TMK 459, belli bir iş için atanan kayyımın bağlılığını düzenler. Belli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyım, vesayet makamının talimatına aynen uymak zorundadır. Temsil kayyımlığı, kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle sona erer (TMK m. 477). Bu nedenle kayyımın yetkisi atandığı işle sınırlıdır: Yargıtay, soybağının reddi davası için atanan kayyımın babalık davası açmaya temsil yetkisi bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/7571 E., 2013/9823 K., 06.06.2013). Babalık davası açmak üzere görevlendirilen kayyım da vesayet makamının talimatı ve izni olmadan açtığı davayı takipten vazgeçemez. Madde eski Kanun'un 402. maddesini karşılar.
- Temsil kayyımı
- Belirli bir işte ilgiliyi temsil etmek üzere atanan kayyım (TMK m. 426).
- Belli bir iş
- Kayyımın atanma kararında belirtilen iş; örneğin belirli bir davanın açılması veya takibi.
- Talimat
- Vesayet makamının kayyıma işin nasıl yürütüleceğine ilişkin verdiği yönerge.
- Vesayet makamı
- Sulh hukuk mahkemesi (TMK m. 397).
TMK 459 ne düzenler?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam | Belli bir iş için görevlendirilmiş kayyım | TMK m. 459 |
| Yükümlülük | Vesayet makamının talimatına aynen uyma | TMK m. 459 |
| Yetkinin sınırı | Atandığı işle sınırlı temsil | TMK m. 426, 459 |
| Sona erme | Temsil kayyımlığı işin bitirilmesiyle sona erer | TMK m. 477 |
| Malvarlığı kayyımı | Yönetim ve korunma için gerekli işlerle sınırlı | TMK m. 460 |
| Eski Kanun | 743 sayılı Kanun m. 402 | Gerekçe, s. 151 |
TBMM gerekçesine göre madde eski Kanun'un 402. maddesini karşılar; yalnız "sulh mahkemesi" deyimi yerine "vesayet makamı" deyimi kullanılmıştır ve hüküm değişikliği yoktur (S. Sayısı 723, s. 151). Tasarının 459. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 472).
Bu maddede dikkat edilecek ilk nokta, kayyımın yalnız atandığı iş için yetkili olmasıdır; bir dava için atanan kayyım başka bir davayı açamaz (Yargıtay 3. HD, 2012/5166 E., 2012/7956 K., 26.03.2012). İkinci nokta, kayyımın vesayet makamının talimatına aynen uymak zorunda olmasıdır; talimat ve izin olmadan davadan vazgeçemez (Yargıtay 2. HD, 2007/14442 E., 2008/14765 K., 10.11.2008). Üçüncü nokta, kayyım aracılığıyla temsil edilen kişinin kayyımlık sürerken kesinleşen karara karşı kendisinin kanun yoluna başvurma sıfatı bulunmamasıdır (Yargıtay 7. HD, 2025/382 E., 2025/841 K., 17.02.2025).
Talimata aynen uyma yükümlülüğü
- Kural: Belli bir iş için görevlendirilmiş kayyım, vesayet makamının talimatına aynen uyar.
- Talimatı veren: Vesayet makamı.
- Uygulanan hükümler: Vasi hakkındaki hükümler, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır.
Maddeye göre belli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyım, vesayet makamının talimatına aynen uymak zorundadır. Eski Kanun da belli bir iş için atanan kayyımın o işi sulh mahkemesinin talimatı çerçevesinde yapacağını öngörüyordu (743 s. K. m. 402); gerekçe, yalnız "sulh mahkemesi" deyimi yerine "vesayet makamı" deyiminin kullanıldığını ve hüküm değişikliği olmadığını belirtir (S. Sayısı 723, s. 151). Kayyım belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır; Kanun'un vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır (TMK m. 403).
Yargıtay, küçük adına babalık davası açmak üzere görevlendirilen kayyımın vesayet makamının talimatı ve izni olmadan açtığı davayı takipten vazgeçemeyeceğini belirtmiş; kayyım vekilinin vesayet makamının talimatı dışındaki beyanına değer verilerek karar verilmesini bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2007/14442 E., 2008/14765 K., 10.11.2008).
Yetkinin atandığı işle sınırlı olması
- Kural: Temsil kayyımının yetkisi atandığı işle sınırlıdır.
- Sona erme: Temsil kayyımlığı işin bitirilmesiyle sona erer.
- Sonuç: Başka bir iş için yeniden kayyım atanması gerekir.
Temsil kayyımı, Kanun'da sayılan hâllerde ve özellikle bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaatinin çatıştığı durumlarda atanır (TMK m. 426); temsil kayyımlığı, kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle sona erer (TMK m. 477). Yargıtay, soybağının reddi davası için görevlendirilen kayyımın babalık davası için temsil yetkisi bulunmadığını ve babalık davası için kayyım atanması sağlanmadan hüküm kurulamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/7571 E., 2013/9823 K., 06.06.2013). Babalık davası için görevlendirilen kayyımın açtığı soybağının reddi davasında da kayyımın bu dava için atandığını gösteren kararın dosyaya getirtilmesi istenmiştir (Yargıtay 18. HD, 2013/7096 E., 2013/9409 K., 30.05.2013).
Yargıtay, iştirak nafakasının kaldırılması davasında kısıtlıyı temsil etmek üzere atanan kayyımın, vesayet makamınca kendisine yetki verilmediği hâlde kısıtlı adına yardım nafakası davası açmasının vesayet makamınca verilen yetkinin dışına taşmak anlamına geldiğini ve yetkili kanuni temsilci tarafından açılmayan davanın reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 3. HD, 2012/5166 E., 2012/7956 K., 26.03.2012).
Kayyım aracılığıyla temsilin sonuçları
- Kural: Kayyım, temsil ettiği kişinin hak ve sorumluluklarını onun adına yerine getirir.
- Sonuç: Kayyımlık sürerken kesinleşen karara karşı temsil olunanın kendi başına kanun yoluna başvurma sıfatı yoktur.
Yargıtay, ortaklığın giderilmesi davasında paydaşların usulüne uygun olarak kayyım aracılığıyla temsil edildiğini, temyiz etme sıfatlarının ancak kayyımlığın kaldırılmasından itibaren doğacağını belirterek, kayyımlık sürerken kesinleşen karara karşı paydaşların vekilince yapılan başvuruyu sıfat yokluğundan reddetmiştir (Yargıtay 7. HD, 2025/382 E., 2025/841 K., 17.02.2025).
Malvarlığı kayyımıyla farkı
- Belli bir iş kayyımı: Vesayet makamının talimatına aynen uyar.
- Malvarlığı kayyımı: Yalnız malvarlığının yönetim ve korunması için gerekli işleri yapabilir.
Kayyım bir malvarlığının yönetimi ve gözetimi ile görevlendirilmişse, yalnız o malvarlığının yönetim ve korunması için gerekli olan işleri yapabilir; bunun dışındaki işler temsil olunanın özel yetkisine, temsil olunan bu yetkiyi verecek durumda değilse vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 460).
Belirli bir dava için kayyım atandıysanız, yalnız bu dava için yetkili olduğunuzu göz önünde tutun; başka bir dava açmanız gerekiyorsa vesayet makamından ayrıca yetki isteyin (TMK m. 459). Davadan vazgeçme, sulh olma veya davayı takipsiz bırakma gibi bir adım atmadan önce vesayet makamının talimatını alın. Kayyımla temsil edildiğiniz bir davanın sonucuna katılmıyorsanız, kayyımlık sürerken kanun yolu başvurusunun kayyım aracılığıyla yapılması gerektiğini unutmayın.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki kararlar, 459. madde uyarınca belli bir iş için atanan kayyımın yetkisinin atandığı işle sınırlı olmasını, vesayet makamının talimatına bağlılığını ve kayyım aracılığıyla temsilin sonuçlarını gösteren kararlardan seçilmiştir. İlgililerin kimlik ve sağlık bilgilerine yer verilmemiştir. Kararlar resmî karar arama sistemlerinden alınmıştır. Her kartta kararın vardığı ilke, olayın özeti, karardan birebir bir alıntı ve kararın uygulamadaki anlamı yer alır. Konuya göre süzmek için düğmeleri kullanabilirsiniz.
Soybağının reddi davası için atanan kayyımın babalık davası açmaya temsil yetkisi yoktur; babalık davası için ayrıca kayyım atanmalıdır
Bir çocuğa sulh hukuk mahkemesince soybağının reddi davası için kayyım atanmıştı. Kayyım vekili, çocuğun annesi ile davalının evlilik dışı birlikteliğinden doğduğunu ileri sürerek babalığın tespitini istedi. Aile mahkemesi davayı kabul etti; karar davalı vekilince temyiz edildi.
“Dava açan kayyım sulh hukuk mahkemesince soybağının reddi davası için görevlendirilmiştir. Türk Medeni Kanunu'nun 459. maddesinde; "Belli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyım, vesayet makamının talimatına aynen uymak zorundadır." 477/1. maddesinde ise; "Temsil kayyımlığı, kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle sona erer." hükmü düzenlenmiştir. Açıklanan yasal düzenlemeler karşısında, davacı kayyımın babalık davası için temsil yetkisi bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor? Karar, 459. maddedeki "belli bir iş" kavramının temsil yetkisini nasıl sınırladığını gösterir. Daire, belli bir iş için görevlendirilmiş kayyımın vesayet makamının talimatına aynen uymak zorunda olduğunu ve temsil kayyımlığının kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle sona erdiğini (TMK m. 477) belirterek, soybağının reddi davası için atanan kayyımın babalık davası için temsil yetkisi bulunmadığını kabul etmiştir. Babalık davası için kayyım atanması sağlanmadan hüküm kurulması, davanın ihbar edilmesi gereken yerlere ihbar edilmemesi gibi diğer eksikliklerle birlikte bozma nedeni sayılmıştır (TMK m. 301).
Babalık davası için görevlendirilen kayyımın açtığı soybağının reddi davasında, kayyımın bu dava için atandığını gösteren karar dosyaya getirtilmelidir
Sulh hukuk mahkemesince babalık davası için görevlendirilen kayyım, soybağının reddi davası açtı. Aile mahkemesi davayı kabul etti; karar davalılardan birinin vekilince temyiz edildi.
“Açıklanan Yasal düzenlemelere göre davacı kayyımdan soybağının reddi davası için atanmaya dair mahkeme kararının ibrazının istenmesi, ibraz edilmediği takdirde durum belgelendirilmesi ve ondan sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE”
Ne anlama geliyor? Karar, belli bir iş için atanan kayyımın başka bir işte temsil yetkisinin bulunup bulunmadığının dosya üzerinden denetleneceğini gösterir. Daire, 459. madde ile temsil kayyımlığının işin bitirilmesiyle sona ereceğine ilişkin hükmü (TMK m. 477) hatırlatarak, kayyımdan soybağının reddi davası için atandığına dair mahkeme kararının istenmesini, ibraz edilmezse durumun belgelendirilmesini istemiş ve temyiz incelemesi için dosyayı mahkemesine geri çevirmiştir.
İştirak nafakasının kaldırılması davasında kısıtlıyı temsil etmek üzere atanan kayyım, vesayet makamının yetki vermediği yardım nafakası davasını açamaz
Hükümlü olarak cezaevinde bulunan ve kısıtlanarak ana ve babasının velayeti altına alınan bir kişi adına, babaya karşı yardım nafakası davası açıldı. Dava, babanın açtığı iştirak nafakasının kaldırılması davasında kısıtlıyı temsil etmek üzere atanan kayyımın görevlendirdiği vekil tarafından açılmıştı. Aile mahkemesi istemi kısmen kabul etti; karar davalı tarafından temyiz edildi.
“Temsil kayyımı, baba tarafından açılmış olan iştirak nafakasının kaldırılması davasında kısıtlı davacıyı temsil etmek üzere atanmıştır (TMK. md. 426/2). Temsil görevi bununla sınırlıdır. Belli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyım, vesayet makamının talimatına uymak zorundadır (TMK. md.459). Vesayet makamı tarafından kısıtlı adına yardım nafakası davası açmak üzere kayyıma temsil yetkisi verilmediğine göre, kayyımın kısıtlı adına nafaka davası açması, vesayet makamınca verilen yetkinin dışına taşmak anlamına gelir. Şu durumda mahkemece, yetkili kanuni temsilci tarafından açılmayan davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile işin esası hakkında hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor? Karar, temsil kayyımının yetkisinin atandığı işle sınırlı olduğunu gösterir. Temsil kayyımı, bir işte yasal temsilcinin menfaati ile kısıtlının menfaatinin çatıştığı hâllerde atanır (TMK m. 426). Daire, kayyımın yalnız iştirak nafakasının kaldırılması davasında kısıtlıyı temsil etmek üzere atandığını, vesayet makamınca yardım nafakası davası açmak üzere kendisine temsil yetkisi verilmediğini ve bu davayı açmanın vesayet makamınca verilen yetkinin dışına taşmak anlamına geldiğini belirterek, yetkili kanuni temsilci tarafından açılmayan davanın reddedilmesi gerektiğini kabul etmiştir.
Babalık davası açmak üzere görevlendirilen kayyım, vesayet makamının talimatı ve izni olmadan açtığı davayı takipten vazgeçemez
Bir küçüğe sulh hukuk mahkemesince babalık davası açmak ve bu davada temsil etmek üzere kayyım atandı ve kayyım babalık davasını açtı. Duruşmada davalı çocuğu tanıyacağını açıklayınca kayyım vekili davayı takipsiz bıraktığını bildirdi; mahkeme bu beyana değer vererek karar verdi. Karar temyiz edildi.
“Belirli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyım, Vesayet Makamının talimatına aynen uymak zorundadır. (TMK. m. 459) Bu halde, küçük adına babalık davası açmak üzere görevlendirilmiş olan kayyım, vesayet makamının talimatı ve izni olmadan açmış olduğu davayı takipten sarfinazar edemez.”
Ne anlama geliyor? Karar, 459. maddedeki "talimata aynen uyma" yükümlülüğünün davanın yürütülmesindeki sonucunu gösterir. Daire, küçük adına babalık davası açmak üzere görevlendirilmiş kayyımın vesayet makamının talimatı ve izni olmadan davayı takipten vazgeçemeyeceğini belirtmiştir. Kayyım vekilinin beyanı davalının çocuğu tanıyacağı açıklamasına dayandığından, mahkemenin davalıya tanıma beyanında bulunması için süre vermesi ve sonucuna göre karar vermesi gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur (TMK m. 295).
Kayyım aracılığıyla temsil edilen paydaşlar, kayyımlık kaldırılmadan önce kesinleşen karara karşı kendileri kanun yoluna başvurma sıfatına sahip değildir
Bir ortaklığın giderilmesi davasında paydaşlardan ikisine sulh hukuk mahkemesince kayyım atanmıştı. Ortaklığın giderilmesine ilişkin karar kayyıma tebliğ edilerek kesinleşti; kayyımlık ise yıllar sonra kaldırıldı. Paydaşların vekili, kesinleşmiş karara ilişkin olarak yargılamanın yenilenmesini istedi; mahkeme istemi reddetti ve bölge adliye mahkemesi dilekçeyi temyiz dilekçesi sayarak dosyayı Yargıtay'a gönderdi.
“O hâlde, taşınmazın paydaşlarından ... ve ... usulüne uygun olarak ortaklığın giderilmesi davasında kayyım aracılığıyla temsil edilmiştir. Temyiz edenin sıfatı ancak kayyım atanmasına ilişkin Antalya 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2011/56 Esas ve 2011/331 Karar sayılı kararı ile atanan kayyımlığın kaldırılmasından itibaren oluşacaktır. 5. Kararın kesinleşmesine kadar paydaşlar ... ve ... kayyım aracılığıyla temsil edilmiş olduğundan temyiz eden sıfatları bulunmayıp bu sebeple temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor? Karar, belli bir iş için atanan temsil kayyımının yaptığı işlemlerin temsil olunanı bağladığını gösterir. Daire, temsil kayyımının temsil ettiği kişinin tüm hak ve sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlü olduğunu, paydaşların ortaklığın giderilmesi davasında usulüne uygun olarak kayyım aracılığıyla temsil edildiğini ve temyiz etme sıfatlarının ancak kayyımlığın kaldırılmasından itibaren doğacağını belirtmiştir. Karar kayyımlık sürerken kesinleştiğinden temyiz dilekçesi sıfat yokluğundan reddedilmiştir (TMK m. 426).
Madde gerekçesi
Madde 459- Yürürlükteki Kanunun 402 nci maddesini karşılamaktadır. Sadece “sulh mahkemesi” deyimi yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), s. 151Tasarının 459. maddesi Adalet Komisyonunca aynen kabul edilmiştir (S. Sayısı 723, s. 472).
743 sayılı eski Medeni Kanun'daki karşılığı
Eski Kanun'da maddenin karşılığı 402. maddeydi; madde "Kayyımlığın mevzuu" başlığı altında "Hususi kayyımlık" kenar başlığını taşıyordu.
Muayyen bir iş için tayin edilen kayyım, o işi sulh mahkemesinin talimatı dairesinde ifa eder.
743 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr| 743 sayılı Kanun m. 402 | 4721 sayılı Kanun m. 459 | |
|---|---|---|
| Kenar başlık | Hususi kayyımlık | Belli bir iş |
| Talimatı veren | Sulh mahkemesi | Vesayet makamı |
| Yükümlülük | İşi talimat çerçevesinde yapar | Talimata aynen uymak zorundadır |
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Gelişme | Dayanak |
|---|---|---|
| 01.01.2002 | Madde yürürlüğe girdi | 4721 s. K. |
Madde 2002'den bu yana değişmemiştir; Tasarı metni Adalet Komisyonunda da değiştirilmemiştir. Bu sayfa hazırlanırken norm denetimi karar bankasında 459. maddenin itiraz veya iptal konusu olduğu bir karara rastlanmamıştır.
İlgili maddeler
- TMK m. 426: Temsil kayyımlığı.
- TMK m. 458: Kayyımın konumu.
- TMK m. 460: Malvarlığının yönetimi.
- TMK m. 477: Kayyımlığın sona ermesi.
- TMK m. 403: Vasi ve kayyım.
- TMK m. 301: Babalık davasında dava hakkı.
Kayyım atanması, babalık veya soybağı davalarında temsil, vesayet altındaki bir yakınınızla ilgili işlemler ya da aile hukukundan doğan diğer sorularınız için boşanma avukatı İstanbul sayfasındaki iletişim bilgilerinden bana ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 459 ne diyor?
Belli bir iş için görevlendirilmiş olan kayyımın vesayet makamının talimatına aynen uymak zorunda olduğunu düzenler.
Temsil kayyımı başka işler de yapabilir mi?
Hayır; yetkisi atandığı işle sınırlıdır (Yargıtay 3. HD, 2012/5166 E., 2012/7956 K., 26.03.2012).
Soybağının reddi için atanan kayyım babalık davası açabilir mi?
Hayır; babalık davası için ayrıca kayyım atanmalıdır (Yargıtay 18. HD, 2013/7571 E., 2013/9823 K., 06.06.2013).
Kayyım açtığı davadan vazgeçebilir mi?
Vesayet makamının talimatı ve izni olmadan vazgeçemez (Yargıtay 2. HD, 2007/14442 E., 2008/14765 K., 10.11.2008).
Temsil kayyımlığı ne zaman sona erer?
Kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle (TMK m. 477).
Kayyımla temsil edilen kişi kararı kendisi temyiz edebilir mi?
Kayyımlık sürerken kesinleşen karar bakımından temyiz sıfatı kayyımlığın kaldırılmasından itibaren doğar (Yargıtay 7. HD, 2025/382 E., 2025/841 K., 17.02.2025).
Talimatı kim verir?
Vesayet makamı, yani sulh hukuk mahkemesi.
Malvarlığı kayyımı için de aynı kural mı geçerli?
Malvarlığı kayyımı yalnız o malvarlığının yönetim ve korunması için gerekli işleri yapabilir (TMK m. 460).
Eski Kanun'da karşılığı var mıydı?
Evet; 743 sayılı Kanun'un 402. maddesi.
Madde yürürlüğe girdiğinden beri değişti mi?
Hayır.
Kaynaklar ve Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 295, 301, 397, 403, 426, 459, 460, 477
- 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 402 (mülga)
- Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM S. Sayısı: 723 (21. Dönem), m. 459 gerekçesi s. 151, Tasarı ve Komisyon metni s. 472
- Yargıtay 2. HD, 2007/14442 E., 2008/14765 K., 10.11.2008
- Yargıtay 3. HD, 2012/5166 E., 2012/7956 K., 26.03.2012
- Yargıtay 7. HD, 2025/382 E., 2025/841 K., 17.02.2025
- Yargıtay 18. HD, 2013/7571 E., 2013/9823 K., 06.06.2013
- Yargıtay 18. HD, 2013/7096 E., 2013/9409 K., 30.05.2013