reddi ve tanımanın iptali davaları ile kayıt düzeltme davası, sonuçları (hane dışına çıkarmak) bakımından benzerlik göstermekte ise de, içerik ve yargılama kuralları açısından kendi özel hükümlerine bağlıdır. Soy bağının reddinde, kişisel duruma ilişkin nüfus kaydında yer alan bilgi doğru olarak meydana gelmiş ve kütüğe tescil edilmiştir. Ancak bu doğru daha sonra soybağının reddi davası ile teknik anlamda bir yanlışlığa dönüştürülmüştür. Nüfus kaydının düzeltilmesi davasında ise, gerçeği yansıtmayan nüfus kaydının, baştan yanlış olarak kütüğe geçirilmesi söz konusudur.”
Ne anlama geliyor? Daire, birbirine karıştırılan üç davayı net biçimde ayırır. Soybağının reddinde kayıt doğru oluşmuştur, sonradan açılan davayla yanlışa dönüştürülür. Sonradan evlenmeye itirazda da durum aynıdır: 292. madde gereği kurulmuş bir soybağı vardır ve dava onu kaldırır. Nüfus kaydının düzeltilmesinde ise ortada hiç kurulmamış bir soybağı ve baştan yanlış bir kayıt vardır. Somut olayda koca, çocuğun kendisinden olmadığını bilerek kaydettirdiğinden ne 292'ye dayalı bir soybağı ne de babalık karinesi söz konusudur; dava kayıt düzeltmedir, asliye hukuk mahkemesinde görülür ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Süreden reddedilen dosyalarda bu ayrım hayat kurtarır.
Sonradan evlenmeye itiraz davasında hâkim maddî olguları res'en araştırır; taraf örnek vermekten kaçınırsa inceleme zor kullanılarak yaptırılır
Sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağına itiraz davasında mahkeme, davalının DNA incelemesi için örnek vermek üzere başvurmadığını belirterek 284/3 uyarınca sonucu onun aleyhine saydı ve davayı kabul etti. Oysa Yargıtay'ın önceki bozma ilamı, taraf delillerinin toplanmasını ve DNA incelemesi yaptırılmasını emretmişti.
“Dava 4721 sayılı Kanun'un 294. maddesi kapsamında sonradan evlenme yolu ile kurulan soybağına itiraz istemine ilişkindir. 4721 sayılı Kanun'un 284. maddesi gereğince, soybağına ilişkin davalarda, hakim maddi olguları re'sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda "Soybağının tespiti için yapılacak inceleme" başlığı altında ayrı bir düzenleme yapılmış ve 292 nci maddenin birinci fıkrasında "Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir" biçiminde emredici ve özel bir düzenleme yapılmıştır. Madde gerekçesinde de işin önemi dikkate alınarak davanın tarafları yanında üçüncü kişilerin dahi zorunluluk hâlinde, bilimsel verilere uygun olmak, sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak koşuluyla, vücutlarından kan veya doku alınmasına katlanmak zorunda olduklarına vurgu yapılmak suretiyle soybağının tespiti için vücuttan kan veya doku alınmasına katlanma zorunluluğu açıklanmıştır.”
Ne anlama geliyor? Bu karar, itiraz davasında ispatın nasıl yürüyeceğini gösterir ve pratik bir kapıyı açar. Soybağı davalarında hâkim maddî olguları res'en araştırır (TMK m. 284); ama iş burada bitmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 292. maddesi özel ve emredici bir kural getirmiştir: uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlike oluşturmayan hâllerde herkes soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Bu yükümlülük yalnız tarafları değil, zorunluluk hâlinde üçüncü kişileri de bağlar. Karşı taraf örnek vermiyorsa "aleyhine sonuç doğmuş sayılır" demekle yetinmeyin, bu maddeyi işletmesini isteyin.
Çocuk evlenmeden önce doğmuşsa soybağı 292. maddeye dayanır; açılacak dava soybağının reddi değil, sonradan evlenmeye itirazdır
Çocuk 27.11.2002'de evlilik dışında doğdu; ana ile koca 18.12.2003'te evlendi ve sonradan boşandı. Çocuk, nüfusta baba görünen kişiyle arasındaki soybağının kaldırılmasını istedi. Mahkeme davayı soybağının reddi olarak nitelendirdi.
“Soybağını kuran işleme göre dava, soybağının reddi değil, sonradan evlenme yoluyla soybağının düzeltilmesine itiraz niteliğindedir (TMK. m. 294/1). Davanın bu şekilde vasıflandırılması gerekirken, bu yön nazara alınmayarak soybağının reddi olarak nitelendirilmesi doğru değil ise de;”
Ne anlama geliyor? Karar, 292. maddenin uygulama alanını belirleyen ölçüyü tek cümlede verir: soybağını kuran işlem hangisiyse dava da ona göre belirlenir. Çocuk evlenmeden önce doğmuşsa babalık karinesi hiç devreye girmemiştir (TMK m. 285); soybağı ana ile babanın sonradan evlenmesiyle kurulmuştur. Bu durumda açılacak dava soybağının reddi değil, sonradan evlenmeye itirazdır. Daire somut olayda nitelendirme hatasını sonuca etkili görmemiş, yalnız işaret etmekle yetinmiştir; ama dava açarken doğru nitelendirme kimlerin davacı olabileceği ve hangi sürenin işleyeceği bakımından belirleyicidir.
İtiraz davasını ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı açabilir; çocuk ölmüş veya ayırt etme gücünü yitirmişse altsoyu itiraz edebilir
Çocuk 1975'te evlilik dışı ilişkiden doğmuş, ana 1979'da evlendikten sonra çocuk 1981'de kocanın hanesine tescil edilmişti. Koca 2007'de öldü ve yasal mirasçıları kısa süre sonra dava açtı. Mahkeme, davacılardan birinin aktif husumet ehliyeti bulunmadığı, diğeri bakımından da hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetti.
“Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet Savcısı sonradan evlenme yoluyla soybağının kurulmasına itiraz edebilirler. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Çocuğun altsoyu da, çocuğun ölmüş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmiş olması halinde itiraz hakkına sahiptir. (TMK.md.294/1-2)”
Ne anlama geliyor? 292. maddeyle kurulan soybağını kimlerin tartışmaya açabileceği bu kararda sayılmıştır: ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk, Cumhuriyet savcısı ve belirli hâllerde çocuğun altsoyu. Listeyi soybağının reddi davasındaki dava hakkı listesiyle karıştırmayın (TMK m. 286, TMK m. 291); iki yolun davacıları da süreleri de farklıdır ve yanlış yola girmek husumet ya da süre yönünden ret kararıyla sonuçlanır. İtiraz eden bakımından ispat yükü de nettir: kocanın baba olmadığını o kanıtlayacaktır.
Madde gerekçesi
Madde 292- Bu ve bunu takip eden iki madde, yürürlükteki Kanunun "Nesebin Tashihi" başlığını taşıyan İkinci Fasıldaki hükümlerini karşılamakta ve "Kocanın Babalığı" başlığını taşıyan İkinci Ayırımda "Sonradan evlenme" konu başlığı altında düzenlenmektedir. Maddede bu anlamda ve sadece konuya sistematik olarak verilen yer açısından, İsviçre Medenî Kanununun 1976 tarihli değişikliği örnek alınmıştır. Madde, sonradan evlenme yoluyla, çocuk ile koca arasında soybağı kurulabilmesi olanağını düzenlemektedir. Buna göre, evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde, kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olmakta ve böylece, babası ile kendisi arasında, herhangi bir hâkim hükmüne veya babanın çocuğu tanımasına gerek kalmaksızın, soybağı kurulmaktadır. Madde hem yürürlükteki metinden hem de İsviçre Medenî Kanununun 259 uncu maddesinden farklı biçimde kaleme alınmıştır. Madde, çocuğu sonradan evlenme şartı gerçekleşince evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi tuttuğunu belirtmesi açısından İsviçre Medenî Kanununun 259 uncu maddesinin birinci fıkrası hükmüne, bu sonucun doğrudan doğruya gerçekleşeceğini düzenlemesi açısından ise yürürlükteki Kanunun 247 nci maddesine benzemektedir. Evvelce de belirtildiği üzere "sahih" ve "gayrisahih nesep" farklılığı ortadan kaldırıldığından yürürlükteki metinde yer alan "sahih olur" ifadesi maddeye alınmamıştır.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 113Gerekçenin en önemli cümlesi, maddenin bütün pratik değerini taşıyan cümledir: soybağı, herhangi bir hâkim hükmüne veya babanın çocuğu tanımasına gerek kalmaksızın kurulmaktadır. Yani 292. madde bir dava sebebi değil, doğrudan doğruya sonuç doğuran bir kanun hükmüdür; evlenme gerçekleştiği anda çocuk evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur. Gerekçenin ikinci katkısı terim değişikliğini açıklamasıdır. Eski Kanun, çocuğun nesebinin evlenmeyle "sahih olacağını" söylüyordu; yeni Kanun "sahih" ve "gayrisahih nesep" ayrımını tümüyle kaldırdığı için bu ifade metne alınmamıştır. Bu, yalnız dil değişikliği değildir: artık evlilik içinde ve evlilik dışında doğan çocuklar arasında hukukî statü farkı yoktur; sonradan evlenme çocuğun statüsünü "düzeltmez", yalnız baba ile arasındaki soybağını kurar. Gerekçenin üçüncü noktası sistematiktir: madde, eski Kanun'daki "Nesebin Tashihi" faslından çıkarılıp "Kocanın Babalığı" ayırımına taşınmıştır; bu yerleştirme, sonradan evlenmeyle kurulan soybağının da kocanın babalığına ilişkin hükümlerle birlikte okunması gerektiğini gösterir. Tasarının 292. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 311-314).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'un 247. maddesi aynı sonucu kabul ediyordu: evlilik haricinde doğan çocukların nesebi, ana babanın birbirleriyle evlenmesiyle kendiliğinden sahih olurdu. Bildirim yükümlülüğü de 248. maddede düzenlenmişti ve orada da ihbarın yapılmamasının nesebin sahih olmasına engel olmadığı açıkça yazıyordu. İki metin arasındaki asıl fark kavramsaldır. Eski Kanun "sahih nesep" ile "gayrisahih nesep" ayrımı yapıyor, evlenmeyi bir düzeltme işlemi olarak görüyordu; bu yüzden ilgili fasıl "Nesebin Tashihi" başlığını taşıyordu. Yeni Kanun bu ayrımı kaldırmış, çocuklar arasındaki statü farkını ortadan kaldırmış ve hükmü soybağının kurulma yollarından biri olarak yeniden konumlandırmıştır. İkinci fark, eski Kanun'un 249. maddesinde yer alan ve evlenmeyi vadedip de ölüm ya da ehliyet kaybı yüzünden evlenemeyen ana babadan doğan çocuklar için hâkim kararıyla nesep tashihi öngören hükmün yeni Kanun'a alınmamış olmasıdır; bugün böyle bir hâlde açılacak dava babalık davasıdır (TMK m. 301).
Madde 247 – Evlilik haricinde doğan çocukların nesebi, ana babanın birbirleriyle evlenmesiyle, kendiliğinden sahih olur. Madde 248 – Ana baba, doğan çocuklarını ikametgahlarının bulunduğu veya evlendikleri mahal nüfus memuruna ihbara mecburdur bu ihbar, akit ile birlikte veya heman akitten sonra yapılır. İhbarın yapılmaması nesebin sahih olmasına mani değildir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 247 | 4721 sayılı Kanun m. 292 | |
|---|---|---|
| Sonuç | Nesep kendiliğinden sahih olur | Evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur |
| Kavram | Sahih / gayrisahih nesep ayrımı | Ayrım kaldırıldı |
| Başlık | Nesebin tashihi | Sonradan evlenme |
| İşlem | Gerekmez | Gerekmez |
| Bildirim | Zorunlu; yapılmaması engel değil | Zorunlu; yapılmaması engel değil |
| Vaat hâli | Hâkim kararıyla tashih (m. 249) | Hüküm yok; babalık davası |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; sahih-gayrisahih nesep ayrımı kaldırıldı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir. Çevresindeki hükümler ise hareketlidir: soybağının reddi davasında dava hakkı ve süreler 2024 yılında yeniden düzenlenmiş (TMK m. 286, TMK m. 289), diğer ilgililerin dava hakkına ilişkin kural hem iptal kararlarıyla (AYM, E. 2013/62, K. 2013/115, 10.10.2013; AYM, E. 2023/135, K. 2024/18, 23.01.2024) hem de kanun değişikliğiyle biçim değiştirmiştir (TMK m. 291). 292. madde bu hareketliliğin dışında kalmıştır; çünkü kurduğu kural yalın ve tartışmasızdır: evlenme, soybağını kendiliğinden kurar.
İlgili maddeler
- TMK m. 282: Genel olarak soybağının kurulması.
- TMK m. 284: Soybağı davalarında yargılama usulü.
- TMK m. 285: Babalık karinesi.
- TMK m. 286: Soybağının reddi davasında dava hakkı.
- TMK m. 289: Hak düşürücü süreler.
- TMK m. 291: Diğer ilgililerin dava hakkı.
- TMK m. 293: Sonradan evlenmede bildirim.
- TMK m. 294: Sonradan evlenmede itiraz ve iptal.
- TMK m. 295: Tanıma.
- TMK m. 301: Babalık davası.
Soybağının hangi yolla kurulduğunu ve buna karşı hangi davanın açılacağını değerlendirmek için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 292 ne diyor?
Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesiyle kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur.
Soybağı için ayrıca dava açmak gerekir mi?
Hayır; evlenme tek başına yeterlidir (S. Sayısı 723, s. 113).
Tanıma işlemi yapmak gerekir mi?
Hayır; hâkim hükmüne veya tanımaya gerek yoktur.
Nüfus müdürlüğüne bildirim zorunlu mu?
Evet; eşler ortak çocuklarını bildirmek zorundadır (TMK m. 293).
Bildirimi unuttuk, soybağı kurulmaz mı?
Kurulur; bildirimin yapılmamış olması sonucu engellemez (Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025).
Bildirim nereye yapılır?
Yerleşim yerindeki veya evlenmenin yapıldığı yerdeki nüfus memuruna.
Bildirim ne zaman yapılır?
Evlenme sırasında veya evlenmeden sonra.
Çocuk daha önce tanınmışsa ne olur?
Nüfus memuru evlenme üzerine gerekli işlemi res'en yapar (TMK m. 293).
Çocuk hangi soyadını taşır?
Ailenin soyadını (TMK m. 321).
Çocuk babanın mirasçısı olur mu?
Evet; evlilik içinde doğan çocuklarla aynı hükümlere tâbidir.
Baba evlenmek istemiyorsa ne yapılır?
Babalık davası açılır (TMK m. 301).
Neden babalık davası?
Çünkü sonradan evlenme ve tanımada gönüllülük esastır (Yargıtay HGK, 2023/383 E., 2024/294 K., 29.05.2024).
Bu soybağı nasıl ortadan kaldırılır?
Sonradan evlenmeye itiraz ve iptal davasıyla (TMK m. 294).
Soybağının reddi davası açılabilir mi?
Hangi davanın açılacağı nasıl belirlenir?
Soybağını kuran işleme göre (Yargıtay 18. HD, 2016/3121 E., 2016/5271 K., 29.03.2016).
İtiraz davasını kimler açabilir?
Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı (Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010).
İtirazda ispat yükü kimdedir?
İtiraz edende; kocanın baba olmadığını o kanıtlar.
İtiraz davasında başka iddialar ileri sürülebilir mi?
Hayır; yalnız kocanın baba olmadığı itirazı dinlenir.
Koca başkasının çocuğunu bilerek kaydettirmişse ne olur?
Dava nüfus kaydının düzeltilmesidir (Yargıtay 2. HD, 2026/3630 E., 2026/6201 K., 08.06.2026).
Kayıt düzeltme davası süreye tabi mi?
Hayır; hak düşürücü süreye bağlı değildir.
Kayıt düzeltme davası nerede görülür?
Asliye hukuk mahkemesinde.
İtiraz davası nerede görülür?
Aile mahkemesinde (4787 s. K. m. 4).
Karşı taraf DNA örneği vermezse ne olur?
Mahkeme incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir (Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026).
Hâkim delilleri kendiliğinden araştırır mı?
Evet; soybağı davalarında res'en araştırma ilkesi geçerlidir (TMK m. 284).
Eski Kanun'da karşılığı nedir?
743 sayılı Kanun'un 247. maddesi; orada nesep "sahih olur" deniyordu.
Sahih-gayrisahih nesep ayrımı hâlâ var mı?
Hayır; bu ayrım kaldırılmıştır (S. Sayısı 723, s. 113).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 17, 282, 284, 285, 286, 289, 291, 292, 293, 294, 295, 297, 301, 321, 327, 336, 495
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 292
- 7531 sayılı Kanun m. 10 (07.11.2024)
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 247, 248, 249
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 292 gerekçesi s. 113, Komisyon değişiklik listesi s. 311-314
- Anayasa Mahkemesi, E. 2023/135, K. 2024/18, 23.01.2024
- Anayasa Mahkemesi, E. 2013/62, K. 2013/115, 10.10.2013
- Yargıtay HGK, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025
- Yargıtay HGK, 2023/383 E., 2024/294 K., 29.05.2024
- Yargıtay 2. HD, 2026/3630 E., 2026/6201 K., 08.06.2026
- Yargıtay 2. HD, 2025/9141 E., 2026/2170 K., 24.02.2026
- Yargıtay 2. HD, 2024/8685 E., 2024/8366 K., 06.11.2024
- Yargıtay 2. HD, 2009/21306 E., 2010/961 K., 20.01.2010
- Yargıtay 18. HD, 2016/3121 E., 2016/5271 K., 29.03.2016