TMK 253'e göre paylaştırmanın ayın olarak yapılması asıldır; buna olanak yoksa bedel eklemek suretiyle paylar denkleştirilir ve ödenecek bedel malların tasfiye anındaki sürüm değerlerine göre hesaplanır. Tasfiye tarihi rejimin sona erme anı değil karar tarihidir; boşanma dava tarihindeki değere göre hesap yapılamaz (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
- Ayın olarak paylaştırma
- Malın kendisinin bölünerek ya da tahsis edilerek paylaştırılması (TMK m. 253/1).
- Denkleştirme bedeli
- Aynen paylaştırma mümkün değilse eklenen para (TMK m. 253/1).
- Sürüm değeri
- Malın tasfiye anındaki gerçek piyasa değeri (Yargıtay 8. HD, 2016/5810 K.).
- Tasfiye anı
- Değerlemede esas alınan an; uygulamada karar tarihi (Yargıtay 2. HD, 2024/6903 K.).
TMK 253 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Asıl yöntem | Ayın olarak paylaştırma | TMK m. 253/1 |
| İkinci yöntem | Bedel eklenerek denkleştirme | TMK m. 253/1 |
| Değer ölçütü | Tasfiye anındaki sürüm değeri | TMK m. 253/1 |
| İndirim | Malların edinilmesinden doğan borçlar | TMK m. 253/1 |
| Erteleme | Ciddî güçlük hâlinde uygun süre | TMK m. 253/2 |
| Faiz | Tasfiyenin sona ermesinden başlayarak | TMK m. 253/3 |
| Güvence | Durum ve koşullar gerektiriyorsa | TMK m. 253/3 |
| Tasfiye tarihi | Karar tarihi | Yargıtay 2. HD, 2024/6903 K. |
| Değer tespiti | Uygun bilirkişi incelemesi | Yargıtay 8. HD, 2016/5810 K. |
Bu maddede de gerekçe ile yürürlükteki metin örtüşmemektedir. Tasarının 253. maddesi, aynen taksimin mümkün olmaması hâlinde malik eşe bir seçim hakkı tanıyordu: ilgili eş ya malı verip kendi payını bedel olarak isteyecek ya da malı alıp istem sahibine bedel ödeyecekti; gerekçe bu metni açıklamaktadır. Adalet Komisyonu ise maddeyi, "paylaştırma yönteminin uygulanmasında 239 uncu madde ile paralelliğin sağlanması amacıyla üç fıkra olarak yeniden düzenlemiştir" (S. Sayısı 723, s. 313). Yürürlükteki metin bu yeniden düzenlemenin ürünüdür ve edinilmiş mallara katılma rejimindeki TMK m. 239 ile aynı yapıyı taşır: aynen verme önceliği, denkleştirme bedeli, erteleme, faiz ve güvence.
Bu maddeyi okurken üç ayrı tarihi karıştırmayın. Sona erme tarihi hangi malların paylaşmaya gireceğini belirler (TMK m. 247). Tasfiye anı ise bu malların hangi değerle hesaplanacağını belirler ve uygulamada bu an karar tarihidir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024); önceki karar bozulmuşsa bozma sonrası verilecek yeni karar tarihindeki değer esas alınır. Ödeme günü ise faizin ve ertelemenin konusudur. İkinci önemli nokta değerin nasıl tespit edileceğidir: kasko değeri, vergi değeri ya da tapudaki beyan bedeli sürüm değerinin yerini tutmaz; uygun bilirkişi incelemesi zorunludur. Üçüncüsü, paylaşım konusu malların edinilmesinden doğan borçlar hesaptan indirilir; kredili alınan bir konutun kalan borcu bu kapsamdadır. Son olarak, bedeli derhal ödemek sizin için ciddî güçlük doğuracaksa erteleme isteyebilirsiniz; ancak bu istemi dilekçenizde açıkça ileri sürmeniz gerekir.
Paylaştırma sırası
- Asıl yöntem: Paylaştırmanın ayın olarak yapılması asıldır (TMK m. 253/1).
- İkinci yöntem: Buna olanak yoksa bedel eklemek suretiyle paylar denkleştirilir.
- Uygulama: Bu sıra, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesinde açıkça uygulanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
- Bölünmezlik: Malın bölünmesi ekonomik değerini yitirmesine yol açacaksa aynen paylaştırma yoluna gidilmez.
- İşletmeler: Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir (TMK m. 250).
- Özgüleme: Üstün yararını ispat eden eş, payın karşılığını vererek malın kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m. 248).
Değer hangi tarihe göre belirlenir?
- Kural: Ödenecek bedel, malların tasfiye anındaki sürüm değerlerine göre hesaplanır (TMK m. 253/1).
- Tasfiye anı: Uygulamada tasfiye tarihi karar tarihidir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
- Sona erme anıyla karıştırma: Rejimin sona erme anının tasfiye tarihi kabul edilerek dava tarihindeki değere göre hesap yapılması bozma sebebidir.
- Bozma sonrası: Önceki karar bozulmuşsa değer güncelliğini yitirir; yeni karar tarihindeki sürüm değeri esas alınır.
- Tespit yöntemi: Sürüm değeri, uygun bilirkişi incelemesiyle belirlenir (Yargıtay 8. HD, 2014/24128 E., 2016/5810 K., 30.03.2016).
- Kabul edilmeyenler: Kasko değeri, vergi değeri ve tapudaki beyan bedeli sürüm değerinin yerini tutmaz.
Borçların indirilmesi
- Kural: Hesaplamada paylaşım konusu malların edinilmesinden doğan borçlar indirilir (TMK m. 253/1).
- Kapsam: Konut kredisi, taşıt kredisi ve benzeri, malın edinilmesi için kullanılmış borçlar bu kapsamdadır.
- Sınır: Malın edinilmesiyle ilgisi bulunmayan kişisel borçlar indirilmez.
- Net değer: İndirimden sonra kalan net değer üzerinden paylaşım yapılır.
- İspat: Borcun varlığını ve malın edinilmesine ilişkin olduğunu ileri süren taraf ispatla yükümlüdür (TMK m. 245).
- Belgeler: Kredi sözleşmesi, ödeme planı ve banka kayıtları esas alınır.
Ödemenin ertelenmesi
- Kural: Denkleştirme bedelinin derhal ödenmesi kendisi için ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir (TMK m. 253/2).
- Talep: Erteleme kendiliğinden uygulanmaz; borçlu eşin açıkça istemesi gerekir.
- Ölçüt: "Ciddî güçlük" somut olarak ortaya konmalıdır; gelir, malvarlığı ve bakmakla yükümlü olunan kişiler gözetilir.
- Süre: Hâkim uygun bir süre belirler; bu süre sınırsız olamaz.
- Benzer hüküm: Aynı imkân edinilmiş mallara katılma rejiminde de tanınmıştır (TMK m. 239).
- Güvence: Erteleme hâlinde alacaklı eşin korunması için güvence istenebilir.
Faiz ve güvence
- Kural: Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak denkleştirme bedeline faiz yürütülür (TMK m. 253/3).
- Başlangıç: Uygulamada bu an karar tarihi olarak kabul edilmektedir (Yargıtay 2. HD, 2023/1532 E., 2024/2592 K., 18.04.2024).
- Gerekçesi: Değer karar tarihine göre belirlendiğinden faiz de aynı tarihten işletilir (Yargıtay 8. HD, 2014/24128 E., 2016/5810 K., 30.03.2016).
- Anlaşma: Eşler faizin başlangıcı ve oranı konusunda anlaşabilir.
- Güvence: Durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan ayrıca güvence istenebilir.
- Talep: Faiz ve güvence istemleri dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Usul
- Ön koşul: Boşanma sebebiyle sona ermede tasfiye hükmü, boşanma kararı kesinleşmeden kurulamaz (TMK m. 247).
- Görev: Mal rejiminden doğan istemler aile mahkemesinde görülür.
- Bilirkişi: Değer tespiti için konusunda uzman bilirkişiden denetime elverişli rapor alınır.
- Keşif: Taşınmazlarda keşif yapılması ve raporun karar tarihine yakın olması gerekir.
- Islah: Rapor sonrası talep ıslahla artırılabilir.
- Denetim: Değerlemenin hangi tarihe göre yapıldığı temyiz denetiminin ilk konusudur.
Paylaştırma aşamasında üç talebi ayrı ayrı yazın. Birincisi aynen paylaştırma: hangi malın size aynen verilmesini istediğinizi ve bunun neden mümkün olduğunu belirtin; malın bölünmesi mümkün değilse üstün yararınızı ortaya koyarak size özgülenmesini isteyin. İkincisi denkleştirme bedeli: aynen paylaştırma mümkün olmazsa ödenecek bedeli talep edin ve bu bedelin karar tarihine yakın bir tarihteki sürüm değerine göre belirlenmesini isteyin. Yargılama uzadıysa ve eldeki rapor eskimişse mutlaka yeni rapor talep edin; eski rapora dayanan hüküm bozulur. Üçüncüsü faiz: denkleştirme bedeline tasfiyenin sona ermesinden, yani uygulamada karar tarihinden itibaren faiz yürütülmesini isteyin. Karşı taraftaysanız iki savunmayı gözden kaçırmayın: malın edinilmesi için kullanılan kredi borçlarının hesaptan indirilmesini isteyin ve ödeme size ciddî güçlük doğuracaksa ertelemeyi açıkça talep edin; bu talepler ileri sürülmezse hâkim kendiliğinden uygulamaz. Değer tespitinde kasko ya da vergi değeri sunulmuşsa itiraz edin; sürüm değeri ancak uygun bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Tasfiye tarihi rejimin sona erme anı değil karar tarihidir; boşanma dava tarihindeki değere göre hesap yapılamaz
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesi davasında mahkeme, tasfiye tarihini mal rejiminin sona erme anı kabul etmiş ve taşınmazın boşanma dava tarihindeki güncel değerine göre alacağı belirlemişti.
“Davacı erkek vekilinin taşınmazın değerine yönelik temyiz itirazlarının incelemesinde; somut olayda; Mahkemece, tasfiye tarihi ve tasfiye konusu taşınmazın tasfiyeye esas alınacak değeri belirlenirken yukarıda izah edilen ilkeye aykırı şekilde, mal rejiminin sona erme anının tasfiye tarihi olduğu kabul edilerek taşınmazın boşanma dava tarihindeki belirlenen güncel değerine itibar edilerek alacağın belirlenmesi doğru olmamıştır. O halde, Mahkemece, taşınmazın tasfiye (önceki karar bozulmakla değer güncelliğini yitirdiğinden bozma sonrası yeni karar tarihindeki) tarihi itibariyle sürüm (rayiç) değerleri belirlendikten sonra davacının alacağının hesaplanması gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Paylaşmalı mal ayrılığında paylaştırma, malların tasfiye anındaki sürüm değerine göre yapılır ve tasfiye tarihi karar tarihidir. Önceki karar bozulmuşsa değer güncelliğini yitirdiğinden, bozma sonrası verilecek yeni karar tarihindeki sürüm değeri esas alınır. Bu, sona erme anı ile tasfiye anının birbirinden ayrı tarihler olduğunu gösteren en açık uygulamadır.
Sürüm değeri, kasko ya da benzeri kayıt değerleri üzerinden değil uygun bilirkişi incelemesiyle belirlenir
Tasfiyeye konu aracın değeri, bilirkişi incelemesi yapılmadan kasko sigorta değeri üzerinden hesaplanmış ve katılma alacağı buna göre belirlenmişti.
“Katılma alacağı hesabına esas malların tasfiye anındaki sürüm (rayiç) değeri, yukarıda açıklanan Dairemiz ilke ve içtihatlarına göre malın karar tarihindeki sürüm değeridir. Tasfiye anı (tarihi) olarak kabul edilen 2013 Temmuz ayı itibariyle tasfiyeye tabi aracın sürüm değeri konusunda mahkemece uygun bilirkişiden rapor alınıp, katılma hesabının buna göre yapılması talep edilen faizede bu tarihten geçerli olacak şekilde hükmedilmek suretiyle karar verilmesi gerekir.”
Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Paylaştırmada esas alınacak değer, malın tasfiye anındaki gerçek piyasa değeridir; kasko değeri, vergi değeri ya da tapudaki beyan bedeli bu değerin yerini tutmaz. Kararda ayrıca faizin de bu tarihten işletilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı ölçüt paylaşmalı mal ayrılığında TMK m. 253/1 için de geçerlidir.
Denkleştirme alacağına karar tarihinden itibaren faiz yürütülür
Mal rejiminin tasfiyesi davasında tasfiye tarihinin hangi gün olduğu ve alacağa hangi tarihten itibaren faiz işletileceği tartışıldı.
“tasfiye tarihinin karar tarihi olup katılma alacağına karar tarihinden itibaren faiz yürütülmesinde de bir isabetsizlik bulunmadığı, intifa hakkının terkini talebinin Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair 4787 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde yer alan aile hukukundan kaynaklanan dava ve işlerden olmadığından yerel mahkemece tefrik kararı verilmesinde de bir isabetsizlik görülmediği”
Ne anlama geliyor? Daire, tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu ve alacağa bu tarihten itibaren faiz yürütülmesini yerinde bulmuştur. Paylaşmalı mal ayrılığında TMK m. 253/3, aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak denkleştirme bedeline faiz yürütüleceğini öngörür; uygulamada bu an karar tarihi olarak kabul edilmektedir. Kararda ayrıca aile hukukundan kaynaklanmayan istemlerin tefrik edilmesinin doğru olduğu da belirtilmiştir.
Madde gerekçesi
Madde 253- Burada paylaştırma istemi karşısında, aynen taksimin mümkün olmaması hâline benzer bir hüküm getirilmiştir. Böyle bir olanaksızlık hâlinde, malik olan eşe aynen 564 üncü maddede olduğu gibi bir seçim hakkı tanımıştır. İlgili eş, ya malı verip kendi payını bedel olarak isteyebilecek, ya da malı alıp istem sahibine bedel ödeyecektir. Bu fıkraya göre, eşlerden her biri paylaşmadan kaynaklanan alacağına mahsuben, yetmezse üstünü tamamlamak suretiyle, birlikte yaşamış oldukları konutun kendisine bırakılmasını isteyebilecektir. Maddenin ikinci fıkrası paylaştırma konusu mala ilişkin borçların mevcudiyeti hâlinde, bu borçların çıkarılmasından sonra kalan net değer üzerinden paylaşıma hükmedileceğini öngörmektedir.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 99Gerekçe, Tasarının Komisyonda değiştirilmeden önceki metnini açıklamaktadır. Adalet Komisyonu, Tasarının 253. maddesini "paylaştırma yönteminin uygulanmasında 239 uncu madde ile paralelliğin sağlanması amacıyla üç fıkra olarak yeniden düzenlemiştir" (S. Sayısı 723, s. 313). Bununla birlikte gerekçenin iki fikri yürürlükteki metinde de yaşamaktadır: aynen paylaştırmanın öncelikli olması ve paylaşım konusu mala ilişkin borçların indirilmesinden sonra kalan net değer üzerinden paylaşım yapılması. Gerekçenin konutla ilgili bölümü ise kanunlaşan metinde ayrı maddelere taşınmıştır (TMK m. 254 ve TMK m. 255).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da paylaşmalı mal ayrılığı bulunmadığından bu maddenin doğrudan karşılığı yoktu. Buna karşılık mal ortaklığının tasfiyesinde, ortaklığa dâhil malların değerlendirilmesi ve payların denkleştirilmesi benzer bir mantıkla düzenlenmişti.
Mal ayrılığından evvel husule gelmiş olan ziyade, mevcut usule göre aralarında taksim olunur; vukua gelen noksan, karısının sebebiyet verdiğini ispat etmedikçe kocaya aittir.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun dönemi | 4721 sayılı Kanun m. 253 | |
|---|---|---|
| Yöntem sırası | Belirsiz | Önce ayın, sonra bedel |
| Değer ölçütü | Düzenlenmemiş | Tasfiye anındaki sürüm değeri |
| Borçlar | Düzenlenmemiş | İndirilir |
| Erteleme | Yok | Var |
| Faiz ve güvence | Yok | Var |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; Komisyonda üç fıkra olarak yeniden düzenlenmiş hâliyle kabul edildi | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 232: Sürüm değeri.
- TMK m. 235: Değerlendirme anı.
- TMK m. 239: Ödeme ve ertelenmesi.
- TMK m. 244: Paylaşmalı mal ayrılığı.
- TMK m. 245: İspat.
- TMK m. 247: Sona erme anı.
- TMK m. 248: Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi.
- TMK m. 250: Aileye özgülenen mallar.
- TMK m. 252: Paylaştırma isteminin reddi.
- TMK m. 254: Aile konutu ve ev eşyası.
Paylaştırma bedelinin doğru tarihe göre hesaplanmasını sağlamak ve faiz, erteleme, borç indirimi gibi kalemleri atlamamak için dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 253 ne diyor?
Paylaştırmanın ayın olarak yapılması asıldır; buna olanak yoksa bedel eklenerek paylar denkleştirilir ve bedel tasfiye anındaki sürüm değerine göre hesaplanır.
Önce hangi yol denenir?
Malın aynen paylaştırılması.
Aynen paylaştırma mümkün değilse?
Bedel eklenerek paylar denkleştirilir (TMK m. 253/1).
Malın tamamını alabilir miyim?
Üstün yararınızı ispat ederseniz payın karşılığını vererek (TMK m. 248).
Bedel hangi değere göre hesaplanır?
Malların tasfiye anındaki sürüm değerine göre.
Tasfiye anı hangi tarihtir?
Uygulamada karar tarihi (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
Boşanma dava tarihindeki değer kullanılabilir mi?
Hayır; bu bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
Karar bozulursa eski değer geçerli kalır mı?
Hayır; bozma sonrası yeni karar tarihindeki değer esas alınır.
Sürüm değeri nasıl belirlenir?
Uygun bilirkişi incelemesiyle (Yargıtay 8. HD, 2014/24128 E., 2016/5810 K., 30.03.2016).
Kasko değeri kullanılabilir mi?
Hayır; sürüm değerinin yerini tutmaz (Yargıtay 8. HD, 2014/24128 E., 2016/5810 K., 30.03.2016).
Vergi değeri ya da tapu beyan bedeli yeterli mi?
Hayır; gerçek piyasa değeri aranır.
Kredi borcu hesaba katılır mı?
Evet; malların edinilmesinden doğan borçlar indirilir (TMK m. 253/1).
Her borç indirilir mi?
Hayır; yalnız malın edinilmesiyle ilgili borçlar.
Borcu kim ispatlar?
Bunu ileri süren taraf (TMK m. 245).
Bedeli hemen ödeyemezsem ne olur?
Ciddî güçlük doğacaksa ödemelerin uygun süre ertelenmesini isteyebilirsiniz (TMK m. 253/2).
Erteleme kendiliğinden uygulanır mı?
Hayır; açıkça talep edilmelidir.
Faiz ne zaman başlar?
Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak (TMK m. 253/3).
Uygulamada bu hangi tarihtir?
Karar tarihi (Yargıtay 2. HD, 2023/1532 E., 2024/2592 K., 18.04.2024).
Güvence istenebilir mi?
Durum ve koşullar gerektiriyorsa evet (TMK m. 253/3).
İşletme bölünerek paylaştırılır mı?
Hayır; ekonomik bütünlük gözetilir (TMK m. 250).
Bu madde Tasarıda böyle miydi?
Hayır; Komisyonda üç fıkra olarak yeniden düzenlenmiştir (S. Sayısı 723, s. 313).
Yasal rejimdeki karşılığı hangi madde?
Ödeme ve ertelenmesi hükmü (TMK m. 239).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 232, 235, 239, 244, 245, 247, 248, 250, 252, 253, 254, 255
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 181
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 253 gerekçesi s. 99, Komisyon değişikliği s. 313, Komisyon değişiklik listesi s. 312-313
- Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024
- Yargıtay 2. HD, 2023/1532 E., 2024/2592 K., 18.04.2024
- Yargıtay 8. HD, 2014/24128 E., 2016/5810 K., 30.03.2016