TMK 221: Meslek ve İşletme Gelirinin Kişisel Mal Sayılması

Kısaca

TMK 221'e göre eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilir; kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler. Böyle bir sözleşme yoksa meslek veya işletme faaliyetinden doğan değerler edinilmiş maldır ve tasfiyeye katılır (Yargıtay 8. HD, 2011/2285 E., 2011/3963 K., 05.07.2011).

Kapsam daraltma: Edinilmiş mal grubunun sözleşmeyle daraltılması (TMK m. 221).
Meslek ve işletme değerleri: Serbest meslek, ticaret veya işletme faaliyetinden doğan malvarlığı değerleri (TMK m. 221/1).
Gelirlerin dışlanması: Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mal sayılmayacağının kararlaştırılması (TMK m. 221/2).
Şekil: Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması (TMK m. 205).

TMK 221 ne düzenler?

Konu	Kural	Dayanak
Birinci fıkra	Meslek ve işletme değerleri sözleşmeyle kişisel mal sayılabilir	TMK m. 221/1
İkinci fıkra	Kişisel malların gelirleri sözleşmeyle dışlanabilir	TMK m. 221/2
Sözleşme yoksa	Bu değerler edinilmiş maldır ve tasfiyeye katılır	Yargıtay 8. HD, 2011/3963 K.
Şekil	Noterde düzenleme veya onaylama	TMK m. 205
Sınır	Kanunda yazılı sınırlar içinde seçim	TMK m. 203
Şirket malvarlığı	Şirketin mali durumu incelenmeden alacak doğduğu kabul edilemez	Yargıtay 8. HD, 2010/5736 K.
Etki	Sözleşme ileriye etkilidir	Yargıtay 8. HD, 2011/3497 K.
Alacaklılar	Sözleşme alacaklıların haklarını etkilemez	TMK m. 213

TBMM gerekçesine göre madde, İsviçre Medenî Kanunu'nun 199. maddesinde olduğu gibi eşlere mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş malların kapsamını daraltma olanağı tanımıştır. Gerekçe, birinci fıkranın eşlerin mesleklerinin icrası veya sahip oldukları işletmelerinin faaliyetinden elde ettikleri değerlerin edinilmiş mal sayılmayıp kişisel mal sayılmasının bir sözleşmeyle kararlaştırılabileceğini hükme bağladığını; ikinci fıkranın ise 219. maddenin ikinci fıkrasının (4) numaralı bendinde edinilmiş mallar arasında sayılan "kişisel malların gelirleri"nin kişisel mal olarak kabul edilmesinin sözleşmeyle öngörülebileceğini düzenlediğini belirtir. Tasarının 221. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411).

Dikkat

Serbest meslek sahibi veya işletme sahibi eşler için bu madde önemlidir: mesleğinizden ya da işletmenizden doğan değerlerin kişisel malınız sayılmasını istiyorsanız bunu noterde yapılacak bir mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırmanız gerekir. Böyle bir sözleşme yoksa bu değerler edinilmiş maldır ve tasfiyede hesaba katılır. Aynı şekilde kişisel malınızın kira, faiz veya kâr payı gelirinin edinilmiş mal sayılmaması da ancak sözleşmeyle mümkündür. Sözleşme ileriye etkilidir; geçmiş dönem için düzenleme yapamazsınız. Şirket ortağıysanız, şirketin malvarlığı ile sizin malvarlığınızın ayrı olduğunu ve şirketin mali durumunun bilirkişi incelemesiyle saptanması gerektiğini unutmayın.

Birinci fıkra: meslek ve işletme değerleri

Olanak: Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dahil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler (TMK m. 221/1).
Sözleşme yoksa: Meslek veya işletme faaliyetinden doğan malvarlığı, eşler arasında yapılan mal rejimi sözleşmesiyle aksi kararlaştırılmamışsa edinilmiş mallardan sayılır ve tasfiyeye katılır (Yargıtay 8. HD, 2011/2285 E., 2011/3963 K., 05.07.2011).
Uygulamadan örnek: Ticari faaliyet nedeniyle edinildiği ileri sürülen araçlar bakımından, kişisel mal sayılacağına dair sözleşme bulunmadığından araçların edinilmiş mal kabul edilmesi yerinde görülmüştür (Yargıtay 2. HD, 2023/3779 E., 2024/5474 K., 09.07.2024).
Kapsam: Hüküm, edinilmiş mal grubunu daraltır; gerekçenin ifadesiyle eşlere "edinilmiş malların kapsamını daraltma" olanağı tanınmıştır.
Sınır: Seçim kanunun çizdiği sınırlar içinde yapılır (TMK m. 203); aile hukukunda sözleşme serbestisi sınırlıdır (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).

İkinci fıkra: kişisel malların gelirleri

Kural: Kişisel malların gelirleri kanun gereği edinilmiş maldır (TMK m. 219/2-4); kira, faiz ve kâr payı bu kapsamdadır.
İstisna: Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırabilirler (TMK m. 221/2).
Kapsamın belirlenmesi: Sözleşmede hangi kişisel malların gelirlerinin dışlandığı açıkça yazılmalıdır; genel ifadeler uyuşmazlık doğurur.
Sonuç: Böyle bir kayıt varsa söz konusu gelirler artık değer hesabına girmez ve katılma alacağını azaltır (TMK m. 231, TMK m. 236).

Şirket ve işletme malvarlığı

Ayrım: Eşin ortağı olduğu şirketin malvarlığı ile eşin kişisel malvarlığı birbirinden ayrıdır; şirkete ait araçlar nedeniyle katılma alacağı doğduğu sonucuna, şirketin muhasebe kayıtları ve kâr-zarar durumu incelenmeden varılamaz (Yargıtay 8. HD, 2010/4412 E., 2010/5736 K., 30.11.2010).
Araştırma: İlgili dönemlere ait bilanço bilgileri getirtilmeli, hukukçu ve mali müşavir bilirkişilerden rapor alınmalı, malların şirket gelirleriyle alınıp alınmadığı belirlenmelidir.
Ortaklık payı: Eşin şirketteki ortaklık payı duraksamaya yer bırakmayacak biçimde saptanmalıdır (Yargıtay 8. HD, 2011/2285 E., 2011/3963 K., 05.07.2011).
Pay ve gelir ayrımı: Evlenmeden önce edinilen şirket payı kişisel maldır; buna karşılık evlilik süresince paya düşen gelir edinilmiş mal grubuna girer (Yargıtay HGK, 2020/458 E., 2021/889 K., 01.07.2021).

Sözleşmenin şekli, zamanı ve etkisi

Şekil: Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ve taraflarca imzalanır (TMK m. 205); adi yazılı anlaşma geçerli sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2010/1159 E., 2010/4951 K., 21.10.2010).
Zaman: Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203).
İleriye etki: Sonradan yapılan sözleşme geçmişe etkili uygulanamaz (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).
Ehliyet: Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin katılmasıyla taraf olabilir (TMK m. 204).
Alacaklılar: Sözleşme, eşlerin alacaklılarının üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).

Tasfiyeye etkisi

Hesaba etkisi: Kişisel mal sayılan değerler artık değer hesabına girmez; bu da katılma alacağını doğrudan azaltır (TMK m. 231).
Denkleştirme: Kişisel mal ile edinilmiş mal arasında değer aktarımı varsa denkleştirme yapılır (TMK m. 230).
Değer artış payı: Diğer eşin katkısı varsa değer artış payı istemi saklıdır (TMK m. 227).
İspat: Sözleşmenin varlığı ve kapsamı, iddia eden tarafça belgeyle ortaya konulmalıdır (TMK m. 222).

Uygulamada

Serbest meslek veya işletme sahibiyseniz sözleşmede üç noktayı netleştirin: hangi faaliyetten doğan değerler kişisel mal sayılacak, bu değerlerin gelirleri hangi gruba girecek ve sözleşme hangi tarihten itibaren uygulanacak. İşletme ya da şirket söz konusuysa ortaklık payınızı, sermaye yapısını ve varlıkların şirkete mi size mi ait olduğunu belgelendirin; uyuşmazlıkta bilanço ve muhasebe kayıtları belirleyici olur. Kişisel malınızın gelirlerini dışlamak istiyorsanız bunu ayrı bir madde hâlinde yazın; aksi hâlde kira, faiz ve kâr payı edinilmiş mal sayılır. Sözleşmeyi noterde yaptırın ve geçmiş dönem için sonuç doğurmayacağını hesaba katarak zamanlamayı buna göre planlayın.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2011/2285 E. · 2011/3963 K.05.07.2011

Sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça meslek veya işletme faaliyetinden doğan malvarlığı edinilmiş maldır ve tasfiyeye katılır

Eşlerden biri, evlilik süresince edinilen taşınmaz ve araçlar nedeniyle katkı payı ve katılma alacağı istedi. Davalı, araçların ortağı olduğu limited şirkete ait olduğunu ve şirketin eski araçlarının satışından elde edilen gelirle alındığını savundu. Mahkeme, şirketteki ortaklık payını ve şirket kayıtlarını incelemeden hüküm kurdu.

“TMK.nun 221.maddesi hükmüne göre, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan mal varlığı eşler arasında yapılan mal rejimi sözleşmesiyle aksi kararlaştırılmamışsa edinilmiş mallardan sayılır ve tasfiyeye katılır. Aynı kanunun 220/4. bendine göre de, kişisel malların yerine geçen değerler kişisel mal sayılır.”

Ne anlama geliyor? Daire kararı bozmuştur. Karara göre meslek veya işletme faaliyetinden doğan değerler kural olarak edinilmiş maldır; bunların kişisel mal sayılması ancak mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırılmışsa mümkündür. Somut olayda şirket ortaklık payının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmesi ve şirketin muhasebe kayıtlarının incelenmesi gerekmiştir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi2010/4412 E. · 2010/5736 K.30.11.2010

Şirkete ait araçlar nedeniyle katılma alacağı doğduğu sonucuna, şirketin muhasebe kayıtları ve kâr-zarar durumu incelenmeden varılamaz

Katılma alacağı davasında taşınmaz yönünden talep kabul edildi. Araçlar bakımından ise davalı, bunların ortağı olduğu şirkete ait olduğunu savundu; mahkeme şirketin mali durumunu incelemeden araçlar yönünden de alacağa hükmetti.

“Dava konusu araçlar davalının ortağı bulunduğu şirkete ait bulunduğuna göre; şirkete ilişkin muhasebe kayıtları incelenmeden, şirketin aktif ve pasifi diğer bir ifade ile kar ve zarar durumu belirlenmeden davalının ortağı bulunduğu şirkete ait araçlar nedeniyle davacının katılma alacağı hakkı bulunduğu sonucuna varılamaz.”

Ne anlama geliyor? Daire, taşınmaza ilişkin bölümü onayıp araçlara ilişkin bölümü bozmuştur. Karara göre araçların edinildiği dönemlere ait bilanço bilgileri getirtilerek şirketin aktif-pasif durumu bilirkişi incelemesiyle saptanmalı, araçların şirket gelirleriyle alınıp alınmadığı belirlenmelidir. Şirketin tüzel kişiliği ile eşin malvarlığı birbirinden ayrı olduğundan, eşin şirketteki payı ile şirket malvarlığı karıştırılmamalıdır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (mevzuat.adalet.gov.tr)Kararın tam metni

Madde gerekçesi

Madde 221- Maddede İsviçre Medenî Kanununun 199 uncu maddesinde olduğu gibi eşlere mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş malların kapsamını daraltma olanağı tanınmıştır. Birinci fıkra, eşlerin mesleklerinin icrası veya sahip oldukları işletmelerinin faaliyetinden elde ettikleri değerlerin edinilmiş mal sayılmayıp, kişisel mal sayılmasının eşlerin yapacakları bir sözleşmeyle kararlaştırılabileceğini hükme bağlamıştır. Maddenin ikinci fıkrası, 219 uncu maddenin ikinci fıkrasının (4) numaralı bendinde edinilmiş mallar arasında sayılmış bulunan "kişisel malların gelirleri"nin edinilmiş mal değil, kişisel mal olarak kabul edilmesinin eşlerin yapacakları sözleşmeyle öngörülebileceğini hükme bağlamaktadır.

Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 88

Tasarının 221. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 411). Gerekçe, maddenin işlevini tek cümleyle özetler: rejimin kapsamı sözleşmeyle daraltılabilir, ancak bu daraltma kanunun izin verdiği iki konuyla sınırlıdır.

743 sayılı eski Medeni Kanun'daki durum

Eski Kanun'da edinilmiş mal kavramı bulunmadığından böyle bir kapsam daraltma hükmü de yoktu. Mal birliği usulünde ise kadının kazancı ve mallarının geliri bakımından ayrı kurallar öngörülmüştü; yasal rejim olan mal ayrılığında her eşin kazancı zaten kendisine aitti.

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 189

Karı kocadan her birinin mallarının geliri ve kendi kazançları, kendisine aittir.

743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr

	743 sayılı Kanun	4721 sayılı Kanun m. 221
Kazançlar	Kazanan eşe aitti	Kural olarak edinilmiş mal
Meslek geliri	Kendisine aitti	Sözleşmeyle kişisel mal sayılabilir
Kişisel malın geliri	Malikine aitti	Kural olarak edinilmiş mal; sözleşmeyle dışlanabilir
Sözleşme	Rejim seçimi ile sınırlıydı	Rejimin kapsamı da daraltılabilir

Değişiklik geçmişi

Tarih	Gelişme	Dayanak
01.01.2002	Madde yürürlüğe girdi	4721 s. K.

Madde yürürlüğe girdiği günden beri değiştirilmemiştir.

İlgili maddeler

TMK m. 202: Yasal mal rejimi ve seçimlik rejimler.
TMK m. 203: Sözleşmenin zamanı ve sınırları.
TMK m. 204: Sözleşme ehliyeti.
TMK m. 205: Sözleşmenin şekli.
TMK m. 213: Alacaklıların korunması.
TMK m. 219: Edinilmiş mallar.
TMK m. 220: Kişisel mallar.
TMK m. 222: İspat.
TMK m. 230: Denkleştirme.
TMK m. 231: Artık değer.

Mal rejimi sözleşmesiyle meslek ve işletme değerlerinin kişisel mal sayılması, şirket ortaklığı bulunan eşlerde tasfiye ve katılma alacağı konusunda dosyanızı değerlendirmek isterseniz boşanma avukatı sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TMK 221 ne diyor?

TMK m. 221'e göre eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dahil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını kabul edebilir; kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler.

İşletmemden doğan kazanç otomatik olarak kişisel malım mıdır?

Hayır. Sözleşmeyle aksi kararlaştırılmamışsa meslek veya işletme faaliyetinden doğan malvarlığı edinilmiş maldır ve tasfiyeye katılır (Yargıtay 8. HD, 2011/2285 E., 2011/3963 K., 05.07.2011).

Ticari faaliyet nedeniyle alınan araçlar kişisel mal sayılır mı?

Sözleşme yoksa sayılmaz. Araçların ticari faaliyetten kaynaklandığı savunması, kişisel mal sayılacağına dair bir sözleşme bulunmadığından kabul edilmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/3779 E., 2024/5474 K., 09.07.2024).

Sözleşmeyi nasıl yapmalıyız?

Noterde düzenleme veya onaylama şeklinde (TMK m. 205); adi yazılı anlaşma geçerli bir mal rejimi sözleşmesi sayılmaz (Yargıtay 8. HD, 2010/1159 E., 2010/4951 K., 21.10.2010).

Sözleşmeyi evlendikten sonra da yapabilir miyiz?

Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m. 203).

Sözleşme geçmişe etkili olur mu?

Hayır. Sonradan yapılan sözleşme geçmişe etkili uygulanamaz (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).

Kişisel malımın kirasını paylaşım dışında tutabilir miyim?

Evet. Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağı sözleşmeyle kararlaştırılabilir (TMK m. 221/2); aksi hâlde bu gelirler edinilmiş maldır (TMK m. 219).

Şirket ortağıyım, şirketin malları tasfiyeye girer mi?

Şirketin malvarlığı ile eşin malvarlığı ayrıdır; şirkete ait araçlar nedeniyle katılma alacağı doğduğu sonucuna şirketin muhasebe kayıtları ve kâr-zarar durumu incelenmeden varılamaz (Yargıtay 8. HD, 2010/4412 E., 2010/5736 K., 30.11.2010).

Mahkeme şirketi nasıl inceler?

İlgili dönemlere ait bilanço bilgileri getirtilir, hukukçu ve mali müşavir bilirkişilerden rapor alınır ve malların şirket gelirleriyle alınıp alınmadığı belirlenir (Yargıtay 8. HD, 2010/4412 E., 2010/5736 K., 30.11.2010).

Evlenmeden önceki şirket payım ne olur?

Kişisel maldır; ancak evlilik süresince paya düşen gelir edinilmiş mal grubuna girer (Yargıtay HGK, 2020/458 E., 2021/889 K., 01.07.2021).

Sözleşmeyle istediğimiz her düzenlemeyi yapabilir miyiz?

Hayır. Seçim kanunda yazılı sınırlar içinde yapılır (TMK m. 203); aile hukukunda sözleşme serbestisi sınırlıdır (Yargıtay 8. HD, 2010/6262 E., 2011/3497 K., 16.06.2011).

Bu sözleşme alacaklılarımı etkiler mi?

Hayır. Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya tasfiyesi, alacaklıların üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m. 213).

Sözleşme tasfiyede ne değiştirir?

Kişisel mal sayılan değerler artık değer hesabına girmez; bu da katılma alacağını azaltır (TMK m. 231, TMK m. 236).

Karşı taraf sözleşmenin varlığını kabul etmezse ne olur?

Sözleşmenin varlığını ve kapsamını ileri süren taraf ispatla yükümlüdür (TMK m. 222); noter örneği en güçlü delildir.

Eski Kanun'da durum neydi?

Eski Kanun'da edinilmiş mal kavramı bulunmadığından böyle bir kapsam daraltma hükmü de yoktu; her eşin kazancı ve mallarının geliri kendisine aitti (743 s. K. m. 189).

Kaynaklar ve Mevzuat

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun metni yayın tarihindeki yürürlükteki metindir. Yayın: 23 Eylül 2026 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026.

TMK Madde 221: Sözleşmeyle Kişisel Mal Sayılma