TMK 247'ye göre paylaşmalı mal ayrılığı rejimi eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer; evliliğin iptali, boşanma ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Rejim dava tarihinde sona erse de tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
- Sona erme anı
- Rejimin hukuken bittiği ve tasfiyeye esas alınacak mal kütlesinin dondurulduğu tarih (TMK m. 247).
- Dava tarihi kuralı
- İptal, boşanma ve mal ayrılığına geçişte kesinleşme değil dava tarihinin esas alınması (TMK m. 247/2).
- Tasfiye tarihi
- Malların değerinin belirleneceği an; Yargıtay uygulamasına göre karar tarihi (Yargıtay 2. HD, 2024/6903 K.).
- Ön koşul
- Tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmiş olması gereği.
TMK 247 ne düzenler?
| Sona erme sebebi | Sona erme anı | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşin ölümü | Ölüm tarihi | TMK m. 247/1 |
| Başka bir rejimin kabulü | Sözleşme tarihi | TMK m. 247/1 |
| Evliliğin iptali | Dava tarihi | TMK m. 247/2 |
| Boşanma | Dava tarihi | TMK m. 247/2 |
| Mal ayrılığına geçiş | Dava tarihi | TMK m. 247/2 |
| Eşdeğer hüküm | Edinilmiş mallara katılmada aynı kural | TMK m. 225 |
| Tasfiye hükmü | Boşanma kesinleşmeden kurulamaz | Yargıtay 2. HD, 2024/6903 K. |
| Boşanmada süre | Bir yıl | TMK m. 178 |
| Ölüm ve diğer hâllerde süre | On yıl | Yargıtay HGK, 2013/520 K. |
TBMM gerekçesine göre birinci fıkrada paylaşmalı mal ayrılığının sona erme hâli olarak eşlerden birinin ölümü veya başka rejimin kabul edilmesi öngörülmüştür. İkinci fıkrada ise evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine mahkemece karar verilmesi hâllerinde rejimin son bulması düzenlenmiştir. Gerekçe, dava tarihinin neden seçildiğini de açıklar: mal rejiminin tasfiyesinde malların tasfiye anındaki değerleri göz önüne alındığından, bu düzenlemeyle eşlerden birinin davayı olabildiğince uzatarak diğer eşin kazanılmış mallarındaki artışa ve bu artış dolayısıyla kendi payını artırmasına engel olunmuştur. Tasarının 247. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
Bu maddede karıştırılan üç ayrı tarih vardır. Sona erme tarihi hangi malların tasfiyeye gireceğini belirler; boşanmada bu tarih kararın kesinleştiği gün değil, davanın açıldığı gündür. Kesinleşme tarihi tasfiye davasının karara bağlanabilmesinin ön koşuludur; boşanma kesinleşmeden tasfiye hükmü kurulamaz. Tasfiye tarihi ise malların değerinin belirleneceği andır ve karar tarihi olarak kabul edilmektedir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024). Dördüncü bir nokta da süredir: boşanma sebebiyle sona ermede bir yıllık süre, ölüm ve diğer sona erme hâllerinde ise on yıllık zamanaşımı uygulanır. Son olarak, fiilen ayrı yaşamak sona erme sebebi değildir; madde sona erme hâllerini sınırlı biçimde saymıştır ve ayrı yaşama bunlar arasında yer almaz.
Sona erme sebepleri
- Ölüm: Mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle o tarihte kendiliğinden sona erer (TMK m. 247/1).
- Başka rejimin kabulü: Eşler yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparsa rejim sözleşme tarihinde sona erer (TMK m. 247/1).
- İptal ve boşanma: Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 247/2).
- Mal ayrılığına geçiş: Hâkimin mal ayrılığına geçilmesine karar vermesi hâlinde de aynı kural uygulanır (TMK m. 206).
- Sınırlı sayı: Madde sona erme hâllerini sınırlı biçimde sayar; fiilen ayrı yaşamak bunlar arasında değildir.
- Eşdeğer hüküm: Aynı kurallar edinilmiş mallara katılma rejiminde de geçerlidir (TMK m. 225).
Neden dava tarihi esas alınır?
- Gerekçedeki amaç: Tasfiyede malların tasfiye anındaki değerleri esas alındığından, dava tarihi kuralı bir eşin davayı uzatarak diğerinin mallarındaki artıştan pay almasını önler.
- Sonuç: Boşanma davası açıldıktan sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez.
- Karşı yön: Dava tarihinden önce edinilmiş bir mal, dava tarihinden önce elden çıkarılmış olsa bile tasfiye dışında kalmayabilir (Yargıtay 8. HD, 2014/11735 E., 2015/19622 K., 04.11.2015).
- Kesinleşme değil: Gerekçe açıkça kesinleşmeden itibaren değil dava tarihinden itibaren sona ermeyi öngörür.
- Belirleme sırası: Her dosyada önce evlenme tarihi, sonra rejimin sona erdiği tarih, ardından bu aralıkta geçerli olan rejim belirlenir (Yargıtay 8. HD, 2014/22932 E., 2016/4548 K., 14.03.2016).
- Reddedilen dava: Boşanma davası reddedilirse evlilik sürdüğünden rejim de devam eder; sona erme, boşanmayla sonuçlanan davanın tarihine bağlıdır.
Kesinleşme neden beklenir?
- Ön koşul: Rejim dava tarihinde sona erse de tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
- Gerekçesi: Boşanma davası reddedilir ya da düşerse rejim hiç sona ermemiş olacağından tasfiyenin dayanağı kalmaz.
- Uygulama: Tasfiye davası açılabilir; ancak mahkeme boşanma dosyasının kesinleşmesini bekletici sorun yapar.
- Değerlendirme anı: Kesinleşme beklenirken malların değeri güncelliğini yitirdiğinden, karara en yakın tarihteki sürüm değeri esas alınır.
- Tasfiye tarihi: Tasfiye tarihi karar tarihi olarak kabul edilmektedir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024); paylaştırma yöntemi ayrıca düzenlenmiştir (TMK m. 253).
- Sonuç: Sona erme anı hangi malların tasfiyeye gireceğini, tasfiye tarihi ise bu malların hangi değerle hesaplanacağını belirler.
Rejim dönemlerinin belirlenmesi
- Kural: Mal, hangi rejim döneminde edinildiyse o dönemin hükümlerine tabidir (TMK m. 179).
- Geçiş: Sözleşmeyle başka bir rejim seçilmemişse 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı, sonrası edinilmiş mallara katılma dönemidir (4722 s. K. m. 10).
- Tek malda iki dönem: Arsa bir dönemde, üzerindeki bina başka bir dönemde edinilmişse her biri için ayrı hesap yapılır (Yargıtay 8. HD, 2016/3672 E., 2018/15037 K., 05.07.2018).
- Talebin türü: Mal ayrılığı döneminde edinilen mal için katkı payı, edinilmiş mallara katılma döneminde edinilen mal için katılma alacağı istenir.
- Uzun evlilikler: Aynı evlilikte birden çok rejim dönemi bulunabilir (Yargıtay 8. HD, 2016/10969 E., 2017/15230 K., 14.11.2017).
- Paylaşmalı rejim: Paylaşmalı mal ayrılığı seçilmişse, sözleşme tarihinden sona erme tarihine kadarki dönem bu rejime tabidir (TMK m. 250).
Süreler
- Boşanma: Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178).
- Ölüm: Rejim ölümle sona ermişse bu bir yıllık süre uygulanmaz; on yıllık zamanaşımı geçerlidir (Yargıtay 8. HD, 2010/1695 E., 2010/2923 K., 01.06.2010).
- Diğer hâller: Başka bir rejimin kabulü ve evliliğin iptali hâllerinde de on yıllık zamanaşımı uygulanır (Yargıtay HGK, 2013/375 E., 2013/520 K., 17.04.2013).
- Başlangıç: Boşanmada süre kesinleşmeden, ölümde ise ölüm tarihinden işlemeye başlar.
- Def'i: Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmez; karşı tarafın ileri sürmesi gerekir.
- İspat yükü: Bedelsiz devir gibi savunmaları ileri süren taraf bunları ispatla yükümlüdür (Yargıtay HGK, 2017/1613 E., 2019/419 K., 09.04.2019).
Dosyanızda üç tarihi baştan belirleyin ve dilekçenize yazın: evlenme tarihi, boşanma davasının açıldığı tarih ve varsa mal rejimi sözleşmesinin tarihi. Rejim boşanma davasının açıldığı gün sona erdiğinden, tasfiyeye gireceğini düşündüğünüz malların bu tarihten önce edinilmiş olması gerekir; tapu, trafik ve banka kayıtlarını bu tarihe göre çıkartın. Dava tarihinden sonra edinilen mallar için talepte bulunmayın, reddedilir. Buna karşılık dava tarihinden kısa süre önce üçüncü kişiye devredilen malları listeden çıkarmayın; bunlar tasfiye dışında kalmayabilir. Tasfiye davanızı boşanma kesinleşmeden açabilirsiniz, ancak mahkeme kesinleşmeyi bekleyecektir; bu süreçte değerlemeyi güncel tutmak için keşif ve bilirkişi taleplerinizi karar aşamasına yakın yenileyin. Süreler bakımından dikkatli olun: boşanmada bir yıllık süre kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar; eşiniz vefat etmişse bu süre değil on yıllık zamanaşımı uygulanır. Son olarak, "yıllardır ayrı yaşıyorduk" savunması rejimi sona erdirmez; ayrı yaşama kanunda sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Paylaşmalı mal ayrılığında rejim dava tarihinde sona erse de tasfiyeye ancak boşanma kararı kesinleştikten sonra karar verilebilir
Eşler noterde mal rejimi sözleşmesi imzalamış, sözleşmeden sonra 26.10.2006'da davalı adına bir bağımsız bölüm satın alınmıştı. Erkek, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesiyle tapu iptali ve tescil, olmazsa alacak istedi. İlk kararda boşanma davası henüz kesinleşmemişti.
“tasfiye konusu 2637 ada 7 parsel 9 nolu bağımsız bölümün mal rejimi sözleşmesinden sonra 26.10.2006 tarihinde satın alınarak davalı kadın adına tescil edildiği, başka anlatımla, sözleşmeyle belirlenen mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu dönemde edinildiği, taraflar arasındaki boşanma davasının henüz kesinleşmediği, boşanma kararının kesinleşmesi beklenilerek ondan sonra oluşacak duruma göre iddia ve savunma doğrultusunda toplanacak delillere göre uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği belirtilerek”
Ne anlama geliyor? Dairenin ilk bozma kararı, iki tarihin birbirinden ayrılması gerektiğini gösterir: rejim boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer, ancak tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Bu, uygulamada sıkça karıştırılan bir ayrımdır: dava tarihi hangi malların tasfiyeye gireceğini belirler; kesinleşme ise tasfiye davasının karara bağlanabilmesinin ön koşuludur.
Rejimin hangi sebeple sona erdiği, alacağın hangi zamanaşımına tabi olduğunu belirler
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak davasında zamanaşımı tartışıldı. Hukuk Genel Kurulu, sona erme sebeplerini tek tek ele alarak hangi hâlde hangi sürenin uygulanacağını ortaya koydu.
“TMK.nun 225/1. maddesi uyarınca mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona ermiş (ki başka bir mal rejiminin kabulü halinde sözleşme söz konusu olur) ya da aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince mahkemece evliliğin iptaline karar verilmesi hallerinde de 4721 sayılı TMK.nun 5. maddesinin yollamasıyla BK.nun 125. maddesinde öngörülen 10 yıllık zamanaşımı uygulanmaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, sona erme anının yalnız hesabı değil süreyi de belirlediğini gösterir. Ölüm, başka bir mal rejiminin kabulü ve evliliğin iptali hâllerinde on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Buna karşılık boşanma sebebiyle sona ermede, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları için öngörülen bir yıllık süre gündeme gelir (TMK m. 178). Aynı kurallar paylaşmalı mal ayrılığı için de geçerlidir; çünkü TMK m. 247, TMK m. 225 ile aynı sona erme sebeplerini saymaktadır.
Rejim ölümle sona ermişse bir yıllık süre değil on yıllık zamanaşımı uygulanır
Sağ kalan eş, ölen eşinin malvarlığı üzerinden katılma alacağı istedi. Mahkeme, boşanma için öngörülen bir yıllık süreyi uygulayarak davayı zamanaşımından reddetti.
“TMK'nın 178. maddesinde "evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar" denilmektedir. Görüldüğü gibi, madde met-ninde ölüm sebebiyle mal rejiminin sona ermesinden söz edilmemektedir. TMK'nın 225/1. fıkrasında; "mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona ereceğini" öngörmüştür. TMK'nın 178. mad-desinde ölümden söz edilmediğine göre, TMK'nın 5. maddesi yoluyla somut olayda BK'nın 125. maddesinde öngörülen 10 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerektiğinin kabulü gerekir. Yani mal rejiminin ölüm sebebiyle sona ermesinde 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.”
Ne anlama geliyor? Daire, mahkemenin gerekçesini yerinde bulmamıştır. TMK m. 178 yalnız boşanmadan söz eder; ölümle sona ermeyi kapsamaz. Bu nedenle ölüm hâlinde genel hükümlere gidilir ve on yıllık zamanaşımı uygulanır. Eşin ölümünden sonra açılacak tasfiye davalarında bu ayrım, hak kaybını önleyen en önemli noktadır.
Rejim boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; bu tarihe kadar hangi rejimin geçerli olduğu ayrıca belirlenir
Eşler 08.08.2008'de evlenmiş, 16.03.2010'da açılan boşanma davasının kabulüyle boşanmışlardı. Tasfiyeye konu bağımsız bölüm 23.12.2008'de davalı adına tescil edilmişti.
“Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK 225/son). Sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden 4721 sayılı TMK'nun yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (743 sayılı TKM 170.m), bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (4722 sayılı yasanın 10, TMK 202.m). Tasfiyeye konu 631 ada 1010 parsel 7 nolu bağımsız bölüm, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu 23.12.2008 tarihinde satın alınarak, davalı eş adına tescil edilmiştir. Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı bulunduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır.”
Ne anlama geliyor? Karar, her tasfiye dosyasında yapılması gereken ilk işlemi gösterir: evlenme tarihi, rejimin sona erdiği tarih ve bu aralıkta hangi rejimin geçerli olduğu belirlenir. Sözleşmeyle başka bir rejim seçilmemişse 01.01.2002 öncesi için mal ayrılığı, sonrası için edinilmiş mallara katılma uygulanır. Paylaşmalı mal ayrılığı seçilmişse aynı belirleme bu rejim bakımından yapılır.
Malın hangi rejim döneminde edinildiği, istenebilecek alacağın türünü belirler
Taraflar 1980'de evlenmiş, 2009'da açılan boşanma davasıyla boşanmışlardı. Dava konusu taşınmaz 1991'de arsa olarak edinilmiş, üzerindeki bina ise 2005'te yapılmıştı.
“Dava konusu 5748 ada, 7 parsel, 1991 tarihinde arsa niteliğinde edinildiğine göre, arsanın edinildiği tarih itibariyle katkı payı alacağı hesap edilmesi gerekir. Yine bu arsa üzerine yapılan binanın 2005 yılında yapıldığı dosya kapsamından anlaşıldığına göre, bu bina hakkında davacının katılma alacağının olduğunun düşünülmesi gerekir.”
Ne anlama geliyor? Daire, tek bir taşınmaz için iki ayrı hesap yapılması gerektiğini belirtmiştir. Mal ayrılığı döneminde edinilen arsa için katkı payı alacağı, edinilmiş mallara katılma döneminde yapılan bina için katılma alacağı söz konusudur. Rejimin başlangıç ve bitiş anları, hangi malın hangi kurala tabi olacağını doğrudan belirler.
Aynı evlilikte birden çok rejim dönemi bulunabilir; mal hangi dönemde edinildiyse o dönemin hükümleri uygulanır
Taraflar 1987'de evlenmiş, 29.06.2007'de açılan boşanma davasının kabulüne ilişkin hüküm 09.01.2013'te kesinleşmişti. Tasfiyeye konu parsel 1990'da erkek adına tescil edilmiş, 2004'te üçüncü kişiye, aynı yıl içinde de kadın adına devredilmişti.
“Somut olaya gelince; taraflar, 15.06.1987 tarihinde evlenmiş, 29.06.2007 tarihinde açılan boşanma davasının kabulüne ilişkin hükmün, 09.01.2013 tarihinde kesinleşmesiyle boşanmışlardır. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK 225/son). Sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden 4721 sayılı TMK'nun yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihine kadar mal ayrılığı (743 sayılı TKM 170.m), bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (4722 sayılı yasanın 10, TMK 202/1.m). Tasfiyeye konu 149 parsel, taraflar arasında mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu 02.10.1990 tarihinde satın alınarak davacı erkek adına tescil edilmiştir. 04.03.2004 tarihinde satış yolu ile dava dışı Yakup adına tapuda devredilen taşınmaz, 03.11.2004 tarihinde bu kez davalı kadın adına tescil edilmiştir. Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı bulunduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK 179.m).”
Ne anlama geliyor? Karar, uzun süren evliliklerde sık karşılaşılan durumu gösterir: 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı, sonrası edinilmiş mallara katılma dönemidir ve mal hangi dönemde edinildiyse o dönemin kuralları uygulanır. Rejimin sona erme anı, bu dönemlerin sonunu belirleyen sınırdır.
Rejimin sona erdiği tarihten önce elden çıkarılan mal da tasfiyeye konu olabilir
Eşler 17.07.2008'de evlenmiş, 02.11.2009'da açılan boşanma davasıyla boşanmışlardı. Tasfiyeye konu bağımsız bölüm 16.04.2009'da davalı adına tescil edilmiş, boşanma dava tarihinden kısa süre önce 21.07.2009'da üçüncü kişiye satılmıştı. Mahkeme istemi katkı payı alacağı olarak nitelendirdi.
“Somut olaya gelince; eşler, 17.07.2008 tarihinde evlenmiş, 02.11.2009 tarihinde açılan boşanma davasının kabulüne ilişkin hükmün, kesinleşmesiyle boşanmışlardır. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK 225/son). Sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir(4722 sayılı yasanın 10, TMK 202/1.m). Tasfiyeye konu 1 nolu bağımsız bölüm, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu 16.04.2009 tarihinde satın alınarak, davalı eş adına tescil edilmiş, daha sonra 21.07.2009 tarihinde Mümin Kayış isimli kişiye satılmış, ondan da 19.04.2012 tarihinde M.. C.. isimli kişiye satılarak devredilmiştir. Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı bulunduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (TMK 179.m).”
Ne anlama geliyor? Daire, mahkemenin nitelendirmesini isabetli bulmamıştır. Mal rejiminin sona erdiği tarihten önce edinilip yine bu tarihten önce üçüncü kişiye devredilen bir mal, tasfiye dışında kalmaz; istem değer artış payı ve artık değere katılma alacağı olarak değerlendirilir. Sona erme anı, malın o anda elde bulunup bulunmadığından bağımsız olarak tasfiyenin çerçevesini çizer.
Eşler arasındaki bedelsiz devir kural olarak bağış sayılmaz; mal, edinildiği tarihteki niteliğiyle tasfiyeye girer
Katılma alacağı davasında mahkeme, davacının taşınmazı davalıya bedelsiz devrettiği yolundaki beyanını bağış iradesi sayarak davayı reddetti.
“Somut olayda mahkemece davacı tarafından taşınmazın davalıya bedelsiz olarak devredildiği şeklindeki açıklaması bağış iradesi kabul edilmesi doğru değildir. Az yukarıda da ifade edildiği üzere evlilik birliğinin ömür boyu süreceği inancının hakim olduğu düşüncesiyle ortak yaşamı ve ailenin geleceğini güvence altına almak, daha rahat yaşam sağlamak amacıyla beraberlikten doğan dayanışma ile karşılıklı güvene dayanarak, örf ve adete uygun olarak eşlerin birlikte yatırım yapmalarının bağış olarak değerlendirilmeyeceği kuşkusuzdur. Zira eşler arasında dayanışma, güven ve sadakat esastır. Gelecekte aile üyelerinin yararlanacakları beklentisiyle birlikte malvarlığı edinme çabaları, eşlerden birinin sebepsiz zenginleşmesiyle sonuçlanmamalıdır. Tasfiyeye konu taşınmaz, davalı tarafından edinildiği tarih itibariyle edinilmiş mal niteliğinde olup aksi davalı tarafça TMK'nın 6. ve 222. maddeleri uyarınca kanıtlanamadığına göre”
Ne anlama geliyor? Hukuk Genel Kurulu, eşler arasındaki dayanışma ve karşılıklı güvenle yapılan devirlerin bağış sayılamayacağını belirtmiştir. Tasfiyede belirleyici olan, malın rejimin sona erdiği ana kadar hangi tarihte ve hangi nitelikle edinildiğidir; aksini ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür.
Madde gerekçesi
Madde 247- Birinci fıkrada paylaşmalı mal ayrılığı sona erme hâli olarak, eşlerden birinin ölümü veya başka rejimin kabul edilmesi öngörülmüştür; İkinci fıkrada eşlerin evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine mahkemece karar verilmesi hâllerinde, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin son bulması öngörülmüştür. Burada mahkemenin buna ilişkin kararının kesinleşmesinden itibaren değil, dava tarihinden itibaren mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye edilmesi söz konusu olacaktır. Mal rejiminin tasfiyesinde, malların tasfiye anındaki değerleri göz önüne alındığından bu düzenlemeyle eşlerden birinin davayı olabildiğince uzatarak diğer eşin kazanılmış mallarındaki artışa ve bu artış dolayısıyla kendi payını artırmasına engel olunmuştur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 97Gerekçenin son cümlesi, dava tarihi kuralının arkasındaki amacı açıkça ortaya koyar: yargılamayı uzatan eşin, bu sürede diğerinin edindiği değerlerden pay alması engellenmek istenmiştir. Bu amaç, maddenin yorumunda da yol göstericidir; sona erme anını kesinleşme tarihine çekmeye çalışan yorumlar gerekçeye aykırı düşer. Tasarının 247. maddesi Adalet Komisyonunun değişiklik listesinde yer almadığından Tasarıdaki hâliyle kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 312-313).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da paylaşmalı mal ayrılığı rejimi bulunmuyordu; ancak mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçiş hâlinde hükmün hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı düzenlenmişti. Kanun koyucu burada da kesinleşmeyi değil talep tarihini esas almıştı; 4721 sayılı Kanun bu çözümü sürdürmüş ve tüm sona erme hâllerini tek maddede toplamıştır.
Mahkemenin mal ayrılığına dair olan ilamının hükmü mal ayrılığının talep edildiği günden başlar.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 178 | 4721 sayılı Kanun m. 247 | |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnız mal ayrılığına geçiş | Tüm sona erme hâlleri |
| Ölüm | Ayrıca düzenlenmemiş | Açıkça sayılmış |
| Sözleşme | Ayrıca düzenlenmemiş | Açıkça sayılmış |
| Esas alınan an | Talep tarihi | Dava tarihi |
| Kesinleşme | Esas alınmamış | Esas alınmamış |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi; sona erme hâlleri tek maddede toplandı | 4721 s. K. |
Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.
İlgili maddeler
- TMK m. 178: Boşanmada zamanaşımı.
- TMK m. 179: Mal rejiminin tasfiyesi.
- TMK m. 206: Mal ayrılığına geçiş.
- TMK m. 225: Edinilmiş mallara katılmada sona erme anı.
- TMK m. 244: Paylaşmalı mal ayrılığı.
- TMK m. 245: İspat.
- TMK m. 246: Borçlardan sorumluluk.
- TMK m. 248: Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi.
- TMK m. 250: Aileye özgülenen mallar.
- TMK m. 253: Paylaştırma yöntemi.
Mal rejiminin hangi tarihte sona erdiğini ve hangi malların tasfiyeye gireceğini birlikte belirlemek için dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 247 ne diyor?
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ölüm veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer; iptal, boşanma ve mal ayrılığına geçişte ise rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Boşanmada rejim ne zaman sona erer?
Boşanma davasının açıldığı tarihte.
Kararın kesinleşmesi beklenmez mi?
Sona erme için beklenmez; ancak tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
Neden dava tarihi seçilmiş?
Bir eşin davayı uzatarak diğerinin mallarındaki artıştan pay almasını önlemek için (S. Sayısı 723, s. 97).
Dava açıldıktan sonra alınan mal tasfiyeye girer mi?
Hayır; rejim dava tarihinde sona erdiğinden sonraki edinimler dışarıda kalır.
Dava tarihinden önce satılan mal ne olur?
Tasfiye dışında kalmayabilir (Yargıtay 8. HD, 2014/11735 E., 2015/19622 K., 04.11.2015).
Ayrı yaşamak rejimi sona erdirir mi?
Hayır; fiilen ayrı yaşama kanunda sona erme sebepleri arasında sayılmamıştır.
Boşanma davası reddedilirse ne olur?
Evlilik sürdüğünden mal rejimi de devam eder.
Eşim ölürse rejim ne zaman sona erer?
Ölüm tarihinde kendiliğinden sona erer.
Ölüm hâlinde süre kaç yıl?
Boşanmada süre kaç yıl?
Bir yıl; boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlar (TMK m. 178).
Diğer sona erme hâllerinde süre nedir?
Yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparsak ne olur?
Önceki rejim sözleşme tarihinde sona erer ve tasfiyesi gerekir.
Hâkim mal ayrılığına geçirebilir mi?
Evet; haklı sebep varsa istem üzerine karar verilebilir (TMK m. 206).
Bu kararda da dava tarihi mi esas alınır?
Evet; rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Tasfiye tarihi ile sona erme tarihi aynı mı?
Hayır; sona erme tarihi hangi malların gireceğini, tasfiye tarihi ise değeri belirler (TMK m. 253).
Tasfiye tarihi hangi gündür?
Yargıtay uygulamasına göre karar tarihi (Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024).
Evliliğimiz 2002 öncesinde başladıysa ne olur?
01.01.2002'ye kadar mal ayrılığı, sonrası için yasal rejim uygulanır (Yargıtay 8. HD, 2014/22932 E., 2016/4548 K., 14.03.2016).
Arsa ve bina ayrı dönemlerdeyse nasıl hesaplanır?
Her biri için ayrı hesap yapılır (Yargıtay 8. HD, 2016/3672 E., 2018/15037 K., 05.07.2018).
Eşime bedelsiz devrettiğim mal bağış sayılır mı?
Kural olarak hayır (Yargıtay HGK, 2017/1613 E., 2019/419 K., 09.04.2019).
Eski Kanun'da kural neydi?
Mal ayrılığına geçişte hükmün sonucu talep tarihinden başlıyordu (743 s. K. m. 178).
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6, 178, 179, 202, 206, 222, 225, 244, 245, 246, 247, 248, 250, 253
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 170, 178
- 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 10
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 247 gerekçesi s. 97, Komisyon değişiklik listesi s. 312-313
- Yargıtay HGK, 2017/1613 E., 2019/419 K., 09.04.2019
- Yargıtay HGK, 2013/375 E., 2013/520 K., 17.04.2013
- Yargıtay 2. HD, 2023/1310 E., 2024/6903 K., 07.10.2024
- Yargıtay 8. HD, 2016/3672 E., 2018/15037 K., 05.07.2018
- Yargıtay 8. HD, 2016/10969 E., 2017/15230 K., 14.11.2017
- Yargıtay 8. HD, 2014/22932 E., 2016/4548 K., 14.03.2016
- Yargıtay 8. HD, 2014/11735 E., 2015/19622 K., 04.11.2015
- Yargıtay 8. HD, 2010/1695 E., 2010/2923 K., 01.06.2010